Nasıl Yapmalı?

Nasıl Yapmalı? (), Rus filozof, gazeteci, yazar ve edebiyat eleştirmeni Nikolay Çernişevski'nin, İvan Turgenyev'in Babalar ve Oğullar (1862) adlı romanına yanıt olarak yazdığı 1863 tarihli didaktik bir romandır. Kitap isminin Türkçe`ye birebir çevirisi Ne Yapmalı? dır.

Yazar, içinde yaşadığı dönemde kendi neslinin insanlarına nasıl yaşanması gerektiğini açıklamaya çalışıp onlar için “bir hayat ansiklopedisi” yaratma düşüncesiyle romanını kaleme almıştır. Eser ilk bakışta tipik bir aşk romanı gibi görünse de roman yayımlandığı an itibarıyla, insanları devlet düzenine karşı kışkırtması ve anarşist fikirler içermesi nedeniyle eleştirilir. Buna karşılık yapılan eleştiriler, insanların romana karşı daha fazla merak duymasını sağlar. Gerek yazıldığı dönemde, gerekse sonraları romandan o kadar çok söz edildi ve bu 'roman bile olmayan romanda fuhuş edebiyatından siyasal propagandaya kadar o kadar çok şey yapıldığı öne sürüldü ki, Çernişevski'nin hem karşıtları, hem de yandaşları için soru sürekli olarak gündemde kaldı.

Roman İ.S. Turgenyev'in Babalar ve Oğullar (1861) adlı romanına bir yanıt niteliği de taşımaktadır. Çernişevski, Turgenyev'in nihilist tiplerinin karşısına antitez olarak kendi yarattığı “yeni insanlar”ı konumlandırır. Turgenyev’in romanının sonunda Bazarov’un trajedisi, içinde bulunduğu topluma kendini ait hissetmemesi ve buna bağlı olarak çektiği yalnızlıkla ilişkilendirilir. Çernişevski’de ise bu durumun aksine “mutlu insanlar” söz konusudur.

Romanın ana karakterleri geleceğin ideal toplumunu temsil eden ve yeni ahlaki değerleri savunan “yeni insan”ın temsilcileri Lopuhov, Kirsanov, Vera Pavlovna ve Rahmetov’dur. Rus edebiyatında sıklıkla görülen “gereksiz insan”lardan farklı olan bu “yeni insan”lar  güçlü bir iradeye sahip, rasyonalist, eylem insanı, mutluluk odaklı, pragmatizmi ve akılcı bencilliği  benimsemiş, herkesi düşünen,  ve topluma rol model tiplerdir. Bu “yeni insan” tipleri ile devrimci, demokrat ve sosyalist düşünceler edebiyata dahil edilir. “Yeni insan”lar başka insanların mutluluğu için mücadele verilmezse mutlu olunamayacağı düşüncesindedirler. Hayatlarını halka adamışlardır.

Roman, Rus köylü komününe dayanan, ancak endüstriyel üretime yönelik olan küçük sosyalist kooperatiflerin kurulmasını savunur. Yazar, entelektüellerin görevinin Rusya'daki emekçi kitleleri kapitalizmi atlayan sosyalizme giden bir yolda eğitmek ve yönlendirmek olduğu fikrini destekler. Kitabın çerçevesi, devrim için çalışmaya karar veren ve hayatlarındaki her şeyi amansızca davaya tabi kılan ayrıcalıklı bir çiftin hikâyesinden geçiyor. Bu bakımdan roman, Rus İmparatorluğu'nun erken sosyalist yeraltı dünyasının ideali haline gelen münzevi ve ölüme adanmışlık için bir kılavuz haline gelmiştir. Küçük rolüne rağmen romandaki karakterlerden biri olan Rakhmetov, Rus radikalizminin felsefi materyalizminin ve asaletinin bir sembolü haline gelmiştir. Roman aynı zamanda bir karakterin rüyası aracılığıyla dünyevi türden 'sonsuz neşe kazanan bir toplumu ifade eder.

Çernişevski romanı 1862-1863 yıllarında Sankt-Peterburg'da Peter ve Paul kalesindeki hücresinde yazmıştır. Çarlık yetkilileri, yıkıcı örgütlerle olan bağlantıları nedeniyle onu "mevcut düzeni devirmek için kötü niyetli" olduğu gerekçesiyle hapse atmışlardı. Romanı hapishanede yazmak için izin aldı. Yetkililer el yazmasını, eski çalıştığı Sovremennik gazetesine gönderdiler; gazetenin sayfalarında parça parça yayımlanmasını onayladılar. Burada iki yıl hapis yattıktan sonra Sibirya'ya sürgüne gönderildi ve 1883'e kadar orada kaldı.

