Arpaşen, Göle

Arpaşen, Ardahan ilinin Göle ilçesine bağlı bir köydür.

 Tarihçe 

Arpaşeni veya Arpaşen, köyün bilinen en eski adıdır. Gürcüce bir yer adı olan Arpaşeni (არფაშენი), Eski Gürcücede "ışın" anlamındaki "arpi" (არფი) kelimesinden türemiştir ve "güneşli köy" gibi bir anlama gelir."არფი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt  ISBN 0-9535878-3-5  Bu yer adı Türkçeye Arpaşen şeklinde girmiştir. Nitekim 1854 tarihli Kiepert haritasında "Arpaschen" (Arpaşen) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Arpaşen" (آرپەشین) biçiminde geçer.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 771. Gürcü gazeteci Konstantine Martvileli ise, Arpaşeni (არფაშენი) adındaki "Arpa" kelimesinin Türkçe, “şeni” (შენი) kelimesinin Gürcüce olduğunu yazmıştır.

Arpaşen, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Kola'da yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir.

Arpaşen köyü, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresince Arpaşen (Арпашен) olarak kaydedilen köy, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlı ve idari merkezi Kirziyan köyü olan Arpaşen nahiyesinin 12 köyünden biriydi. 1886 yılında nüfusu, 146'sı erkek ve 146'sı kadın olmak üzere, 36 hanede yaşayan 292 kişiden oluşuyordu. Nüfusun tamamı Kürt olarak kaydedilmiştir. Arpaşen nahiyesi, Arapaşen köyü ile Gülistan, Demur-Kapı Kürt, Kirzian, Molla-Hasan, Muçuk, Telli-Ogli, Tikaş, Heva, Çardahlı, Çoban-Köy ve Yagmur-Ogli köylerini kapsıyordu. Bu köylerde 207 hanede toplam 1.641 kişi yaşıyordu. Bu nüfus içinde 1.383 kişi Kürt ve 258 kişi Türk olarak kaydedilmiştir. Arpaşeni köyünün nüfusu 1896 yılında 216 kişi, 1906 yılında 310 kişi olarak tespit edilmiştir.Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 112, ISBN 9786052100271. Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan bölgesini gezmiş olan Gürcü gazeteci Konstantine Martvileli de bir çayırlıkta yer alan köyün nüfusunun Kürtlerden oluştuğunu belirtmiştir.

Arpaşen köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Arpaşen Türkiye'ye bırakıldı.

Arpaşen köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Arpaşen(آرپەشین) adıyla Kars vilayetinin Göle kazasının Okam nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 642 kişiden oluşuyordu.1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 352. Arpaşen Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında  7267 sayılı kanunla Ağılyolu olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Ağılyolu köyünün nüfusu 1.241 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 301 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 358. Daha sonra köye yeniden eski adı verilmiştir.

 Coğrafya 
Köy, Ardahan il merkezine 31 km, Göle ilçe merkezine 49 km uzaklıktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2022 429 2021 454 2020 468 2019 476 2018 511 2017 521 2016 571 2015 576 2014 611 2013 624 2012 655 2011 646 2010 669 2009 699 2008 715 2007 708 2000 760 1990 1.128 1985 1.424 1980 1.538 1975 1.556 1970 1.384 1965 1.241 1960 1.096 1955 1.023 1950 925 1945 744 1940 642 1935 563

Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Göle belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti