Türk dilleri listesi

Türk dilleri, Doğu Avrupa, Orta Doğu, Orta Asya ve Sibirya'da konuşulan bir diller grubudur. Türk dilleri yaklaşık 170 milyon kişi tarafından anadil olarak konuşulmaktadır.

 Alt aileye göre Türk dilleri 
İstatistiklerden veya tahminlerden (2019) türetilen konuşmacı sayısı:
küçükresim|Türk dillerini konuşanların göreceli sayıları (2007)
Numara Grup Diller Durum Yerli Konuşmacılar Çoğunluk Ana Yazı Sistemi 1 Oğuz dilleri 8 Normal 108.000.000 Latince 2 Karluk dilleri 4 Normal 38.000.000 Latince 3 Kıpçak dilleri 12 Normal 31.300.000 Latince 4 Sibirya Türk dilleri 9 Savunmasız 800.000 Kiril 5 Arghu Türk dili 1 Savunmasız 20.000 Fars 6 Oğur dilleri 1 Savunmasız 1.200.000 Kiril Toplam Türk dilleri 35 Normal 179.000.000  Latince

 Anadili olarak konuşanlara göre Türk dilleri 
Türk dilleri , Türk halkları tarafından konuşulan en az 35 Dybo A.V., Chronology of Türkic languages and linguistic contacts of early Türks, Moscow, 2007, p. 766,  (In Russian) belgelenmiş dilden oluşan bir dil ailesidir . İstatistiklerden veya tahminlerden (2019) türetilen konuşmacı sayısı:
SıralamaİsimGrubuDurumYerli konuşanÜlkeAlfabe1TürkçeOğuz dil grubuNormal76,000,000Latin2ÖzbekçeKarluk grubuNormal27,000,000Latin3AzericeOğuz GrubuNormal23,000,000Latin4KazakçaKıpçak grubuNormal14,000,000Latin5UygurcaKarluk grubuNormal11,000,000Fars6TürkmenceOğuz GrubuNormal7,000,000Latin7TatarcaKıpçak grubuNormal5,500,000Kiril8KırgızcaKıpçak grubuNormal5,000,000Kiril9BaşkurtçaKıpçak grubuSavunmasız1,500,000Kiril10ÇuvaşçaOgur öbeğiSavunmasız1,200,000Kiril11KaşkaycaOğuz dil grubuNormal1,000,000Fars12Horasan TürkçesiOğuz dil grubuSavunmasız1,000,000Fars13KarakalpakçaKıpçak grubuNormal650,000Latin14Kırım TatarcasıKıpçak grubuCiddi tehlike altında600,000Latin15KumukçaKıpçak grubuSavunmasız450,000Kiril16Karaçay-BalkarcaKıpçak grubuSavunmasız400,000Kiril17YakutçaSibirya grubuSavunmasız400,000Kiril18TuvacaSibirya grubuSavunmasız300,000Kiril19UrumcaOğuz dil grubuKesinlikle tehlike altında200,000Kiril20GagavuzcaOğuz dil grubuKesinlikle tehlike altında150,000Latin21SibirceKıpçak grubuKesinlikle tehlike altında100,000Kiril22NogaycaKıpçak grubuKesinlikle tehlike altında100,000Kiril23SalarcaOğuz dil grubuSavunmasız70,000Latin24AltaycaSibirya grubuCiddi tehlike altında60,000Kiril25HakasçaSibirya grubuKesinlikle tehlike altında50,000Kiril26HalaççaHalaççaSavunmasız20,000Fars27EynucaKarluk grubuSoyu tükenme tehlikesi6,000Fars28Sarı UygurcaSibirya grubuCiddi tehlike altında5,000Latin29ŞorcaSibirya grubuCiddi tehlike altında3,000Kiril30DolgancaSibirya grubuKesinlikle tehlike altında1,000Kiril31KırımçakçaKıpçak grubuSoyu tükenme tehlikesi200İbrani alfabesi32İli TürkçesiKarluk grubuCiddi tehlike altında100Kiril33TofacaSibirya grubuSoyu tükenme tehlikesi100Kiril34KaraimceKıpçak grubuSoyu tükenme tehlikesi100Kiril35ÇulımcaSibirya grubuSoyu tükenme tehlikesi50KirilTotalTürk dilleriŞaz TürkçesiNormal179,000,000Latin

