Hezo Emirliği

Hezo Emirleri, 11. yüzyıl ve 16. yüzyıllar aralığında merkezleri Kozluk ve Sason olmak üzere Kurtalan bölgesini ellerinde tutmuş bir Kürt Beyliğidir.

 Tarihi 
Ahlat'tan gelip Bitlis'e yerleşmişlerdir. Hanedanlarına, Emirliğin kurucu atası İzzettin Bey sebebiyle Ezezin denmiştir. İzzettin Bey ayrıca Bitlis Emirlerinin atası olan Ziyaeddin'in küçük kardeşidir. Kürtler İzzettin'e Ezezin, Ezezdin, Ezdin dediklerinden ötürü Hezo Emirleri Ezezaniler olarak tanınmışlardır. Hezo Emirleri, Sason kalesini ele geçirmiş,
16. yüzyılın sonlarına kadar Bitlis Hükümdarlarının ve Osmanlının desteği ile hükümdarlıklarını sürdürmüşlerdir. Sason 10 yüzyılda Ermeni Mamigonyan hanedanı tarafından Mervaniler devletine bağlı olarak idare edilmekteydi. 1071 yılında  Malazgirt Meydan Muharebesinde sonra zayıflayan Mervanilerin 1085 yılında Selçuklu Hanedanı tarafından ortadan kaldırılmasıyla birlikte Sason'da Dilmaçoğulları beyliği kurulmuştur. Bölge de Ermeniler tam anlamıyla kontrol altına alınamıyordu. Ahlatşahlar Beyliği komutanlarından Nasruddevle Mahmud İbn'ül Ezrak'a göre İslam ordularının başaramadığını yapıp bölgedeki Ermenileri kontrol altına aldığı, öyle ki köklerini kuruttuğunu yazmıştır. Eyyûbîler'in 1207 yılında bölgeyi ele geçirmesiyle birlikte Sason İlhanlılar, Anadolu Selçuklu Devleti ve Harzemşahlar hakimiyetine geçmiştir.Şerefnamede tarih verilmese de Sason'u yönetenlerin Bitlis beylerinin soyundan geldiği, Sason'u Tavır adında bir Gürcü Hristiyandan aldığı yazılmaktadır. Sason 14. yüzyılda diğer Kürt beyliklerinin aksine Akkoyunlular ve Safeviler'le iyi ilişkilerde bulunmuşlardır. Bu dönemde beylerin uyguladığı siyaset politikasının da bunda büyük etkisi olmuştur. Öyle ki 1510 yılında 16 Kürt beyinin Şah ismail'e bağlılık bildirmek için gittiği Hoy kentinde Sason beyi Ali bey ve birkaç Kürt beyi hariç diğer Kürt beylerini hapse attırmıştır. Ali Bey'in ölümünden Sonra Hıdır Bey geçmiştir. Buna karşın bu durumdan memnun olmayan Osmanlı'nın Mısır seferine katılan Muhammed Bey, Mısır seferinde büyük yararlılık göstermiştir. Bunun karşılığında Sason beyliğini istemiş Hıdır Bey kendi isteğiyle tahtı Muhammed Bey'e bırakmıştır. Mir Muhammed Bey döneminde Osmanlı'ya katılan Sason beyliği Yurtluk-ocaklik şeklinde idare edilmiştir. 1596 yılında Hezo Beylerinden Mir Saruhan Bey'in ölümüyle birlikte Hezo Beyleri arasında Bey olmak için mücadele verilmiştir. Saruhan beyinin oğlu Ahmed Bey'in hükümdar olduğunu öğrenen amcası Muhammed Bey bu duruma itiraz etmiş Ahmed Bey'in kendisini öldürmek istemesi sebebiyle Sason kalesine sığınmıştır. Ahmed Bey'in başarısızlığı üzerine Sason'un yöneticilerinden Kethüda Şemseddin Bey tarafından azledilmiş  bey olarak Bahhadin Bey tayin edilmiştir. Bunun üzerine çaresiz kalan Muhammed Bey Bitlis beyinden 
destek istemiştir. Bitlis birliklerinin bölgeye gelmesi ile birlikte beyliğin başına çatışmasız bir şekilde geçmiştir. Buna karşın Kethüda Şemseddin Cizre beyi Emir Şeref'i kışkırtması sonucu Sason'u Kuşatması üzerine diğer beylerin araya girmesi ile geri çekilmiştir. Muhammed Bey'in Ahmed Bey'i öldürmesiyle birlikte beyliğin başına geçmiştir. 16 yüzyılın sonlarına kadar varlıklarını devam ettirmişlerdir.

 Emirler 
Şerefname'de bahsedilen Sason Emirleri;
  Emir Ebubekir 
  Emir Ebubekir b. Emir Hıdır Bey
  Emir Ebubekir b. Emir Ali Bey
  Ali Bey b. Hıdır Bey
 Ali Beyb. Emir Muhammed Bey
 Emir Muhammed b. Emir Süleyman Bey
 Emir Muhammed b. Emir Bahaeddin Bey
  Emir Muhammed b. Saruhan Bey 
 Saruhan Bey b. Muhammet Bey
  Hıdır Bey b. Ahmet Bey
  Hıdır Bey b. Muhammet Bey

Kaynakça
Özel

Genel




Kategori:Eski emirlikler
Kategori:Tarihteki Kürt devletleri