Cumhuriyetin 50. Yılı Heykelleri

Cumhuriyetin 50. Yılı Heykelleri, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilanı'nın 50. yıldönümü nedeniyle 1973 yılında İstanbul'un çeşitli noktalarına yerleştirilmiş heykeller.

1972 yılında İstanbul Valiliği başkanlığındaki bir komisyon tarafından alınan kararla Cumhuriyetin 50. yılı dolayısıyla şehrin açık alanlarına çağdaş Türk sanatını ve sanatçısını temsil edecek heykeller yerleştirilmesi kararlaştırılmış ve İstanbul'da yaşayan sanatçıların ürettiği 20 eser 20 farklı mekâna yerleştirilmiştir. 2020 yılı itibariye 7 tanesi hasarsız olarak durmaktadır.Haluk Tenozar'ın Heykeli 50. Yıl Anısı , Beşiktaş Belediyesi Kent Kültürü Dergisi

 Geçmişi 
Cumhuriyetin 50. yılı dolayısıyla 1973 yılında açık alana 50 heykel yerleştirilmesi kararı, 1972 yılı mayıs ayında İstanbul Valiliği başkanlığında toplanan “İstanbul İli Cumhuriyetimizin 50. Yılını Kutlama Komitesi "tarafından kararlaştırıldı. Uygulamanın gerekçesi, Cumhuriyet döneminin üç boyutlu sanat eserlerini ortaya çıkarmak ve halkın üç boyutlu sanat eseriyle ilişkisi kurmasını sağlamaktı. Zira, Cumhuriyet döneminde anıtlar inşa edilmiş ancak heykel sanatçılarının serbest eserleri müze ve atölyelerde, maket boyutlarında kalmıştı. İstanbul'un park ve meydanlarda serbest sanat eserleri bulunmamaktaydı. Oysaki halkın çağdaş heykelle ilişkisi kurmasının yolu onları park ve meydanlara yerleştirmekten geçiyordu.

Çalışmalar, Kutlama Komitesi'nin İstanbul Şubesi Başkanı Mustafa Aslıer tarafından yürütüldü. Komitede İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Başkanı Hüseyin Gezer ile danışman olarak Şadi Çalık da yer aldı.

Mekanları belirlemek için bir komisyon oluşturuldu. Üç kişilik komisyon, heykel yapılması düşünülen 50 mekân belirleyip sanatçılara verdi ve sanatçılar seçtikleri mekana göre heykeller ürettiler.

Sanatçı seçimindeki kriterler şunlardı:

 Açtığı ve katıldığı sergilerle sanatçı kişiliğini kabul ettirmiş olmak;
 Devlet sergilerinde derece almış olmak;
 Müzede eseri bulunmak;
 İstanbul'da yaşıyor olmak.

Üretilen eserlerin boyutunun 1.5 - 2.5 metre arasında olması; taş, beton ya da metal malzeme kullanılması istenmişti. Sanatçılara eserin uygulama giderlerinin karşılığı olarak en fazla 20 bin lira ödenmesi kararlaştırılmış; ancak herhangi bir ödenek ayrılmamıştı. Sonuçta 50 heykel yerine 20 heykel seçilmiş ve İstanbul'un park ve meydanlarına yerleştirilmiştir.

Gürdal Duyar'ın Güzel İstanbul adlı yapıtı, Karaköy Meydanı'na yerleştirilmesinden sonra yoğun bir tahrip kampanyası ile karşı karşıya kaldı ve 9 gün sonra "müstehcen” bulunduğu gerekçesiyle kaldırıldı. Bu olay, halkın ne istediği, demokrasinin ne olduğu, Cumhuriyet'in 50. yılında Türkiye'nin durumu gibi siyasi konulara ilişkin yoğun bir tartışma başlattı. Heykel, 3 Mayıs 1974'te Yıldız Parkı'nın ücra bir köşesine yerleştirildi. Eser, 20 heykelin içinde ayakta kalan az sayıdaki heykelden birisidir.

Zühtü Müridoğlu'nun Roma zafer anıtından ilham alan yuvarlak sütun formundaki dört metrelik çalışması, bütçe sıkıntısı nedeniyle bronz döküm yerine beton döküm olarak hazırlanıp Beyoğlu ilçesindeki Fındıklı Parkı'na yerleştirildi. Eser, Cumhuriyetin 100. yılında bronz döküm olarak gerçekleştirilmiş ve İstanbul Resim ve Heykel Müzesi önüne yerleştirilmiştir.

