Bilinçsiz çıkarsama

Bilinçsiz çıkarsama (Almanca: unbewusster Schluss), aynı zamanda bilinçsiz sonuç olarak da anılır,Unconscious conclusion is the term used by James P. C. Southall in his 1925 English translation of Helmholtz's Handbuch der physiologischen Optik (Treatise on Physiological Optics). Today, the concept is more widely referred to as unconscious inference, notably by Edwin G. Boring in his widely received 'History of Experimental Psychology', and Daniel T. Gilbert. Cf. Boring 1950, pp. 309-311. 1867'de Alman fizikçi ve bilgin Hermann von Helmholtz tarafından istemsiz, akıl öncesi ve refleks benzeri bir mekanizmayı tanımlamak için icat edilen bir algısal psikoloji terimidir. görsel izlenimlerin oluşumunun bir parçasıdır. Öncül kavramlar Thomas Hobbes, Robert Hooke ve Francis North'unCf. Kassler 2004, pp. 125-126. (özellikle işitsel algı ile bağlantılı olarak) yazılarında ve Francis Bacon'un Novum Organum'unda"[B]y far the greatest hindrance and aberration of the human understanding proceeds from the dullness, incompetency, and deceptions of the senses; in that things which strike the sense outweigh things which do not immediately strike it, though they be more important" (Bacon 1620, bk. 1, aphorism L, transl.). Helmholtz'un teorisi uzun süre göz ardı edilmiştir ve hatta felsefe ve psikoloji tarafından da reddedilmiştir.Cf. Boring 1942, p. 289; Gilbert 1989, p. 191. O zamandan beri modern araştırmalardan yeni bir ilgi görmeye başlamıştır ve son bilim adamlarının çalışmaları Helmholtz'un görüşüne yaklaşmıştır.

Handbuch der physiologischen Optik'inHelmholtz 1867. (1856–67, 1920-25'te Treatise on Physiological Optics olarak tercüme edilen) üçüncü ve son cildinde Helmholtz, görsel algının psikolojik etkilerini tartışmıştır. İlk örneği, dünyanın etrafında dönen güneşin yanılsamasıdır:

Her akşam gözlerimizin önünde, güneşin sabit olduğunu ve ufkun hareket ettiğini çok iyi bilmemize rağmen, güneş sabit ufkun arkasında batar.

 Optik illüzyonlar 
küçükresim|upright=0.91| Müller-Lyer yanılsamasını sergileyen iki ok seti. Alttaki set, okların tüm millerinin aynı uzunlukta olduğunu göstermektedir.
Gözlerimizin bize oyunlar oynadığına kendimizi rasyonel olarak inandırarak bu tür optik illüzyonları ortadan kaldıramayız: mekanizma inatla ve şaşmaz bir şekilde kendi kuralını izler ve böylece insan zihni üzerinde buyurgan bir hakimiyet kurar. Optik illüzyonlar, bilinçsiz çıkarsamanın en belirgin örnekleriyken, insanların birbirlerine ilişkin algıları da benzer şekilde bu tür istenmeyen, bilinçsiz sonuçlardan etkilenir. Helmholtz'un ikinci örneği, bir oyunun güçlü duygusal etkisinin esas olarak izleyicilerin bilinçsiz çıkarımların yarattığı görsel izlenimlerden şüphe edememesinden kaynaklandığını öne sürerek teatral performansa atıfta bulunur:
Yaşlı bir adamı zekice canlandıran bir oyuncu, o anki izlenimin bizi yönlendirmesine izin verdiğimiz ve programın orada hareket eden kişinin genç oyuncu olduğunu söylediğini zorla hatırlamadığımız sürece, sahnedeki bizim için yaşlı bir adamdır. Bize şu ya da bu çehre ve tavır biçimini gösterdiği için onu kızgın ya da acı içinde kabul ederiz. Bizde korku ya da sempati uyandırır [...]; ve tüm bunların sadece gösteri ve oyun olduğuna dair derin inanç, aktörün rolünü oynamayı bırakmaması koşuluyla, duygularımızı hiç engellemez. Tam tersine, kendi içimize girmiş gibi göründüğümüz bu tür bir hayali hikâye, kuru bir belgesel haberde okuduğumuzdaki benzer gerçek bir hikâyeden daha fazla bizi sarar ve işkence eder. 
Herhangi bir makul temeli olmayan, ancak her türlü rasyonel eleştiriye karşı oldukça dirençli olan duygusal bir tutum üretmek için başka bir kişiyi yalnızca görmek yeterlidir. Açıkça görülüyor ki, izlenim, özelliklerin kendiliğinden, sahte bir şekilde atfedilmesine dayanır - insan gözü için, neredeyse kaçınamayacağımız bir süreç, deyim yerindeyse, şüphe edilemez ve bu nedenle izlenimi önleyemez.

