Sideritis

Sideritis, Lamiaceae familyasına bağlı bir bitki cinsidir. Sideritis başlıca Akdeniz bölgesinde yayılım gösteren, bir ve çok yıllık toplam 142 taksona sahip bir cinstir.

Sideritis cinsi demir anlamına gelen Yunanca kökenli bir kelime olan Siderosdan adını almaktadır. Eski zamanlarda demirden yapılan silahlarla yaralanmaların tedavisinde bu cinse ait bitkilerin kullanılması bu cinse ismini vermiştir. Bitki yaraları iyileştirme özelliğinden dolayı bu ismi almıştır. Hem Avrupa hem de Türkiye'de toprak üstü kısımları halk arasında ilaç olarak kullanılmaktadır. Yerel olarak dağ çayı ya da yayla çayı diye de adlandırılan bu türlerden yapılan çaylar özellikle sindirim sistemini düzenlemede, soğuk algınlığı tedavisinde ve öksürüğün durdurulmasında kullanılmaktadır.(Aytaç ve Aksoy 2000).

Sideritis türlerinden yapılan çaylar geleneksel olarak beslenme ve tatlandırma amaçları için kullanılmaktadır. Sideritis çayı mide ağrısı, hazımsızlık vb. gastrointestiniyal rahatsızlıkların, ateş, boğaz ağrısı vb. soğuk algınlığı semptomlarının tedavisinde kullanılmaktadır. Sideritis taksonun büyük bir kısmı ana bileşen olarak monoterpen hidrokarbonları içermektedir.(Bager, 2002) Sideritis cinsinde bulunmuş olan kimyasal bileşenler; terpenler, flavonoidler, uçucu yağlar, iridoidler, kumarinler, lignanlar ve sterollerdir.(Gonzales-Burgos & al., 2011).

Sideritis türleri halk tıbbında antimikrobiyal, antiülserojenik, sindirim ve antienflamatuar özellikleri nedeniyle kullanılmıştır. Yıllar boyunca, Sideritis cinsinin fitokimyası incelenmiş ve çeşitli terpenoidler, steroller, kumarinler ve özellikle flavonoid aglikonlar ve glikozitler tanımlanmıştır. Özellikle Balkan Yarımadası'ndan türler incelenmiş ve değerli antioksidan aktiviteye sahip flavonoidler açısından zengin bulunmuştur. Balkan ülkelerinin halk tıbbında Sideritis raeseri, iltihaplanma, gastrointestinal bozukluklar ve öksürüklerin tedavisinde bitkisel çay olarak ve aynı zamanda tonik olarak kullanılırken, özler anemi için diyet takviyelerinin bir bileşeni olarak kullanılır.

Sideritis türlerinin taksonomisi, türler arasında sık hibridizasyon, ekotiplerin varyasyonu ve polimorfizm derecesi nedeniyle oldukça karmaşıktır. Farklı Sideritis türlerini ayırt etmek çok önemlidir ve bu nedenle cins içindeki türlerin kemotaksonomik tanımlanmasında ikincil metabolitlerin, özellikle de diterpenoidlerin ve flavonoidlerin önemli yer tutar.

Sideritis cinsinde 3 polen tipi tanımlanmıştır. Aynı uzunlukta meridyonal üç kolpusla karakterize edilen tricolpate polen tipi, yaklaşık aynı uzunlukta dört meriyonal kolpusla karakterize edilen tetracolpate polen tipi, indirgenmiş boyutta altı kolpusla karakterize edilen 6-pantocolpate polen tipi tanımlanmıştır.(Huynh, 1972)

Uzun yumuşak tüylü veya yünsü; yarı çalımsı, bir yıllık veya çok yıllık otsu bitkilerdir. Yapraklar saplıdır. Çiçek halkası 2 adet olup çok sayıda çiçek barındırır. Çiçekler bitkinin uç kısmında başak görünümündedir. Çiçek yaprakları braktelere indirgenmiştir. Çiçekler küçüktür. Kaliks tüpsü-çan şeklinde eşit veya hemen hemen eşit 5 dişlidir ya da 2 dudaklı, 5-10 damarlıdır; dişler düz, ucu dikenlidir. Koralla sarı renkli, 2 dudaklıdır; tüpe dahildir; üst dudak düz, hemen hemen yassı, 2 lopludur; alttaki dudak yayılmış, 3 lopludur; orta lop büyük, ucu az derin çentikli ve yayık girintilidir. Erkek organlar (stamen) 4 adet, iki uzun ve iki kısa stamenin meydana getirdiği erkek organlı, 2'si uzun önde, ercik başının (anter) şekli bozuk, diğer 2'si arkada 2 hücrelidir. Ercik başı çatallıdır. Boyuncukta (stil) dahildir, 2 yarıklı ucu hemen hemen birbirine eşittir. Fındıkçık üç yanlı, yumurta şeklinde, pürüzsüz, yuvarlaktan küte doğru değişir.

