Türkiye'nin işlediği savaş suçları

Türkiye'nin işlediği savaş suçları, Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından işlenen savaş hukuku ihlalleridir.

 Tanım 
Savaş suçları, 1899 ve 1907 Lahey Sözleşmeleri ile belirlenen savaş hukukunu ihlal eden veya Cenevre Sözleşmeleri, I. Protokol ve II. Protokol'u ihlal eden eylemler olarak tanımlanır.

 Tarih 

 Ağrı Ayaklanmaları 
küçükresim|1930 tarihli Cumhuriyet gazetesi

1926-1930 yılları arasında Ağrı Dağı ve civarı ile İran topraklarının da dahil olduğu bir coğrafyada meydana gelen Ağrı Ayaklanmaları sırasında Türk Silahlı Kuvvetleri 9. Kolordusu ve 7. KolordusuYönetim Zamandizini 1930 yılı, Türkiye Cumhuriyeti İdare Tarihi Araştırması (TİDATA), Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Kamu Yönetimi Araştırma ve Uygulama Merkezi: 2, Ankara, 2007, s. 180 (Pdf dosyasının 78 sayfası ) tarafından savaş suçları işlendi.Mehmet Şevket Eygi, "Zilan katliamı" , Millî Gazete, 17 Kasım 2009, URL erişim tarihi: 16 Ağustos 2010.Felit Özsoy, Tahsin Eriş, Öncesi ve Sonrasıyla 1925 Kürt Direnişi (Palu-Hanî-Genç), Pêrî Yayınları, 2007, ISBN 978-975-9010-57-7, s. 271.Nazan Sala, "Devlet Zilan Katliamı ile yüzleşm" , Gündem, 8 Ekim 2009, URL erişim tarihi: 18 Ağustos 2010.Cengiz Çandar, "“Kürt açılımı”nı Ararat-Süphan ekseninde izlerken..." , Radikal, 31 Temmuz 2009, URL erişim tarihi: 16 Ağustos 2010.Zilan Deresi Katliamı AİHM'de  haberi, Evrensel Gazetesi, İdris Yılmaz (24.04.2012).Kemal Burkay, Anılar, belgeler, Cilt 1, Deng Yayınları, 2000, p. 8.  12-13 Temmuz 1930'da,Osman Pamukoğlu, Unutulanlar dışında yeni bir şey yok: Hakkari ve Kuzey Irak dağlarındaki askerler, Harmoni Yayıncılık, 2003, , p. 16.  800 ila 1500 asker tarafından Zilan Deresi'ne sığınmış binlerce sivil öldürüldü.Christopher Houston, Islam, Kurds and the Turkish nation state, Berg Publishers, 2001, , p. 102. Freedom of the Press, Freedom of the Press 2010 Draft Report, p. 2. Ahmet Alış, "The Process of the Politicization of the Kurdish Identity in Turkey: The Kurds and the Turkish Labor Party (1961–1971)", Atatürk Institute for Modern Turkish History, Bosphorus University, p. 73.  Pınar Selek, Barışamadık, İthaki Yayınları, 2004, , p. 109.  Altan Tan, Kürt sorunu, Timaş Yayınları, 2009, , p. 275.  Zilan Katliamı olarak bilinen olayda ölen kişi sayısı Cumhuriyet tarafından 15,000 olarak rapor edilirken ve "Zilan Deresi'nin ağzına kadar ceset dolduğu" bildirilirkenYusuf Mazhar, Cumhuriyet, 16 Temmuz 1930, ... Zilan harekatında imha edilenlerin sayısı 15.000 kadardır. Zilan Deresi ağzına kadar ceset dolmuştur...Ahmet Kahraman, ibid, p. 211, Karaköse, 14 (Özel muhabirimiz bildiriyor) ...Ayşe Hür, "Osmanlı'dan bugüne Kürtler ve Devlet-4" , Taraf, October 23, 2008, Retrieved August 16, 2010.Ayşe Hür, "Bu kaçıncı isyan, bu kaçıncı harekât?" , Taraf, December 23, 2007, Retrieved August 16, 2010.  Berliner Tageblatt aynı sayıyı 4,500 olarak bildirmiş ve 220 köyün yok edildiğini söylemiştir."Der Krieg am Ararat" (Telegramm unseres Korrespondenten) Berliner Tageblatt, October 3, 1930, ... die Türken in der Gegend von Zilan 220 Dörfer zerstört und 4500 Frauen und Greise massakriert.  Yazar Hesen Hîşyar Serdî gibi Kürt kaynakları ölen kişi sayısının 47,000 olduğunu söyler.M. Kalman, Belge, tanık ve yaşayanlarıyla Ağrı Direnişi 1926-1930, Pêrî Yayınları, İstanbul, 1997, ISBN 975-8245-01-5, p. 105. Sağ kalanların bir kısmı İran'a kaçıp katliamdan kurtulmayı başardı.Christopher Houston, Islam, Kurds and the Turkish nation state, 2003, sayfa 102 

