Gürbüzler, Selim

Gürbüzler, Kars ilinin Selim ilçesine bağlı bir köydür.

 Tarihçe 
Yerleşimin eski adı "Verişan"'dır. 10. yüzyıldan itibaren Taht Düzü denen ovalık alanda “Hızar Boğazı” ve “Paldun Gediği”nin giriş veya çıkış noktasında stratejik öneme sahip olmasıyla bu düzün merkezi konumundaki yere kale inşa edilmiştir. 11. yüzyıl başlarından Selçuklular'a tabi Türk beylerinin akınlarının görüldüğü bölge, Selçuklu akınlarından itibaren de bu önemini muhafaza etmiştir. 1048 yılında gerçekleşen Pasinler Muharebesinden başlayarak Selçuklu akınlarına uğrayan yerleşim içine alan bölge, nihayetinde  1071 yılında Malazgirt Muharebesi'nden sonraki süreçte Saltuklu hâkimiyetine girmiştir. Saltuklular'ın 1202 yılında yıkılmasından sonra Anadolu Selçuklu Devleti hakimiyetine giren bölge, 1230 yılından itibaren kısa süreli Harezmşahlar'ın egemenliği ve 1243 yılından da İlhanlılar hakimiyeti sonrasında uzun yıllar Karakoyunlular ve Akkoyunlular arasında hakimiyet mücadelesine sahne olmuştur. Karakoyunlular ve sonrasında Akkoyunlu hakimiyeti sonrasında, kısa bir süre yerel beylerin hakimiyet sahasındaki bölge 1535-1539 yılları arasında Osmanlı hakimiyetine girmiştir.

Yerleşim Osmanlı kayıtlarında Verişan adıyla Pasin sancağının Zivin nahiyesine bağlı köy olarak görülmektedir. Osmanlı hakimiyetinin ilk yıllarında, uzun yıllar süren savaşların içinde kalması nedeniyle yerleşimin harap olduğu değerlendirilmektedir. 22 Nisan 1560 yılına ait kayıtta nahiye merkezi olarak görülen yerleşime bağlı köylere, Veli adlı bir ilbeyinin aşiretinin yaşamı canlandırmak için yerleştirildiği görülmektedir. Ekonomik hayatı ve tarımı canlandırmak amacıyla Mart 1565 tarihinde, Verişan nahiyesinin dokuz köyü tımara verilmiştir. 1578 yılına ait kayıtta da Kars sancağına bağlı nahiye konumundadır. Bu tarihte, Kars Kalesinin savaşlardan dolayı harap olması nedeniyle sancakbeylerinin buradaki kalede kaldığı görülmektedir. 16. yüzyıl sonlarına ait 175 Numaralı Tapu Tahrir Defterine göre yerleşimde tamamı Hristiyan 322 hane bulunmakta olup tahmini 1.610 nüfus bulunmaktadır.

Evliya Çelebi 1646/1647 yılında Revan'dan Erzurum'a dönüş yolunda buraya uğramış olup seyahatnamesinde yerleşimi 300 haneli Ermeniler'in yaşadığı ulaşım yolu üzerinde bir köy olarak tanımlamıştır. 19. yüzyıl başlarından itibaren yaşanan savaşlarda kısa süreli Rus işgallerine maruz kalmış, bu durum yerleşimin olduğu bölgede yıkıma sebep olmuştur. 93 Harbi sırasında Rus ordusu 1877 yılı Kasım ayında Kars ve civarını ele geçirmiş, 3 Mart 1878'de imzalanan Ayastefanos Antlaşması ile de Kars civarı ile birlikte yerleşimde yaklaşık 40 yıl sürecek Rus egemenliğine girmiştir. Rus egemenliği sırasında bölgeye Kafkaslardan ve Osmanlı topraklarından tarım ve hayvancılık yapması amacıyla Rumlar yerleştirilmiştir. Yerleşimin o tarihlerde boş olduğundan dolayı Rus egemenliği döneminde Rum nüfusun yerleştirildiği köyler arasında gösterilmektedir. 1917 yılında yaşanan Ekim Devrimi nedeniyle Rus güçleri Kars ve çevresinden çekilmeye başlamış ve 1918 yılında imzalanan Brest-Litovsk Antlaşması ile de Osmanlı idaresine bırakılmıştır. Rus çekilmesi sırasında yaşanan boşlukta Ermeni çeteleri köyünde olduğu bölgede etkinlik kazansa da Osmanlı güçleri bölgede denetimi sağlayabilmiştir. Ancak 30 Ekim 1918 tarihinde imzalanan Mondros Mütarekesi ile Osmanlı güçleri bölgeden çekilmek zorunda kalmıştır. Ermeni güçleri 19 Haziran 1920'de yerleşimi ele geçirmiştir. Ancak Eylül ayında Türk ordusunun ileri harekâtı sonucu geri alınmış, Gümrü Antlaşması ile de bu durum tescillenmiştir. Ruslar çekilirken Rumlar'ın terk ettiği köye 1921 yılında Terekemeler yerleştirilmiştir.

Türkiye Cumhuriyetinin kurulmasından sonra da Verişan adıyla Sarıkamış ilçesine bağlıyken 1957 yılında ilçe olan Selim'e bağlanmıştır. Yerleşimin Verişan olan adı da 1959 yılında, "yabancı kökten geldiği ve iltibasa yol açtığı" gerekçesiyle 7267 sayılı kanunla Gürbüzler olarak değiştirilmiş ve 1960 yılı nüfus sayımından itibaren yeni adıyla kayıtlarda yer almaya başlamıştır.

 Coğrafya  
Köy, Kars il merkezine 50 km, Selim ilçe merkezine 20 km uzaklıktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2022 374 2021 397 2020 395 2019 395 2018 391 2017 390 2016 393 2015 415 2014 457 2013 494 2012 500 2011 509 2010 506 2009 505 2008 510 2007 503 2000 523 1990 806 1985 983

Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Selim belde ve köyleri