Voseo

İspanyolca dilbilgisinde, voseo ikinci şahıs tekil zamiri için Vos kullanımıdır. Voseo kullanan lehçelerde ya tú yerine ya da tú'nun yanında kullanılır. Voseo, İspanyolca öğrencilerine nadiren ikinci dil olarak öğretilir. Bununla birlikte, son yıllarda İspanyolca konuşulan dünyada bölgesel lehçelerin geçerli bir parçası olarak daha fazla kabul görmüştür. Tekil ikinci tekil şahıs için tú kullanımı (standart kabul edilen formu) tuteo olarak bilinir.

Voseo, Amerika'nın keşfi ve fethi 15. yüzyılın sonlarında ve 16. yüzyılın başlarında gerçekleştiğinde, nezaket veya sosyal mesafe için ikinci şahıs hitaplarının baskın biçimiydi. Bundan sonra İspanya'da tú daha yaygın bir şekilde kullanılmaya başlansa da İspanyol İmparatorluğu'nun bazı bölgelerinde günümüze kadar voseo kullanmaya devam etti.

Vos, Rioplatense İspanyolcası (Arjantin ve Uruguay), Doğu Bolivya, Paraguay İspanyolcası ve Orta Amerika İspanyolcası (El Salvador, Guatemala, Honduras, Nikaragua, Kosta Rika, Chiapas'ın güney kesimleri ve bazı bölgelerinde) ikinci tekil şahıs olarak yaygın şekilde kullanılmaktadır. Meksika'da Oaxaca).

Vos geleneksel olarak Arjantin, El Salvador, Kosta Rika, Nikaragua, Paraguay ve Uruguay'da resmi yazılarda bile kullanılmıştır. Arjantin, Paraguay ve Uruguay lehçesinde (' Rioplatense İspanyolcası ' olarak bilinir) vos aynı zamanda ana akım medyada bile standart kullanım şeklidir; Arjantin'de, özellikle 20. yüzyılın son yıllarından beri, reklam panolarının ve diğer reklam araçlarının voseo kullandığını görmek çok yaygındır.

Vos, diğer ülkelerde bölgesel olarak kullanılır. Örneğin Venezuela'daki Zulia Eyaleti'nin Maracucho İspanyolcasında (bkz. Venezuela İspanyolcası), Panama'nın Azuero yarımadasında, Kolombiya'daki çeşitli bölümlerdedegruyter.com ; Ana María Díaz Collazos, Desarrollo sociolingüístico del voseo en Colombia. ve Ekvador'un bazı bölgelerinde kullanılmaktadır. Peru'da voseo, bazı Andean bölgelerinde ve Cajamarca'da mevcuttur, ancak genç nesiller voseo'yu kullanmayı bırakmıştır. Ayrıca mevcut olan Ladino (konuştuğu Sefarad Yahudileri boyunca İsrail, Türkiye, Balkanlar, Fas, Latin Amerika ve Amerika Birleşik Devletleri'nde vos usted yerine kullanılır).

 Tarihi 
Aslında başlangıçta ikinci çoğul şahıs olan Vos, insanların birbirine saygı ve incelik belirtisi olarak seslenmesiyle yaygınlaştı. 18. yüzyılın sonlarına ait bir ders kitabından alınan aşağıdaki alıntı, o zamanki kullanımı açıklamaktadır:

Tanıdık olmayan insanlara saygıyla hitap etmek için tekil olarak vuestra merced (merhametiniz başlangıçta v.m. olarak kısaltılıyordu), çoğul olarak ise vuestras mercedes kullanılıyordu. Bu kelime grupları yapısı nedeniyle gerekli üçüncü şahıs formunda çekimleniyordu. Diğer saygılı hitap biçimleri arasında vuestra excelencia (ekselansları, daha sonra ussencia) ve vuestra señoría (lordum/leydim, daha sonra ussía) gibi kullanımlar da vardı. Bugün vos ve tú zamirlerinin her ikisi de günlük yaşamda konuşma dilinde kullanılmaktadır. Bazı bölgelerde ikisi de eş anlamlı olarak kullanılmaktadır. İspanyolca dili, Río de la Plata bölgesine (Buenos Aires ve Montevideo) ve Şili'ye ulaştığında kullanımı bu şekildeydi.

Zamanla vos İspanya'da resmî değerini kaybetti; ancak Arjantin, Paraguay, Bolivya (doğu), Uruguay, El Salvador, Honduras, Kosta Rika, Guatemala, Nikaragua ve Hispanik Amerika'nın bazı diğer bölgelerinde kullanılmaya devam etti. Meksika, Panama, Küba, Dominik Cumhuriyeti, Venezuela, Kolombiya, Peru ve Ekvator Ginesi gibi tarihsel olarak İspanya ile daha bağlantılı ülkelerde hiç rastlanmaz veya bazı bölgelerde çok az rastlanır. Vuestra merced zaman içinde bugünkü usted şeklini aldı. (vuestra merced > usarced > usted; hâlâ Vd. veya Ud. olarak kısaltılmakta) Vosotros ise, nosotrostaki nos (biz) ve otros (diğerleri) kelimelerinin birleşmesi gibi, vos (siz) ve otros (diğerleri) kelimelerinin birleşimiyle oluştu.

