Bizans bürokrasi ve aristokrasisi

Bizans İmparatorluğu, Roma İmparatorluğu'ndan miras kalan karmaşık bir aristokrasi ve bürokrasi sistemine sahipti. Hiyerarşinin zirvesinde imparator duruyordu; ancak "Bizans bir cumhuriyetçi mutlak monarşiydi ve ilahi haklara sahip bir monarşi değildi".Kaldellis (2015), p. 6 İmparatorluk verasetiyle ilgili yazılı yasalar yoktu ve Roma Cumhuriyeti hiçbir zaman resmen kaldırılmadı, bu nedenle İmparator, hem Senato (Synkletos) hem de Ordu tarafından resmi olarak seçilmeliydi. Gerçekte, Senato yetkisi zamanla ciddi şekilde kısıtlandı ve Ordu pratikte seçim konusunda tekel konumuna geçti. Ayrıca, yarı cumhuriyetçi bir varlık iken, İmparatorlar genellikle çocuklarının halefini dolaylı yollarla, örneğin onları ortak imparator olarak atamak gibi, sağlamayı başardılar. Yazılı veraset kanunlarının ve usullerinin yokluğu ve İmparatorluğun askerileştirilmiş devleti, çok sayıda darbe ve isyana yol açarak, Malazgirt yenilgisi gibi birçok feci sonuçlara yol açtı.

İmparatorun altında, çok sayıda memur ve saray görevlisi, imparatorluğu yönetmek için gerekli olan karmaşık idari mekanizmayı çalıştırıyordu. Bu görevlilere ek olarak, imparatorun tebasına veya dost yabancı yöneticilere verdiği çok sayıda onursal ünvan da vardı. İmparatorluğun var olduğu bin yıldan fazla bir süre boyunca, farklı ünvanlar benimsendi veya kullanım dışı kaldı ve birçoğu prestij kaybetti veya kazandı. İlk başta imparatorluğun çeşitli ünvanları, geç Roma İmparatorluğu'nunkilerle aynıydı. Bununla birlikte, Herakleios imparator olduğunda (), ünvanların çoğu geçersiz hale geldi. I. Aleksios zamanında (), pozisyonların çoğu ya yeniydi ya da büyük ölçüde değiştirildi. Ancak o zamandan itibaren, 1453'te Bizans İmparatorluğu'nun çöküşüne kadar esasen aynı kaldılar.

 Arka plan tarihi 
Erken Bizans döneminde (4. yüzyıldan 7. yüzyılın başlarına kadar) hükûmet sistemi, Roma döneminin sonlarında Diocletianus ve I. Konstantin döneminde kurulan modeli izledi, sivil ve askeri ofisler arasında katı bir ayrım ve göreve karşılık gelen bir dizi ünvan vardı. Senato'ya üye olup olmaması en önemli ayırt edici özellikti.Kazhdan (1991), p. 623 7. yüzyılda Bizans devletinin Müslüman fetihleri karşısında büyük toprak kaybı nedeniyle dönüşüm sonucu, bu sistem ortadan kalktı ve Bizans devletinin "klasik" veya orta döneminde (8.-11. yüzyıllar) yeni, saray merkezli sistem ortaya çıktı. Bunda, her makam tarafından eski, artık kullanılmayan, kamu kurumlarından ve belirli bir seviyedeki rütbelerden türetilen yeni ünvanlar verildi.

Protospatharios (Kelime anlamıyla "ilk kılıç taşıyıcısı"; aslen İmparatorun korumalarının başı) rütbesinden her memur gibi üst makamın büyük bir bölümünü içeren bir senato sınıfı yerinde kaldı.  Bu dönemde birçok aile birkaç yüzyıl boyunca önemli kaldı ve birçok imparator aristokrasiden çıktı. Biri metropol sivil aristokrasisi diğeri vilayet askeri olan iki grup ayırt edilebilir, ikincisi bölgesel olarak kalmaya devam edip, geniş topraklara sahipti, ancak görünüşe göre dönemin Batı Avrupa'nın aksine kendilerine ait askerî güçleri yoktu.

