Kaya sanatı

küçükresim| Sri Lanka, Gal Vihara'da yatan Buda heykeli, orijinal olarak çevrelenmiş olan resim evinin kalıntılarının görülebildiği yer
küçükresim| Nanabozho piktografı, Mazinaw Kayası, Bon Echo İl Parkı, Ontario, Kanada
Arkeolojide kaya sanatı, doğal yüzeylere, tipik olarak dikey taş yüzeylere yerleştirilen insan yapımı işaretlerdir. Hayatta kalan tarihi ve tarih öncesi kaya sanatının büyük bir kısmı mağaralarda veya kısmen kapalı kaya sığınaklarında bulunur; bu tip aynı zamanda mağara sanatı veya paryetal sanatı olarak da adlandırılabilir. Küresel bir fenomen olan kaya sanatı, dünyanın kültürel açıdan farklı birçok bölgesinde bulunur. İnsanlık tarihi boyunca birçok bağlamda üretilmiştir. Teknik açıdan ana gruplar şunlardır: kaya yüzeyine oyulmuş veya kazınmış petroglifler, mağara resimleri ve oyulmuş kaya kabartmaları. Başka bir teknik, zeminde oluşan jeogliflerdir. Bilinen en eski kaya sanatı, Avrupa, Avustralya, Asya ve Afrika'da bulunan Üst Paleolitik dönemden kalmadır. Bu sanat eserlerini inceleyen antropologlar, bunların muhtemelen büyülü-dini önemi olduğuna inanmaktadır.

Kaya sanatı çalışmalarının arkeolojik alt disiplini, ilk olarak 19. yüzyılın sonlarında Batı Avrupa'nın bazı bölgelerinin mağara sistemlerinde bulunan Üst Paleolitik kaya sanatını inceleyen Frankofon bilim adamları arasında gelişti. Kaya sanatı, onları hem kutsal öğeler hem de kültürel miraslarının önemli bileşenleri olarak gören dünyanın çeşitli yerlerindeki yerli halklar için önemli olmaya devam ettiğini gösterdi.Whitley 2005, p. 1. Bu tür arkeolojik alanlar kültürel turizm için önemli kaynaklar haline gelebilir ve estetik nitelikleri nedeniyle popüler kültürde kullanılmış olabilir.Whitley 2005, pp. 1–2.
küçükresim| Ili Nehri, Kazakistan'daki Budist taş oymaları

Kaya sanatı örnekleri Türkiye'de de bulunmaktadır. Bunlardan biri, tarihsel Klarceti bölgesinde, günümüzde Artvin ilinin merkez ilçesine bağlı Pırnallı köyünde bulunan ve Dahatula olarak bilinen mevkideki kaya resimleridir. Dahatula (დახატულა), Gürcüce bir kelime olup "resimlenmiş" anlamına gelir.2016 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2016 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2017, s. 42.  ISBN 978-9941-9470-8-7"დახატულა", A Comprehensive Georgian-English Dictionary, 2006, 2 cilt  ISBN 0-9535878-3-5

 Etimoloji 
Kaya sanatı terimi, 1940'ların başlarında yayınlanmış literatürde yer almaktadır.E. Goodall, Proceedings and Transactions of the Rhodesian Scientific Association 41:57-62, 1946: "Domestic Animals in rock art"E. Goodall, Proceedings and Transactions of the Rhodesian Scientific Association 42:69-74, 1949: "Notes on certain human representations in Rhodesian rock art" Aynı zamanda "kaya oymaları",H. M. Chadwick, Origin Eng. Nation xii. 306, 1907: "The rock-carvings at Tegneby" "kaya çizimleri",H. A. Winkler, Rock-Drawings of Southern Upper Egypt I. 26, 1938: "The discovery of rock-drawings showing boats of a type foreign to Egypt." "kaya gravürleri",H. G. Wells, Outl. Hist. I. xvii. 126/1, 1920: From rock engravings we may deduce the theory that the desert was crossed from oasis to oasis. "kaya yazıları",Deutsch, Rem. 177, 1874: "The long rock-inscription of Hamamât." "kaya resimleri",Encycl. Relig. & Ethics I. 822/2, 1908: "The rock-paintings are either stenciled or painted in outline." "kaya fotoğrafları",Man No. 119. 178/2, 1939: "On one of the stalactite pillars was found a big round stone with traces of red paint on its surface, as used in the rock-pictures" "kaya kayıtları",G. Moore, The Lost Tribes and the Saxons of the East, 1861, Title page: "with translations of Rock-Records in India." ve "kaya heykelleriTylor, Early Hist. Man. v. 88, 1865, "and bush art or bushmen art."Trust For African Rock Art, East Africa, common terminology, "Rock-sculptures may often be symbolic boundary marks." olarak tanımlanmıştır.

 Kaynakça 

 Kaynakça 


Bahn, Paul (ed), The Cambridge Illustrated History of Prehistoric Art, 1998, Cambridge University Press, , 9780521454735, google books 

Harmanşah, Ömür (ed) (2014), Of Rocks and Water: An Archaeology of Place, 2014, Oxbow Books, , 9781782976745

Rawson, Jessica (ed). The British Museum Book of Chinese Art, 2007 (2nd edn), British Museum Press, 
Schaafsma, Polly, 1980, Indian Rock Art of the Southwest, School of American Research, Santa Fe, University of New Mexico Press, Albuquerque NM, . Scholarly text with 349 references, 32 color plates, 283 black and white "figures", 11 maps, and 2 tables.
Sickman, Laurence, in: Sickman L., & Soper A., The Art and Architecture of China, Pelican History of Art, 3rd ed 1971, Penguin (now Yale History of Art), LOC 70-125675



 Konuyla ilgili yayınlar 

 David, Bruno, Mağara Sanatı, 2017, Thames ve Hudson,
 Malotki, Ekkehart and Weaver, Donald E. Jr., 2002, Stone Chisel ve Yucca Brush: Colorado Plateau Rock Art, Kiva Publishing Inc., Walnut, California, (kumaş). "Genel halk" için; bu kitabın, fotoğrafların çekildiği her sitede yorum içeren 200'den fazla renkli baskı var; organizasyon erken sanatla başlar ve modern zamanlara gider.

