Kurumlar sosyolojisi

Kurumlar sosyolojisi; toplumu münferit toplumsal olaylardan ziyade, birbirine uyarlanmış ve bağlı kılınmış kurumların oluşturduğu bir yapısal bütünlük olarak ele alan ve bu bütünlüğü inceleyen sosyoloji alt dalıdır. Bu çerçevede belirlenen temel kurumlar (aile kurumu, ekonomi kurumu, din kurumu, siyaset kurumu, eğitim kurumu, boş zamanlar kurumu gibi) öncelikli olarak müstakil birer birim olarak ele alınır; ardından kurumlar arası ilişkiler ve kurumların birbirleri üzerindeki etkileri incelenir.

Toplum, ortak bir coğrafi mekanda, kurumsallaşmış davranış biçimleri sergileyen ve bir arada yaşayan bireylerden oluşmuş bir bütündür. Toplumu oluşturan bireyler arasında düzenli ilişkiler ve davranış kalıpları vardır. Dil ve kültür sayesinde inşa edilen bu davranış kalıpları, zaman içerisinde değişime uğrayabilir

Sosyolojik açıdan kurum, kültürün ve toplumun yaşam tarzlarının biçimlendirilmiş bir parçası anlamında kullanılır. Toplumun temel ve önemli ihtiyaçları çerçevesinde teşkilatlanmış ve bütünleşmiş değerlerin, kuralların ve davranış kalıplarının bileşimi olan sosyal kurumlar, sosyolojik yöntem ve tekniklerle inceleme yapan bir toplum bilim dalıdır. Toplumsal ihtiyaçların karşılanması için, biçim ve yöntemlerin süreklilik hallerini ifade etmek için kurum sözcüğüne başvurulur.

Kurumlar, bireysel ihtiyaçların karşılanması amacıyla ortaya çıkmıştır ve her kurumun bünyesindeki bireylerin belirli rolleri bulunur. Bu roller, bireylerin bulunduğu toplumun kendisinden beklediği davranışlardır. Birey, toplumsal yapıda birden fazla statüye  dolayısıyla birden çok role sahip olabilir. Örneğin bir kadın; bir kuruluşta yönetici pozisyonundayken  aynı zamanda hem anne, hem eş, hem de evlat statüsünde olabilir. Kadının yönetici rolünde sergilemesi gereken davranışlar ile anne rolünden beklenenler farklılık gösterir. Diğer bir ifadeyle bireyin sahip olduğu her farklı rol için toplumun beklentisi de farklılaşmaktadır.

 Kurum türleri 

 Aile kurumu 

Aile kavramını tam anlamıyla tanımlamak çok zordur zira aile kurumu tarihsel bir süreç içinde ele alındığında yapısında daha farklı fonksiyonların ortaya çıktığı görülür. Basit bir tanımlamayla aile kavramı; aile, farklı cinsiyetten bireyin evlenerek oluşturduğu, çocukların katılımıyla genişleyen ve karı, koca ile çocuklardan müteşekkil toplumsal bir bütündür.

Aile kurumu; çocukların yetiştirilmesi, erken yaşta sosyalleştirme (aile üyelerine statü sağlama), sevgi ve ilgi ihtiyaçlarını karşılanması, kültürün gelecek nesillere aktarılması ile  ekonomik ve psikolojik tatmin fonksiyonlarını yerine getirir. Toplumdal ilişkilerde belirleiyici bir rol oyanayan aile, sosyal kişiliğin belirlenmesinde oldukça önemli bir kurumdur.

Fransız düşünür Durkheim aileyi; Totem aile, Anaerkil aile, Babaerkil aile, Pederi aile, Soy ailesi ve Modern aile olmak üzere altı kategoriye ayırır. Bu sınıflandırma dışında; yerleşim birimine göre (köy ailesi, kasaba ailesi, kent ailesi, gecekondu ailesi) veya yapısına göre(çekirdek aile, ataerkil aile, geçici geniş aile, parçalanmış aile vb.) pek çok sınıflandırma mevcuttur.

 Ekonomi kurumu 

Ekonomi kurumu, toplumda ürün ve hizmetlerin arzına yönelik kalıplaşmış sosyal davranışlardan oluşur. Sosyolojinin ilgilendiği bu davranış örüntüleridir. Ekonomi kurumu; toplumda yapısal bütünlük arz eden ve süreklilik kazanmış işlemler bütünü olup kültürün önemli bir parçasıdır. Kurum; malın üretimi, dağıtımı, tüketimi ve değiş-tokuşu ile  ilgili süreçleri ele alır.

Üretim: Mal ve hizmetlerin elde edilmesi ve çoğaltılması işlemidir. Temel amaç sosyal faydayı sağlamaktır.

Dağıtım: Üretilen mal ve hizmetlerin toplumun farklı kesimlerine ulaştırılmasını sağlayan ünitedir.