10. ve 11. yüzyıllar, aristokrasinin öneminin arttığını ve aristokrasiye katılan yeni ailelerin sayısının arttığı görülür. 11. yüzyılın sonundaki felaket kayıplar, yeni Komninos Hanedanı'nın elinde, imparatorluk idari sisteminin yeniden düzenlenmesine neden oldu: eski makamlar ve ünvanlar yavaş yavaş kullanılmaz hale gelirken, öncelikle, sahiplerinin İmparator ile aile ilişkilerinin yakınlığını ifade eden bir dizi yeni rütbeler ortaya çıktı. Komninos önderliğindeki İmparatorluk ve daha sonra Paleologos halefleri, esasen toprak sahibi aristokrasiye dayanıyordu ve devletin yönetimini, aralarında evlenen sınırlı sayıda aristokrat aile tarafından sıkı bir şekilde kontrol altında tutuyordu. Örneğin 11. ve 12. yüzyılda, bu kadar büyük bir devlet için çok küçük bir sayı olan 80 kadar sivil ve 64 askeri soylu aile tespit edilmiştir.Robin Cormack, "Writing in Gold, Byzantine Society and its Icons", 1985, George Philip, London, p180, using Kazhdan A.P., 1974 (in Russian)   Son olarak, Pseudo-Kodinos tarafından bildirildiği üzere Paleologos sisteminde, birisi eskinin yüksek rütbelerinin düşürüldüğünü ve diğerlerinin yerini aldığını ve makam ile rütbe arasındaki eski ayrımın ortadan kalktığını yüzyılların birikmiş isimlendirmesi ile ayırt edilebilir.

 İmparatorluk ünvanları 

Bunlar en yüksek ünvanlardı, genellikle imparatorluk ailesinin üyeleriyle veya imparatorun dostluğunu arzuladığı çok seçkin birkaç yabancı hükümdarla sınırlıydı.

 İmparatorlar tarafından kullanılan ünvanlar 
küçükresim|I. Manuil tarafından çıkarılan sikkenin arkasında onun Porfirogennetos ünvanı yer alır.
 Basileus (βασιλεύς): Başlangıçta Roma İmparatorluğu'nun Yunanca konuşulan bölgelerindeki herhangi bir krala atıfta bulunan Yunanca "egemen" kelimesi. Aynı zamanda Perslerin Şah da atıfta bulunur. Herakleios bunu 629'da kabul etti ve "imparator" için Yunanca kelime oldu. Herakleios ayrıca otokratör (αὐτοκράτωρ - "otokrat", "otonom hükümdar") ve Kiryos (κύριος - "lord") ünvanlarını da kullandı. Bizanslılar, "basileus" terimini Hristiyan hükümdarlar arasında yalnızca Konstantinopolis'teki imparator için ayırdılar ve Batı Avrupa krallarından Latince rex ("kral") kelimesinin Helenleşmiş bir biçimi olan rēgas olarak söz ettiler. Dişi formu basilissa bir imparatoriçeye atıfta bulunur. İmparatoriçe eusebestatē avgousta ("En Dindar Augusta") olarak hitap edildi ve ayrıca kiria ("Leydi") veya despoina ("despot" ünvanının dişi formu, aşağıya bakın) olarak adlandırıldı. Primogenitür veya aslında verasetin kendisi, Bizans imparator yerine geçmede asla yasal olarak kurulmadı, çünkü prensipte Roma İmparatoru Senato, Halk ve Ordu tarafından ortak ilan edilirdi. Bu, Roma "cumhuriyetçi" geleneğine sıkı sıkıya bağlıydı, burada kalıtsal krallık reddedildi ve İmparator, sözde Cumhuriyet'in çeşitli bürolarının tek bir kişiye birleşmesiydi. Pek çok imparator, ilk doğan oğullarının taht hakkını güvence altına almaktan endişe duyarak, onları henüz çocukken ortak imparator olarak taçlandırdılar, böylece kendi ölümleri üzerine tahtın bir an bile boş kalmayacağına dair güvence verdiler. Böyle bir durumda emperyal seçime duyulan ihtiyaç hiçbir zaman ortaya çıkmadı. Bazı durumlarda, yeni İmparator bir önceki İmparatorun dul eşiyle evlendikten sonra veya aslında önceki İmparatoru tahttan çekilip keşiş olmaya zorladıktan sonra tahta çıktı. Bazı imparatorlar da askeri bir yenilginin ardından örneğin yetersizlik algısı nedeniyle tahttan indirildi ve bazıları öldürüldü.
 Porphyrogennētos (πορφυρογέννητος) – "Mor Oda'da Doğan": Tahta yükselişlerinin meşruiyetini vurgulamak isteyen imparatorlar, bu ünvanı isimlerine eklediler, yani imparatorluk sarayının doğum odasında (Mor mermer levhalarla panelli olduğu için Porphyra olarak adlandırılır) hüküm süren bir imparatora ve bu nedenle herhangi bir aksini iddia etmenin ötesinde meşruydu.
 Autokratōr (αὐτοκράτωρ) – "otonom hükümdar": bu başlık orijinal olarak imperator ile eşdeğerdi ve imparatorlar tarafından kullanıldı.
 Basileus Autokratōr () iktidardaki birkaç  ortak imparatorun (συμβασιλεῖς, symbasileis) kıdemli olan için ayrılmış ünvanların bir kombinasyonuydu ve önemli siyasi gücü elinde bulunduran kişiyi ifade ediyordu.