 Nesli tükenmekte olan Türk dilleri 

Dünyada nesli tükenmekte olan 25 Türk dili bulunmaktadır. İstatistiklerden veya tahminlerden türetilen 2019 yılındaki konuşan sayısı:
SıralamaİsimDurumKonuşanÜlke1BaşkurtçaSavunmasız1,500,0002ÇuvaşçaSavunmasız1,200,0003Horasan TürkçesiSavunmasız1,000,0004Kırım TatarcasıCiddi tehlike altında600,0005KumukçaSavunmasız450,0006Yakut languageSavunmasız400,0007Karaçay-BalkarcaSavunmasız400,0008Tuvan languageSavunmasız300,0009UrumcaKesinlikle Tehlike altında200,00010GagauzcaSoyu tükenme tehlikesi150,00011SibirceKesinlikle tehlike altında100,00012NogaycaKesinlikle tehlike altında100,00013SalarcaSavunmasız70,00014AltaylaCiddi tehlike altında60,00015HakasçaKesinlikle tehlike altında50,00016HalaççaSavunmasız20,00017EynucaSoyu tükenme tehlikesi6,00018Sarı UygurcaCiddi tehlike altında5,00019ŞorcaCiddi tehlike altında3,00020DolgancaCiddi tehlike altında1,00021KırımçakçaSoyu tükenme tehlikesi20022TofacaSoyu tükenme tehlikesi10023KaraycaSoyu tükenme tehlikesi10024İli TürkçesiCiddi tehlike altında10025ÇulımcaSoyu tükenme tehlikesi5

 Soyu tükenmiş Türk dilleri 
Numara İsim Soyisim Tükenme Zamanı - Ana Türkçe Yeniden yapılandırılmış dil 1 Eski Türkçe 8. yüzyıl 2 Eski Anadolu Türkçesi 11. yüzyıl 3 Peçenek 12. yüzyıl 4 Orhun Türkçesi 13. yüzyıl 5 Hazar 13. yüzyıl 6 Eski Uygur 14. yüzyıl 7 Harezm Türkçesi 14. yüzyıl 8 İdil Bulgarcası 14. yüzyıl 9 Orta Türkçe 15. yüzyıl 10 Kıpçak 17. yüzyıl 11 Kuman 1770 12 Eski Tatar 19. yüzyıl 13 Fergana Kıpçak 1920'ler 14 Çağatay 1921 15 Osmanlı Türkçesi 1928 16 Fuyu Girgis 20. yüzyıl 17 Dukhan 21'inci yüzyıl 18 Salçukça 2013

 Ünlü Türk Lehçeleri 
Numara Lehçe Ana dil 1 Rumeli lehçesi Anadolu Türkçesi 2 Kıbrıs lehçesi Anadolu Türkçesi 3 Afşar lehçesi Azerbaycan dili 4 Sonqori lehçesi Azerbaycan dili 5 Lop lehçesi Uygur dili 6 Baraba lehçesi Sibirya Tatar dili

 Varsayımsal atalar 
Diğer dil aileleriyle ve onların proto-dilleriyle varsayımsal ilişki.

 Proto-İnsan (?)
 Birkaç bilinmeyen dil ailesi ve bağlantılar (?)
 Borean / Boreal (?)
 Nostratik (?)
 Avrasyatik (?)
 Uralo-Sibirya - Altay
 Altay (?)
 Ön-Proto-Türkçe (?)

 Atalara ait 
küçükresim|upright=1.82| Türk dillerinin coğrafi dağılımı. Koyu Mavi: Kuzeydoğu Ortak Türkçesi (Sibirya Türk dilleri); Yeşil: Güneydoğu Ortak Türkçesi (Karluk dilleri); Turuncu: Kuzeybatı Ortak Türkçesi (Kıpçak dilleri); Kırmızı: Güneybatı Ortak Türkçesi (Oğuz dilleri); Mor: Oğur dilleri

 Proto-Türk

 Ortak Türkçe (Şaz Türkçesi / Z Türkçesi) 
küçükresim|upright=1.59| Karluk dilleri. Yeşil: Doğu Karluk; Kırmızı: Batı Karluk
küçükresim|upright=1.59| Turuncu: Güney Kıpçak (Aralo-Hazar); Kırmızı: Kuzey Kıpçak (Uralo-Hazar); Yeşil: Batı Kıpçak (Ponto-Hazar)
küçükresim|upright=1.59| Turuncu: Doğu Oğuz; Yeşil; Azerice; Kırmızı: Türk; Mor: Gagauz; Açık Mavi: Qashqai; Yeşi

 Olası Türk dilleri (tümü tükenmiş) 
Türkçe veya diğer dil ailelerinin üyeleri olabilecek sınıflandırılmamış diller

 Hun/Hiung-nu
 Hun / Hun dili - Hunların dili veya dilleri (dilleri hakkında birkaç hipotez vardır)
 Hiung-nu - dili veya dilleri Hiung-nu dili (Hun dili ile aynı olabilir veya hiçbir bağlantısı olmayabilir) (kendi dillerinde hakkında çeşitli hipotezler vardır)
 Keraite - dili veya dilleri Keraitler (bugünkü Orta Moğolistan'da) (dilleri hakkında birkaç hipotez var)
 Eski Naiman - eski Naimans'ın dili veya dilleri (bugünkü Batı ve Güneybatı Moğolistan'da) (Temüjin'den sonra Moğollaştırıldı, 13. yüzyılda Cengiz Han olarak anıldı) (Naiman, sekiz rakamı için Moğol adıdır) (orada dilleriyle ilgili birkaç hipotezdir)
 Panoniyen Avar - dil veya diller Avarlar (kendi dillerinde hakkında çeşitli hipotezler vardır)

