Ana İranca

Ana İranca, Ön İranca ya da Proto-İranca, Hint-Avrupa dil ailesinin İran dilleri kolunun yeniden yapılandırılmış ana-dilidir. Farsça, Peştuca, Soğdça, Zazaca, Osetçe, Mazandaranca, Kürtçe, Talışça gibi İran dillerinin atasıdır. Bu dili konuşanların, yani varsayımsal Proto-İranlıların MÖ 2. binyılda yaşadıkları varsayılır ve genellikle Andronovo arkeolojik ufku ile bağlantılıdır (bkz. Hint-İranlılar).

Proto-İran dili, Proto-Hint-İran dilinden türeyen bir satem diliydi ve bu dil de Proto-Hint-Avrupa dilinden geliyordu. Muhtemelen Avestaca dilinden bin yıldan daha az bir süre önce ve Proto-Hint-Avrupa dilinden iki bin yıldan daha az bir süre önce kaybolmuştur.

 Lehçeler 
Skjærvø, Proto-İran dilinden gelişen en az dört lehçenin olduğunu ve bunlardan ikisinin metinlerle doğrulandığını öne sürüyordu:Skjærvø, Prods Oktor (2009). "Old Iranian". In Windfuhr, Gernot (ed.). The Iranian Languages. Routledge. pp. 50–51.

 Eski Kuzeybatı İranca (kanıtlanmamış, Osetçe'nın atası)
 Eski Kuzeydoğu İranlı (kanıtlanmamış, Orta İran Sakacası'nın ve modern Vahanca'nın atası)
 Eski Orta İran (kanıtlanmıştır; çoğu modern İran dilinin atası olan Avestaca ve Medce dillerini içerir)
 Eski Güneybatı İran (onaylanmıştır, modern Farsçanın atası olan Eski Farsçayı içerir)

Modern diller için farklı terminolojinin kullanıldığına dikkat edin: Osetçe sıklıkla "Kuzeydoğu İran" dili olarak sınıflandırılırken, "Kuzeybatı İran" genellikle Zaza veya Hazar dilleri gibi Farsçanın kuzeybatısındaki dilleri ifade eder.

 Söz varlığı 
PIEAvPIEAv*p→p*ph₂tḗr "baba"pitar- "baba"*bʰ→b*bʰréh₂tēr "erkek kardeş"bratar- "erkek kardeş"*t→t*túh₂ "sen"tū- "sen"*d→d*dóru "odun"dāuru "odun"*dʰ→d*dʰoHneh₂- "tahıl"dana- "tahıl"*ḱ→s*déḱm̥t "on"dasa "on"*ǵ→z*ǵónu "diz"zānu "diz"*ǵʰ→z*ǵʰimós "soğuk"ziiā̊ "kış fırtınası"*k→x ~ c*kruh₂rós "kanlı"xrūda "kanlı"*g→g ~ z*h₂éuges- "kuvvet"aojah "kuvvet"*gʰ→g ~ z*dl̥h₁gʰós "uzun"darəga- "uzun"*kʷ→k ~ c*kʷós "kim"kō "kim"*gʷ→g ~ j*gʷou- "öküz"gao- "öküz"
Ana İrancaAvestaEski FarsçaFarsçaZazacaVedic Sanskrit*ph₂tḗr "baba"Dnghu, p. 2394.Pokorny, p. 829.Mallory & Adams (2006), p. 210. pitār  pidar  پدر pedār  pi/pêr  pitaraa *méh₂tēr "anne"Dnghu, pp. 1993-1994.Pokorny, pp. 700-701.  mātar  mādar  مادر mādar  mae/mare  maataraa*Hácwah 'at'aspaasa اسب esb (< Medce)estoráśva*bagáh 'parça, bölüm'baγabaga (god)باج bâc (tax)bhága*bráHtā 'erkek kardeş'brātarbrātāبرادر berâderbırarbhrā́tr̥*búHmiš 'yer, yeryüzü'būmibūmišبوم bumbûmbhū́mi*mártyah 'ölümlü, insan'maṣ̌iiamartiyaمرد merdmerde, merdımmártya*mā́Hah 'ay'mā̊māhaماه mâh aşmemā́sa*wáhr̥ 'ilk bahar'vaŋrivaharaبهار behârwesarvāsara 'sabah'*Hr̥táh 'doğru'ašaartaراست râst raştr̥tá*drúkš 'yalan'drujdraugaدروغ doruğzurdruh-

 Not listesi 

 Kaynakça 

 Konuyla ilgili yayınlar 
 Kontovas, Nicholas. "Reflexes of Proto-Iranic* w-as evidence for language contact."
 Kümmel, Martin Joachim. "“Prothetic h-” in Khotanese and the reconstruction of Proto-Iranic." Script and Reconstruction in Linguistic History.

Kategori:İran dilleri
Kategori:Proto diller