Tüketim: Toplumsal ihtiyaç ve taleplere göre şekillenen kullanım tutumlardır.

Değiş-Tokuş: Bir malı verip yerine başka bir malı alma işidir.

 Din kurumu 

Din, manevi temellere dayalı toplumsal bir kurumdur. Bu kurum, kişilerin Tanrı gibi aşkın bir varlık ile ilişki kurma gereksinimlerini karşıladığı gibi bireylerin dünyayı maddi ve manevi açıdan anlamlandırma sistemi olarak görev yapar. Din kurumu toplumsal yapıda birleştirici işleve sahiptir.

Din, sadece sosyolojiinn değil pek çok farklı disiplinin ortak çalışma sahasıdır. Din sosyolojisi, toplumsal ilişkilerde dinsel sorunları ele alan bir sosyoloji dalıdır. Yani dinin toplum, toplumun din üzerindeki etkilerini araştıran, aralarındaki ilişkileri inceleyen bilim dalıdır.

Dinin sosyal işlevi, toplumlara bir sosyal kimlik kazandırmasıdır. Bu nedenle pek çok toplum kendini din ile tanımlamaktadır. Birçok toplum kendini din üzerinden tanımlar. Din; çatışmaları dengeleyici rolü ve sunduğu normlar dizisiyle toplumsal bir kontrol ve denetim mekanizması vazifesi görür.

 Siyaset kurumu 

Siyaset Kurumu; devletin kamu düzenini sağlama, ülke ve toplum yönetimini gerçekleştirme görevini yerine getiren kurumdur. Siyaset kurumunun ortaya çıkmasının temel nedeni, insanların toplu halde yaşamaları ve varlıklarını sürdürmek için birbirlerine ihtiyaç duymalarıdır. Bireyler birbirlerine ihtiyaç duymaksızın varlıklarını sürdürebiliyor olsalardı siyasetten bahsedilemeyebilirdi.

Sosyoloji, siyaseti sosyal kurum ve bilimsel bir yöntem olarak ele alır. Siyaset kurumu; siyasal kurumların kuruluşu, işleyişi, gelişimi, amaçları ve aralarındaki ilişkileri ele alır ve inceler. Siyasette bir taraftan çatışan fikirler, farklı istekler ve birbirine zıt çıkarlar bulunmaktadır. Diğer taraftan insanlar ortak kurallar çerçevesinde barış içerisinde yaşamaya, işbirliği yapmaya ve uzlaşmaya çalışırlar.

 Eğitim kurumu 

Eğitim; bireylerin davranışlarında, kendi yaşantıları yoluyla ve bilerek istenilen yönde değişim meydana getirme sürecidir. Bireyi toplumsal hayata hazırlayan bu faaliyetler, toplum tarafından yürütülen bir yetiştirme süreci olarak görülür.

Eğitim Kurumu, eğitimin toplumsal temellerini ve işlevlerini inceleyen bir yapıdır. Sosyolojik açıdan eğitim, sosyalleşmenin bir görünümü ve bir şekli olarak görülebilir. Eğitim faaliyetleri, bireylerin veya grupların kişilik gelişimini toplumun ihtiyaçları doğrultusunda olumlu yönde etkilemeyi amaçlayan sosyal faaliyetlerdir.

Eğitim, toplumun ihtiyaçlarına göre biçimlendirilerek verilir. Eğitim süreci iki ana başlık altında incelenebilir:

 Formel eğitim 
Belirli bir amaç doğrultusunda, önceden hazırlanmış programlar çerçevesinde planlı ve profesyonel eğitmenler yardımıyla yapılan eğitimdir.

 İnformel eğitim 
Belirli bir amacı ve plan programı olmayan, hayatın akışı içinde kendiliğinden gözlem ve taklit yoluyla gerçekleşen öğrenme yöntemidir.

 Boş zamanlar kurumu 

Boş zaman; bireyin zorunlu faaliyetleri dışındaki serbest zaman dilimidir. Bireyler bu süreci dinlenme, kültürel faaliyetler (okuma, sanat vb.) ve sosyal etkileşimle değerlendirirler.

Boş zamanının verimli değerlendirmesi, bireyin toplumsal üretkenliği açısından zorunlu ve önemli bir durumdur. Çünkü boş zamanını verimli bir şekilde kullanan bireyler topluma faydalı katkılar yapabilirler. Boş zamanda topluma fayda sağlayamanın sadece bilgi toplamak ve bilgi üretmek olduğunu düşünmek yanlış olur. Birey boş zamanını resim yapmak, spor yapmak, kitap okumak vb. bir şekilde geçirerek de topluma faydalı olabilir.

Sosyoloji, tüm bu kurumların birbiriyle olan organik bağlarını ve karşılıklı etkileşimlerini bütüncül bir perspektifle incelemektedir.

 Kaynakça 

Kategori:Sosyoloji dalları