Züleyha Gözlerini Açıyor (roman)

Züleyha Gözlerini Açıyor, Guzel Yahina'nın 2015 tarihli Rusça ve 2016 tarihli Tatarca yayımlanan romanıdır. 
Eser başkahraman Züleyha da dahil olmak üzere, 1930'dan 1946'ya kadar Stalin dönemindeki siyasi tasfiyeler sonucu Sibirya'da sürgünde mücadele eden insanların hayatlarını anlatır.

Romanın  ilk  cümlesi  “Züleyha  Gözlerini Açıyor”dur. Romandaki bu  cümle, leitmotiv görevi görür. Züleyha’nın kendisi ya da çevresi hakkında yeni bir şeyler fark etmeye ya da öğrenmeye başlaması durumunda  “Züleyha gözlerini açıyor” cümlesi, roman boyunca defalarca tekrar edilir. Züleyha’nın edindiği hayat deneyimlerinin sonucunda yaşadığı kişisel dönüşümlerin konu edilmesinden ve özgürleşmeyi başararak güçlü bir kadına dönüşmesinden dolayı eğitim romanı olarak kabul edilmektedir.

Romanı, yazarı Guzel Yakhina’nın  babaannesinin yaşamından  esinlenilerek kaleme alınmış olması nedeniyle biyografik özellikler de taşır. Yakhina’nın babaannesi Raisa Şakirovna Şakirova, henüz yedi yaşındayken ailesiyle birlikte Sibirya’daki Angara Nehri kıyısına  göç etmek zorunda kalmıştır. 1946 yılından sonra babaannesi yirmi üç yaşındayken akrabalarının yanına  dönmüştür.

Tatarcaya tercümesi, Flora Tarhanova tarafından yapılmıştır. Azatlık Radiosı

 Konusu 
1930'da Züleyha, Murtaza ve kayınvalidesi Upıriha`yla Sovyetler Birliği'nde Yulbaş denilen kurgulanmış küçük bir Müslüman Tatar köyünde yaşamaktadır. Henüz on beş yaşındayken kendinden yaşça çok büyük  olan kulak (varlıklı köylü) kocası ile  ailesinin isteği üzerine evlendirilmiştir. Kocası annesine çok düşkündür; kendisine ise kötü davranmaktadır. Kayınvalidesi, Züleyha'nın kendisi için yaptığı her şeye karşı son derece nankördür. Züleyha, dört tane ölü kız çocuğu doğurduğu için başarısız olarak kabul edilir. Çevresindekiler tarafından sürekli aşağılanır. Züleyha, cin ve ruh hikayeleriyle ataerkilliğin birleştiği izole ve karanlık bir dünyada yaşamaktadır.

Kocası dekulakizasyon kampanyasına karşı çıkar; toprağından ayrılmayı reddeder. Kızıl Ordu askerlerine saldırdığı için SSCB İçişleri Halk Komiserliği subayı, kendini adamış bir Rus komünist Ignatov tarafından idam edilir. Daha sonra Züheyla, Ignatov ve yüzlerce başka göçmen Sibirya'da yeni bir "Yerleşim Yeri"ne doğru uzun bir sürgün yolculuğuna çıkarlar. Ignatov, Züleyha ile ilgilenmez; evinde kendi kadını vardır; ancak Züleyha gibi kıstırılmış durumdadır. Son derece uzun bir bekleme süresinden ve bazı insanların kaçmayı başardığı tren yolculuğundan sonra limana varırlar. Nehirden aşağı yerleşim yerlerine giderken tekneleri batar. Teknede mahsur kalan ve kilitlenen birçok kişi boğulmuştur. Züleyha onları kurtarmaya çalışır, neredeyse kendisi de boğulur, ancak Ignatov onu kurtarır.

Nihayet vardıkları yerleşim yeri, çok az kaynağı olan Angara Nehri kıyısında tayga ormanından başka bir şey değildir. Hikayenin geri kalanı sürgünlerin yiyecek, barınak ve sıcak giysiler olmadan hayatta kalmasının anlatıldığı bu yerde geçer. Farklı milletlerden, mezheplerden ve kaderlerden insanlar, sert doğa koşullarında hayatta kalmak için birlikte savaşmak zorundadır. Zamanla bu yer gelişir. İlk kış sert geçer ve çoğu ölür, ancak Ignatov'un liderliği ve Züleyha'nın avcılık becerileri sayesinde hayatta kalırlar. Bu trajik olaylar, beklenmedik bir şekilde Züheyla`da içsel özgürlüğe ve büyük bir kişisel dönüşüme yol açar. Hikayenin başında birbirlerine zıt kutuplarda olan Züheyla ve İvan, zamanla yakınlaşır ve sevgili olurlar.Kadın nesri. Yorumlayan: Galina Yuzefoviç   https://meduza.io/feature/2015/05/29/sledy-na-vode-zuleyha-i-zavidnoe-chuvstvo-very-steninoy 