 Dersim İsyanı 

küçükresim|Türk askerleri ve Dersimli kadın ve çocuklar. Katliamdan sağ kurtulan Salman Yeşildağ, 74 yıl sonra kendisine gösterilen fotoğraftaki herkesin katledildiğini, içlerinden birinin ise kendi kız kardeşi olduğunu söyledi.
Dersim'de 1937–38 yıllarında merkezi Türk hükûmetiyle bazı Dersim aşiretleriNazmi Sevgen, Zazalar ve Kızılbaşlar: Coğrafya-Tarih-Hukuk-Folklor-Teogoni, Kalan Yayınları, Ağustos 1999, ISBN 975-8424-00-9, s.M.Nuri Dersimi,K.Tarihinde Dersim arasında bölgenin hakimiyeti ile ilgili çıkan anlaşmazlıklar sonucu yaşanan Dersim İsyanı'nın bastırılması sırasında sivil halk katliamlara ve iskana maruz kaldı.Hans-Lukas Kieser: Some Remarks on Alevi Responses to the Missionaries in Eastern Anatolia (19th–20th cc.).  In: Altruism and Imperialism. The Western Religious and Cultural Missionary Enterprise in the Middle East. Middle East Institute Conference: Bellagio Italien, August 2000Construction of a Nation: The Early Years of the Turkish Republic and Dersim EventsTurkey's Alevis 'under the shadow of military tanks' , Al Jazeera Dördüncü Umumi Müffetişlik tarafından hazırlanan rapora göre Türk kuvvetleri tarafından Dersim'de 13,160 sivil öldürüldü ve 11,818 sivil iskana zorlandı."Resmi raporlarda Dersim katliamı: 13 bin kişi öldürüldü" , Radikal, November 19, 2009.  Dönemin Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan, 23 Kasım 2011 günü yaptığı konuşmada Dersim'de 13,806 kişinin öldürüldüğünü ifade etti.Başbakan Dersim'le Resmi Tarihi Yırttı , Radikal, Cengiz Çandar, haber tarihi 24.11.2011 Kürt kaynaklarına göre olaylarda 70,000 sivil öldü. Bazı kaynaklar ise ölü sayısını 7,594 olarak tahmin eder. Olaylar il nüfusunun azalmasına sebep oldu. Nuri Dersimi'ne göre, birçok isyancı, Türk askerlerine teslim olduktan sonra yargısız şekilde idam edildi ve Kürt evleri içlerindeki insanlarla beraber ateşe verildi. Olaylar İsmail Beşikçi gibi bazı akademisyenler tarafından bir soykırım, Martin van Bruinessen gibi bazı akademisyenler tarafından ise bir etnosit olarak tanımlanır.İsmail Besikçi, Tunceli Kanunu (1935) ve Dersim Jenosidi, Belge Yayınları, 1990.Martin van Bruinessen: Genocide in Kurdistan? 1994, S. 141–170.George J Andreopoulos, Genocide, page 11. Mart 2011'de, bir Türk mahkemesi Türk hükûmetinin Dersim'deki eylemlerinin sistematik olarak bir etnik gruba yönelik olmadığı için soykırım olarak nitelendirilemeyeceğine karar verdi. Hukukçu yazar Hüseyin Aygün, isyanın açıkça kışkırtılarak çıkarıldığını, Cumhuriyet dönemi ayaklanmaları içerisinde sivillere yönelik eziyetin ve kıyımın en şiddetlisine uğradığını, ardından da isyancılarla beraber aileleri ve hatta isyana iştirak etmeyenlerin eziyete ve kıyıma maruz kaldığını, binlerce sivil vatandaşın öldürülmüş ve kalan on binlercesinin de sürgün edilmiş olduğunu belirtmiştir.Hüseyin Aygün, Dersim 1938 ve zorunlu iskân: telgraflar, dilekçeler, mektuplar, Dipnot Yayınları, 2009, , p. .
Olaylardan önce ve sonra Tunceli il nüfusu19351940101.09994.639