 İmparator ailes, tarafından kullanılan ünvanlar 
küçükresim|sağ|upright=1.14|İmparator II. Manuil ile ailesi: imparatoriçe Helena Dragaš (sağ) ve üç oğulları, İoannis, Andronikos ve Theodoros. İoannis, onun veliahtı ve ortak imparator olarak babasının imparatorluk giysiisinin aynısını giymiştir.
 Despotēs (δεσπότης) – "Lord": Bu ünvan, I. Justinianus'tan beri imparatorlar tarafından kullanıldı ve hüküm süren imparatorların oğulları için onursal bir ünvandı. Basileus anlamında sikkelerde yoğun bir şekilde yer aldı. 12. yüzyılda I. Manuil, imparatordan sonra en yüksek "ödüllü" ünvan olarak ayrı bir ünvan yaptı. Bu türden ilk despotēs aslında bir yabancı olan Macaristan'dan III. Béla idi, bu Macaristan'ın Bizans'a bağımlı bir devlet olarak kabul edildiğini gösterir. Daha sonraki zamanlarda, bir despot, bir despotluğa sahibi olabilirdi; örneğin, Merkezi Mistra'da bulunan Mora Despotluğu, 1261'den sonra Bizans tahtının varisi tarafından tutuldu. Dişi form, despoina, bir kadın despotu veya bir despotun karısını ifade ediyordu, ancak aynı zamanda İmparatoriçe için de kullanılırdı.
 Sebastokratōr (σεβαστοκράτωρ) - "Saygıdeğer Yönetici": I. Aleksios tarafından autokratōr ile sebastos bir kombinasyonu olarak yaratılan bir ünvan (aşağıya bakınız). İlk sebastokratōr, Aleksios'un kardeşi İsaakios'du. Esasen anlamsız bir ünvandı, sadece İmparator ile yakın bir ilişkiyi ifade ediyordu, ancak despotların hemen ardından sıralanıyordu. Dişil form sebastokratorissa idi. sebastokratōr olarak adlandırılan ilk yabancı, 1191'de ünvanı verilen Sırbistan Büyük Prensi Stefan Nemanjić idi. Kaloyan adında bir Bulgar aristokrat da bu ünvanı kullandı.

 Hadımlar için ünvanlar 
Azalan öncelik sırasına göre hadımların "ödüllü" ünvanları şunlardı::
 Proedros () – "başkan": Bu, 960'larda II. Nikeforos tarafından ilk kullanılan tamamen yeni bir rütbeydi ve ilk olarak hadım parakoimōmenos olan Basileios Lekapenos'a verildi. Bu ünvanın sahibi aynı zamanda Senatonun da başkanıydı ve proedros terimi genellikle önceliği belirtmek için kullanılırdı, örneğin prōtonotarios için notarioinın proedrosu. Ünvan, harem ağası olmayanlara açıldığında 11. yüzyılda geniş çapta dağıtıldı ve sahiplerinin arasında en yaşlı olanı ayırt etmek için prōtoproedros ünvanının yaratılmasına yol açtı. 12. yüzyılda ortadan kayboldu.Kazhdan (1991), p. 1727
 Vestarches () – 10. yüzyılın ikinci yarısında yüksek rütbeli harem ağaları için kabul edilen bu ünvandır,  1050'den itibaren Konstantinopolis'in "sakallı" üst düzey subay ve adli memurlarına verildi. 12. yüzyılın başlarında ortadan kayboldu.Kazhdan (1991), p. 2162
 Patrikios – "Sakallılar" için olduğu gibi.
 Vestes () – "Sakallılar" için olduğu gibi.
 Praipositos () – Latince praepositus kelimesinden türetilmiştir, "önce yerleştirilmiş".
 Prōtospatharios – "Sakallılar" için olduğu gibi.
 Primikērios () – Latince primicerius kelimesinden türetilmiştir, "listede ilk".

 14. yüzyıldan 15. yüzyıla 
Pseudo-Kodinos sonrası İmparatorun altındaki komuta sırasını sıralar:
 Despotes
 Sebastokrator
 Sezar
 Megas domestikos
 Megas doux
 Protostrator, meges domestikosun yardımcısı

 Megas primmikerios
 Megas konostaulos

 Askeri makamlar 

 Ordu 

 Donanma 

 Ayrıca bakınız 
Bizans donanması
Bizans ordusu

 Kaynakça 
Özel

Genel
















 Dış bağlantılar 
Glossary of Byzantium-related technical terms including official titles; Prosopography of the Byzantine World Project, King's College London

Kategori:Bizans'ta ünvan ve makamlar