19. yüzyılın başlarında vos Arjantin'de olduğu gibi Şili'de de yaygındı; ancak Şili'de eğitim sisteminde vos kullanımını azaltmaya ve kaldırmaya yönelik kampanyalar ve müfredatlar uygulanıyor. Bu kampanyalar, vos kullanımını eğitim eksikliği belirtisi olarak gören Andrés Bello tarafından başlatıldı.Luizete Guimarães Barros. 1990. Lengua y nación en la Gramática de Bello . Anuario brasileño de estudios hispánicos.

 Kullanımı 
 Vos ile tú'nun kullanımı 
Yalın Yalın dışı Dönüşlü konu Doğrudan nesne dolaylı nesne edat nesnesi con ile kaynaşmış doğrudan / dolaylı nesne edat nesnesi con ile kaynaşmış vos te te vos con vos te vos con vos usted lo / la le usted con usted se si Consigo tú te te ti Contigo te ti Contigo Vosotros os os Vosotros Con vosotros os Vosotros Con vosotros

 Vos ile fiil çekimi 
 Fiil  Tú2. Tekil  VosGenel Tú / VosŞili1  VosGüneydoğu Küba veKuzeydoğu Kolombiya1, 2  VosVenezuela3Panama4  Vosotros2. Çoğulİspanya  Vosotros 2. Çoğul Vos resmî 2. TekilLadino  Ustedes2. ÇoğulAmerika Kıtası  Anlamı ser eres  sos  erís/ sois  sois  sox סוֹש /soʃ/  son  Siz ... comer comes  comés  comís  coméis  comex קוֹמֵיש /koˈmeʃ/  comen  Yiyorsunuz poder puedes  podés  podís  podéis  podex פּוֹדֵיש /poˈdeʃ/  pueden  Yapabilirsiniz hablar hablas  hablás habláis favlax פֿאבֿלאש /faˈvlaʃ/  hablan  Konuşuyorsunuz recordar recuerdas  recordás recordáis recordax רֵיקוֹרדאש /rekorˈdaʃ/  recuerdan  Hatırlıyorsunuz vivir vives  vivís  vivix בִּיבִֿיש /biˈviʃ/  viven  Yaşıyorsunuz venir vienes  venís  venix בֵּינִיש /beˈniʃ/  vienen  Geliyorsunuz 1 Son hecede [s] hecesinin nefes vererek okunmasından dolayı -s genellikle [h] olarak duyulur veya telaffuz edilmez. 2 Kolombiya'nın geri kalan bölümünde vos normal çekimleme kurallarına göre çekimlenir. 3 Zulia bölgesinde 4 Azuero bölgesinde

 Şimdiki zaman 
 Genel çekim: sondaki -r harfi, -s ile değişir; yazarken son hecedeki sesli harfe vurgu işareti konur. 
 Şili:
 -ar ile biten mastar fiil eki -ái ile değişir.
 -er ve -ir ile biten mastar fiil ekleri -ís ile değişir. Konuşurken -íh gibi duyulur.
 Venezuela (Zulia): Modern İspanyolcadaki vosotros ile aynı çekimdedir. Sondaki -s sesi soluk vererek okumayla birlikte -áis, -éis, -ís sesleri Şili aksanındaki gibi -áih, -éih, -íh gibi duyulur.

+ VOSEOMastarŞimdiki zamanGenelVenezuela1Şili oír oís venir venís decir decís dormir dormís sentir sentís escribir escribís concluir concluís ir vas vais vai pensar pensás pensáis pensái contar contás contáis contái jugar jugás jugáis jugái errar errás erráis errái poder podés podéis podís querer querés queréis querís mover movés movéis movís saber sabés sabéis sabís ser sos sois soi/erís haber has habéis habís/hai 1 Zulia bölgesinde modern vosotros ile aynı

Bir sürü düzensiz çekimi olan tú'nun aksine, voseo'nun düzensiz şimdiki zaman çekimleri sadece ser, ir ve haber fiilleridir; ancak present perfect yerine preterite kullanımı daha yaygın olduğu için haber kullanımına sık rastlanmaz.