Helmholtz, görsel izlenimlerin oluşumunun öncelikle, sonuçları "asla bir kez bilinçli yargılar düzlemine yükseltilemeyecek" ve dolayısıyla "bilinçli düşünmenin arındırıcı ve inceleyici çalışmasından yoksun" olan bilinçsiz yargılarla elde edildiğini fark etti.Helmholtz 1925, p. 27. Buna rağmen, bilinçsiz yargıların sonuçları, bilinçli kontrole o kadar kapalı, çelişkilere o kadar dirençlidir ki, "kurtulmak imkansızdır"Helmholtz 1925, p. 28. ve "etkilerinin üstesinden gelinemez".Helmholtz 1925, p. 5. Dolayısıyla bu bilinçsiz çıkarım sürecinin yol açtığı izlenimler ne olursa olsun, "doğanın yabancı ve baskın bir gücü olarak bilincimize" çarparlar.

Helmholtz'un öne sürdüğü neden, görsel duyusal izlenimlerin nörolojik olarak işlenme biçiminde yatmaktadır.Edgar, Scott (forthcoming). “The Physiology of the Sense Organs and Early Neo-Kantian Conceptions of Objectivity: Helmholtz, Lange, Liebmann,” in Flavia Padovani, Alan Richardson & Jonathan Y. Tsou (eds.), Objectivity in Science: Approaches to Historical Epistemology. Boston Studies in Philosophy and History of Science. Springer. Bilinçli düşünmeden sorumlu yüksek kortikal merkezler, görsel izlenimlerin oluşumunda yer almazlar. Ancak süreç kendiliğinden ve otomatik olduğu için yargılarımıza nasıl ulaştığımızı tam olarak açıklayamıyoruz. Gözlerimizle, şeyleri zorunlu olarak gerçek olarak algılarız, çünkü bilinçsiz sonuçların sonuçları, "sanki, deyim yerindeyse, dış bir güç bizi sınırlamış, irademizin üzerinde hiçbir kontrolü olmayan, bilincimize baskı yapan" yorumlardır.Helmholtz 1925, p. 26.