Taksonomi
Sideritis cinsine bağlı türler (2024):

 Sideritis accidentalis
 Sideritis ajpetriana
 Sideritis akkaransis
 Sideritis akmanii
 Sideritis albiflora
 Sideritis alcarazii
 Sideritis alfraedi
 Sideritis amagroi
 Sideritis amasiaca
 Sideritis anagae
 Sideritis angustifolia
 Sideritis antiatlantica
 Sideritis antonii-josephii
 Sideritis aragonensis
 Sideritis arborescens
 Sideritis arguta
 Sideritis argyrea
 Sideritis arizagae
 Sideritis arizagana
 Sideritis armeniaca
 Sideritis atrinervia
 Sideritis baluei
 Sideritis barbellata
 Sideritis bilgeriana
 Sideritis boissieriana
 Sideritis bolleana
 Sideritis bornmuelleri
 Sideritis bourgeana
 Sideritis brevibracteata
 Sideritis brevicaulis
 Sideritis brevidens
 Sideritis briquetiana
 Sideritis bubanii
 Sideritis cadevallii
 Sideritis caesarea
 Sideritis calduchii
 Sideritis canariensis
 Sideritis candelii
 Sideritis candicans
 Sideritis carbonellii
 Sideritis carolipauana
 Sideritis carrissoana
 Sideritis catillaris
 Sideritis chamaedryfolia
 Sideritis chamodrifolia
 Sideritis cilicia
 Sideritis cilicica
 Sideritis cirujanoi
 Sideritis clandestina
 Sideritis condensata
 Sideritis congesta
 Sideritis cossoniana
 Sideritis cretica
 Sideritis cuatrecasasii
 Sideritis cypria
 Sideritis cystosiphon
 Sideritis dasygnaphala
 Sideritis dendrochahorra
 Sideritis dianica
 Sideritis dichotoma
 Sideritis difficilis
 Sideritis discolor
 Sideritis dubia
 Sideritis endressii
 Sideritis eriocephala
 Sideritis erythantha
 Sideritis erythrantha
 Sideritis euboea
 Sideritis euxina
 Sideritis fernandezii
 Sideritis ferrensis
 Sideritis flaviflora
 Sideritis fruticulosa
 Sideritis gaditana
 Sideritis galatica
 Sideritis garrigae
 Sideritis germanicopolitana
 Sideritis germanicopolitiana
 Sideritis ginesii
 Sideritis glacialis
 Sideritis glauca
 Sideritis gomerae
 Sideritis gossypina
 Sideritis grandiflora
 Sideritis grossii
 Sideritis guaxarae
 Sideritis guayedrae
 Sideritis gulendamii
 Sideritis guyoniana
 Sideritis hirsuta
 Sideritis hispida
 Sideritis hololeuca
 Sideritis huber-morathii
 Sideritis hyssopifolia
 Sideritis ibanezii
 Sideritis ibanyenzii
 Sideritis iberica
 Sideritis ibrahimii
 Sideritis ibrahinii
 Sideritis ilicifolia
 Sideritis imbricata
 Sideritis incana
 Sideritis incarna
 Sideritis infernalis
 Sideritis italica
 Sideritis jahandiezii
 Sideritis kerguelenii
 Sideritis kuegleriana
 Sideritis lacaitae
 Sideritis lainzii
 Sideritis lanata
 Sideritis lasiantha
 Sideritis laxispicata
 Sideritis leptoclada
 Sideritis leucantha
 Sideritis liantei
 Sideritis libanotica
 Sideritis linearifolia
 Sideritis llenasii
 Sideritis loscosiana
 Sideritis lotsyi
 Sideritis lurida
 Sideritis lycia
 Sideritis macrostachyos
 Sideritis macrostachys
 Sideritis maireana
 Sideritis marcelii
 Sideritis marianica
 Sideritis marminorensis
 Sideritis marmorea
 Sideritis masferreri
 Sideritis maura
 Sideritis mauritii
 Sideritis mezgouti
 Sideritis molinae
 Sideritis montana
 Sideritis montserratiana
 Sideritis montserratii
 Sideritis munyozgarmeniae
 Sideritis nervosa
 Sideritis niveotomentosa
 Sideritis nutans
 Sideritis ochroleuca
 Sideritis oroteneriffae
 Sideritis ortonedae
 Sideritis osteoxylla
 Sideritis ovata
 Sideritis ozturkii
 Sideritis pallida
 Sideritis paradoxa
 Sideritis paui
 Sideritis paulii
 Sideritis perfoliata
 Sideritis petriludovici
 Sideritis phlomoides
 Sideritis phrygia
 Sideritis pisidica
 Sideritis puiggariana
 Sideritis pullulans
 Sideritis pumila
 Sideritis pungens
 Sideritis pusilla
 Sideritis pychnostachys
 Sideritis raeseri
 Sideritis reverchonii
 Sideritis rodriguezii
 Sideritis romana
 Sideritis rubriflora
 Sideritis rugosa
 Sideritis sagredoi
 Sideritis sanmiguelii
 Sideritis santosii
 Sideritis sauvageana
 Sideritis scardica
 Sideritis segobricensis
 Sideritis serrata
 Sideritis serratifolia
 Sideritis sipylea
 Sideritis soluta
 Sideritis spinulosa
 Sideritis stachydioides
 Sideritis stricta
 Sideritis subatlantica
 Sideritis sventenii
 Sideritis syriaca
 Sideritis taurica
 Sideritis tmolea
 Sideritis tragoriganum
 Sideritis trojana
 Sideritis tugiensis
 Sideritis valentina
 Sideritis varoi
 Sideritis velayosiana
 Sideritis velezana
 Sideritis villosa
 Sideritis viridifolia
 Sideritis vulcanica
 Sideritis vuralii
 Sideritis yvesiana

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 



Kategori:Lamiaceae