Alikan

Alikan veya Aliki Aşireti, Kürtçenin Kurmancî lehçesini konuşan, çoğunluğu Sünni Müslüman olan bir Kürt aşiretidir. Aşirete mensup kişiler, başta Batman ve Beşiri olmak üzere Siirt, Muş, Malatya, Adıyaman, Diyarbakır, Nusaybin, Tatvan, Hizan, Kurtalan, Van, Erciş, Dargeçit, İdil ve Cizre gibi birçok il ve ilçede yaşamaktadır.

Geçmişte hayvancılıkla ve göçerlikle uğraşan Alikanlılar, bu nedenle geniş bir coğrafyaya dağılmışlardır. Yaklaşık 150 yıl önce göçebe yaşamı terk ederek yerleşik hayata geçmişlerdir. Bugün Batman'ın Beşiri ilçesinde 50'ye yakın köy ve mezrada yaşamakta olup, bu bölgede en büyük aşiret gruplarından birini oluştururlar.

 Kollar 
Alikan Aşireti sekiz ana koldan oluşur. Bunlar:

Cındikî
Mala Dibo
Mala Sînô
Mala Remo
Axikê
Katıxoka
Hasikan kolu
Çengoxa

 Tarihsel Arka Plan ve Akademik Çalışmalar 
Sosyolog İsmail Beşikçi, Alikan Aşireti hakkında "Doğu'da Değişim ve Yapısal Sorunlar (Göçebe Alikan Aşireti)" adlı doktora tezinde kapsamlı bilgiler sunmuştur. Bu çalışma, aşiretin göçebe yaşam tarzından yerleşik hayata geçiş sürecini ve karşılaştığı toplumsal yapısal sorunları incelemektedir.

Antropolog Martin van Bruinessen de Alikan Aşireti üzerine bilgi vermektedir. Ona göre, aşiret Botan Emirliği'nin Cezire bölgesindeki askerî gücün önemli bir parçasını oluşturmuştur.

Botan Emirliği'nde, Mir'in ölümüyle ortaya çıkan kargaşa ve iktidar boşluğu, emirliğin üç oğul arasında bölünmesine sebep olmuştur. Bruinessen'e göre, emirlik Gürkel, Finik ve Cezire olmak üzere üçe ayrılmıştır. Cezire bölgesinin askerî gücünü oluşturan iki konfederasyon bulunmaktaydı. Alikan aşireti, Çox Sor adlı konfederasyonun içinde yer almaktaydı. Bu konfederasyon; Alikan, Miran, Duderan, Soran ve Garisan aşiretlerinden oluşuyordu. Diğer konfederasyon olan Şıllet ise Kiççan, Teyyan, Herikan ve Mûsreşan aşiretlerinden meydana geliyordu.

Bruinessen'in aktardığına göre, Yezidiler tarafından kullanılan "çox sor" (kırmızı kumaş) meselesi, bu konfederasyonların oluşumuna etki etmiştir. Rivayete göre Botan Miri, bu kumaşın sadece mir ve beyler tarafından kullanılabileceğini belirterek Yezidilerden bu kumaşları istemiş, reddedilince Şıllet Konfederasyonu'na bağlı aşiretlerle sefer düzenlemiş ancak başarısız olmuştur. Ardından Çox Sor Konfederasyonu'na bağlı aşiretlerle yapılan ikinci sefer başarılı olmuş ve bu aşiretlere "Çox Sor", ilk gruba ise "Şıllet" adı verilmiştir.

Beşikçi'nin kitabında, Alikan aşireti içerisinde kullanılan bir deyime de yer verilmiştir:

Mira, mire (Mir büyüktür), Alikan vezire (Alikan vezirdir), Duderan seyepire.

Bu ifade, Alikanların emirlik içindeki siyasi konumuna dair halk arasında anlatılagelen geleneksel bir söz olarak değerlendirilir.

 Kaynakça 

Kategori:Kürt aşiretleri