Efrem

Suriyeli Efrem (; ), aynı zamanda Aziz Efrem, Aziz Efraim (), Edessalı Efrem veya Nusaybinli Aprem olarak da bilinir, Doğu Hristiyanlığının en dikkat çekici ilahi yazarlarından biri olarak saygı gören önde gelen bir Hristiyan teolog ve yazardı. Nusaybin'de doğdu, diyakoz olarak hizmet etti ve daha sonra Edessa'da yaşadı.

Efrem, tüm geleneksel Kiliseler tarafından bir aziz olarak kutsanır. Özellikle Süryani Hristiyanlığı'nda, hem Doğu Süryani geleneğinde hem de Batı Süryani geleneğinde saygı görür ve ayrıca Doğu Ortodoks Kilisesi'nde, özellikle Slovak geleneğinde, Kutsal ve Saygıdeğer Peder (yani aziz mertebesine erişmiş bir keşiş) olarak kabul edilir. 1920'de Katolik Kilisesi'nde Kilise Doktoru ilan edildi. Efrem ayrıca, sonraki yüzyıllarda Doğu Kilisesi'nin öğrenim merkezi olan Nusaybin Okulu'nun kurucusu olarak da kabul edilir.

Efrem, çok çeşitli ilahiler, şiirler, manzum vaazlar ve düzyazı tefsirler yazmıştır. Bunlar, sıkıntılı zamanlarda Kilise'nin eğitimi için yazılmış pratik teoloji eserleriydi. Bu eserlerden bazıları, metinlerindeki dişil imgelerin kullanımını analiz eden feminist akademisyenler tarafından incelenmiştir. Ayrıca, tamamı kadınlardan oluşan koroların onun madrāšê'lerini (öğretici ilahilerini) seslendirme pratiğini de incelerler. Efrem'in eserleri o kadar popülerdi ki, ölümünden sonra yüzyıllarca Hristiyan yazarlar onun adına yüzlerce psödepigrafik eser yazmıştır. Süryanice konuşan kilise geleneğinin tüm babaları arasında en önemlisi olarak adlandırılmıştır. Süryani Hristiyanlığı geleneğinde, Süryani halkının (Aramiler, Asuriler, Keldaniler) koruyucu azizi olarak kabul edilir.

 Hayatı 
Efrem, Roma İmparatorluğu'nun yeni aldığı Mezopotamya eyaletindeki Nisibis şehrinde (günümüzde Nusaybin, Türkiye) yaklaşık 306 yılında doğdu. Efrem'in ilahilerindeki iç kanıtlar, her iki ebeveyninin de şehirde büyüyen Hristiyan topluluğunun bir parçası olduğunu gösterse de, daha sonraki hagiograf yazarlar babasının bir pagan rahibi olduğunu iddia etmiştir. O dönemde Nisibis bölgesindeki dini kültür, yerel çoktanrıcılık, Yahudilik ve çeşitli Erken Hristiyanlık türlerini içeriyordu. Nüfusun çoğu Aramice konuşurken, Yunanca ve Latince idari dillerdi. Şehir, "Asurlular, Araplar, Yunanlılar, Yahudiler, Partlar, Romalılar ve İranlılar"dan oluşan karmaşık bir etnik yapıya sahipti.
küçükresim|Efrem'in öğretmenlik yaptığı ve hizmet verdiği yeni kazılan Nusaybinli Yakup Kilisesi
küçükresim|Nusaybin'deki Aziz Yakup Kilisesi'nin içi
Nisibis'in ikinci piskoposu olan Nusaybinli Yakup, 308'de atandı ve Efrem, topluluğun onun liderliği altında büyüdü. Yakup'un 325'te Birinci İznik Konsili'ne imza atanlar arasında olduğu kaydedilmiştir. Efrem genç yaşta vaftiz edildi ve neredeyse kesinlikle Süryani proto-keşişliğinin alışılmadık bir biçimi olan "ahit oğlu" (Members of the Covenant) oldu. Yakup, Efrem'i bir öğretmen (Süryanice malp̄ānâ, Süryani Hristiyanlar için hâlâ büyük saygı gören bir unvan) olarak atadı. Diyakon olarak ya vaftizinde ya da daha sonra atandı. Eğitim görevinin bir parçası olarak ilahiler bestelemeye ve Kutsal Kitap yorumları yazmaya başladı. İlahilerinde bazen kendisini "çoban" (, allānâ), piskoposunu "kılavuz" (, rā'yâ) ve topluluğunu bir 'ağıl' (, dayrâ) olarak anar. Efrem, sonraki yüzyıllarda Doğu Kilisesi'nin öğrenim merkezi olan Nusaybin Okulu'nun kurucusu olarak kabul edilir.