 Rohn, Arthur H. ve Ferguson, William M, 2006, Puebloan Ruins of the Southwest, University of New Mexico Press, Albuquerque NM, (pbk, : alk. kağıt). Harabelerin birincil tartışmasına ek olarak, sitelerde kaya sanatının renkli baskıları ve yorumları içerir.
 Zboray, András, 2005, Libya Çölü Kaya Sanatı, Fliegel Jezerniczky, Newbury, Birleşik Krallık (1. Baskı 2005, 2. genişletilmiş baskı 2009). Orta Libya Çölü'ndeki (Arkenu, Uweinat ve Gilf Kebir platosu) bilinen tüm tarih öncesi kaya sanatı alanlarının resimli bir kataloğu ve bibliyografyası. İkinci baskı, siteleri belgeleyen 20000'den fazla fotoğraf içeriyor. DVD-ROM'da yayınlanmıştır.

 Dış bağlantılar 

 Bradshaw Foundation  Dünyanın her yerinden rock sanatı üzerine kapsamlı arşiv.
 Altarockart.no  Alta, Norveç Kaya Sanatının dijital arşivi
 Global Rock Art Database (RADB)  rockartdatabase, Global Rock Art Database (RADB) uluslararası rock sanatı arşivleri için arama aracı
 Maira Vadisi, Piedmont, Maira Vadisi'ndeki İtalya Kaya Sanatı, Piedmont, İtalya
 Chauvet Mağarası  Avrupa Tarih Öncesi Sanatı Veritabanı
 İngiltere'nin Web'deki Rock Sanatı  Resimleri ve 3B modelleriyle 1500'den fazla rock sanat paneli kaydı içeren ERA veritabanına erişim.
 Tassili N'Ajjer, Merkezi Tassili N'Ajjer Kaya Sanatı (Tamrit, Sefar, Tin Tazarift, Jabbaren)
 Uweinat ve Gilf Kebir , Jebel Uweinat'ın Kaya Sanatı ve Gilf Kebir platosu ("Yüzücüler Mağarası")
 Upper Brandberg , Yukarı Brandberg'in  kaya resimleri, Namibya
 Libya Çölü , Libya Çölü  Kaya Sanatı ve merkezi Libya Çölü'nün tarih öncesi kaya sanatının resimli kataloğu ve bibliyografyası
 Rupestreweb.info , Latin Amerika rock sanatı. Makaleler, Bölgeler, Haberler, Kaya sanatı araştırmacıları dizini
 Tanums Hällristningsmuseum  Kaya Sanatı Araştırma Merkezi ve Dünya Mirası Arşivi, Tanum, İsveç'te bulunmaktadır.
 Rock Art Studies (RAS)  - Bancroft Kütüphanesi'nde dünya rock sanatı literatürüne 18.000'den fazla alıntı içeren bir Bibliyografik veritabanı.
 Kaya Sanatı Örnekleri ve Görüntü Yakalama  - Portekiz'deki Côa Vadisi ve Magdalenian Kaya Sanatı'ndan örnekler.
 Rock Art Foundation  - Güneybatı Teksas'ın Aşağı Pecos bölgesindeki Kızılderili Kaya Sanatı
 Afrika Rock Sanatına Güven 
 Beckensall Arşivi 6000 ila 3500 yıl önce İngiltere'nin kuzeydoğusundaki Northumberland'de Neolitik ve Erken Tunç Çağı insanları tarafından yapılmış kaya oymaları.
 British Rock Art Collection Birleşik Krallık'taki 1200'den fazla rock sanatı sitesinin 16.000'den fazla fotoğrafı, ilgili bilgiler ve bağlantılar ile.
 Kırık Kaya  Galerisi ve Petroglyph Tasarımları.
 ARARA  Amerikan Kaya Sanatı Araştırma Derneği.
 Rupestre.net  Esas olarak Valcamonica ve Alpine Rock Art'a ayrılmış bir kaya sanatı sitesi.
 EuroPreArt  Avrupa Prehistorik Sanatı veritabanı.
 Murujuga Kaya Sanatı (Burrup Yarımadası) Batı Avustralya 
 Güney Afrika'da Kaya Sanatı
 UNESCO Dünya Mirası: Bhimbetka'nın Kaya Barınakları 
 Bundelkhand Kaya Resimleri, Hindistan 
 SpiralZoom.com , desen oluşumu bilimi, doğadaki spiraller, efsanevi hayal gücündeki  spiraller ve spiral kaya sanatı hakkında bir eğitim sitesi.
 Dünya Çapında Rock Sanatı Seçkisi
 İsrail'de Kaya Sanatı 
 İran'da Tarih Öncesi Kaya Sanatı 
 İran'da Petroglifler (Farsça)
 Sidney Rock Sanatı 
 Oregon'da Kaya Sanatı

Kategori:Sanat dayanakları
Kategori:Tarih öncesi sanat
Kategori:Kaya sanatı