 Emir kipi 
Vos emir kipinde de değişiklik gösterir. Bu çekim tú ve vosotros'tan farklıdır. Fiilden mastar eki olan -r atılır; ancak vurgu son hecede korunur. Lapesa Melgar, Rafael. 1970. "Las formas verbales de segunda persona y los orígenes del voseo ", in: Carlos H. Magis (ed.), Actas del III Congreso de la Asociación Internacional de Hispanistas (México, D.F., 26-31 Aug 1968). México: Colegio de México, 519-531. Bu bağlamda düzensiz olan tek fiil ir fiilidir. Emir kipinde kullanılmaz, genellikle andá (andar fiilinin vos'a göre çekimi *) şeklinde kullanılır. Arjantin'in Tucumán bölgesinde ite kullanımı görülebilir. -ir ile biten çoğu düzenli fiilde, yo için geçmiş zaman çekimi, vos için emir kipiyle aynıdır. Geçmiş zamanda düzensiz olan neredeyse her fiil (‡ ile gösterilmiş) vos formunda emir kipi çekimini korur.

 Fiil  Anlamı  Tú  Vos  Vosotros (yazılı) ser olmak sé  sé  sed estar olmak está / estate  está / estate  estad ir gitmek  ve  id / ite *(andá / andate)  id hablar konuşmak  habla  hablá  hablad callar sessiz olmak  calla  callá  callad soltar bırakmak  suelta  soltá  soltad comer yemek  come  comé  comed mover hareket etmek  mueve  mové  moved venir gelmek  ven  vení ‡venid poner koymak  pon  poné  poned salir çıkmak  sal  salí  salid tener sahip olmak  ten  tené  tened decir söylemek  di  decí ‡  decid pedir istemek/sormak  pide  pedí  pedid

Emir kiplerinde vos çekiminde yalnızca bir tane düzensiz çekim bulunurken, tú çekiminde daha çok düzensiz çekim bulunur.

Şili'de genel vos çekimi emir kipinde kullanılmaz.

 Dilek kipi 
Voseo'nun kullanıldığı çoğu yerde dilek kipi de farklı çekimlenir. Río de la Plata bölgesinde tú formu daha yaygın olsa da tú ve vos çekimlerinin ikisine de rastlanabilir. Bu çeşitlilikte, bazı araştırmalar tú formu ile vos formu arasında pragmatik bir fark olduğunu göstermiştir. Vos formu kişinin inanç durumu hakkında bilgi taşıyabilir. Örneğin, Orta Amerika'da olumsuz dilek kipi no mintás, Şili'de no mintái olurken, Río de la Plata bölgesinde no mientas veya no mintás kullanımlarına rastlanabilir.

Orta Amerika1BolivyaRío de la Plata bölgesiŞiliVenezuela (Zulia)Panama (Azuero)Anlamı No quiero que mintás.  No quiero que mientas.  No quiero que mintái. No quiero que mintáis. Yalan söylemeni istemiyorum. No temás.  No temas.  No temái.No temáis. Korkma. Que durmás bien  Que duermas bien.  Que durmái bien.Que durmáis bien. İyi uykular. No te preocupés.  No te preocupes.  No te preocupís.  No te preocupéis. Endişelenme. 1Kolombiya'da Paisa Bölgesi gibi voseonun konuşulduğu bölgeler.

 Chabacano'da voseo 
Chabacano, İspanyolca temelli bir kreol dilidir. Aşağıda lehçeler karşılaştırılmıştır ve resmiyet seviyeleri yer almaktadır. Vos, tú, usted ve vosotros zamirlerinin birlikte kullanımları olabilir.

 ZamboangueñoCaviteñoBahraDavaoeño (Castellano Abakay)2. tekil şahısvos/vo/evo/evos (yaygın/resmî değil)tú (samimi)usted (resmî)vo/bo(yaygın)tu (samimi)usté (resmî)vo/bo (yaygın/resmî değil)usté (resmî)usted (resmî)
vos (resmî değil)2. çoğul şahıskamó (yaygın) vosotros (samimi) ustedes (resmî)vusosbusosbuhotrobujotrousteditediustedes
vosotros

 ZamboangueñoDavaoeño (Castellano Abakay)2. tekil şahısde vos (yaygın)de tu (samimi)tuyo (samimi)de tuyo/di tuyo (samimi)de usted (resmî)de tu2. çoğul şahısde iño/di inyo (yaygın)de vosotros (samimi)de ustedes (resmî)(de) vos

 Coğrafi dağılım 

{{Lejant|#A2D2FC|tuteo'''ya alternatif olarak konuşulur}}
]]

