Yōko

Yōko (Japonca: 妖狐yōko, pinyin:yāohú) Japon ve Çin mitolojilerinde geçen bir tür yōkaidır. İnsanları aldatması ve insan kılığına bürünmesiyle bilinir. Bakekitsune olarak adlandırıldığı da olur.

 Genel bakış 
Çin roman ve hikâyelerinde özellikle çekici bir kadın şeklini alıp, erkekleri kandıran tilki olarak geçer.

Japonya'nın farklı bölgelerindeki masallarında  rakun köpeği benzer bir şekilde, insana veya başka hayvanlara dönüşebilmesiyle sıkça yer alır. Ayrıca kendisine yardımcı olan insanlara minnet borcunu geri ödemesiyle ünlüdür. Bölgeye göre farklı isimlerle anılır. Igataume, okonkonsama, otouka, ketsune, mayowashidori yako, yakan bunlardan bazılarıdır.

Çin'de tilkiler genellikle tavuk yumurtasını seven hayvanlar olarak bilinirken Japonya'da ise daha çok yağda kızartılmış yiyecekleri sevdikleri düşünülür.

Çin’de insan kılığına giren tilkiler kendilerini çoğu zaman Ko (胡) soyadı ile tanıtırlar. Bunun sebebi Çincede 胡 (hú) ile 狐 (hú) karakterlerinin aynı şekilde telaffuz edilmesinden kaynaklandığı söylenir. Öte yandan, farklı soyadı kullanan tilkiler de vardır. Ayrıca tilkinin tüy renginin insan kılığına girdikten sonra soyadını etkilediği de söylenir.李建国 『中国狐文化』2002年 人民文学出版社 340-346頁 ISBN 7-02-003360-1

Japon geleneğinde ise soyadı ile ilgili bu tarz vurgu veya anlatılara rastlanmaz.

Yōko, Japonya'da başta insanlar olmak üzere değişik varlıkların kılığına bürünüp insanları aldatan bir varlık olarak anlatılır.

Eski Japonya'da tüm vücudu beyaz veya siyah tüylerle kaplı tilkilerin uğurlu hayvanlar olarak kabul edildiğini gösteren betimlemeler bulmak mümkündür. 712 yılında yazılmış Shoki Nihongi adlı metinde siyah tilki hakkında bazı kayıtlar görülmektedir. Ayrıca hanedana hediye edilen ve uğurlu şeylerin açıklamalarının olduğu bir kitapta siyah tilki için "Hükümdarın hükmü ile dünyaya düzen gelip barış görüldüğünde görünür" şeklinde bir ifade olup tüm insanların mutluluğuna işaret sayılmıştır

 Japon Anlatıları ve Geleneği 
Tilkileri taşıdıkları anlamlara göre derecelendirme  çalışmaları  Edo döneminde İnari ve Reiko'ya inananlar arasında başlamış olup bu konuda farklı değerlendirmeler yapılmıştır. Edo döneminin sonlarında yazılan “Zen’an Denemeleri” adlı kitapta sık sık referans verilen Kien Minagawa'ya göre  seviye açısından tenko (Gök Tilkisi) , kūko (Hava Tilkisi), kiko (Ruh Tilkisi), yako (Tarla Tilkisi) şeklinde sıralanırlar. Bunlar arasında görerek algılayabileceğimiz yalnızca yakodur. Kiko ve daha üst seviyedekilerin bir şekli olmayıp ruhsal varlıklar olarak kabul edilirler[3]. En üst seviyede bulunan tenkolar ise Tanrılarla özdeşleştirilirler.

 "Nihon Ryōiki"日本霊異記

"Tilkilerin sıklıkla yōkai olarak yüz yaşına kadar yaşadıkları ve kadın kılığına bürünürler." kaydı bulunmaktadır.

"Wamyōshō"和名抄

"Tilkiler genellikle yōkai olup yüz yaşına kadar yaşayabilip, kadın kılığına bürünürler."  şeklinde bir açıklama geçmektedir. Çin mitolojisinden oldukça etkilendiği görülmektedir.

