Tek kullanımlık

Tek kullanımlık ya da tek kullanımlık ürün, tek kullanım için tasarlanmış ve bundan sonra geri dönüşüme giden veya katı atık olarak atılan üründür. Bu terim bazen belirli kullanım süresi belirsiz benzer ürünleri (örneğin yıkanabilir hava filtreleri) belirli bir süre kullanabilen ürünlerden (örneğin tek kullanımlık hava filtreleri) ayırmak için de kullanılır. "Tek kullanımlık" kelimesi, yaygın olarak kullanılan sarf malzemesi kelimesi ile karıştırılmamalıdır. Örneğin, kaynakçılar değiştirmezden önce bitene kadar kullanıp tükettikleri kaynak elektrodunu, gaz vb. de "sarf malzemesi" olarak tanımlarlar.

Terminoloji
"Tek kullanımlık", bir şeyi tekrar kullanılamaz olarak tanımlayan ancak kullanıldıktan sonra atılan bir sıfattır. Birçok kişi artık terimi bir isim veya özne olarak kullanıyor, yani "tek kullanımlık" ama gerçekte bu hala bir sıfattır çünkü isim (ürün, bez, vb.) ima edilmektedir.

İngiltere hükûmeti, 2018 yılında yayınladığı "plastik sorunuyla mücadele" konulu danışma belgesinde "tek kullanımlık plastiklerin" en iyi nasıl tanımlanabileceğine ilişkin bir soruşturmaya yer verdi.H M Treasury, Tackling the plastic problem : Using the tax system or charges to address single-use plastic waste , published March 2018, accessed 5 December 2023

 Malzemeler 
Tek kullanımlık ürünler çoğunlukla Kâğıt, plastik, pamuk veya polistiren köpükten yapılır. Laminasyon gibi Kompozit malzemelerden üretilen ürünlerin geri dönüşümü zordur ve bu gibi ürünler kullanıldıktan sonra genellikle imha edilir.

 Tek kullanımlık örnekleri 

 Mutfak ve gıda ürünleri 
küçükresim|Tek kullanımlık çatallar

 Alüminyum folyo ve alüminyum tava
 Tek kullanımlık sofra takımı/ bardak (ör. tepsi (tabak, çanak, tek kullanımlık kaplar)
 Plastik çatal bıçak takımı (örneğin kaşık, bıçak, çatal, kaşal)
 Tek kullanımlık masa örtüsü
 Kürdan
 Kapkek paket kâğıdı, 
 Kahve filtresi (Kompost gübreye dönüştürülebilir)
 Meşrubat kamışı

 Ambalaj 
Ambalaj paketleri genellikle tek kullanımlıktır. Atık hiyerarşisi, malzemelerin en az miktara indirilmesini gerektirir. Asıl geri dönüşüm yüzdeleri birçok bölgede nispeten düşük olmasına rağmen çoğu paketleme malzemeleri ve şekilleri geri dönüşüme uygundur. Yeniden kullanılan ambalajlar artıyor ancak en sonunda ambalajlamada kullanılan her kap geri dönüştürülecek, gübre yapılacak, yakılacak, yer doldurmada veya depolamada kullanılacaktır.

Taşıyıcı olarak kutu, şişe, kavanoz, torba vb. gibi pek çok ürün vardır. Bunlar genellikle kağıt, plastik, metal, kumaş ve kompozit malzemelerdendir.

 Gıda servis hizmetlerinde kullanılan tek kullanımlık ürünler 
küçükresim|upright| Tek kullanımlık Çin yemek çubukları

2002 yılında Tayvan, kurumlarda ve işyerlerinde tek kullanımlık çatal, bıçak, pipet vb sofra takımının kullanımını ve plastik torba kullanımını azaltmak için harekete geçti. Yılda 17,7 milyon insan 59.000 ton tek kullanımlık sofra atığı ve 105.000 ton atık plastik poşet harcıyordu ve o zamandan bu yana, atık miktarını azaltmak için alınan önlemler artırıldı.Env. Research Foundation (undated). Taiwan’s Plastics Ban . 2013 yılında Tayvan'ın Çevre Koruma İdaresi (EPA), 968 okulda, devlet kurumunda ve hastanelerde tek kullanımlık sofra takımlarının kullanımını yasakladı. Yasağın yılda yaklaşık 2.600 ton atığı ortadan kaldırdığı tahmin ediliyor.China Post. June 5, 2013. EPA to ban disposable cups from June 1 .