 Voseo'nun baskın olduğu ülkeler 
[[Dosya:Voseo_Buenos_Aires.jpg|küçükresim|Voseonun Arjantin, Buenos Aires'te bir reklam panosunda kullanımı – Tabelada "Değiştirmek ister misin? Claro'ya gelin" yazıyor. Tú kullanılmış olsaydı, panoda ¿Quieres cambiar?" Ven a Claro" yazardı.]]
[[Dosya:Pedi Voseo El Salvador.jpg|küçükresim|Voseo'''nun El Salvador'da bir reklam panosunda kullanımı – Tabelada "¡Pedí aquí tu fría!" ("Soğuk içeceğini buradan al!") yazıyor. Tú kullanılmış olsaydı, panoda ¡Pide aquí tu fría! yazardı.]]
[[Dosya:Voseo Usage in Honduras.png|küçükresim|Voseonun Honduras, Tegucigalpa'da bir AVM içerisindeki dükkanın vitrininde kullanımı – Vitrinde En City sí encontrás de todo para lucir como te gusta ("City'de istediğin gibi görünmek için her şeyi bulacaksın") yazıyor. Tú kullanılmış olsaydı, vitrinde En City sí encuentras de todo para lucir como te gusta yazardı.Güney Amerika: Arjantin — zamir ve çekimler voseo ile baskın, tú yaygın değil.
 Paraguay — zamir ve çekimler voseo ile baskın, tú, Concepción dışındaki bölgelerde yaygın değil.
 Uruguay — zamir ve çekimler voseo ile baskın veya Brezilya sınırına yakın bölgeler hariç iki formun karışımı da görülebilir, zamir tú iken çekimi vos formunda olabilir.Orta Amerika: Nikaragua — zamir ve çekimler voseo ile baskın, tú yaygın değil.
 Honduras — zamir ve çekimler voseo ile baskın, tú yaygın değil.
 Kosta Rika — voseo tarihsel olarak kullanılıyordu, 2000'li yıllarda özellikle genç nesil arasında yerini ustedeo ve tuteo formlarına bıraktı. Vos günümüzde aile ve arkadaş çevresinde bazı bölgelerde kullanılıyor. Usted diğer bölgelerde yabancılarla konuşurken ilk olarak tercih edilir. Tuteto nadiren kullanılır, bir Kosta Rikalı'nın tuteo ile konuşması durumunda yapmacık veya efemine olarak algılanır.
 El Salvador: saygı ve güven seviyesine göre ikili bir kullanım vardır: usted, vos. Usted mesafeli ve saygılı bir yaklaşım belirtirken; vos daha orta seviyeli bir yaklaşım, tanış olma durumu, samimiyet gibi durumları belirtir. Buna rağmen bazen aileler, kendi çocuklarına usted ile hitap edebilirler.

 Voseo'nun yaygın olduğu; ama baskın olmadığı ülkeler Güney Amerika: Bolivya: Doğu Bolivya'da ova bölgelerinde voseo yaygınken, Batı Bolivya'daki dağlık bölgelerde özellikle fiil çekimlerinde güçlü bir voseo kullanımı olsa da tuteo daha baskın.
 Şili: konuşmada voseo, merkezden kuzeye ve güneye doğru yaygınken, zamir olarak samimi durumlarda veya birisini rahatsız etmek için kullanılır. Şili'de voseo yalnızca resmî olmayan durumlarda kullanılır, diğer durumlarda tú veya usted zamirleri kullanılır.Orta Amerika:'''
 Guatemala — voseo konuşmada yaygın, daha çok toplumda konuşuluyor. Tú zamiri ile reklamcılık ve pazarlama alanlarında hâlâ karşılaşılabiliyor. Kırsal kesimde vos ile birlikte kullanılıyor.

 Voseo'nun bazı bölgelerde görüldüğü ülkeler 
Bu ülkelerde voseo bazı belirli bölgelerde kullanılır.
 Kolombiya, departmanlar:
Batı (Pasifik Kıyıları)
Chocó
Valle del Cauca
Cauca
Nariño
İç bölge, başlıca Paisa (Antioquia, Risaralda, Quindío ve Caldas departmanları).
Doğu
Norte de Santander - Ocaña
La Guajira
Cesar
 Küba doğu bölgeleri
 Ekvador bazı dağlık bölgeler, merkez ve Esmeraldas
 Panama Kosta Rika sınırında batı bölgesi boyunca 
 Venezuela kuzeybatı bölgesinde (başlıca Zulia)
 Filipinler Mindanao ve Luzon bölgelerinde
 Meksika Chiapas bölgesi kırsal kesiminde yaygındır, Yucatán, Tabasco ve Quintana Roo bölgelerinde kullanımı azalıyor. Genellikle kaydı olmayan yerli halk tarafından kullanılıyor.
 Peru kuzey ve güney uçlarında bazı bölgelerde kullanılıyor.

 Voseo'nun görülmediği ülkeler 
Bu ülkelerde voseo'' formu kaybolmuş ve artık kullanılmıyor.
 İspanya
 Dominik Cumhuriyeti
 Porto Riko
 Ekvator Ginesi

 Kaynakça 

Kategori:İspanyolca