337'de, Roma İmparatorluğu'nda Hristiyanlığın uygulanmasını yasallaştıran ve teşvik eden İmparator I. Konstantin öldü. Bu fırsatı değerlendiren Pers Kralı II. Şapur, Roma'nın kuzey Mezopotamyasına bir dizi saldırı başlattı. Nisibis 338, 346 ve 350'de kuşatıldı. İlk kuşatma sırasında Efrem, Piskopos Yakup'un şehri dualarıyla savunduğunu yazar. 350'deki üçüncü kuşatmada Şapur, Nisibis surlarını zayıflatmak için Mygdonius Nehri'nin yatağını değiştirdi. Nisibisliler hızla surları onarırken, Pers fillerinin süvarileri ıslak zeminde sıkışıp kaldı. Efrem, şehrin mucizevi kurtuluşunu, Nisibis'i Nuh'un Gemisi gibi sel üzerinde güvenle yüzen bir şehir olarak betimlediği bir ilahide kutladı.

Efrem'in yaşamına dair önemli bir fiziksel bağlantı, Nisibis'in vaftizhanesidir. Yazıt, 359'da Piskopos Vologeses döneminde inşa edildiğini belirtir. O yıl Şapur yeniden saldırdı. Nisibis çevresindeki şehirler bir bir yıkıldı ve vatandaşları öldürüldü veya sürgün edildi. II. Konstantius yanıt veremedi; Julianus'un 363'teki seferi savaşta ölümüyle sonuçlandı. Ordusu Jovian'ı yeni imparator seçti ve ordusunu kurtarmak için Nisibis'i Perslere teslim etmek (ayrıca 363'te) ve tüm Hristiyan nüfusun sınır dışı edilmesine izin vermek zorunda kaldı. Efrem, kendisini bu göreve layık görmediği için piskopos olarak atanmayı reddetti ve delilik taklidi yaptı.

Efrem, diğerleriyle birlikte önce Amida'ya (Diyarbakır), sonunda 363'te Edessa'ya (Aramice Urhay) yerleşti. Elli yaşlarının sonundaki Efrem, yeni kilisesindeki hizmetine adandı ve muhtemelen Edessa Okulu'nda öğretmenlik yapmaya devam etti. Edessa, Aramice konuşan dünyanın önemli bir merkezi ve Orta Aramicenin bir lehçesi olarak bilinen Süryanicenin doğum yeriydi. Şehir, birbirleriyle rekabet eden felsefe ve dinlerle doluydu. Efrem, Ortodoks İznik Hristiyanlarının Edessa'da eski bir piskoposun ardından basitçe "Palutianlar" olarak adlandırıldığını belirtir. Aryanlar, Markionistler, Maniheistler, Bardesanes taraftarları ve çeşitli gnostik mezhepler kendilerini gerçek kilise olarak ilan ettiler. Bu kargaşada Efrem, İznik Ortodoksluğunu savunan çok sayıda ilahi yazdı. Daha sonraki bir Süryani yazar olan Suruçlu Yakup, Efrem'in, Süryani halk melodilerine ayarladığı ilahilerini söylemeleri için tamamı kadınlardan oluşan koroları Edessa forumunda çalıştırdığını yazdı. 370'te Basileios'u Caesarea'da ziyaret etti ve ardından Mısır'daki keşişlere gitti. 379'da ölen Aziz Basileios hakkında bir methiye okuduğuna göre, kendi ölümü daha sonraki bir tarihte gerçekleşmiş olmalıdır. Edessa'da on yıllık bir ikametten sonra, altmışlı yaşlarında Efrem, veba kurbanlarına hizmet ederken hastalığa yenik düştü ve 373'te öldü.

Dil
Efrem, yazılarını yalnızca anadili olan Aramice ile, yerel Urhaya (Edesa) lehçesini kullanarak yazmıştır. Bu lehçe, daha sonra Klasik Süryanice olarak bilinir hale gelmiştir. Efrem'in eserlerinde, diline (Aramice), vatanına (Aram) ve halkına (Aramiler) dair birçok endonimik (yerli) referans bulunur. Bu nedenle, "Arami Hristiyanlığının otantik sesi" olarak tanınır.
sol|küçükresim|Aziz Efrem'in Uykusu (15. yy, Girit, Bizans Müzesi)
Modern akademik çalışmaların erken dönemlerinde, Hazine Mağarası'nda bulunan ve Aramice'yi "Süryanice" olarak etiketleme gibi uzun süredir devam eden Yunan uygulamasının bazı örneklerinin Efrem'e atfedilebileceği düşünülüyordu. Ancak sonraki akademik analizler, söz konusu eserin çok daha sonraları (yaklaşık 600 yılında) bilinmeyen bir yazar tarafından kaleme alındığını göstermiş, böylece Efrem'in orijinal eserlerinin hâlâ egzonimik (yabancı) etiketlemeden etkilenmemiş geleneğe ait olduğunu ortaya koymuştur.

Efrem'in eserlerinin erken dönem hayranlarından biri olan teolog Suruçlu Yakup (ö. 521), artık dillerini yalnızca Aramice (Ārāmāyā) olarak değil, aynı zamanda "Süryanice" (Suryāyā) olarak da adlandırma geleneğini benimseyen nesle mensuptu. Yakub, Efrem'e adadığı bir homilyasında (memrā) onu Aramilerin tacı veya çelengi () olarak övmüş ve bu övgü erken dönem litürjik metinlerde de tekrarlanmıştır. Ancak daha sonraları, 5. yüzyıl ortalarında yaşamış yazar Theodoret'in eserlerinde de görülen Yunan etkisiyle, Efrem'in Süryani kimliğiyle ilişkilendirilmesi ve yalnızca "Süryani" () olarak etiketlenmesi adet haline gelmiş, böylece kendi yazıları ve diğer Aramice konuşan yazarların eserleriyle kanıtlanan Arami öz kimliği ile en erken dönem litürjik geleneğinden örnekler bulanıklaştırılmıştır.

