Yamaç geri çekilmesi

Kayalık geri çekilme, bir yamaç kaymasının konumunun zamanla değiştiği jeolojik bir süreçtir. Tipik olarak uçurum zayıflatılır, kayalar düşer ve bir yamaç eğimi oluşturur, talus kimyasal veya mekanik olarak aşındırılır ve daha sonra su veya rüzgar erozyonu yoluyla uzaklaştırılır ve baltalama süreci devam eder. Kayalıklar, kurak yerlerde bile nispeten kısa jeolojik zaman aralıklarında bu şekilde onlarca kilometre geri çekilebilir.

 Yamaç profili 
küçükresim|Yaygın olduğu gibi caprockun kenardan geriye eğimli olduğu bir yamaçtaki bileşenler
Yamaç, genellikle faylanma veya erozyonla oluşan bir uçurum çizgisidir. Güçlü bir başlık kayası ile korunuyorsa veya dikey çatlaklar içeriyorsa, geri çekilirken dik profilini koruyabilir.  Kuru iklimlerdeki atkılar tipik olarak dikeye yakın bir üst yüze sahiptir ve bu, toplam yüksekliğin% 10-75'ini oluşturabilir ve alt bölümü talus kaplı eğimli bir sur oluşturur. Sur ve yüz aşındıkça ve nihayetinde bir bölüm çöktüğü için başlık kayası zayıflar. Güçlü bir başlık, tipik olarak nispeten yüksek bir uçurum yaratacaktır, çünkü başarısızlığa neden olmak için daha fazla baltalamaya ihtiyaç vardır. Bir uçurumun ne kadar kolay bozulacağını belirleyen diğer faktörler, yataklama ve birleşim, eğim yönü ve üst kayanın kalınlığıdır. İnce bir başlık, hızla geri çekilen alçak uçurumlara neden olacaktır.

Bununla birlikte, daha yüksek nem ve ayaktaki hava koşulları ayak tahriklerinde erozyonu sağladığından (veya serbest yüzün erozyonuna ayak uydurduğundan) şev geri çekilmesinin meydana gelmesi için bir başlık gerekli değildir.
küçükresim|Namibya'da geri çekilen yamacın havadan görünümü.

 Mekanizma 
Bir yamaçtan geri çekilmenin en yaygın yolu kaya düşmesidir, burada tek tek bloklar uçurumdan buzağıya gelir veya uçurumun büyük kısımları aynı anda çöker. Bazı yüksek enerjili durumlarda, kayanın çoğu bir kaya düşmesi sırasında toz haline gelebilir ve kolayca aşınabilir. Genel olarak, yine de, yamaç geri çekilmesinin devam edebilmesi için, düşen enkazın aşınması ve surun aşınması gerekir. Rüzgar erozyonunun takip ettiği mekanik ve kimyasal ayrışma, uçurumların uzun mesafeler için geri çekilebildiği kurak bölgelerde işleyebilir. Bu tür bölgelerde, yamaç geri çekildikçe büyük şeyler kötü alanları geride kalabilir.  Erozyon, yamacın kıyı boyunca aktığı denizden veya nemli bölgelerdeki akarsulardan kaynaklanabilir.

 Geri Çekilme Oranı 
Geri çekilme oranı, kaya türlerine ve erozyona neden olan faktörlere bağlıdır. 2006 yılında yayınlanan bir çalışma, bugün Colorado Platosu'ndaki yamaç geri çekilme oranının,  erozyonunun kalınlığına ve direncine bağlı olarak milyon yılda 0,5 ila 6,7 kilometre (0,31 ila 4,16 mil) arasında değiştiğini bulmuştur. Avustralya'daki  bölgesindeki nehir vadileri boyunca   geri çekilmesi, milyon yılda yaklaşık 2 kilometre (1.2 mil) hızla ilerliyor gibi görünüyor. Fas'ın güneyindeki  yamaç geri çekilme üzerine çalışmada, ince konglomera  olan bölgelerde milyon yılda ortalama 1,3 kilometre (0,81 mil) oran gösterdi. Daha kalın, daha dirençli kireçtaşı kapronlarının olduğu yerlerde geri çekilme oranı daha yavaştı, milyon yılda yaklaşık 0,5 kilometre oran gösterdi (0,31 mi). 

 Örnekler 

Colorado Platosu, daha sert ve daha yumuşak kayalardan oluşan hafifçe deforme olmuş tabakalardan oluşan bir  Yamaç topoğrafyaya sahiptir.  Senozoik boyunca iklim çoğunlukla kuraktır. Plato üzerindeki göze çarpan yamaçlar, şist gibi kolayca aşınan kayalar üzerinde büyük kumtaşı başlıklarına sahiptir. Donma-çözülme ve yeraltı suyunun kesilmesi gibi olaylar, bu bölgedeki yamaçların geri çekilmesine etki sağlamıştır.

Güney Afrika'daki Drakensberg Dağları, Clarens formasyonundaki kumtaşlarını kaplayan, yaklaşık 1.000 metre (3,300 ft) kalınlığında bir karoo bazalt tabakası ile kaplıdır. Onlar uzun zaman önce olan, kıta parçalanmasını ardından, bir iç drenaj bölünmesi tarafından kontrol edilen geri çekilme ile, yamaç geri çekilmesinin yarattığı bir yeryüzü biçiminin klasik bir örneği olarak kabul edildi. Bununla birlikte, hem iç tarafa bakan hem de denize bakan yamaçları vardır, bu nedenle kıta parçalanması dışındaki faktörler oluşumlarına katkıda bulunmuştur. 2006 tarihli bir makalede, yüzey süreci modellerinin, yamaç geri çekilme sırasında karşılaşılan kaya türlerinden ve iklim, tektonik süreçler ve muhtemelen bitki örtüsü gibi diğer faktörlerden de büyük ölçüde etkilenebilecek olan yamaç geri çekilme oranlarını açıklamada yetersiz olabileceğini iddia etmiştir.

 Ayrıca Bakınız 




 Kaynakça 
Alıntılar

Kaynaklar

Kategori:Erozyon
Kategori:Ayrışma (jeoloji)