Fleur de lis

küçükresim|Fransa krallığında krala ait Fleur de lis'li bayrak
Fleur de lis veya Fleur de lys, zambak çiçeğinin üç yaprağının birleştirilmesi ile stilize edilmiş yaygın bir şarjdır. Fransızca fleur /flœʁ/ "çiçek" ve lis /lis/ "zambak" kelimelerinden teşkildir. Sembol (⚜️) Fransa'nın tradisyonel armasında Yüksek Orta Çağdan 1792 senesindeki Fransız İhtilaline kadar ve ardından 19. yüzyılda kısa süreliğine kullanılmıştır. Bu sembol günümüzde halen İspanya, Quebec ve Kanada armalarındaki bir unsur olarak Fransa'yı ve Burbon Hanedanını temsil etmektedir.

Diğer Avrupa milletleri de bu sembolü kullanmıştır. Sembol bilhassa Fransız Heraldiğinde "aynı anda dini, politik, hanedani, artistik, amblematik ve sembolik" hale gelmişti. Bakire Meryem ve Aziz Yusuf da sıklıkla fleur de lis ile tasvir edilen azizler arasındadır.

Fleur de lis, çoğu izcilik organizasyonun logosundaki ana unsurdur.

Fleur de lis, Unicode standardında muhtelif semboller kategorisinde() U+269C ⚜ FLEUR-DE-LIS şeklinde bulunmaktadır.

 Etimoloji 
Kelimenin etimolojisi hakkında muhtelif tezler mevcuttur. Bunların en yaygını kelimenin Eski Fransızca flour de lys "zambak çiçeği" (Eski Fransızca flour, flur, flor < Latince flōrem < Proto-İtalik *flōs < PIE*bʰleh₃-s < *bʰleh₃-  ve Eski Fransızca lis < Latince lilium < Grekçe λείριον) geldiğidir.

Bir diğer popüler tez ise ismini Frankların Galya'yı istila etmeden önceki yurdu olan Flandre bölgesindeki Lys Nehrindeki bataklık süseninden geldiğidir. Salian Frankları() tarafından kullanılan bir semboldü. Buna göre kelimenin anlamı "Lys (nehrinin) çiçeği" manasındadır.

 Ülkelere göre kullanımı 
Dini bir sembolden dinastik bir sembole dönüşümü ve Avrupa heraldiğinde kullanılmaya başlanması için Fransa seksiyonuna bakınız.

Sembolü kullanan ülkeler alfabetik olarak sıralanmıştır:

 Arnavutluk 
Fleur de lis (), çeşitli Arnavut soylularıyla ilişkilendirilen bir semboldür. Bu sembol muhtelif soyluların armasını süslemiştir. Bu amblemi kullananlardan öne çıkan ailelerden biri de Ortaçağ Arnavutluk Prensliğinin hanedanı Thopia ailesidir. Karl Thopia, Anjuo Hanedanından Bilge Robert'ın torunudur. Bu sembolü kullanan diğer soylulara örnek olarak Durazzo ailesi, Skura ailesi, Muzaka ailesi, Lukarić ailesi ve Engjëlli ailesi gösterilebilir.

 Bosna-Hersek 
küçükresim|Bosna Kralı I. Tvrtko'nun altın parasının tura yüzü (14. yy). Bosna Devletinin fleur de lis'li arması ve GLORIA TIBI DEUS SPES NOSTRA yazısı.
Fleur de lis, Ortaçağ Boşnak Krallığının yöneten Kotromanić Hanedanın sembolüydü. Sembol, Bosna'nın ilk kralı I. Tvrtko tarafından Bosna tahtına çıkarken Anjou Hanedanının desteğini kabul ettiğinin bir göstergesi olarak bu sembolü benimsedi. Arma altı fleur de lis'den oluşmaktadır. Günümüzde sıklık bu çiçeğin otokton Lilium bosniacum'u temsil ettiği de savunulur.

 Brezilya 
Brezilya'nın Joinville şehrinin armasındaki üç uçlu bir gümüş lambel ile taçlandırılmış üç fleur de lis içerir (Orléans Hanedanından gelir) ki bu 1843 senesinde Brezilya Prensesi Francisca ile evlenen Kral Louis-Philippe'in oğlu François d'Orléans'dan gelmektedir.

 Fransa 
Fleur de lis'in Fransız kraliyeti ile olan ilişkisinin kökeni tam bilinmemekle beraber I. Clovis (h. 481-509) taç giymesinde kullanılan vaftiz zambağından kaynaklanıyor olabilir. Fransız monarşisi, nezahetin bir sembolü olarak I. Clovis'in ihtidasının anısına ve aynı zamanda kralın onksiyonunda kullanılan fleur de lis şeklindeki ampullayı hatırasına fleur de lis'i kraliyet armasına eklemiş olabilir. Yani fleur de lis, ilahi olarak onaylanmış yönetim hakkının bir sembolü olarak kabul edilebilir. Nitekim daha sonrasında "takdis edilmiş" Fransız kralların otoritelerinin direkt olarak tanrıdan aldığı iddia edecekti.

