İnal (Çerkesya kralı)

İnal Nehu (; ) veya Büyük İnal, 1427-1453История адыхейского народа: Составленная по преданиям кабардинцев. / Введ., прим. и указ. Г. Кокиева. — 5-е изд. — Нальчик: Кабгосиздат, 1947. — 160 с. yılları arasında Çerkesya kralı. Tüm Çerkes prensliklerini tek devlet altında birleştirmiştir. Çeşitli seferler düzenledi ve devlet sınırlarını tüm yönlerde genişletti. İnanışa göre İnal, Kabardey, Besleney, Çemguy, Hatukay ve Jane boylarını yöneten prenslerin atasıdır.

İnal'ın lakabının (Nef/Nehu) kaynağı kesin olarak bilinmese de, bazıları Batı Çerkesçesi'nde "aydın" anlamına gelen Nef kelimesinden (Doğu Çerkesçesi'nde Nehu), bazıları ise tek gözünün kör olduğu ve bu sebeple Doğu Çerkesçesinde "kör" anlamına gelen Nehu kelimesinden geldiğini iddia etmektedir. Batı Çerkesçesi'nde "kör" anlamına gelen kelime ise Neşu'dur.адыгабзэм изэхэф гущыӏалъ томищ мэхъу (2011) İnal'ın bir diğer lakabı da "Akabgu" idi; bu muhtemelen Türkler tarafından verilmiş olan, "batı hükümdarı" anlamına gelen Türk kökenli bir ünvan olan ak-yabgu'dur.

"İnal" isminin Çerkesçe okunuşu "Yinal" şeklindedir. Çerkesçe'de bir kelimenin başına "i" harfi geldiğinde, bu harf "yi" şeklinde telaffuz edilir.
 Biyografi 

 İlk yılları 
İnal'ın erken yaşamı hakkında pek bir şey bilinmiyor. Taman Yarımadası'nda Çerkes bir ailede dünyaya geldi ve bir soylu olarak büyüdü.

 Yükselişi 
İnal'ın yükselişinden önce Çerkesya'da yerleşik beylikler ayrı bir bölgesel yönetime sahipti ve organize bir yapı gelişmemişti. Timur-Çerkes savaşlarında Çerkesler Timur güçlerine direnmelerine rağmen Çerkes bölgesi bu savaş sonucunda büyük yıkıma uğradı. İnal başlangıçta Taman Yarımadası'nda araziye sahipti.Shora Nogma 1400'lerin başlarında, ağırlıklı olarak Khegayk klanından oluşan bir güç topladı ve birleşik bir Çerkes krallığı yaratma hedefini gerçekleştirmek için yola çıktı. Çerkes beylikleri birer birer İnal'ın eline geçerken,Cole, Jeffrey E. (2011). Ethnic Groups of Europe: An Encyclopedia. ABC-CLIO, LLC. OCLC 939825134. İnal savaş ağaları ve aşiret reisleriyle savaştı ve onları yendi. İnal'ın yükselişi yerleşik Çerkes beylerini rahatsız etti ve İnal'a karşı çıkan 30 Çerkes boyundan oluşan bir konfederasyon, onunla savaşmak için bir ittifak kurdu. Mzımta Nehri yakınlarındaki bir savaşta otuz Çerkes lordundan oluşan koalisyon, İnal ve destekçileri tarafından mağlup edildi. On tanesi idam edilirken, geri kalan yirmi bey biat ederek İnal'ın yeni devletinin güçlerine katıldı.

 Fetihler 

 Kuban ve Doğu Çerkesya'nın Fethi 
İnal, Batı Çerkesya'daki hakimiyetini sağlamlaştırdıktan sonra 1434'te Doğu Çerkesya'ya bir sefer düzenleyerek Kabarda eyaletini kurdu. 1438'de kuzeye yeni bir sefer düzenledi ve Ten Nehri boyunca Kuban Nehri'nin kuzeyindeki Çerkes yerleşimlerinin yakınındaki Tatar göçebelerini kovarak sınırlarını günümüzdeki Azov'a kadar genişletti.Klaproth, Julius Von, 1783—1835. (2005). Travels in the Caucasus and Georgia performed in the years 1807 and 1808 by command of the Russian government. Elibron Classics Johannes de Galonifontibus, 14. ve 15. yüzyılların başında Çerkesya'nın sınırlarını kuzeye, Don'un ağzına kadar genişlettiğini anlatıyor. Johannes de Galonifontibus'un tanımı, İnal'ın fetihleriyle örtüşmektedir. Fetihleri sonucu İnal, Çerkesya'nın tamamını veya büyük bir kısmını tek devlet altında birleştirmiş oldu.