 Zini Gediği Katliamı 
 Erzincan'da; 6 Ağustos 1938'de, Dersim'deki olayların bir parçası olarak Zini Gediği'nde 95 köylü kurşuna dizildi ve bölge halkının bir kısmı Balıkesir ve Keşan'a sürüldü. Öldürülenlerin aileleri, 9 Eylül 2011 tarihinde Erzincan Cumhuriyet Başsavcılığı'na toplu mezarın incelenmesi için başvuruda bulundular ancak Erzincan Savcısı Mehmet Can Mıhçı, yapılan müracaata ilişkin olayın Dersim'deki katliamın "asayiş sorununa ilişkin bir olay" olduğu, soykırım denemeyeceği ve zaten zamanaşımına girdiği nedeniyle 28 Eylül 2011'de takipsizlik kararı verdi.

 Kıbrıs Harekâtı 
Türkiye, Kıbrıs Cumhuriyeti tarafından kişilerin yerinden edilmesi, özgürlükten yoksun bırakma, kötü muamele, yaşama hakkından mahrum bırakma, etnik temizlik ve mülkten yoksun bırakma iddiası ile suçlandı.European Commission of Human Rights, "Report of the Commission to Applications 6780/74 and 6950/75", Council of Europe, 1976, p. 160,161,162,163. , Öte yandan; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi bu iddiaların hiçbirini kanıtlayacak nitelikte bir delil bulamamış ve Türkiye Cumhuriyeti devletinin bu iddialardan sorumlu tutulamayacağını ifade etmiştir. Bazı yazarlara göre; Türkiye'nin Kuzey'de yaşayan Rumları Güney Kıbrıs'a gitmeye zorlayıp Anadolu'dan Türkleri bölgeye getirme politikası bir etnik temizlik örneğidir.Van Coufoudakis, Eugene T. Rossides, American Hellenic Institute Foundation, 2002, , , p. 236William Mallinson, Bill Mallinson, Cyprus: a modern history, I.B.Tauris, 2005, , , p. 147.Robert F. Holland, Britain and the revolt in Cyprus, 1954–1959, Oxford University Press, 1998, ,  William Mallinson, Bill Mallinson, Cyprus: a modern history, I. B. Tauris, 2005, , , p. 147



 Antony Evelyn Alcock, A history of the protection of regional cultural minorities in Europe: from the Edict of Nantes to the present day, Palgrave Macmillan, 2000. , , p. 207 Öte yandan, Türk kuvvetlerinin adaya harekâtı öncesinde; bölgeden bulunan Yunanistan destekli Rumlar, adayı Enosis'i gerçekleştirmek amacıyla da Türk nüfusundan zorla arındırmaya çalışmış ve Türklere karşı silahlı da olmak üzere eylemlerde bulunmuşlardır.

 Türkiye-PKK Çatışması 
Yazar David McDowall A modern History of the Kurds kitabında TSK ve köy korucularının, bölgede bulunan Kürt sivillere karşı zor kullandığı ve köylülerin yaşanan çatışmalardan dolayı göç etmek zorunda kaldıkları belirtilmiştir.McDowall, David. A modern History of the Kurds. London 2005, pp 439 ff

 Ayrıca Bakınız 
Yunanistan'ın işlediği savaş suçları
ABD'nin işlediği savaş suçları

 Kaynakça 

Kategori:İşlediği ülkelere göre savaş suçları
Kategori:Türkiye'nin işlediği savaş suçları