Geometrik ortalama teoremi

Dik üçgen yükseklik teoremi veya geometrik ortalama teoremi, bir dik üçgendeki hipotenüs üzerindeki yükseklik uzunluğu ile hipotenüs üzerinde oluşturduğu iki doğru parçası arasındaki ilişkiyi tanımlayan temel geometrinin bir sonucudur. İki doğru parçasının geometrik ortalamasının yüksekliğe eşit olduğunu belirtir.

 Teorem ve uygulamaları 
küçükresim|upright=1.2|

Eğer , dik üçgende yüksekliği ve  ile  hipotenüs üzerindeki parçaları gösteriyorsa, teorem şu şekilde ifade edilebilir:Hartmut Wellstein, Peter Kirsche: Elementargeometrie. Springer, 2009, , pp. 76-77 (German, )



veya alan cinsinden ifade edilirse:



küçükresim|upright=1.2|

Sonraki versiyon, bir dikdörtgeni cetvel ve pergel ile kare yapmak için, yani belirli bir dikdörtgene eşit alanlı bir kare oluşturmak için bir yöntem sağlar. Kenarları  ve  olan böyle bir dikdörtgenin, sol üst köşesini  ile gösterelim. Şimdi  parçasını soluna  kadar uzatalım ('de ortalanmış  yayını kullanarak) ve çapı yeni parça  ve uç noktaları  ile  olan bir yarım çember çizelim. Sonra 'deki çapa, 'deki yarım çemberi kesen dik bir doğru çizelim. Thales teoremine göre  ve çap,  doğru parçasının yükseklik olduğu bir dik üçgen oluşturur, dolayısıyla  dikdörtgenin alanına eşit alanlı olan bir karenin kenarıdır. Yöntem ayrıca kare köklerin oluşturulmasına da izin verir (İnşa edilebilir sayıya bakın), çünkü 1 genişliğinde bir dikdörtgenden başlayarak inşa edilen karenin, dikdörtgenin diğer kenar uzunluğunun kareköküne eşit bir kenar uzunluğu olacaktır.

Teorem, iki sayı durumunda AO-GO eşitsizliğinin geometrik bir kanıtını sağlamak için kullanılabilir.  ve  sayıları için  çapında yarım çember oluşturulur. Şimdi yükseklik, iki sayının geometrik ortalamasını ve yarıçapı aritmetik ortalamasını temsil eder. Yükseklik her zaman yarıçapa eşit veya daha küçük olduğu için bu eşitsizliği ortaya çıkarır.Claudi Alsina, Roger B. Nelsen: Icons of Mathematics: An Exploration of Twenty Key Images. MAA 2011, , pp. 31–32 ()

küçükresim|upright=1.2|

Geometrik ortalama teoremi, Thales teoreminin tersi, dik üçgenin hipotenüsünün çevrel çemberinin çapı olmasını sağladığından, ayrıca bir çember için kesişen kirişler teoreminin özel bir durumu olarak düşünülebilir.

İfadenin tersi de doğrudur. Yüksekliğin, kendisi tarafından oluşturulan iki doğru parçasının geometrik ortalamasına eşit olduğu herhangi bir üçgen, bir dik üçgendir.

 Tarihçe 
Teorem genellikle, onu Elemanlar VI. kitabında 8. önermenin doğal sonucu olarak ifade eden Öklid'e ( MÖ 360-280) atfedilir. II. Kitabın 14. önermesinde, Öklid bir dikdörtgenin karesini almak için burada verilen yönteme esasen uyan bir yöntem verir. Bununla birlikte, Öklid, geometrik ortalama teoremine dayanmak yerine, yapının doğruluğu için biraz daha karmaşık bir kanıt sağlar.Öklid: Elemanlar, book II – prop. 14, book VI – prop. 8, (online copy )

 İspat 

 Benzerliğe dayanarak 
küçükresim|upright=1.2|
Teoremin kanıtı :

 ve  üçgenleri benzerdir, çünkü:

  üçgenlerini düşünün, burada  ve 'dir, bu nedenle AA postülatına göre 'dir.
 Ayrıca,  üçgenleri düşünün, burada  ve 'dir, bu nedenle AA postülatına göre 'dir.

Bu nedenle, her iki üçgen  ve ,  üçgenine ve kendilerine benzerdir, yani 'dir.

Benzerlik nedeniyle aşağıdaki eşitlik oranlarını elde ederiz ve cebirsel yeniden düzenlenmesi bize teoremi verir:



Tersinin kanıtı:

Tersi için  eşitliğini sağlanan bir  üçgenimiz vardır ve 'deki açının dik açı olduğunun gösterilmesi gerekir. Şimdi  yüzünden ayrıca   ifadesine sahibiz.  eşitliği ile birlikte üçgenler  ve  eşit büyüklükte bir açıya ve aynı orana sahip karşılıklı kenar çiftlerine sahiptir. Bu, üçgenlerin benzer olduğu anlamına gelir ve sonuç aşağıdaki şekilde ifade edilebilir:



 Pisagor teoremine dayanarak 
küçükresim|upright=1.2|

Geometrik ortalama teoreminin kurgusunda, Pisagor teoreminin uygulanabileceği üç dik üçgen ,  ve  vardır:

 , 
  ve 


İlk 2 iki denklemi taraf tarafa toplamak ve ardından üçüncüyü kullanmak aşağıdaki ifadenin elde edilmesini sağlar:

 .

İkiye bölerek sadeleştirme, sonunda geometrik ortalama teoreminin formülünü verir.Ilka Agricola, Thomas Friedrich: Elementary Geometry. AMS 2008, , p. 25  ()

 Parçalarına ayırma ve yeniden düzenlemeye dayanarak 
Dosya:Geometrischer_Höhensatzbeweis.svg

Dik üçgeni  yüksekliği boyunca parçalarına ayırmak, iki farklı şekilde artırılabilen ve  ve  uzunluklarına sahip dikey kenarları olan daha büyük bir dik üçgen olarak düzenlenebilen iki benzer üçgen verir. Bu tür bir düzenleme, bu tamamlamak için  alanına sahip bir kare alan ve  alanına sahip diğer bir dikdörtgen gerektirir. Her iki düzenleme de aynı üçgeni verdiğinden, kare ve dikdörtgenin alanları aynı olmalıdır.

 Kesme haritalamaya dayanarak 
Yüksekliğin karesi,  ve  kenarları ile eşit alanlı bir dikdörtgene, üç kesme haritalama yardımıyla dönüştürülebilir (kesme haritalama alanı korur):

küçükresim|orta|upright=4.6|

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Cut-the-Knot.org'da Geometrik Ortalama 

Kategori:Kanıt içeren maddeler
Kategori:Alan
Kategori:Geometri tarihi
Kategori:Üçgen geometrisi
Kategori:Öklid geometrisi teoremleri