Doğu Türkistan Sürgün Hükûmeti

Doğu Türkistan Sürgün Hükûmeti  (DTCSH olarak kısaltılır), Uygurlar, Kazaklar ve günümüzde Sincan Uygur Özerk Bölgesi olan Doğu Türkistan’daki diğer halkların temsilciliğini üstlenmek amacıyla, kurulmuş bir sürgündeki siyasi yapıdır. DTSH, uluslararası alanda Doğu Türkistan'ı ve halkını temsil eden tek meşru örgüt ve parlamento tabanlı sürgündeki bir hükümet olduğunu iddia etmektedir. 

2004 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde, Washington, DC merkezli olarak kurulan bu yapı, Doğu Türkistan’ın Çin yönetiminden kurtarılana kadar tek meşru temsil organı olduğunu iddia etmektedir.  Doğu Türkistan Sürgün Hükûmeti, Eylül 2004'te kuruluşundan bu yana ona karşı çıkan Çin tarafından tanınmamıştır. Kuruluş aşamasında ABD Kongre Binası’nın HC-6 odasında ilan edilen sürgündeki hükûmet, 1933–1934 ve 1944–1949 yılları arasında bağımsızlık kazanmış Doğu Türkistan cumhuriyetlerinin devamı olduğunu öne sürmektedir. Ancak hem Çin Halk Cumhuriyeti hem de Amerika Birleşik Devletleri tarafından resmi anlamda tanınmamaktadır. Çin Halk Cumhuriyeti, DTSH'ye karşı şiddetli bir şekilde tepki göstermiş ve kuruluşunu reddetmiştir. 

DTSH, uluslararası arenada daha fazla özerklik ve demokrasi talep eden diğer Uygur örgütlerinden ayrı olarak, tam bağımsızlık fikrini savunmaktadır. "Dünya Uygur Kurultayı dışındaki en önde gelen Uygur örgütü" olarak adlandırılmıştır.Kourtelis, Christos; Irrera, Daniela; Charountaki, Marianna (2024). Non-State Actors and Foreign Policy Agency: Insights from Area Studies. Springer Nature. ISBN 9783031518850.

 Doğu Türkistan  
Doğu Türkistan toprakları, Çin Halk Cumhuriyeti tarafından  Doğu Türkistan Sürgün Hükûmeti'nin gayri meşru bir askeri işgal olarak gördüğü bir durum olan Sincan Uygur Özerk Bölgesi olarak yönetilmektedir. DTSH'nin konumu, Doğu Türkistan'ın uzun bir bağımsızlık tarihi olan ayrı bir ulus olmasıdır. DTSH kendilerini "ayrılıkçı" olarak görmüyor çünkü "ait olmadığınız bir şeyden ayrılamazsınız" diye inanıyorlar. Çin Halk Cumhuriyeti'nin konumu, Çin'in 1949'da "barışçıl bir şekilde Sincan'ı kurtardığını", Doğu Türkistan / Sincan'ın uzun zamandır Çin'in bir parçası olduğunu, Doğu Türkistan'ın bağımsız olmadığını ancak Birinci Doğu Türkistan Cumhuriyeti (1933 ve 1934 arasında) ve İkinci Doğu Türkistan Cumhuriyeti (1944 ve 1949 arasında)  olarak fiili bağımsızlığını  "Çin bölmek ve tarihi gerçekleri tahrif ederek  özellikle ayrılıkçıların, aşırı dinciler ve teröristlerin, dış düşman kuvvetlerile kuruduğunu iddia ediyor.

 Kuruluşu 
Doğu Sürgündeki  Türkistan Hükûmeti, 14 Eylül 2004'te küresel  Doğu Türkistan / Uygur topluluğunun üyeleri tarafından Washington DC'deki ABD Capitol'un HC-6 odasında resmen ilan edildi. 1992 yılında oluşturulan ilk Doğu Türkistan Uluslararası Kongresi'nin başkanı olan Ahmat Igambardi Cumhurbaşkan ve, Anwar Yusuf Turani Başbakan olarak seçildi.

 Hedefleri 
Doğu Türkistan Sürgün Hükûmeti, kendisini Çin'in şu anda Çin'in Sincan Uygur Özerk Bölgesi olarak bilinen Doğu Türkistan'ın işgalini ve sömürgesini sona erdirmeye çalışan ve Doğu Türkistan'ın bağımsızlığını laik, çoğulcu ve demokratik yönetim olarak herkes için İnsan Hakları ve Özgürlüğü garanti eden Cumhuriyet olarak geri kazanmaya çalışan bir sürgün hükûmeti olarak tanımlamaktadır. Doğu Türkistan Sürgün Hükûmeti, 2004, 2006, 2008, 2009, 2011, 2013, 2015 ve 2019 yıllarında kuruluşundan bu yana 8 Genel Kurul topladı. DTSH'nin merkezi esas olarak büyük bir Uygur diasporasının yaşadığı Washington DC'de bulunmaktadır, ancak Türkiye dahil 12'den fazla ülkede üyeleri var. Çin, Doğu Türkistan Sürgün Hükûmeti'nin kurulmasını protesto etmesine ve anayurdunu Doğu Türkistan olarak adlandıran bir kusur "Uygur ayrılıkçıları terörist" olarak iddia etmesine rağmen, DTSH ile Doğu Türkistan İslam Hareketi arasında hiçbir bağlantı yoktur.