Ne Yapmalı? 'Bir Radikalizm El Kitabı' olarak adlandırılmıştır ve 'Toprak ve Özgürlük Toplumu'nun kurulmasına yol açmıştır. Rusya'da popülistler, nihilistler ve Marksistler dâhil olmak üzere birkaç nesil devrimciye ilham vermiştir. Aynı şekilde Vladimir Lenin, Georgi Plehanov, Pyotr Kropotkin, Alexandra Kollontay, Rosa Luxemburg ve İsveçli yazar August StrindbergMyrdal, Jan. 1986. Ord och avsikt. de kitaptan çok etkilenmiştir. Kitap, Sovyet döneminde bir Rus klasiği olarak görülmeye başlanmıştır.

 Ana Karakterler 
Vera Pavlovna Rozalskaya — Bir departmanın şefi yardımcısı Pavel Konstantinyç Rozalskiy ile Maria Alekseyevna'nın kızıdır. Küçük kardeşi Fedya, 1852'de 9 yaşındadır. "Sanki Malorossiya'dan gelmiş gibi" esmer teni, siyah saçları ve gözleri vardır. Piyano çalmayı bilmektedir. 16 yaşında annesi, onun iyi bir talip bulup evlenmesi için giydirip operaya götürmeye başlamıştır. Yatakta tembellik etmeyi ve kaymağı çok sever. İlk eşi Lopuhov, ikinci eşi ise Kirsanov'dur.
Mikhail İvaniç Storeşnikov — Vera Pavlovna'nın şehvetli, kibirli ve zayıf karakterli nişanlısı subaydır. Vera ile tanışmadan önce Adele adında bir sevgilisi vardı.
Julie Le-Tellier — Paris'te iki yıl sokak kadını olarak çalışmış bir Fransız, Petersburg sosyetesinden bir hanımefendidir. Takma göğüs kullanır ve Vera Pavlovna'yı Storeşnikov ile evlenmekten vazgeçirmeye çalışır. Daha sonra Vera'nın terzi atölyesi için müşteri çevresini genişletmesine yardımcı olur. Toplum içinde Sergey ile birlikte görülür, ancak evliliği bir önyargı olarak gördüğü için onunla evlenmeyi reddeder.
Dmitri Sergeyeviç Lopuhov — Vıborg tarafındaki Akademi`de tıp öğrencisi, Fedya'nın özel ders hocası ve Vera Pavlovna'nın ilk kocasıdır. Ryazanlı toprak sahibi küçük burjuva bir ailenin oğludur. Profesör olmayı ve prestijli bir işinin olmasını hayal eder. Çalışkan, ciddi, temkinli ve sağlam bir kişiliği vardır. Orta boyludur. Koyu kestane rengi saçları, düzgün yüz hatları, kahverengi gözleri, dolgun dudakları ve kartal burunlu bir suratı vardır. İyi piyano çalar. Özellikle duvarındaki Owen fotoğrafı çok değerlidir. 
Aleksandr Matveyeviç Kirsanov — Lopuhov'un arkadaşı, tıp öğrencisidir. Bir taşra mahkemesi yazıcısının oğludur. Boş zamanlarında sabahlıkla kanepeye oturup puro içmeyi sever. Sanata, müziğe ve operaya tutkuyla bağlıdır. Sarımsı saçlara, koyu mavi gözlere, düz bir Yunan burnuna ve küçük bir ağza sahiptir. Vera Pavlovna ile tanışmadan önce onu alkol alışkanlığından kurtaran Anastasiya Kuryukova ile birlikte yaşıyordu.
Anastasiya Borisovna Kuryukova — Veremli bir kız, başlangıçta bir hizmetçi ve sonra Vera Pavlovna'nın terzi atölyesinde çalışan bir işçidir. Kirsanov'un birlikte yaşardı.
Rahmetov — XIII. yüzyıldan beri tanınan bir aileden gelen, filoloji fakültesinde 22 yaşında bir öğrenci. Atası Tatar tümgeneral Rahmet, Tver'de öldü; ancak bir Rus kadından olan oğlu esirgenerek Mihail olarak vaftiz edildi. Mihail'in torunları Tver boyarları, ardından Moskova asilzadeleri oldu. Büyük dedesi 1799 Novi Savaşı'nda öldü. Babası ise korgeneral rütbesine yükseldi; Don Medveditsa'nın yukarı kısımlarında topraklara sahip oldu. Öğrenci Rahmetov uzun boyludur, jimnastik yapar ve fiziksel gücünü geliştirmek için çiğ biftek yiyerek "boks diyeti" uygular. Hatta çiviler üzerinde uyumayı dener. Sıradan insanlar tarafından saygı görmek için basit işleri küçümsemez; hatta taşçı olarak çalışır. Kirsanov, Rahmetov'a faydalı kitaplar (Malthus, Mill, Ricardo, Thackeray) tavsiye eder.
Charles Beaumont — Massachusetts kökenli, domuz yağı ve stearin alımında çalışan "Hodgson, Lothair ve K Londra firmasının" vicdanlı ajanı. Kanadalı Fransız kolonistlerin soyundan gelir. Büyükbabası Quebec'ten New York'a taşınmıştır. Babası Rusya'ya iş yapmaya gelmiş ve Tambov bölgesindeki bir fabrikada damıtıcı olmuştur. Charles burada doğmuştur. 20 yıl sonra Beaumont ailesi New York'a dönmüş ve kendisi memur olarak çalışmaya başlamıştır. Kölelik karşıtı görüşlere sahiptir. Petersburg'da Ekaterina Vasilievna Polozova ile evlenir.
Ekaterina Vasilievna Polozova — Beaumont'un eşi, bir zamanlar zengin fakat iflas etmiş bir süvari subayı olan Polozov'un kızıdır. Kirsanov'un eski bir hastasıdır.