 Karakterler 
 Züleyha: romanın kahramanı köylü bir kadındır.
 İvan İgnatov: Murtaza'yı öldüren Semruk köyünün ileri gelenlerinden Bolşevik.
 Murtaza Valiyev: Züleyha'nın kocası.
 Upıriha: Murtaza'nın annesi.
 Yusuf: Züleyha ve Murtaza'nın oğludur.
 Profesör Leybe: Kadın doğum uzmanı.
 Ressam İkonnikov
 Sumlinskiy
 İzabella Leopoldovna 
 Vasiliy Gorelov
 Çirkin Karçık
 Biçura
 Davıdov
 Su anası
 Ekipman sahibi
 Mezarlık sahibi
 Deli

 Uyarlamalar 
2020 yılında Rossiya-1 TV kanalında sekiz bölümlük bir televizyon mini dizisi olarak gösterildi. Züleyha rolünü Çulpan Hamatova oynadı. Romanda geçen Semruk kampı Tataristanın Yeşil Özen ve Layeş bölgelerinde filme mahsusen düzenlenmiştir. Çoğu sahne ise   Kazan'da çekilmiştir.

 Değerlendirmeler 
Bu romanla ilgili değerlendirmeler türlü türlüdür.
 Lüdmila Ulitskaya ve Boris Akunin ilklerden olup esere olumlu değerlendirmeler yapmışlardır.
 Lüdmila Ulitskaya kitabın önsözünde  "Yahinanın romanı SSCB'nin dağılmasından şu ana kadar ki vakitte yok olan edebiyat türüne bakıyor" diye yazmıştır. Romanın  ana  kahramanı  Züleyha’yı  “yumruklara  karşı  mücadele  döneminde yaşamış bir Tatar köylü kadının hayat hikayesi, son yıllarda çağdaş nesirde çok sık rastlamadığımız bir hakikat, doğruluk ve içtenlikle  dolu” şeklinde tanımlamıştır.
 M. Habetdinova: «Yazar,“ kölelikten kurtarılan Sovyet hükûmeti ve ezilen kadın hakkındaki Sovyet dönemi mitinden ayrılamazdı. Tatar mitolojisini gerçekten bilmiyordu (Шүрәлене зиратта йөртә, эират иясен уйлап чыгарган һ.б.)»М. Хәбетдинова. Romana değerlendirme. «Звезда Поволжья», 2015 ел, № 43.
 Fevziye Bayramova: «"Zöleyha küzlerin aça" kitabı — milletke karşı kitap».Azatlık Radiosı
 Marat Kebirov: «Güzelliğin güzelliğini küçümseme». Azatlıq Radiosı

 Yayınlar 
Rusça
 Яхина Г. Ш. Зулейха открывает глаза: roman. — Ressam: Andrey Rybakov. Önsöz Lyudmila Ulitskaya. - M .: AST, Elena Shubina tarafından düzenlenmiştir. - 508 s. Mayıs 2015 ISBN 978-5-17-090436-5
 Яхина Г. Ш. Зулейха открывает глаза: роман. — :АСТ (издательство), Ред. Елены Шубиной, 2019. — 508 с. — 50 000 экз. (Проза Гузель Яхиной) ISBN 978-5-17-090436-5
Tatarca
 Яхина Г. Ш. Зөләйха күзләрен ача: роман. Rusçadan F. Tarhanova tercümesi. — Kazan: Tataristan Kitap Neşriyatı, 2016. — 510 с. — 1000 tiraj. — ISBN 978-5-298-03158-5
Türkçe
 YAKHİNA,  G.  (2020). Züleyha Gözlerini Açıyor. (Çev. N. Natalia Denissova). İstanbul: Hep Kitap Yayınevi

Ses kaydı
 Яхина Г. Ш. Зулейха открывает глаза : аудиокнига Звукозапись . Читает Елена Калабина. —  АСТ, cop. 2016. — 1 электрон. опт. диск (MP3). (Аудиокнига mp3)

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
   Güzel Yahina ile  «Tataristan» dergisinde sohbet .
  G. Yahina: Bu benim aile geçmişimin bir parçası 
 Edebiyat yılının esas keşfi 
   (Rusça ve Tatarca)

Kategori:Bildungsromanlar
Kategori:Rus yazarlar
Kategori:Tatar yazarlar
Kategori:2015 romanları