Bu sorunlardan bazıları, kaynak düzenleme alanındaki çeşitli metodolojik problemlerin bir sonucu olarak, akademik literatürde bile yakın zamana kadar devam etmiştir. Süryani çalışmaları kapsamında kaynakların eleştirel düzenleme ve çeviri sürecinde, bazı akademisyenler orijinal terimlerin önemini göz ardı ederek, Aramiler ve dilleri (ārāmāyā) için kullanılan endonimik (yerli) adlandırmaları çok anlamlı Suriyeli/Süryani etiketleriyle değiştirme gibi çeşitli keyfi (ve genellikle açıklanmayan) müdahalelerde bulunmuşlardır. Bu durum, özellikle çeviri ve yorumlarda kendini göstermiştir. Daha önce bahsedilen ve Efrem'e adanan memrā'da, Arami halkı için kullanılan terimlerden biri ( / Aramilik) kaynağın orijinal yazısında doğru bir şekilde yayınlanmış olsa da, aynı zamanda İngilizceye "Süryani milleti" olarak çevrilmiş ve ardından kaynaktaki Arami ile ilgili terimlerden hiç bahsedilmeksizin "Suriyeli/Süryani" kimliğiyle ilgili alıntılar arasında listelenmiştir. Bazı akademisyenler tarafından fark edilip düzeltilse bile, bu tür terim değişimleri diğerleri için sorun yaratmaya devam etmektedir.

Yazılarının Klasik Ermenice, Kıptîce, Eski Gürcüce, Koini Yunancası ve diğer dillere çevirileri mevcuttur. Bazı eserleri yalnızca çevirilerde (özellikle Ermenice) günümüze ulaşmıştır.

 Çalışmaları 
Efrem çeşitli ilahiler, şiirler ve vaazlar yazmış, bir yorumlama kitabını da kaleme alarak İznik ortodoksluğunu savunmuştur. Onun tarafından yazılmış dört yüzden fazla ilahi korunmuştur. İlahileri İncil kaynaklarından, popüler geleneklerden ve diğer din ve felsefelerden alınmış zengin bir görselliğe sahiptirler.

Özellikle etkili olmuş olanlar Sapkınlıklara Karşı İlahilerdir. Efrem kendi cemaatini, erken Kilise'yi bölme riskini taşıyan sapkınlıklara karşı uyarmak için bu ilahileri kullanmıştır. Sapkınlıklara Karşı İlahilerde renkli metaforlarla Mesih'in enkarnasyonu tam olarak insan ve tam olarak ilahi biçimde betimlenmiştir. Efrem Mesih'in insan ve ilahi birliğinin barışı, mükemmelliği ve kurtuluşu temsil ettiğini savunmuştur.

Efrem'e çoğunlukla daha sonraki yüzyıllarda Süryani Hristiyan geleneğinin eğitim merkezi haline gelen Edessa'nın (Urfa) Yorumcu Okulu'nun kuruculuğu atfedilmektedir.

Çoğu döneminin Hristiyan yazarı gibi, ölümü bedenin dirilişine kadar ruhun girdiği bir çeşit uyku olarak görmüştür. Bakire Meryem'e büyük bir bağlılığı vardı ve Meryem'in dünyaya günahsız geldiğine inanmaktaydı, bu inancın dogma haline gelmesi ancak 19. yüzyılda olmuştur.

Efrem eserlerini sadece orta Aramice'nin bir diyalektiği olan Süryanice'de yazmıştır, Bazı eserleri günümüze sadece çeviri olarak ulaşmıştır (ağırlıklı olarak Ermenice).

 Notlar 

 Kaynakça 

 Bibliyografi 




























































 Hanspeter Tiefenbach (2012). Anadolu'nun Azizleri. ss 196-204. Arkeoloji ve Sanat Yayınları. ISBN 9756053962052

Kategori:306 doğumlular
Kategori:373'te ölenler
Kategori:Kilise Babaları
Kategori:Kilise doktorları
Kategori:Hristiyan mistikler
Kategori:Katolik mistikler
Kategori:Ortodoks mistikler
Kategori:Hristiyan aziz ve azizeleri
Kategori:Katolik aziz ve azizeleri
Kategori:Doğu Ortodoks aziz ve azizeler
Kategori:Roma döneminde aziz ve azizeleri
Kategori:Nusaybin doğumlular
Kategori:Şanlıurfa ilinde defnedilenler
Kategori:Süryani yazarlar
Kategori:Antignostisizm
Kategori:4. yüzyıl Romalıları
Kategori:4. yüzyılda Hristiyan ilahiyatçılar