Helmholtz, sözel olmayan ipuçlarının insan tarafından işlenmesinin altında yatan bu tutum oluşturma mekanizmalarını tanıyarak, bir yüzyıldan fazla bir süredir bilimdeki gelişmeleri öngördü. Daniel Gilbert'in işaret ettiği gibi, "Helmholtz, yalnızca bu tür [bilinçsiz çıkarımsal] işlemlerin varlığını varsaymakla değil, aynı zamanda genel özelliklerini tanımlayarak da birçok güncel düşünüre önceden haber vermiştir".Gilbert 1989, p. 189. Aynı zamanda, "Helmholtz'un sosyal çıkarım süreci hakkındaki fikirlerinin sosyal psikoloji üzerinde hiçbir etkisi olmadığını söylemek muhtemelen doğru olur" diye eklemiştir.Gilbert 1989, p. 191. Gerçekten de, psikologlar büyük ölçüde Helmholtz'un akıl yürütmede bir hataya düştüğünü hissettiler. Edwin G. Boring'in tartışmayı özetlediği gibi, "Bir çıkarım görünüşte bilinçli bir süreç olduğundan ve bu nedenle ne bilinçsiz ne de doğrudan olabileceğinden, [Helmholtz'un] görüşü kendi içinde çelişkili olduğu için reddedildi".Boring 1942, p. 289.Helmholtz himself had justified the use of the term: "The psychic activities that lead us to infer that there in front of us at a certain place there is a certain object of a certain character, are generally not conscious activities, but unconscious ones. In their result they are equivalent to a conclusion [...]. But what seems to differentiate them from a conclusion, in the ordinary sense of that word, is that a conclusion is an act of conscious thought. [...] Still it may be permissible to speak of the psychic acts of ordinary perception as unconscious conclusions, thereby making a distinction of some sort between them and the common so-called conscious conclusions. And while it is true that there has been, and probably always will be, a measure of doubt as to the similarity of the psychic activity in the two cases, there can be no doubt as to the similarity between the results of such unconscious conclusions and those of conscious conclusions" (Helmholtz 1925, p. 4). Bununla birlikte, son zamanlardaki bazı yazarlar, o zamandan beri Helmholtz'un anlayışına, "anlık kararlar",Schneider, Hastorf, & Ellsworth 1979. "bilinçsiz sosyal bilgi işleme",Lewicki 1986. "kendiliğinden özellik çıkarımı",Newman & Uleman 1989. "esnek yorumlayıcılar olarak insanlar"  ",Newman, Moskowitz, & Uleman 1996. ve "istenmeyen düşünce"Uleman & Bargh 1989. gibi çeşitli başlıklar altında yaklaştılar. Siegfried Frey, Helmholtz'un, sözel olmayan bir uyarıcıyı yorumlarken gerçekleştirilen anlam yükleme sürecinin aktörden değil, algılayandan kaynaklandığı önermesinin devrimci niteliğine dikkat çekmiştir:
İfade psikolojisi, görünüşü gerçeklikten ayırt etmekte başarısız olmakla, yalnızca günlük dilde kökleşmiş bir yanılgıyı devam ettirdi: Alglarımıza sarsılmaz bir inançla, rutin olarak diğer kişinin ifadesini, açıkçası, onun hakkındaki kendi izlenimlerimiz olarak adlandırırız.

 Mevcut bilgisayar bilimi ve psikolojiye etkileri 

 Helmholtz makinesi 
Bilgisayar bilimindeki çalışmalar, korteksin dünyanın üretken bir modelini içerdiğini öne sürerek Helmholtz'un bilinçsiz çıkarım fikirlerini kullanmıştır. Bir dizi modelin doğasında bulunan yapıyı keşfetmek için istatistiksel bir yöntem geliştirilmiştir: 
Helmholtz'u izleyerek, insan algı sistemini, işlevi duyusal girdinin olası nedenlerini çıkarmak olan istatistiksel bir çıkarım motoru olarak görüyoruz. Bu tür bir cihazın, bir öğretmenin her duyusal girdi ve vektörünü altta yatan nedenlerle etkilemesini gerektirmeden bu çıkarımları nasıl gerçekleştireceğini öğrenebileceğini gösteriyoruz.

 Serbest enerji ilkesi 
Serbest enerji ilkesi, sinirbilimde bedenlenmiş algı için bir açıklama sağlar ve biyolojik sistemlerin kendilerini sınırlı sayıda durumla veya çevrelerindeki gizli durumlarla ilgili inançlarla sınırlayarak düzeni nasıl koruduklarını açıklamaya çalışır. Bir biyolojik sistem, kendi dünya modeli için kanıtları en üst düzeye çıkarmak için örnekleme eylemi sonuçlarında aktif çıkarım gerçekleştirir:
Hücre veya beyin gibi bir kendini organize eden biyolojik sistemlerin varyasyonel serbest enerjiyi en aza indirmek olarak anlaşılabileceği fikri, Helmholtz'un bilinçsiz çıkarsamasına ve makine öğrenimindeki tedaviler hakkındaki gözlemlerine dayanmaktadır.

 Kaynakça 





 3-456-84174-4 

  Alıntılar, Optical Society of America (1924–25) tarafından hazırlanan İngilizce çeviriden alınmıştır: Treatise on Physiological Optics  .

 0-12-446120-4 


 0-201-06768-4 

 Universität Duisburg-Essen: Web 2.0 tabanlı öğrenme süreçleri için sanal insanlar tasarlama - Bilinçsiz yargılar  .

Kategori:Bilişsel bilim
Kategori:Algı