Afganistan yüce lideri

Afganistan yüce lideri (, ) veya resmî olarak Afganistan İslam Emirliği yüce lideri (, ) ve dinî ünvanı Emîrü'l-mü'minîn (Arapça, ) ile de anılan kişi, Afganistan'ın mutlak yöneticisi, devlet başkanı ve ulusal dinî lideri ile Taliban'ın lideridir. Yüce lider sınırsız yetkiye sahiptir ve tüm yasaların nihai kaynağıdır.

İlk yüce lider Molla Ömer, 1996'dan 2001'e kadar Afganistan'ı yönetti, ardından hükûmeti ABD tarafından devrildi ve sürgüne zorlandı. Mevcut yüce lider, 25 Mayıs 2016'da Taliban Ayaklanması sırasında Liderlik Konseyi tarafından seçilerek sürgünde göreve başlayan Hibetullah Ahundzade'dir. Ahundzade, 2001-2021 savaşında Taliban'ın ABD destekli güçlere karşı kazandığı zaferin ardından 15 Ağustos 2021'de iktidara gelmiştir. Ahundzade, iktidara geldiğinden bu yana, şeriat hukukunun Hanefi mezhebine katı yorumunu uygulayarak Afganistan'da hükûmeti ve günlük yaşamı derinden yeniden şekillendiren çok sayıda kararname çıkardı.

Yüce lider, başbakan ve diğer kabine üyelerinin yanı sıra yargıçlar ile il ve yerel liderlerin atanmasını ve faaliyetlerini yönetir.

 Tarih 
Makam ilk olarak 1994'te Taliban'ı ve 1996'da Afganistan'ın ilk İslam Emirliği'ni kuran Molla Muhammed Ömer tarafından kuruldu. 4 Nisan 1996'da Kandehar'da, Ömer'in takipçileri ona "Müminlerin Emiri" anlamına gelen Emîrü'l-mü'minîn (أمير المؤمنين) unvanını verdiler, çünkü Ömer şehirdeki bir türbeden alınan ve İslam Peygamberi Muhammed'e ait olduğu düşünülen bir pelerin giymişti. Taliban, 27 Eylül 1996'da Kabil'in kontrolünü ele geçirdi, Cumhurbaşkanı Burhaneddin Rabbani'yi devirdi ve Ömer'i ülkenin devlet başkanı olarak göreve getirdi.

Taliban, Kur'an'ı anayasası olarak görmektedir. Ancak 1998 yılında, Ömer'i yüce lider ilan eden ancak halefiyet sürecini belirlemeyen, temel yasa niteliğinde bir belge olan dastur'u onaylamıştır. 1996 yılında verdiği bir röportajda Vekil Ahmed Mütevekil, Emîrü'l-mü'minîn'in dünya çapındaki tüm Müslümanların liderliğini iddia eden bir halife değil, "sadece Afganistan için" olduğunu belirtmiştir.

11 Eylül saldırıları ve 2001'de ABD'nin Afganistan'ı istilasının ardından Ömer görevden alındı ve Zabul vilayetinde saklanmaya başladı ve Afganistan'ın devlet başkanı olarak cumhurbaşkanlığı görevi yeniden kuruldu. Taliban, 2002'de Pakistan'ı üs alarak bir isyan için yeniden örgütlendi. Ömer, operasyonel kontrolü yardımcılarına devretmiş ve isyanda çok az rol oynamasına rağmen, Taliban onu üst liderleri olarak ilan etmeye devam etti. Taliban, sürgünde yüce liderlik makamını sürdürmeye devam etse de diplomatik olarak tanınmıyordu.

2021'deki saldırısının ardından Taliban, 15 Ağustos'ta Kabil'i geri aldı ve Afganistan'ın devlet başkanı olarak yüce lideri yeniden göreve getirdi.

 Seçim 

Yüce lider, Liderlik Konseyi tarafından atanır.

 Yetkiler ve görevler 
Muhammed Ömer yönetiminde, emir mutlak güce sahipti ve Taliban'ın şeriatı yorumlaması tamamen onun kararıydı.

1998 tarihli ilk İslam Emirliği anayasa taslağına göre, yüce lider Yüksek Mahkeme yargıçlarını atayacaktı.

Ancak mevcut hükûmet altında, lider siyasi atamaların yanı sıra siyasi, dini ve askeri konularda da nihai yetkiye sahiptir. Lider, görevlerinin çoğunu Kandehar'da bulunan ve Kabinenin çalışmalarını denetleyen ve Kabinedeki önemli görevlere atamaları yapan Liderlik Konseyi (başkanlığını yaptığı) aracılığıyla yürütmektedir.

Ancak Al Jazeera'nın bir raporuna göre, Kabinenin hiçbir yetkisi bulunmamakta ve tüm kararlar Ahundzade ve Liderlik Konseyi tarafından gizli olarak alınmaktadır. Yüce lider, yeniden kurulan İslam Emirliği'nde en yüksek devlet maaşını almakta olup, aylık maaşı 228.750 afganidir.

 Lider listesi 

Statü

 İsim Ek pozisyon(lar)Görev başlangıcıGörev bitişiGörev süresi  1 Molla Muhammed Ömer – 4 Nisan 1996  23 Nisan 2013 †    –Molla Ahtar Mansur  Birinci Lider Yardımcısı (2010-2015) 23 Nisan 2013 29 Temmuz 2015  2– 29 Temmuz 2015 21 Mayıs 2016  3 Molla Mevlevî Hibetullah Ahundzade  Birinci Lider Yardımcısı (2015-2016) ve Baş Yargıç (2001-2016) 21 Mayıs 2016 25 Mayıs 2016 4 gün –25 Mayıs 2016Görevde 

 Zaman dilimi 

 Lider yardımcıları 

Afganistan lider yardımcısı veya resmi olarak Afganistan İslam Emirliği lider yardımcısı (, ), görevlerinde lidere yardım etmekle görevli Taliban emrinin yardımcısıdır. Taliban'ın üç liderinin de yardımcıları vardı ve yardımcı sayısı bir ile üç arasında değişiyor. Ahundzade'nin üç yardımcısı var: Siraceddin Hakkani, Molla Yakub ve Abdülgani Birader. Hakkani, ilk olarak 2015 yılında Ahtar Mansur tarafından lider yardımcısı olarak atandı ve Ahundzade tarafından görevine devam ettirildi. 2016 yılında göreve başlayan Ahundzade, Molla Ömer'in oğlu Yakub'u ikinci yardımcı olarak atadı. Ahundzade, Birader'ı 2019'da siyasi işlerden özel bir sorumluluğa sahip üçüncü bir yardımcı olarak atadı.

2021'de Taliban'ın iktidara geri dönmesinden bu yana Ahundzade daha da izole hale geldi ve diğer Taliban liderleriyle toplantılar yapmak yerine çoğunlukla üç yardımcısı aracılığıyla iletişim kurdu. Yardımcılarının Ahundzade'ye olan özel erişimi, onların gücünü artırdı.

 Ayrıca bakınız 
 Afganistan devlet başkanları listesi
 Afganistan cumhurbaşkanı
 Afganistan başbakanı
 Afganistan tarihi

 Notlar 

 Kaynakça 

Kategori:Emirler
Kategori:Otorite ünvanları
Kategori:Afganistan hükûmeti