 Konusu 
Roman 11 Temmuz 1856'da, kimliği belirsiz bir adamın St. Petersburg'daki Moskova Garı yakınlarındaki bir otele yemek, yatak ve sabah uyandırılmak için yer ayırtmasıyla başlar. Daha sonra kapıyı kilitler ve gece boyunca kendisinden haber alınamaz. Garson ertesi gün adamı uyandırmak için kapısını çalar ancak yanıt alamaz ve sonunda polise haber verir. Polisler kapıyı zorlayarak açar ancak adamı Liteyny Köprüsü'ne bağlayan bir not dışında boş bir oda bulurlar. Polis kahyaya, o köprüde, sabah saat iki buçukta, tek bir silah sesi duyulduğunu ve bunun bir intihar olduğu düşünüldüğünü bildirir.

Daha sonra hikâye, Kamenniy Adası'ndaki bir daçada kocasının trajik ölümünü öğrenen  Vera Pavlovna'ya odaklanır.  Ana karakter Vera`nın Gorohovaya Caddesi'nde bir evde büyümesi ve kaba bir subay olan Storeşnikov'un  ona ilk taliplik girişimi anlatılır. Vera, ekonomik bağımsızlığını elde etmek için ailesinin kontrolünden ve ayarlanmış evlilikten  kaçan bir kadındır.

Küçük kardeşi Fyodor'a ders veren tıp öğrencisi Dmitri Sergeyeviç Lopuhov ile tanıştığında bu kaderden kurtulur. Lopuhov ve Vera, annesinin şüphesinden kaçınmak; sosyalizm, cinsiyet eşitliği, bilim ve onu ayarlanmış evlilikten kurtarmanın yollarını tartışmak için özel olarak görüşmeye başlarlar. Zamanla birbirlerine karşı hisler geliştirirler. Lopuhov'un onu evdeki "mahzeninden" kurtarma isteğiyle, Vera'nın ebeveynlerinden dava alma riskini göze alıp gizlice kaçarak Vasilyevski Adası'nda bir daireye birlikte taşınırlar.