 Abhazya'nın fethi 
sol|küçükresim|upright=0.86|İnal devrinde Çerkesya ve vilayetleriAbhazya o zamanlar Abhazları asimile etmeye çalışan Megrel beyleri tarafından yönetiliyordu. İnal, Çerkesya'yı birleştirdikten sonra dikkatini Abhazya'ya çevirdi ve burada Abhaz klanları Ançabadze ve Şervaşidze ona biat etti. Birlikte muhalif Megrelleri yendiler ve Kuzey Abhazya'yı Çerkesya ile birleştirdiler. Abhaz halkı, İnal'ın hükümdarlığını tanıdı ve İnal, Abhazya'daki hakimiyetini kesinleştirdi.Papaskʻiri, Zurab, 1950- (2010). Абхазия : история без фальсификации. Izd-vo Sukhumskogo Gos. Universiteta. . .The 200-year Mingrelia-Abkhazian war and the defeat of the Principality of Mingrelia by the Abkhazians of XVII-XVIII cc. Gürcü Kronikleri, İnal'ın Megrellere karşı Çerkesler ve Abhazlara önderlik ettiğinden bahseder.The Georgian Chronicles II, Part No. 497 Bu anın bir simgesi olarak İnal'ın heykeli bugün Abhazya'da duruyor. Abhazya bayrağındaki yıldızlardan biri, İnal'ın mezarı olduğu düşünülen İnal-Kuba'yı temsil ediyor.

 Reformlar 

 Yönetim 
İnal, iktidarını kurduktan sonra reformlar yaparak, aşiretleri örgütleyerek ve Çerkes eyaletlerini yönetmek için ihtiyar mahkemeleri kurarak önlemler almaya başladı. Malını dört ilçeye ayırdı: Kabarda, Beslan, Çemguy ve Jane-Hatukay. 40 yargıçlık kurumunu tanıttı. Fakat ölümünün ardından devlet yeniden parçalanarak feodal prensliklerin yönetimine girdi.Latham, Robert Gordon. Descriptive Ethnology. Londres: Voorst, 1859. Pp. 51 Kabarda'yı oğlu Tabıldu, Besleney'i oğlu Beslan'ın oğlu Kanoko, Çemguy'u oğlu Çemrug, Jane'yi torunu Zan, Hatukay'ı ise torunu Hatuqo'nun soyundan gelen prensler yönetmeye başladı.Ж. В Кагазежев. Позднесредневековое адыгское княжество Камергой (Кремук). Вестник АГУ №2. Майкоп, 2011.

 Şencır şehri 
İnal, etkili genişlemelerle tüm Çerkes topraklarını ele geçirdikten sonra, Büyük Prens/Kral ünvanını alarak Çerkesya Büyük Prensliği'ni ilan etti. İnal'ın yeni devletinin başkenti, İnal'ın doğup büyüdüğü Taman bölgesinde kurulan Şencır şehri oldu.

Peter Simon Pallas ve Julius von Klaproth tarihte Şencır şehrine dikkat çeken ilk araştırmacılar olmakla birlikte, ikisi de Şencır şehrini benzer şekilde tanımlamıştır.Dubois de Montpéreux, F., Voyage autour du Caucase, chez les Tcherkesses et les Abkhases, en Colchide, en Géorgie, en Arménie et en Crimée: Avec un atlas géographique, pittoresque, ... géologique, etc., Paris: Gide, 1839-43; reprinted: Adamant Media Corporation, Elibron Classics, 2002 (6 vols). Onlara göre, Şencır, Surlar ve hendekler ile çevrili bir dörtgen şeklindeydi ve dört kapısı vardı, bu sebeple Roma mimarisini andırıyordu.— Voyages dans les gouvernements méridionaux de l’empire de la Russie, Paris, 1805 (3 vols). Kuzeyde düşmana karşı avantaj kazanmak için sahte tepeler yapılmıştı.Klaproth, J.-H. (von), Travels in the Caucasus and Georgia, Performed in the Years 1807 and 1808, by Command of the Russian Government', translated from the German by F. Shoberl, London: Richard and Arthur Taylor for Henry Colburn, 1814. reprinted: Adamant Media Corporation, Elibron Classics, 2002. [Klaproth (1783-1835), born in Berlin in 1783, devoted his energies to the study of Asiatic languages, and published in 1802 his Asiatisches Magazin (Weimar, 1802-1803). He was consequently called to St. Petersburg and given an appointment in the academy there. In 1805 he was a member of Count Golovkin’s embassy to China. On his return he was despatched by the academy to the Caucasus on an ethnographical and linguistic exploration (1807-1808), and was afterwards employed for several years in connection with the Academy’s Oriental publications.] Klaproth, Şencır şehrinin kalıntılarını ziyaret ederek Çerkes büyükleriyle tanıştı ve şehirle ilgili detaylı bilgi topladı.Броневский, Семён, Новейшие географические и исторические известия о Кавказе, Москва, 1823. Öğrendiği bilgilere göre, Şencır, Anapa'ya yakın bir bölgedeydi.Kokov (K'wek'we), J. N., Iz adigskoi (cherkesskoi) onomastiki [From Circassian Onomastics], Nalchik: Elbrus Book Publishing House, 1983.