Kraliyete dair mistisizmi arttıran bir başka efsane, Clovis'i kral olarak onksiyon yapmak ve takdis etmek için cennetten gelen bir şişe yağın- Kutsal Ampulla- direkt Clovis'e veya belki bir güvercin tarafından St. Remigius gönderildiğini bildirir. Bir başka versiyon ise bir melek, kralı onksiyon etmek için fleur de lis ampulla ile gökten iner. Bir başka hikâye göre de Clovis Vouillé Muharebesi'nden önce müstakbel zaferinin sembolü olarak miğferine bir çiçek yerleştir ve daha sonra Fransız kralları bu sembolü kullanmaya devam eder. Clovis'e yapılan bu propagandist bağlantılar ile fleur de lis'in geriye dönük olarak tüm Hristiyan Frank krallarını, bilhassa Şarlman'ı, sembolize ettiği kabul edilmiştir.
küçükresim|Albrecht Dürer tarafından çizilmiş Şarlman. Üzerinde anakronistik Alman kartalı ve fleur de lis mevcut.|340x340pik
14. yüzyılda Fransız yazarlar, Batı Frank Krallığından gelen Fransız monarşisinin aslının Clovis'in aldığı ilahi hediye olan kraliyet armasına kadar geri gidilebileceğini savunurlar. Modern araştırmalar, fleur de lis'in bir arma sembolü olmadan önce dini bir sembol olduğunu ortaya çıkarsa da, bu hikâyeler popülerliğini korumaktadır. Gerçek zambaklarla beraber Bakire Meryem ile ilişkilendirilse de 12. yüzyılda Kapetlerden VI. Louis ve VII. Louis'in sembol olarak kullanmaya başlarlar ki amaçları hükümranlıklarını azizlik ve ilahi hakla ilişkilendirmekti.
sol|küçükresim|VIII. Louis ve Kastilyalı Blanche'nin taç giyme töreni. Reims 1223
 Antik Fransa ve Modern Fransa 
Kapet Hanedanından VI. Louis (h. 1108-1137) ve VII. Louis (h. 1137-1180) fleur de lis'i ilk kez, örneğin asalarında, kullananlardı. 1179 yılında VII. Louis, oğlu Philippe'in taç giyme töreni kıyafetlerinde fleur de lis'in kullanılmasını emreder. Lakin armanın açıkça kullanıldığı ilk vizüel kanıt 1211 senesine aittir: Geleceğin VIII. Louis'ini ve "çiçeklerle" bezeli kalkanını gösteren bir mühür.

Geç 14. yüzyıla kadar Fransız arması Azür semé-de-lis Or (Üzerine dağılmış küçük altın fleur de lis'ler dikilmiş(semé) mavi kalkan) şeklinde tarif edilen ve France ancien (Antik Fransa) olarak adlandırılan, sayısı belirsiz fleur de lis ile süslenmiş mavi kalkan şeklindedir. V. Charles 1376 armada değişiklik yapar, üç tane fleur de lis'in bulunduğu daha sade bir tasarımı benimser ki buna da France moderne(Modern Fransa) denir.

France moderne Fransa'nın arması olarak ve beyaz arka plan üzerinde bayrak olarak Fransız İhtilaline kadar kullanılmıştır. İhtilal sonrasında fleur de lis'li bayrağın yerine günümüzde de kullanılan trikolor bayrak ikame edilir. 1814 senesinde fleur de lis'li bayrak restore edilir lakin 1830'da X. Charles'a karşı yapılan ihtilal sonucunda tekrar kaldırılır.

İkinci İmparatorluğun devrilmesinden sonra Prens Henri Charles'a Fransa tahtı teklif edilir. Ancak Henri'nin üç renkli bayraktan vazgeçip eski beyaz fleur de lis'li bayrağın geri getirilmesini şartı ile kabul edeceğini söyler. 1789 Fransız İhtilalinin ideallerinin sembolü olarak kabul edilen trikolor bayrağın terk edilmesi kabul edilmez ve iki teşebbüsün ardından süreçten vazgeçilir ve Fransa cumhuriyet olur.

 Günümüz 
Günümüzde fleur de lis, Fransa'da yaygın olarak departman, şehir, belediye bayrak ve armalarında kullanılmaktadır. Fransa haricindeki çeşitli bölge ve şehirlerin bayrak ve armada da geçmişin bir izi olarak bulunmaktadır.

Fleur de lis, sayısız Avrupa armasında ve bayrağında yüzyıllar boyunca yer almış olsa da bilhassa tarihi bağlamda Fransız monarşisi ile ilişkilendirilmiştir. Günümüzde Bourbon Hanedanının İspanyol koluna mensup Lüksemburg ve İspanya hanedanlarının armalarında görünmeye devam etmektedir.

 Sırbistan 
küçükresim|13. yüzyılda, Kral II. Stefan Milutin Sırp Krallığınındarbettiği dinar. Hz. İsa, kral ve devletin arması olan fleur de lis tasvir edilmiş.
Fleur de lis, Orta Çağ'da Sırbistan Büyük Prensliği, Sırbistan Krallığı ve Sırp İmparatorluğunun hanedanı Sırp Ortodoks Kilisesine bağlı Nemanjićlerin armasıydı. Kral Stefan Nemanjić tarafından kabul edilmiştir. Arma iki tane fleur de lis'e münderiçtir. Günümüzde fleur de lis; Sırp Haçı, Sırp Kartalı ve Sırbistan Bayrağı ile birlikte Sırpların milli sembollerindendir.

Sembol çoğu belediyenin arma ve bayrağında mevcuttur.

 Galeri 

 Ayrıca bakınız 

 Fransa'nın armaları
 Iris florentina
 Iris pseudacorus (Bataklık süseni)
 Zambak
 Palmet
 Dünya izcilik sembolü

 Dipnotlar 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 The Fleur-de-Lys Heraldica.org sitesinden

Kategori:Hristiyanlık sembolleri
Kategori:Mimari öğeler
Kategori:Fransa tarihi
Kategori:Fransızca deyişler
Kategori:Bahçe özellikleri
Kategori:Süslemeler
Kategori:İzcilik
Kategori:Görsel motifler