Yeni kurulan evde, elleri öpmemek ve ayrı odalarda uyumak gibi yeni kurallar uygulanır. Evlilikten beş ay sonra, Vera kadın elbiseleri dikmek üzere bir dikiş atölyesi kurmaya karar verir ve evden siparişler almaya başlar. Müşteri kitlesini genişletmek için Storeşnikov çevresinden tanıdığı Fransız kadın Julie Le-Tellier'ye başvurur. Vera, kazancı adil bir şekilde dikişçilere dağıtarak başarıya ulaşır; beş yıl içinde çalışan sayısı 3'ten 20'ye çıkar. Zamanla, dikişçiler aynı evde yaşamaya başlar, ortak bir sofrada buluşur ve ailelerinden ayrılırlar. Çalışma ve dinlenme düzenleri sıkı bir şekilde belirlenir. Herkes için her şeyin eşit olduğu bir düzen esastır. Ancak Vera Pavlovna'nın topluluğu asetik bir yaşamdan uzaktır. Dikişçiler evlenebilir, tiyatrolara ya da şehir dışı gezilere katılabilirler. Vera atölyesinde çalışan kadınlara okuma alışkanlığını aşılar. Çalışanlar, Lopuhov ve onun en yakın sınıf arkadaşı Aleksandır Kirsanov gibi eğitimli kişilerden dersler alırlar.

Komün gelişir ve ikinci bir komünün oluşmasına yol açar. Kirsanov, eski sevgilisi Kuryukova'ya olan ilgisini kaybetmiştir. Lopuhov'un hastalığı, Kirsanov'u daha sık onların evine getirir. Kirsanov, Vera'ya aşık olmuştur. Üç yıllık evlilikten sonra Vera`da, Lopuhov'u düşündüğü kadar sevmediğini fark eder ve Kirsanov'a âşık olur. Karısına olan tutkusu azalmayan Lopuhov`da bunu fark eder; sonunda perişan haldeki Vera ile sorunu tartışmadan önce arka planda olayları manipüle etmeye çalışır. Vera'nın mutsuzluğunu gören Lopuhov, ona özgürlük vermek için gizlice sahneden çekilmeye karar verir. Ryazan'a yaptığı bir yolculuğun ardından başlangıçta anlatıldığı gibi sözde kendi intiharını gerçekleştirir. Bir ay sonra Vera Pavlovna, Kirsanov ile evlenir; yeni kocasının çalıştığı yere yakın olan Sergiyevskaya Caddesi'ne taşınır. Vera terzi komünündeki işinden memnun olsa da, doktor olmak ve kadınların böyle bir mesleğe girmesine karşı olan toplumsal önyargıyı kırmak için tıp okumaya başlar.

Sonunda, ünlü Rahmetov karakteri Lopuhov'un sahte intiharını Vera'ya açıklar. Soylu bir ailenin çocuğu olan Rahmetov, 16 yaşındayken baskıcı babasına karşı isyan eder, sıkı fiziksel çalışmayla vücudunu güçlendirir ve St. Petersburg'a taşınır. Burada yeraltı bir gruba katılır ve sıra dışı bir adam, yani nihai devrimci olarak yeniden doğar. Rahmetov iyi yemekten, şaraptan ve kadınlardan hazzetmez. Felsefe, edebiyat ve bilim klasiklerini okur. Döşekte yatmaz; hatta kendini test etmek için çivili bir yatakta bir gece geçirir, vücudu kanla kaplanır. Soğuk duş alır; yağmurda ve karda dışarıda egzersiz yapar. Kişisel duygulara tamamen duyarsızdır, kişisel bir kalbi yoktur. Sarsılmaz kararlılığıyla ve ateşli mücadelesiyle amaçlarına ulaşmak için ne gerekiyorsa onu yapmaya odaklanmıştır.

Kitabın son bölümü Kirsanov ve tedavi ettiği hastaya odaklanır. Bu genç kadın, Ekaterina Vasilyevna, istediği gibi evlenme özgürlüğünün olmamasından dolayı acı çekiyordur. Kirsanov bu sorunu çözmekle kalmaz, aynı zamanda evlenmek istediği adamın ahlaksız ve isteksiz bir eş olduğunu fark etmesine yardımcı olur. Kadın sonunda Charles Beaumont ile tanışır ve aşık olur. Charles, kısmen Rusya'da büyümüş bir Amerikan sanayici olduğunu iddia eden bir adamdır. Charles genç kadını Vera'nın çevresine yönlendirir; kadın da oraya katılır. Charles ve kadın evlenirler. Vera, Charles ilk kez tanışır ve onun ABD'den dönen Lopuhov olduğunu anlar. Kirsanovlar ve Beaumontlar sonunda birlikte yaşamaya (ménage à quatre) başlarlar.