 Muhtemel Karışık Türk-İran dili 

 Äynu / Aini (Äynú) (karma bir dil olabilir) (Türk cryptolect çoğunlukla birlikte İran kelime ve Türki konuştuğu gramer, Äynu insanlar, farklı bir kişi Uygur)

 Ayrıca bakınız 

 Türk dilleri

 Kaynakça 

 Akhatov G. Kh. 1960. "Modern Tatar edebi dilinin stresiyle bağlantılı olarak Sibirya Tatarlarının dilindeki stres hakkında". - Sat * "Türkçenin Sorunları ve Rus Doğu Çalışmaları Tarihi." Kazan. 
 Akhatov G.Kh. 1963. "Lehçeli Batı Sibirya Tatarları" (monografi). Ufa. 
 Baskakov, NA 1962, 1969. Türk dillerinin incelenmesine giriş . Moskova. 
 Boeschoten, Hendrik ve Lars Johanson. 2006. Temas halinde Türk dilleri . Turcologica, Bd. 61. Wiesbaden: Harrassowitz. ISBN 3-447-05212-0
 Clausen, Gerard. 1972. 13. yüzyıl öncesi Türkçenin etimolojik bir sözlüğü . Oxford: Oxford University Press.
 Deny, Jean vd. 1959–1964. Philologiae Turcicae Fundamenta . Wiesbaden: Harrassowitz.
 Dolatkhah, Sohrab. 2016. Parlonlar qashqay. İçinde: " parlons " koleksiyonu. Paris: L'Harmattan .
 Dolatkhah, Sohrab. 2016. Le qashqay: langue turcique d'Iran. CreateSpace Bağımsız Yayıncılık Platformu (çevrimiçi).
 Dolatkhah, Sohrab. 2015. Qashqay Folktales. CreateSpace Bağımsız Yayıncılık Platformu (çevrimiçi).
 Johanson, Lars ve Éva Agnes Csató (ed.). 1998. Türk dilleri . Londra: Routledge. ISBN 0-415-08200-5 .
 Johanson, Lars. 1998. "Türk Tarihi." İçinde: Johanson & Csató, s. 81–125.  
 Johanson, Lars. 1998. "Türk dilleri." In: Encyclopædia Britannica . CD 98. Encyclopædia Britannica Online, 5 Eylül. 2007.  
 Menges, KH 1968. Türk dilleri ve halkları: Türk çalışmalarına giriş . Wiesbaden: Harrassowitz.
 Öztopçu, Kurtuluş. 1996. Türk dilleri sözlüğü: İngilizce, Azerice, Kazakça, Kırgızca, Tatarca, Türkçe, Türkmence, Uygurca, Özbekçe. Londra: Routledge. ISBN 0-415-14198-2
 Samoilovich, AN 1922. Türk dillerinin sınıflandırılmasına bazı eklemeler . Petrograd.
 Schönig, Claus. 1997–1998. "Türk dillerini I-III sınıflandırmak için yeni bir girişim." Türk Dilleri 1: 1.117–133, 1: 2.262–277, 2: 1.130–151.
 Starostin, Sergei A., Anna V. Dybo ve Oleg A. Mudrak. 2003. Altay Dillerinin Etimolojik Sözlüğü. Leiden: Brill. ISBN 90-04-13153-1
 Voegelin, CF ve FM Voegelin. 1977. Dünya dillerinin sınıflandırılması ve dizini . New York: Elsevier.

 Dış bağlantılar 

 İnteraktif Türk Dilleri Haritası
 Tehlike Altındaki Türk Dilleri Haritası 
 Türk Dilleri Fiil Karşılaştırması 
 Orhun Vadisi Türk Yazıtları, Moğolistan 
 Türk Dilleri: Kaynaklar - Michigan Üniversitesi 
 Türk dilleri haritası 
 Türk Dillerinin Sınıflandırılması 
 Çevrimiçi Uygur-İngilizce Sözlük 

 Türk dili kelime karşılaştırma aracı / sözlük
 Karşılaştırmalı Türk Dilleri Sözlüğü Açık Projesi
 Özetle Türk Dilleri  .
 Türkçe temel kelime kelimelerinin Swadesh listeleri  (Vikisözlük'ün Swadesh listesi ekinden )
 Türk dillerinin işlenmesine ilişkin konferanslar: Astana, Kazakistan, 2013, İstanbul, Türkiye, 2014 , Kazan, Tataristan, 2015

Kategori:Dil listeleri
Kategori:Türk dilleri