Açıortay teoremi

Geometride açıortay teoremi, bir üçgenin kenarının karşı açıyı ikiye bölen bir çizgiyle bölündüğü iki parçanın göreli uzunluklarıyla ilgilidir. Göreli uzunluklarını, üçgenin diğer iki kenarının göreli uzunluklarına eşitler.

Teorem
Bir  üçgeni düşünün.  açısının açıortayının  ile  arasındaki  noktasında  kenarını kesmesine izin verin. Açıortay teoremi,  doğru parçasının uzunluğunun  parçasının uzunluğuna oranının  kenarının uzunluğunun  kenarının uzunluğuna oranına eşit olduğunu belirtir:

ve tersine,  üçgeninin  kenarındaki  noktası 'yi  ve  kenarları ile aynı oranda bölerse, daha sonra ,  açısının açıortayıdır.

Genelleştirilmiş açıortay teoremi, eğer ,  doğrusu üzerinde yer alıyorsa, o zaman

, 'nin açıortayıysa bu ifade, önceki sürüme indirgenir. ,  bölümünün dışında olduğunda, hesaplamada yönlendirilmiş çizgi bölümleri ve yönlendirilmiş açılar kullanılmalıdır.

Açıortay teoremi, açıortayları ve yan uzunlukları bilindiğinde yaygın olarak kullanılır. Bir hesaplamada veya bir ispatta kullanılabilir.

Teoremin doğrudan bir sonucu, bir ikizkenar üçgenin tepe açısının açıortayının aynı zamanda karşı kenarı ikiye böldüğüdür.

 İspatlar 
 İspat 1 

Yukarıdaki diyagramda,  ve  üçgenlerinde sinüs teoremi kullanıldığında:

 ve  açıları doğrusal bir çift oluşturur, yani bitişik bütünler açılar'dır. Bütünler açılar eşit sinüslere sahip olduğundan,

 ve  açıları eşittir. Bu nedenle, denklemlerin sağ tarafları () ve () eşittir, bu nedenle sol tarafları da eşit olmalıdır.

bu da açıortay teoremi'dir.

 ve  açıları eşit değilse, denklemler () ve () şu şekilde yeniden yazılabilir:

 ve  açıları hala bütünlerdir, bu nedenle bu denklemlerin sağ tarafları hala eşittir, dolayısıyla şunu elde ederiz:

bu ifade, teoremi "genelleştirilmiş" versiyona göre yeniden düzenler.

İspat 2
400pik|sağ

,  doğrusu üzerinde bir nokta olsun,  veya 'ye eşit olmasın ve ,  üçgeninin bir yüksekliği olmasın (yani  doğrusuna dik olmasın).

,  üçgeninin  noktasından çizilen yüksekliğinin tabanı olsun ve ,  üçgeninin  noktasından çizilen yüksekliğinin tabanı olsun. Daha sonra,  kesinlikle  ile  arasındaysa,  veya 'den biri ve yalnızca biri,  üçgeninin içinde yer alır ve 'in genelliği kaybetmeden yaptığı varsayılabilir. Bu durum yandaki şekilde tasvir edilmiştir. ,  segmentinin dışında yer alıyorsa, o zaman ne  ne de  üçgenin içinde yer alır.

 ve  dik açılar iken, ,  segmentinde yer alıyorsa (yani,  ve  arasında)  ve  açıları eş açılardır ve dikkate alınan diğer durumlarda aynıdır, bu nedenle üçgenler  ve  benzerdir (AAA), yani

 bir yüksekliğin tabanıysa, o zaman,

ve genelleştirilmiş biçime ulaşılır.

 İspat 3

küçükresim|upright=1.5|

Hızlı bir kanıt, 'daki açıortay ile oluşturulan  ve  üçgenlerinin alanlarının oranlarına bakılarak elde edilebilir. Bu alanları farklı formüller kullanarak iki kez hesaplamak, yani  taban ve  yükseklik olmak üzere  şeklinde ve ,  kenarlar ve bu kenarlar arasındaki açı  olmak üzere  şeklinde hesaplamak mümkün olup istenen sonucu verecektir.

, tabanı  olan üçgenlerin yüksekliği ve  'daki açının yarısı olsun. Sonra,

ve

buradan da

bulunur.

 Dış açıortaylar 
küçükresim|upright=1.25|

Eşkenar olmayan bir üçgendeki dış açıortaylar için, üçgen kenarlarının uzunluklarının oranları arasında benzer denklemler vardır. Daha doğrusu, 'daki dış açıortay 'de uzatılmış kenar  ile kesişiyorsa, 'deki dış açıortay 'de uzatılmış kenar  ile kesişir ve 'deki dış açı açıortay  uzatılmış kenar ile 'de kesişir, ardından aşağıdaki denklemler geçerli olur:Alfred S. Posamentier: Advanced Euclidian Geometry: Excursions for Students and Teachers. Springer, 2002, , pp. 3-4, , 

Dış açıortayları ile uzatılmış üçgen kenarları ,  ve  arasındaki üç kesişme noktası eşdoğrusaldır, yani bir ortak çizgi üzerindedir.Roger A. Johnson: Advanced Euclidean Geometry. Dover 2007, , p. 149 (original publication 1929 with Houghton Mifflin Company (Boston) as Modern Geometry).

Tarihçe
Açıortay teoremi, Öklid'in Elemanları Kitap VI'nın Önerme 3'ü olarak görünür. 'e göre, dış açıortay için karşılık gelen ifade Robert Simson tarafından verildi ve Pappus bu sonucu kanıt olmadan doğru varsaydı. Heath, Augustus De Morgan'ın iki ifadenin aşağıdaki gibi birleştirilmesini önerdiğini söyler: (3 cilt):  (cilt 1),  (cilt 2),  (cilt 3). Heath'in yetkili çevirisi ile birlikte kapsamlı tarihsel araştırma ve metin boyunca ayrıntılı yorumlar içerir.

Notlar

 Konuyla ilgili yayınlar 


 Dış bağlantılar 



Kategori:Öklid geometrisi
Kategori:Üçgen geometrisi
Kategori:Öklid geometrisi teoremleri
Kategori:Kanıt içeren maddeler