Uluğ Tepe

Uluğ Tepe, Güneydoğu Türkmenistan'ın Ahal ilindeki Kaka İlçesinde (Kaahka), Karakum Çölü'ndeki Kopet Dağ Dağları'nın eteklerinde bulunan ve Bronz Çağa tarihlenen bir antik sitedir. Yaklaşık 13 hektarlık bir alanı kaplar ve yaklaşık 30 metre yükseklikte bir höyük üzerinde uzanır ve Ceytun kültürüyle temsil edilen Geç Neolitik dönemden Akhameniş öncesi döneme kadar Orta Asya'nın en uzun stratigrafik silsilesini belgeler.Lhuillier, J., (2016)."Ulug-depe and the transition period from Bronze Age to Iron Age in Central Asia: A Tribute to V. I. Sarianidi"  in Transactions of Margiana Archaeological Expedition Vol. 6, p. 509.

 Tarihi 
Dushak'ın yakınında yer alır, Tunç Çağı'nın başlarında Uluğ Tepe, Kopet Dağ Dağları'nın kuzey eteklerinde verimli bir bölgede bulunan gelişen bir tarım kasabasıydı. 1960'ların sonlarında, Sovyet arkeolog Victor Sarianidi, Neolitik dönemden (MÖ 6. bin yıl) Akhameniş dönemine (MÖ 1. bin yıl) kadar süren bir yerleşimi göstermesi nedeni ile Uluğ Tepe'nin önemini belgeledi.

Aşağıdaki tablo, Olivier Lecomte'nin Güney Orta Asya ve Uluğ Tepe yerleşimi için kronolojisini göstermektedir:Lecomte, Olivier, (2011)."Ulug-depe: 4000 Years of Evolution between Plain and Desert" , in Historical and Cultural Sites of Turkmenistan, p. 223. 
 Dönem  Tarih  Ceytun tipi neolitik  MÖ 6200-5000 Proto-Kalkolitik (Anav Ia)  MÖ 5200-4800 Erken Kalkolitik (Namazgah I)  MÖ 4800-4000 Orta Kalkolitik (Namazgah II)  MÖ 4000-3500 Geç Kalkolitik (Namazgah III)  MÖ 3500-3000 Erken Tunç (Namazgah IV)  MÖ 3000-2500 Orta Bronz (Namazgah V)  MÖ 2500-2200 Geç Bronz (Namazgah VI)  MÖ 2200-1500 Geç Bronz (Margiyana, Konur aşaması)  MÖ 2200-1800 Geç Bronz (Margiyana, Togolok aşaması)  MÖ 1800-1500 Erken Demir (Yaz I)  MÖ 1500-1100 Arkaik Dehistan (SW Türkmenistan)  MÖ 1300-500 Ahamenid ve Ahamenid (Yaz II-III)  MÖ 1100-329
Site, Olivier Lecomte liderliğindeki ve şu anda Julio Bendezu-Sarmiento tarafından yönetilen Türkmenistan Tarih ve Kültür Anıtlarının Ulusal Muhafaza, Araştırma ve Restorasyon Bölümü ile birlikte Fransız Arkeolojik Kazılar Merkezi tarafından kapsamlı bir şekilde araştırılmıştır. Sitenin kazılarına Abiverd devlet tarihi-kültürel koruma uzmanları ve Paris Üniversitesi öğrencileri de dahil olmak üzere diğer ülkelerden arkeologlar da katıldı. Saha çalışmaları ile ilgili göreve 2007 yılında Fransız Dışişleri Bakanlığı tarafından finanse edilen Arkeoloji Araştırma Laboratuvarı ve Guimet Ulusal Müzesi de katıldı. Konumu göz önüne alındığında, Orta Asya, Elam, Mezopotamya ve İndus Uygarlığı arasındaki etkileşimi belgelemesi açısından önemli bir merkez olarak kabul edilmektedir.

 Keşifler 
Önemli bir bulgu, antik kentin alt Akhaemeniş dönemine tarihlenen aşağı kısmına hakim olan payanda duvarlı müstahkem bir kerpiç kaledir. Figürinler ve diğer kil nesneleri üreten bu sitenin yerleşimi ile ilgili kalıntıları ortaya çıkarmak için 2004 yılında bir çalışma başlatıldı. Arkeologlar, doğurganlık tanrıçasının tasvirleriyle birlikte bir dizi geometrik süs ve taş figür keşfettiler. Ayrıca, Kara Tepe, Namazgah Tepe, Altın Tepe, Yılan Tepe gibi diğer yerleşim yerleri de dahil olmak üzere Kopet Dağ Dağları'nın eteklerinde yaşayan eski çiftçilerin büyük yerleşim sistemi hakkında çok şey ortaya koyan eski üzüm çekirdeklerini keşfettiler. Uluğ Tepe'de keşfedilen eserler Aşkabat'taki Ak Buğday Müzesi'nde sergilenmektedir.

Geç Bronz tabakalarındaki kazılarda soma içeceği yapmak için bir "basınç seti" de bulundu. Bu set, Gonur Depe'de bulunanlara benzer,

 “... kocaman bir taş harcı ve havan, merkezinde yarım küre şeklinde bir çıkıntıya sahip bir presleme taşı ve yanında yarım küre şeklinde derinleşen benzer bir taştan oluşuyordu.” Victor Sarianidi, Margiana and Soma-Haoma. Electronic Journal of Vedic Studies (EJVS), Vol. 9 (2003) Issue 1c (May 5); archived 10 May 2020

Konur Tepe, M.Ö. 2000'den beri Baktria-Margiyana Arkeoloji Bölgesi olarak da bilinen antik Oxus uygarlığının merkezi şehri gibi görünmektedir.

Fransız ekibi tarafından 2007 yılında yapılan araştırma, Uluğ Tepe'deki yerleşimin birkaç ana aşamasını ortaya çıkardı. Namazgah III ve Namazgah IV kronolojik dönemlerine ait vazolar da dahil olmak üzere başka çanak çömlek parçaları bulunmuştur.

 Ayrıca bakınız 

 Yaz kültürü 
 Bactria – Margiana Arkeoloji Bölgesi (BMAB)

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

Turkménistan - Ulug Depe  (Includes photos and a reconstruction of the ancient city)
La mission archéologique Franco-Turkmène 
Monnereau A., Lhuillier J., Bendezu-Sarmiento J., Bon C. Palaeogenetic analysis of Bronze Age/Iron Age transition in Southern Central Asia , poster, 6th DNA Polymorphisms in Human Populations, Musee de l'Homme, Paris, 7-10 December, 2016

Kategori:Ahal (il)
Kategori:Türkmenistan'daki arkeolojik sitler