 Liderlik 

 Hükümet Liderliği 

Sürgündeki Hükûmet, 13'ten fazla ülkedeki Doğu Türkistan diasporası topluluklarının seçilmiş temsilcilerinden oluştuğundan, liderleri birçok ülkede bulunmaktadır. Mevcut liderlik, DTSH'nin Washington D.C.'deki 9. Genel Kurulunda yapılan seçimlerin ardından 12 Kasım 2023'te göreve başladı. 
 Durumu  Ad Soyad  Yeri  Başbakan Abdulahad Nur Kanada Cumhurbaşkan Dr. Mamtimin Ala  Avustralya Cumhurbaşkan Yardımcısı  Dr. Sayragul Sauytbay İsveç  Kabine Sekreteri Perhat Abduweli Norveç Dışişleri ve Güvenlik BakanıSalih HudayarABD İçişleri Bakanı  Abdushukur Samsak İsveç  İletişim ve Enformasyon Bakanı  Dr. Jurat Obul  ABD  Kültür, Eğitim ve Diyanet İşleri Bakanı  Adil Ablimit  Hollanda  Ekonomi ve Maliye Bakanlığı  Ibrahim Emin Belçika Aile, Kadın, Gençlik ve İnsan Hakları Bakanı  Gulveryem Tokhtiyeva  Kazakistan 

 Parlamento Liderliği 
Parlamento, DTSH'nin yasama organıdır. Sürgündeki Hükûmet Parlamentosu 13 ülkedeki diaspora topluluklarını temsil eden 60 üyeden oluştuğundan, liderleri birçok ülkede bulunmaktadır. Mevcut liderlik, Washington DC'deki 9. Doğu Türkistan Genel Kurulunda yapılan seçimlerin ardından 11 Kasım 2023'te açıklandı. Parlamento ayrıca hükûmetin farklı bakanlıklarının denetlenmesine yardımcı olan altı komiteden oluşuyor. 
 Durumu  Ad Soyad  Yeri  Parlamento Başkanı (Meclis Başkanı)  Yarmemet Baratjan  ABD Parlamento Başkanı Yardımcısı(Meclis Başkan Yardımcısı)Abduveli AdemTürkiye Parlamento Genel Sekreteri (Meclis Genel Sekreteri)  Elijan Emet  Belçika Dışişleri ve Hukuk İşleri Komitesi BaşkanıMirqedir MirzatFransaDiaspora ve İçişleri Komitesi BaşkanıKurbanjan HisamidinNorveçİletişim, Medya ve Bilgi Komitesi BaşkanıFatmagul ÇakanTürkiyeKültür, Eğitim, Diyanet İşleri ve Araştırma Komisyonu BaşkanıAbdullah KhojadaFransaKültür, Eğitim, Diyanet İşleri ve Araştırma Komisyonu Eş BaşkanıAbdumutellip IbrahimFransaAile, Kadın, Gençlik ve İnsan Hakları Komitesi BaşkanıAmannissa MukhlisABD

 Eski Liderlik 

 2019 - 2023 
Başbakan: Salih Hudayar; Amerika Birleşik Devletleri

Başbakan Yardımcısı: Mirqedir Mirzat; Fransa

Cumhurbaşkanı: Ghulam Yaghma; Kanada

Cumhurbaşkanı Yardımcısı: Abdulahat Nur; Kanada

Meclis Başkanı: Osmancan Tursun; Almanya

 2015 - 2019 
Başbakan: İsmail Cengiz; Türkiye (Nisan 2019'da azledildi)

Geçici Başbakanı: Abdulahat Nur; Kanada (Nisan 2019 - Kasım 2019)

Cumhurbaşkanı: Ahmetjan Osman; Kanada (Ekim 2018'de azledildi)

Geçici Cumhurbaşkanı: Ghulam Yaghma; Kanada (Ekim 2018 - Kasım 2019)