"Tono Monogatari"遠野物語

Tilki yōkailer hakkında hikâyeler anlatılır. Tōno ilçesi Muikamachi semtinde (Iwate vilayeti) “Büyük Tilki” diye anılan bir tilkiden bahisle her biri yarısından fazlası beyaz, iki kuyruklu kadim bir tilkinin varlığından söz edilmektedir. Demirci ustası Matsumoto Sanemon'un evine geceleri taş attığı ancak sonrasında yakalandığı yazılıdır. Aynı kitapta kılık değiştirmiş bir kedinin kılığına bürünen bir tilkinin hikâyesi de yer almaktadır

 Çeşitli tilki türleri 
sağ|küçükresim|upright=0.82| Yako, Takayuki Sawaki " Hyakkai Zukan "

 Vahşi tilki (Yako)野狐
 Bir tür başıboş tilkidir. Japonya'da insanlara karşı kötülükte bulunup rahatsız edici şakalar yapan tilkilerin genelini ifade eder.篠田耕一 『幻想世界の住人たち3 中国編』 新紀元社 1989年 116頁 ISBN 4-915146-22-7草野巧 『幻想動物事典』 新紀元社 Kyūshū'da insanlara musallat olan bir tür oldukları, içine girdikleri kişilerle arası kötü olanlara kötülük yaptıkları söylenmektedir.村上健司編著 『日本妖怪大事典』 角川書店〈Kwai books〉、2005年、328-329頁。ISBN 978-4-04-883926-6。 Zen Budizm'inde ise henüz kesin bir şekilde aydınlığa ermemiş olmasına  rağmen, kibrinden dolayı aydınlığa erişmiş gibi davranan keşişlere "yakozen" denir.
 Keşiş Tilki (Senko)仙狐
 Çin'de geçen yōkai tilkilerinden biridir. Keşişlik eğitimini bitirip keşişliği elde etmiştir.
 Beyaz Tilki (Byakko, Hakuko) 白狐
 Beyaz tüylere sahiptir. Japonya'da Abe no Seimei'nin annesi olarak bilinen Kuzunoha ve Kyougen"tsurugikitsune"de geçen Hakuzōsu ünlü beyaz tilkilerden bazılarıdır. Tanrı Inari 'nin takipçileri olan tilkilerin neredeyse hepsi beyaz tilkidir. İnsanlara mutluluk getirdiklerine inanılır

sağ|küçükresim|upright=0.77| Qing hanedanının "Shan Hai Jing" sunda tasvir edilen dokuz kuyruklu tilki

 Dokuz Kuyruklu Tilki (Kyūbiko)九尾狐
 Çin'de uğurlu hayvanlardan biri olarak kabul edilmektedir. "Fengshen Yanyi"de geçen  Dakki ile "Sangokuyōkaiden"de geçen Tamamo no Mae'nin bu tür bir tilki oldukları söylenmektedir. Edo dönemi sonrası muazzam bir büyü gücünü elde eden tilkilerden bahsetmek için kullanılmaya başlandı.
 Sekiz Kuyruklu Tilki　(Yaogitsune)八尾狐
 Edo döneminde Kasuga no Tsubone'nin yazdığı söylenen "Tōshōdaikengenshukushi"  (Şogun Tokugawa Ieyasu’nun Büyük Hükümranlığını Kutlama Sözleri) adlı kaynakta "3.nesil Şogun Tokugawa İemitsu'nun rüyasına sekiz kuyruklu bir tilkinin girdiği ve hastalığının iyileşeceğini müjdeleyip kaybolduğu" ile İemitsu'nun tilkinin resmini yaptırdığı yazılmaktadır.[.特別出品　狩野探幽筆　八尾狐図のご紹介 （京都国立博物館） Bu resim uzun bir dönem sır perdesiyle örtülüydü ancak 2015 yılında Kyoto'da bir kişinin evinde şogunun özel ressamı Kanō Tan'yū'nun eseri olan "Sekiz Kuyruklu Tilki Resmi” (Yaogitsune-zu) bulunmuştur.家光が描かせた「八尾狐図」発見　京都府内の個人宅で  （日本経済新聞）
 Altın Tilki (Kinko)金狐, Gümüş Tilki (Ginko)銀狐, Siyah Tilki (Kokuko)黒狐
 Kitsune Monogatari’de (Tilki Hikayesi) betimlenen İyi huylu tilkilerden (Zenko) biri olduğu öne sürülmektedir. Aynı metinlerde Zenko türünün Tenko, Kinko, Gginko, Byakko ve Kokukodan oluştuğu söylenmektedir

 Kaynakça 

Kategori:Çin mitolojisi
Kategori:Japon mitolojisi