Almanya, Avusturya ve İsviçre'de büyük etkinliklerde tek kullanımlık yiyecek ve içecek kaplarının kullanımını yasaklayan yasalar çıkarıldı. 1991'den beri Almanya'nın Münih kentinde böyle bir yasak yürürlüktedir ve tüm şehir tesisleri ve etkinliklerinde bu yasak uygulanmaktadır. Bu yasak, büyük etkinlikler olan Noel pazarı, Auer-Dult Faire, Oktoberfest ve Münih Şehir Maratonu dahil olmak üzere çeşitli etkinlikleri kapsar. Birkaç yüz kişilik küçük etkinlikler için şehirde tabak ve bulaşık makinesi ekipman kiralama şirketi ayarlanır. Bu düzenlemeyle Münih, Oktoberfest tarafından on binlerce insanın oluşturduğu atıkları 1990'da 11.000 tondan 1999'da 550 tona düşürdü.Pre-Waste EU. (undated). Ban on disposable food and drink containers at events in Munich, Germany (Pre-waste factsheet 99) 

Çin, yılda yarısı ihraç edilen yaklaşık 57 milyar çift tek kullanımlık yemek çubuğu üretir. Bunların Yaklaşık yüzde 45'i ağaçlardan, yaklaşık 3.8 milyonu ağırlıklı olarak pamuk ağacı, huş ağacı ve ladin, geri kalanı ise bambudan yapılır. Japonya yılda bu tek kullanımlık çubukların yaklaşık 24 milyar çiftini kullanır ve küresel olarak yaklaşık 80 milyar çifti yaklaşık 1.4 milyon kişi tarafından atılır. Restoranlarda yeniden kullanılabilir yemek çubuklarının ömrü 130 öğündür. Japonya'da tek kullanımlık yemek çubukları yaklaşık 2 sente ve tekrar kullanılabilir olanlar genellikle 1,17 $ 'a mal olur. Pek çok ülkede bu atıkları azaltmak için yapılan kampanyalar etkili olmaya başladı.New York Times. Reus Oct. 24, 2011. Disposable Chopsticks Strip Asian Forests . By Rachel Nuwer.Ecopedia. 2013. How Wooden Chopsticks Are Killing Nature . By Alastair Shaw.

 Tıbbi ve hijyen ürünler 
küçükresim|Tek kullanımlık tıraş bıçağı
küçükresim|Tek kullanımlık diş fırçası

Dünya’da tıbbi ve cerrahi cihaz üreticileri sadece bir kullanım için tasarlanmış çok sayıda ürün üretilir. Birincil neden enfeksiyon kontrolüdür; bir madde sadece bir kez kullanıldığında enfeksiyonlu maddeler sonraki hastalara aktarılmaz. Her tür tıbbi cihaz üreticisi, çok sayıda standart ve düzenlemeye uymakla yükümlüdür. ISO 15223: Tıbbi Cihazlar ve EN 980 standartları, tek kullanımlık aletlerin veya cihazların ambalajlarında, "tekrar kullanmayın", "tek kullanımlık" veya "yalnızca bir kez kullan" anlamına gelen evrensel olarak tanınmış bir sembolle etiketlenmesini yazar. Bu sembol, içinden 45° çizgisi olan bir daire içindeki 2 rakamıdır.

Tek kullanımlık öğelere örnekler:
 Hipodermik iğneler
 Tuvalet kâğıdı
 Tek kullanımlık havlular, kâğıt havlu
 Prezervatif ve diğer doğum kontrol ürünleri
 Tek kullanımlık lavmanlar vb ürünler
 Pamuklu çubuk ve pedler
 Medikal eldiven, lastik eldiven, temizlik eldiveni
 Tıbbi maske, toz maskesi
 Bebek ve yetişkin bezleri, eğitim pantolonu
 Tıraş bıçağı, tek kullanımlık tıraş bıçağı, ağda, tarak ve diğer saç düzenleme ürünleri
 Diş fırçası, diş ipi ve diğer ağız bakım ürünleri
 Hastane önlüğü
 Doğum sonrası kullanılan tek kullanımlık külot
 Kontak lens

Elektronik
küçükresim|Tek kullanımlık piller

 Şarj edilemeyen piller tehlikeli atık kabul edilir ve yalnızca bu şekilde atılmalıdır.
 Tek kullanımlık mürekkep kartuşu
 Tek kullanımlık kameralar
 Elektronik sigara cihazları, bobinler/Tek kullanımlık tanklar/kapsüller

 Savunma ve yasa uygulamaları 

 Plastik kelepçe

Diğer tüketici ürünleri
küçükresim|Tek kullanımlık tükenmez kalemler

 Çöp torbası
 Elektrikli süpürgesi torbası, su filtresi, hava filtresi, yağ filtresi, soğutucu vb diğer filtreler
 Kullanılmış kağıt, dolaşımdan çekilmiş kağıt para
 Tükenmez kalem, silgi vb yazma araçları
 Film ve tiyatro vb kayıt edildiği Cd vb
 Hediye paketleme kağıdı
 Etiket, çıkartma ve ilişkili kimyasal maddeler tek kullanımlıktır ve genellikle kullanımdan sonra atılır.

Ayrıca bakınız
 Atık yönetimi

Kaynakça

Kategori:Geri dönüşüm
Kategori:Çevre kirliliği
Kategori:Atık yönetimi