Güney Azerbaycanca

Güney Azerbaycanca, Güney Azerbaycan Türkçesi, veya İran Türkçesi (آذربایجان دیلی‎, Azərbaycan dili; آذربایجانجا‎, Azərbaycanca; تۆرکجه, Türkcə), Türk dillerinin Oğuz koluna bağlı, ağırlıklı olarak İran'ın Azerbaycan bölgesinde yaşayan Güney Azerbaycanlılar tarafından kullanılan bir değişke. Değişke, Azerbaycanca makrodilinin bir üyesi olarak ele alınır. İran'da konuşurları tarafından Türkçe olarak adlandırılır.

Azerbaycan Cumhuriyeti'nde kullanılan ve standart Azericenin (Bakü ağzı) temel aldığı Kuzey Türkçe ile Güney Türkçe arasında çeşitli farklar mevcuttur. Güney Türkçe için Tebriz'de konuşulan lehçe norm oluşturmaktadır. Azericenin kuzey ve güney lehçeleri arasındaki farklar dilbilgisel, sessel veya anlamsal olabilir. Ayrıca Güney Türkçe, Fars-Arap alfabesini baz alan bir yazı ile yazılmaktadır.

Güney Türkçe, "tükenme tehlikesi altında olmayan " grubunda sınıflandırılmıştır.

 Sınıflandırma 
Glottolog'a göre Güney Azerbaycanca, Kuzey Azerbaycanca ile birlikte "Modern Azerbaycanca" (Modern Azeric) grubunda yer alır ve bu grup İran'da konuşulmuş ölü Salçukçayla Orta Oğuz dilleri içerisinde sınıflandırılır. Bu bağlamda Oğuz, dolayısıyla da Şaz Türkçesi ve Türkî dillerin içerisinde bulunur. Azerbaycanca ve ilgili değişkeleri Batı Oğuz dilleri altında sınıflandıran kaynaklar da mevcuttur.

Glottolog; Güney Azerbaycanca lehçelerini Afşar, Aynallu, Baharlı, Bayat, Dergez, Gelugah, Kars, Kerkük, Lütfabad, Mukaddem, Nafar, Pişagçi, Kaçar, Karagözlü, Şahseven, Sungur, Tebriz ve Zencan olarak belirtir.

 Coğrafi dağılım ve nüfus 
Ethnologue'a göre dünyada toplam 16.913.280 Güney Türkçesi (Güney Azerbaycancası) konuşuru bulunmakta olup, bu bireylerin (2010 verilerine göre) yaklaşık 15,5 milyonu İran'da yaşamaktadır. Etnik açıdan İran Azerbaycanlı nüfusu ise yaklaşık 19 milyon kişidir. Güney Azerbaycanlıları Farsça da kullanmaktadır. Güney Türkçenin İran'ın kuzeybatı bölgelerinde Ermeni ve Farslar tarafından ikinci dil olarak kullanımı da bildirilmiştir.

 Dilbilgisi 

Güney Türkçe, Farsçadan ödünçleme son ekler de ihtiva eder. Bu son ekler arasında -baz (uğraş belirtici; örn. gumarbaz), ‑saz (yapıcı, tamir edici; örn. sahatsaz), ‑dar (sahipleştirici; örn. puldar) gibi örnekler yer alır. Ön ek olarak yerli ‑sIz ve ‑lI son ekleri ile aynı işlevde kullanılan ba‑ (ismi sıfatlaştırır; örn. baədəb) ve bi- (olumsuzluk eki; örn. bisavad) yapılarını da içerir.

 Fonoloji 

 Ünlüler 
+Tebriz Azericesinde yer alan ünlülerÜnlü (IPA)ÖrnekÇeviriɑɑlAl!æælEleelHalk, ulusydyzmɑxDüzenlemekœdœzmɑxBeklemekisinmɑxMutlu/memnun olmakɯsɯnmɑxKırık olmakoojmɑxOvmakuujmɑxBakmak
Tebriz'de konuşulan Azerice ağzında 9 ünlü tespit edilmiştir. Bu ağızda Türkçedekine benzer bir ünlü uyumu vardır. Örneğin [diʃ-lær] (diş-ler) ve [ɑlmɑ-lɑr] (elma-lar) örneklerinde yer aldığı üzere Türkçeye paralel -ler/-lar çoğul ekleri kelime kökünde kalın veya ince ünlülerin bulunmasına göre şekil almaktadır. Buna karşın diğer Azeri ağızları ve Türkçede gözlemlenmeyen, açık hecelerde yuvarlak ünlü uyumunun var olmaması ve eklerin [e] sesine dönüşmesi Tebriz ağzında tespit edilmiştir. Örneğin normalde [ɑɣɯz] (ağız), [ɑɣz-ɯn] (ağzın) olarak çekimlenirken, bu değişkede [ɑɣɯz] (ağız), [ɑɣz-e] (ağze) olarak çekimlenmektedir.

Bir ünlü ve bir ünsüzden oluşan hecelerin silinmesi ve önce gelen ünlünün uzatılması Tebriz Azericesinin bir özelliğidir. Örneğin "Geliyorum" anlamına gelen [ɟ͡ʝæliɾæm] ifadesi bu ağızda [ɟ͡ʝæːɾæm]'e dönüşür. Türkiye Türkçesinde yer alan Halil isminin Tebriz muadili olan [xælil] kelimesi de [xæːl] olarak telaffuz edilir.

 Yazı 

Güney Türkçenin yazımı için belirlenmiş bir standart bulunmamakla birlikte, değişke genellikle basılı kaynaklarda Fars-Arap harfli bir yazı sistemi ile kullanılmaktadır. Buna karşın Latin harflerini esas alan İngiliz, Kuzey Türk veya Türk alfabeleri bilgisayar merkezli iletişimde (örneğin mesajlaşmada) kullanılır.

 Metin örneği 
Aşağıda, Ezop'un Kuzey Rüzgarı ile Güneş öyküsünün (Ezop Masalları PE 46) fonetik transkripsiyonu ve Arap harfli Azerice çevirisi verilmiştir.

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

Kategori:Azerice