Şencır şehrinin tam olarak nerede olduğu bilinmese de, en desteklenen teori Klarapoth ve Pallas tarafından yapılan betimlemelere uyan Krasnaya Batareya bölgesi olduğudur.Pallas, Peter Simon, Travels Through the Southern Provinces of the Russian Empire, in the Years 1793 and 1794, London: John Stockdale, Piccadilly, 1812 (2 vols). [Peter-Simon Pallas’ (1741-1811) second and most picturesque travel]Абрамзон, М. Г., Фролова, Н. А., “Горлов Ю. В. Клад золотых боспорских статеров II в. н. э. с Краснобатарейного городища: [Краснодар. край]”, ВДИ, № 4, 2000, С. 60-68.

 Ölümü ve kabri 
küçükresim|İnal-Quba Dağı|upright=0.77
küçükresim|İnalid hanedanından Çerkasski prenslerinin kullandığı arma.|sol|upright=0.79İnal, 1453 yılında topraklarını oğulları ve torunları arasında bölüştürdü ve 1458 yılında öldü. Bunun ardından Çerkes prenslikleri oluştu.

Bir iddiaya göre, İnal, Kuzey Abhazya'da ölmüştür. Burası günümüzde İnal-Quba olarak bilinir ve Pshu bölgesinde bulunur.Asie occidentale aux XIVe-XVIe siècles, 2014. Çoğu kaynak bu teoriyi kabul etse de alternatif teoriler de vardır.

Rus kaşif ve arkeoloji uzmanı Evgeniy Dimitriyeviç Felitsin'e göre, İnal'ın mezarı Abhazya'da değildir. 1882'de yayınlanan bir haritada, Felitsin, İnal'a büyük önem vermekle beraber onun mezarını Abhazya'da değil, Karaçay-Çerkesya'da bulunan İspravnaya bölgesine yerleştirmiştir. Bu bölgede, antik heykeller, höyükler, mezarlar, kiliseler, kaleler ve surlar olduğunu, İnal gibi birisi için ideal bir kabir olacağını eklemiştir.Археологическая карта Кубанской области, Фелицын, Евгений Дмитриевич, 1882.

 Ataları 
Ян Потоцкий, Этнография кавказа

 Mirası 
Sonraki yüzyıllarda Çerkes ve Abhaz prensleri İnal'ın torunları olduklarını iddia ettiler ve onu kendi ataları olarak gördüler. İnal'ın adı Kafkasya'daki birçok yere verilmiştir. İnal adıyla ilişkilendirilen yer adları Adigey, Krasnodar Bölgesi, Kabardey-Balkar, Karaçay-Çerkes ve Abhazya'da bulunur. Çerkesya'nın Karadeniz kıyısında İnal Koyu bulunur. Kabardey-Balkar Cumhuriyeti'nin Zolsk bölgesinde, Kanjal Dağı'ndan çok uzak olmayan, Baksan Nehri ile Tyzyl vadileri arasında İnal Dağı (2990 m) vardır. İnal isminin çeşitleri (Yinal, İnal, Yanal vb.) Çerkesler ve Abhazlar arasında yaygın isimlerdir.

 Ayrıca bakınız 

 Çerkesya
 Kabardeyler
 Kabardiya
 Çerkesler

 Kaynakça 

Kategori:Çerkes soylular
Kategori:1453'te ölenler
Kategori:Çerkes tarihi