Cumhurbaşkanı Yardımcısı: Hızırbek Gayretullah; Türkiye

Parlamento Başkanı: Koresh Atahan; Almanya

 2009 - 2015 
Başbakan: İsmail Cengiz; Türkiye

Cumhurbaşkanı: Ahmet İgemberdi; Avustralya

Cumhurbaşkanı Yardımcısı: Hızırbek Gayretullah; Türkiye

Parlamento Başkanı: Dr. Sultan Mahmut Kaşgari; Türkiye

 2006 - 2009 
Başbakan: Damiyan Rehmet; Avustralya

Cumhurbaşkanı: Ahmet İgemberdi; Avustralya

Cumhurbaşkanı Yardımcısı: Abdvueli Can; Türkiye

Parlamento Başkanı: Dr. Sultan Mahmut Kaşgari; Türkiye

 2004 - 2006 
Başbakan: Enver Yusuf Turani; ABD (2006'da azledildi)

Geçici Başbakan: Damiyan Rehmet; Avustralya

Cumhurbaşkanı: Ahmet İgemberdi; Avustralya

Cumhurbaşkanı Yardımcısı: Abdvueli Can; Türkiye

Parlamento Başkanı: Dr. Sultan Mahmut Kaşgari; Türkiye

 Faaliyetler 
DTSH, Uygurlar, Kazaklar, Kırgızlar ve Doğu Türkistan'daki diğer Türk halkları için insan hakları durumu hakkında çok çeşitli bilinçlendirme ve savunuculuk kampanyaları yürütmektedir. Washington'da ABD Kongresi'nde, Kanada Hükûmeti, AB üye ülkeleri, NATO, Japonya ve Hindistan üzerinde yoğunlaşarak açıkça Doğu Türkistan'ın bağımsızlığını yeniden kazanması için çalışmaktadır  Mart 2020'de, yeni seçilen Başbakan Salih Hudayar liderliğindeki Doğu Türkistan Sürgün Hükûmeti ve Doğu Türkistan topluluğunun üyeleri ABD Kongre üyesi Ted Yoho  ile bir araya gelerek ABD'nin Kongresinde Doğu Türkistan hakkında bir konuşma yapmasını istedi. Kongre üyesi Ted Yoho Doğu Türkistan'ı "işgal altındaki bir ülke" olarak nitelendirdi ve Çin'i Uygurlar, Kazaklar, Kırgızlar ve diğer Türk halkları soykırımı için kınadı.

Doğu Türkistan Sürgün Hükûmeti belirli bir siyasi eğilime sahip olmamasına rağmen, Başbakanının ABD Kongresi'nin muhafazakâr üyeleriyle yakın etkileşimleri, muhafazakâr medyada tutarlı bir görünüm, Steve Bannon'un Savaş Odası'na konuk görünüşü, ve genel milliyetçi söylemini Doğu Türkistan'ın bağımsızlığı için zorluyor. Kasım 2019'da, ABD Ulusal Güvenlik Konseyi eski Stratejik Planlama Direktörü, ABD Hava Kuvvetleri Tuğgeneral Robert Spalding ve ABD Savunma Bakanlığı eski Çin Direktörü Joseph Bosco ile diğer Amerikalı analistleri DTSH'nin Washington, DC'deki 8. Genel Kuruluna katıldığı ve konuşma yaptı.

Haziran 2020'de  Doğu Türkistan Sürgün Hükûmeti, bağımsızlık yanlısı Uygur, Mançu ve Tibet gruplarının "her türlü Çin emperyalizmine" karşı olma çabalarına öncülük etti ve ABD Dışişleri Bakanlığı, Avrupa Birliği Konseyi ve Hindistan, Japonya ve İngiltere Dışişleri Bakanlıklarına ortak bir mektup gönderdi ve "Çin işgalini" reddetti ve "uluslararası toplumu Doğu Türkistan, Mançurya, Güney Moğolistan ve Tibet için tam bir ulusal bağımsızlık sağlayan demokratik bir çözüm getirmeye yardım etmeye çağırdı. ." 

Doğu Türkistan Sürgün Hükûmeti, Uygur İnsan Hakları Politikası Yasası'nın  kabul edilmesine övgüde bulundu ve Başkan Donald J Trump'a ve ABD Kongresine teşekkür etti. DTSH, "Umarız bunun Doğu Türkistan'a özgürlük ve bağımsızlığı geri kazanmanın ilk adımı olacağını umuyoruz" diye açıklama yaptı.

 Ayrıca bakınız 
 Dünya Uygur Kurultayı
 Birinci Doğu Türkistan Cumhuriyeti
 İkinci Doğu Türkistan Cumhuriyeti
 Doğu Türkistan Milli Uyanış Hareketi
 Türkistan İslâm Partisi

 Notlar 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Resmî site  


 Facebook'ta Doğu Türkistan Sürgün Hükümeti



Kategori:Sürgündeki hükûmetler
Kategori:Ulusal kurtuluş hareketleri
Kategori:Doğu Türkistan bağımsızlık hareketi
Kategori:Bağımsızlık hareketleri