 Diğer yazarların eleştirileri 
Romanın kendisinden çok, kitap belki de en çok İngilizce konuşulan dünyada aldığı tepkilerle tanınır.

Fyodor Dostoyevski, 1864'teki Yeraltından Notlar adlı romanında ve 1872 tarihli romanı Demons'ta romanın faydacılığı ve ütopyacılığı ile alay etmiştir. Lev Tolstoy, 1886'da yayınlanan kendi ahlaki sorumluluk fikirlerine dayanarak kendi ‘Ne Yapmalı?’ kitabını yazmıştır.

Çernişevski'nin çalışmasını ilham verici bulan Vladimir Lenin'in kitabı bir yaz içinde beş kez okuduğu söylenir; Lenin, 1902 kitabına 'Ne Yapmalı?' adını vermiştir. Kişisel ve politik olarak Lenin üzerinde romandaki kahraman karakterin büyük bir etkisi olmuştur. Stanford Üniversitesi'nde Slav ve Karşılaştırmalı Edebiyat Profesörü Joseph Frank'e göre, 'Çernişevski'nin romanı, Karl Marx'ın Kapital'inden çok daha fazla bir etkiyle, sonunda Ekim Devrimi'ni yaratacak olan duygusal dinamiği sağlamıştır.'''

 Romandan ilginç detaylar 
Vera Pavlovna'nın dördüncü rüyasında roman, alüminyumdan 'geleceğin metali' olarak bahseder. Bununla birlikte, alüminyum 1914'te I. Dünya Savaşı'ndan itibaren yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır. Romanın sonunda görünen 'Yastaki Kadın' yazarın eşi Olga S. Çernişevskaya'dır.

 Diğer çalışmalarda 

 İvan Turgenyev'in ‘Babalar ve Oğullarında Kirsanov soyadına sahip karakterler de yer almaktadır.
 Fyodor Dostoyevski ‘Yeraltından Notlar'da, Çernişevski'nin fikirlerini tartışmıştır. Özellikle, Çernişevski'nin Rus edebiyatı boyunca atıfta bulunulan bir tema olan ‘Kristal Saray'ı idealleştirmesine olumsuz yanıt verir.
 Amerikalı oyun yazarı Tony Kushner, ‘Slavlar!’ adlı oyununda kitaba defalarca atıfta bulunmuştur.
 André Gide Les Caves du Vatican'da (Lafcadio'nun Maceraları) başkarakteri Rakhmetov'a benziyor.
 Yazar Chris Matthew Sciabarra, 'Ayn Rand: The Russian Radical adlı kitabında, Ne Yapmalı?’nın Rand'ın düşüncesinin esin kaynaklarından biri olduğunu ifade etmiştir. Örneğin, kitabın ana karakteri Lopuhov şöyle diyor: "Ben fedakârlık yapacak bir adam değilim. Ve gerçekten de böyle şeyler yok. Kişi en hoş bulduğu şekilde davranıyor."
 Vladimir Nabokov son romanı Hediye'de 'Ne Yapmalı?'nın dördüncü bölümü ile dalga geçer.

 Kaynakça 

 Konuyla ilgili yayınlar 

 Lunaçarski, A (1998), Sosyalizm ve Edebiyat. (Çev. Asım Bezirci). İstanbul: Kayhan Matbaası
 Bonnard, A. (2001). Yeni Bir Hümanizmaya Doğru: Sovyet Edebiyatı Üzerine (Çev. Serdar Canbolat, Mehmet Erdal). İstanbul: Evrensel Basım Yayım
 Öksüz, G. (2014). Rusya'da Eylemin Sanatla Buluşması: Edebiyatta ve Sinemada Devrim.'' İstanbul: Çeviribilim Yayınevi

 Dış bağlantılar 

 Sütçü, Güneş (2020) 'N. G. Çernişevski’nin Nasıl Yapmalı? adlı romanında “yeni insan” tipleri''  [Araştırma makalesi]
 Özge, Zeynep (1990), Çernişevski ve Nasıl Yapmalı? Üzerine  Özgürlük Dünyası (Aylık Sosyalist Teori ve Politika Dergisi)
 Çulhaoğlu, Metin (1987), 68 Kuşağı Üzerine.  Gelenek, Sayı 3 (Marksist Siyasi Dergi)

Kategori:1863 romanları