Heykeller
 İsmi Konumu Heykeltıraş Görüntüsü Notlar İşçi Heykeli Tophane Muzaffer Ertoran2016 yılında kaldırıldı.https://aydinlik.com.tr/haber/sinifin-trajedisini-yasayan-heykel-212179-3 
Sınıfın trajedisini yaşayan heykel, Aydinlik.com.tr Güzel İstanbulYıldız Parkı Gürdal Duyar150pxİlk önce Karaköy Meydanı'nda olan heykel daha sonra Yıldız Parkı'na taşındı. Yağmur Arnavutköy Akıntı Burnu Ferit Özşen1987'deki sahilyolu genişletme çalışmaları sırasında kaldırıldı.http://www.yapi.com.tr/haberler/istanbullu-heykel-sevmiyor_68761.html  
İstanbullu Heykel Sevmiyor, yapi.com.tr/ Negatif Form Gümüşsuyu Parkı Metin HasekiGümüşsuyu Parkı'na dikildiği gün çalındı. Yükseliş Harbiye Bihrat Mavitan“Yükseliş” adlı alüminyum soyut çalışma heykel, 1979'da belediyenin tercihli yol yapımı sırasında kayboldu. İkimiz Taksim Gezi Parkı Namık DenizhanGezi Parkı'na dikilen “İkimiz” adlı heykel 12 Eylül Darbesi'nden sonra kaldırıldı. Soyut Maçka Haluk Tezonar150px Soyut Bebek Parkı Ali Teoman Germaner 150px Bahar Emirgan Korusu Hakkı KarayiğitoğluÖnce İstanbul Büyükşehir Belediyesi önüne konmuş; sonra buradan kaldırılıp ve birkaç yer değişikliği sonrasında bugün bulunduğu yere; Emirgan Korusu'ndaki Sarı Köşk'ün önüne yerleştirilmiştir. Soyut: Dayanışma İRHM önü Zühdü MüridoğluRoma zafer anıtlarından ilham alan dört metre yüksekliğindeki heykel, bronz dökülmesi gerekirken bütçe sıkıntısı nedeniyle beton döküm olarak parka yerleştirildi. Eser, Cumhuriyetin 100. yılında bronz olarak dökülmüş ve İstanbul Resim ve Heykel Müzesi önüne yerleştirilmiştir. Soyut: Yankı Gümüşsuyu Parkı Hüseyin Anka Özkan150px Sanatçının ilk soyut çalışması olan geometrik soyut heykel, sac levhalardan oluşturulmuştur.  Soyut Fındıklı Parkı Füsun OnurFındıklı Parkı'nın düzenlenmesi sırasında 1985 yılında kaldırıldı. Soyut Maçka Yavuz GöreyMaçka Taşlık Parkı'ndaki soyut bronz heykel 1984 yılında bir kamyonun çarpması sonucu yıkıldı. Birlik Barbaros Bulvarı Mehmet Uyanık1986'da kaldırıldı.http://www.doganhasol.net/saldiriya-ugrayan-heykeller.html  
Saldırıya Uğrayan Heykeller, doganhasol.net/ Mimar Sinan Saraçhane Parkı Nusret SumanBetondan yapılan ve Saraçhane'deki İstanbul Belediye Sarayı'nın yanına yerleştirilen heykel 1980 yılında kayboldu. Soyut 4. Levent Seyhun TopuzYol çalışması sırasında kaldırıldı.https://www.hurriyet.com.tr/kitap-sanat/atolyeden-icimin-sikintisi-bosalmis-olarak-ciktim-40647788  
Atölyeden içimin sıkıntısı boşalmış olarak çıktım, milliyet.com.tr/ Figür Harbiye Zerrin Bölükbaşı150px Önce Muhsin Ertuğrul Sahnesi'nin önüne yerleştirilmiş, daha sonra Harbiye Orduevi'nin bahçesinin genişletilmesiyle bahçenin içinde kalmıştır. Bugün İstanbul Radyoevi'nin arkasında bulunmaktadır. Soyut: Bediha Muvahhit Anısına Yenikapı Tamer BaşoğluBedia Muvahhit anısına yapılarak Yenikapı Sahil Parkı'na yerleştirilen soyut heykel çalındı. Soyut: Tavus Gülhane Parkı Kuzgun Acar“Tavus” isimli metal heykel, Gülhane Parkı'ndan 1984'te Park ve Bahçeler Müdürlüğü'nce kaldırıldı. Kadın figürü Gülhane Parkı Kamil Sonad Gülhane Parkı'na yerleştirilen heykel, parkın yeniden düzenlenmesi sırasında yerinden kaldırıldı. 

Ayrıca
 Sözen Heykelleri

Kaynakça

Kategori:İstanbul'daki heykeller