Doğu Türkistan bağımsızlık hareketi

Doğu Türkistan bağımsızlık hareketi veya Uygur bağımsızlık hareketi, Çin'in kuzeybatısında geniş ve seyrek nüfuslu bir bölge olan Doğu Türkistan'ın Uygur halkı için bir ulus devlet olarak bağımsızlığını amaçlayan siyasi ve sosyal bir harekettir. Bölge şu anda Çin Halk Cumhuriyeti tarafından Sincan Uygur Özerk Bölgesi olarak yönetilmektedir. Hareket içinde, bölgenin yeniden adlandırılması yönünde yaygın bir destek bulunmaktadır; çünkü "Sincan" (Çincede "yeni toprak" anlamına gelir) bağımsızlık yanlısı aktivistler tarafından sömürgeci bir ad olarak görülmektedir. “Doğu Türkistan”, bölgenin tarihi coğrafi adı ve 20. yüzyılın ilk yarısında bölgede kısa bir süre var olan iki bağımsız devletin adı olduğu için en bilinen isim önerisidir.

Sincan'ın büyük bölümü, yaklaşık 2.000 yıl önce Han Hanedanı döneminden beri aralıklı olarak Çinlilerin etkisi altındaydı. MÖ 101 yılında, Han Hanedanı döneminde bölgenin doğu kesimlerine Çin askeri garnizonları yerleştirildi ve her biri Han ordusunun bölgeye girişinden sonra dağıtım noktası olarak kullanılan karakollar kuruldu. Tang Hanedanı da 8. yüzyıla kadar Batı Bölgeleri üzerinde etkili oldu; ancak bu yüzyılda Çin etkisi kayboldu ve bölge üzerinde doğrudan kontrol, bin yıl sonra Çing Hanedanı dönemine kadar yeniden sağlanamadı. 18. yüzyılda Uygurlar, iktidardaki Cungar Hanlığı'na karşı ayaklandı. Mançu Çing Hanedanı, 1756 yılında Cungar-Çing Savaşları sırasında bölgenin kontrolünü ele geçirdi ve 1759 yılında Sincan'ı idari bir bölge olarak kurdu. Daha sonra Sincan, 1911 Devrimi'nden sonra Çing Hanedanı'nın yerini alan Çin Cumhuriyeti'ne ve ardından Çin Komünist Devrimi'nden Çin Halk Cumhuriyeti'ne geçti. Tarihsel olarak, bölgede 1750'lerden önce çoğunlukla göçebe ordular olmak üzere çeşitli bağımsız devletler vardı. Sincan, birbirini izleyen Çin rejimleri tarafından yönetildiği dönem boyunca etnik ve dini çatışmaların merkezi oldu.

Çin hükûmeti, Doğu Türkistan bağımsızlık hareketine verilen tüm desteği terörizm, aşırılık ve ayrılıkçılık olarak tanımlamaktadır. Günümüzde, hareket Birleşmiş Milletler ve birkaç ülke tarafından terör örgütü olarak kabul edilen Türkistan İslam Partisi gibi İslamcı aşırı gruplar ile genellikle Dünya Uygur Kurultayı gibi terörizmle doğrulanabilir bağlantıları bulunmayan, ancak Çin tarafından terör örgütü olarak tanımlanan bazı savunucu grupları tarafından desteklenmektedir. Ayrıca Doğu Türkistan Millî Uyanış Hareketi ve Washington, D.C. merkezli Doğu Türkistan Sürgün Hükûmeti gibi savunucu gruplar ve sivil toplum kuruluşları tarafından da desteklenmektedir.

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Cartogracy: Uighur Independence Movement 
 US Treasury Dept. on Addition of ETIM to Terrorist List
 Unrepresented Nations and Peoples Organization - East Turkestan 
 BBC: Islam in China 
 East Turkistan National Freedom Center