Muhammed Ali Han (Kokand)

Yaygın olarak Madali Han olarak anılan Muhammed Ali Han,Bosworth C.E. Yeni İslami hanedanlar. Kronolojik ve soykütüksel bir el kitabı. N.Y., 1996. Р. 295 1822'den 1842'ye kadar Kokand'ın resmi Hanıydı. Babası Muhammed Ömer Han'ın 1822'de bir hastalıktan ölmesinden sonra 14 yaşında Kokand'ın resmi hükümdarı oldu, ancak bazı kaynaklar  Madali'nin genç yaşı ve deneyimsizliği nedeniyle tahtın gerçek sorumlusunun annesi Mahlarayim olduğunu iddia eder.

 Politikalar 
Madali, Han olduğunda babasının mirasını yaşatmaya çalışmış, bunu yaparken Hanlığın ekonomisini geliştirmek için önlemler almış ve büyük bir medrese yaptırmıştır. Hükümdarlığı sırasında İmparatorluk Pamir dağları, Khujand, Taşkent, Kaşgar boyunca Güney Kazakistan'a yayıldı. Rusya, Osmanlı İmparatorluğu, Hiva Hanlığı ve Buhara Emirliği ile diplomatik ilişkilerini sürdürdü.

1822 yılında babası Ömer Han hastalanıp vefat edince, o sırada 15 yaşında olan Muhammed Ali Han (Madali) tahta çıktı. Babası gibi adil ve dindar bir hükümdar olan Muhammedali Han'a, Kokand halkı tarafından Muadil veya Muhammed Ali'nin kısaltması olarak "Madali" olarak hitap edilmiştir. Muhammed Ali Han'ın babasının bıraktığı kurallar üzerinde yaşayan Kokand halkı huzur ve mutluluk içindeydi.Ziyaev Hamid, Türkistan'da Rus Hükümetine Karşı Mücadele (XVIII.-XX yüzyıllar), Çav: Aykhan Çelikbay, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2007. s.25 Devlet ekonomisinin geliştiği, hazinenin zenginleştirildiği bu dönemde Kokand'da büyük bir medrese inşa edildi, Fergana Vadisi'nde sulama sistemi geliştirildi. "Khan Arık" adlı büyük kanallar açıldı. İlk icraatı kardeşi Mahmut Han ve akrabalarını sürgüne göndermekti Bartold W., "Kokand", İslam Ansiklopedisi, C.5 / I, Milli Eğitim Basimavi, İstanbul 1977. s.553 Kokand tahtındaki gücünü artıran Madali Hokand'da Kırgız, Kıpçak ve diğer göçebeler arasında ekonomik ve siyasi istikrarı sağlayarak onları barındırabilecek yeni yerleşim yerleri ve hastaneler kurdu.Kenensariev T., Thya Kırgız a nd Kokand Khanate, Osh Devlet Üniversitesi, Osh 2000.

Kokand hanlığının en güçlü olduğu ve en geniş sınırlarına ulaştığı Muhammed Ali Han'ın saltanatı sırasında, öncelikle Pamir, Badakhshan, Hojand, Taşkent, Güney Kazakistan, Kaşgar ve Kırgızistan'ın tamamı Kokand Hanlığı'nın yönetimi altına girdi.Kenensariev T., Te Kyrgyz ve Kokand Khanate, Osh Devlet Üniversitesi, Osh 2000. sayfa.21 Kaşgar'ın eski hükümdarlarının soyundan gelen Jahangir Khoja'nın daveti üzerine Doğu Türkistan'a kuvvet göndererek Çinlilerle (Çin) Gülbağ adlı bir mevzide savaşarak Gazi lakabını kazandı.Howorth Hary H., Moğolların Tarihi: Thi'den 9. Yüzyıla Kadar, Bölüm II, Longmans Gran And Co, Londra 1890. s.824. İbretinin verdiği bilgilere göre, Hokand hanlarının hiçbiri kâfirlere karşı savaşmamış ve gazi ünvanını elde etmemiştir.Hokand Hanlığı Ve İbret'in Fergana Tarihi, Berikan Yayınları, Ankara 2006. s.113 Çin'deki Hocaların Kırgız isyanını destekleyen Muhammedali han, Minyol, Kaşgar, Yarkent, Hotan ve Aksu gibi şehirleri de ele geçirmeyi başardı. Buhara hanlığı tehdidi altında ülkesine dönmek zorunda kalan Muhammed Ali han, döndüğünde 70.000 Müslümanı da beraberinde Hokand'a getirdi. Muhammad Ali Han'ın bu hareketi Orta Asya Müslümanları tarafından memnuniyetle karşılandı Konukçu Anvar, "Kokand Hanlığı", Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C.18, İstanbul 1998. s.215 Karşısında Muhammad Ali Han'ın etkili dış politikasını gören Çin, Kokand ile uzlaşmak zorunda kaldı. 1831'de kabul edilen Altı Şehir Antlaşması'nda Çin, Kaşgar, Aksu, Uch Turfan, Yangishahr, Yarkand ve Hotan, Kokand Hanlığı'na vergi ödemeyi kabul etti.Howorth Hary H., Moğolların Tarihi: 9. Yüzyıldan 19. Yüzyıla, Bölüm II, Longmans Gren And Co, Londra 1890. sf.824 Kokand Hanlığı, aldığı vergiler karşılığında Çin'deki ayaklanmaları desteklemeyi reddederek, Kaşgar tahtı rakiplerini Kokand topraklarında kontrol altına aldı. Hokand Hanlığı'nın bu yeteneğinden, Osmanlı devletinin maddi ve manevi desteğini kazanmak için İstanbul'a gönderdiği elçiler sık sık bahsederdi.

 Buhara ile ilişkiler ve çöküş 
Buhara - Kokand Savaşları, 1839'da Kokand'ın Buhara'ya yakın bir kale inşa etmesiyle başladı. Savaşlarda, Buhara emiri Nasrullah Han Istaravşan ve Khojend'i devraldı, Kokand'ı büyük miktarda haraç ödemeye zorladı ve Nasrullah'ı Bey olarak tanıdı. Madali Margilan'a kaçmayı başardı, ancak şehir Nasrullah Han tarafından ele geçirildi. Daha sonra annesi, oğulları ve kardeşleri de dahil olmak üzere ailesinin geri kalanıyla birlikte Nasrullah tarafından öldürüldü. Kokand'ın işgali uzun sürmedi ve Buhari güçleri Margilan'daki katliamdan iki ay sonra sürgüne gönderildi.ÖzME. Birinchi jild. Taşkent, 2000-yil

 Kaynakça 

Kategori:1080 doğumlular
Kategori:1842'de ölenler