Pançureti

Pançureti (Lazca ve Gürcüce: პანჩურეთი; translit.: "p'ançureti), tarihsel Klarceti bölgesindeki yerleşim yerlerinden biridir. Günümüzde Artvin ilinin Borçka ilçesinde yer alır ve adı Pançarlı olarak değiştirilmiştir. Pançarlı köyü daha sonra Demirciler köyünün bir mahallesine dönüştürülmüş ve adı Pancarlı olarak yerleşmiştir.

Köyün adı
Köyün bilinen en eski adı Pançureti'dir. Bununla birlikte, Gürcüce ve Lazca bir yer adı olan Pançureti'nin ne anlama geldiği bilinmemektedir. Köyün adı Türkçeye Pançuret olarak girmiştir. Nitekim Muvahhid Zeki'nin 1927'de yayımlanan Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye adlı Osmanlıca kitabında köyün adı Pançuret (فانچورەت) olarak  geçer.Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye, 1927, s. 117. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda bölgeyi ele geçiren Ruslar da köyün adını Pançuret (Панчурет) olarak kaydetmiştir. Rus idaresi sırasında, 1890’ların başında  bölgeyi gezen Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze ise, köyün adını, büyük bir olasılıkla sehven Pançereti (პანჩერეთი) biçiminde yazmıştır.Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcüler ve Gürcistan'daki Köyleri (Gürcüce), 1913, Tiflis, s. 253.

Coğrafi konumu
Eski adı Mamanati olan Demirciler köyünün bir mahallesi olan Pançureti, Borçka kasabasının kuzeybatısında, Hopa-Borçka karayolu kıyısında yer alır. Çhala Deresi vadisindeki yerleşim yerlerinden biridir ve Borçka kasabasına yaklaşık 5 km uzaklıktadır.

Bölgenin Rusların eline geçmesinden bir süre önce, 1874 yılında bölgeyi gezen Gürcü asker ve coğrafyacı Giorgi Kazbegi, Çoruh Nehrine karışan Çhala Deresinin (Çayırsu) Livana ile Lazistan arasında sınır oluşturduğunu yazar. Kazbegi’nin verdiği bilgiye göre, Pançureti ve diğer köyler dağ yamaçları dibinde, su kenarlarına kurulmuştu. Köylerin etraftaki dağlar sarmaşık bitkilerle kaplıydı. Yamaçlar komar (mor çiçekli ormangülü) çalılıklarıyla doluydu. Ağaç türlerinden ise burada ev yapımında sıklıkla kullanılan kestanenin yanında kızılağaç ve meşe bulunuyordu.Giorgi Kazbegi, Bir Rus Generalinin Günlükleri - Türkiye Gürcistanı'nda Üç Ay, 2019, s. 131-132, ISBN 9789755537207.

Giorgi Kazbegi'den elli yıl sonra Artvin vilayetini gezmiş olan Muvahhid Zeki’nin verdiği bilgiye göre Çhala vadisinde (İç Kale) bulunan diğer köyler gibi Balıklı Dağı’nın eteğinde yer alan Pançureti’de evlerin çoğu iki katlı ve ahşaptı. Köyün  iyi ve saf suları vardı. Köyün ekonomisi tarıma dayanıyordu ve mısır, tütün, buğday, arpa, keten yetiştiriliyordu. Elma, armut, erik ve ceviz gibi meylerin yetiştiği köy “demir elma” adlı elmasıyla ünlüydü. Çhala vadisinde Pançureti ile "Kostanet", "Çat", "Mamanat", "Makaret", "Zorköy" ve "Başköy" adlı köyler birbirine yaklaşık yarım saatlik mesafede yer alıyordu.Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye, 2010 (Birinci basım 1927), s. 176-177, ISBN 9789944197526.

Demografi
Muvahhid Zeki'nin 1927'de yayımlanan Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye adlı kitabında verdiği bilgiye göre, köyün nüfusu Lazlardan oluşuyordu ve köyde Lazca konuşuluyordu. Köyde yaşayan Lazlar eğitimsiz ve son derece mutaasıptı. Bununla birlikte eğitime ve okula büyük ilgileri vardı.Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye, 2010 (Birinci basım 1927), s. 177, ISBN 9789944197526. Genel olarak Lazlar, Osmanlıların 16. yüzyılda bölgeyi ele geçirmesinden sonra Müslüman olmuşlardır. Bununla birlikte, Klarceti’deki pek çok köyün aksine Pançureti’de kilise kalıntısı tespit edilmemiştir.

19. yüzyılın son çeyreğinde Rusların bölgeyi ele geçirmesinden sonra, 1886 yılında yapılan nüfus sayımında Pançureti’de 51 kişi yaşıyordu ve nüfusun neredeyse tamamı Lazlardan oluşuyordu. Köyde o tarihte sadece iki Gürcü yaşıyordu.  Rus idaresi sırasında, 1890’ların başında bölgeyi gezen Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze, Pançureti’nin nüfusunu 15 hane olarak verdikten sonra, Osmanlı-Rus savaşının ardından göç edenlerin olduğunu yazmış, ama göç etmiş hane sayısını vermemiştir. Bununla birlikte savaştan önce köyün daha büyük bir nüfusa sahip olduğunu anlaşılmaktadır.

Pançureti’de 1922 tarihli nüfus cetveline göre 4 hanede 12 Müslüman Laz yaşıyordu.Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, 2013, s. 213, ISBN 9786055708856. Rus idaresi sırasında daha fazla nüfusa sahip olan köyün nüfusunun dörtte üç oranında azalmış olması, I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı-Rus çatışmalarına sahne olan bölgeden yeni göçün olduğunu göstermektedir. 1925 yılında adı Pançarlı (sonra Pancarlı) olarak değiştirilen köyde, 1926 tarihli nüfus tahririne göre 9 hanede 41 kişi yaşıyordu. Bu sayısının 20’si erkek, 21’i kadındı. O tarihte köyde dördü erkek ve beşi kadın olmak üzere 9 yabancı vardı.Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye, 2010 (Birinci basımı 1927), s. 143, 148, ISBN 9789944197526. Hane başına ortalama 4,5 kişinin düşmesi, ailelerin kalabalık olmadığını göstermektedir. Bugün Pançureti ve Kostaneti köylerinin de içinde yer aldığı Demirciler köyünün nüfusu 803 kişiden oluşmaktadır.

Yıllara göre köy nüfus verileri 1926 41 1922 12   1886 51  

Tarihçe
Tarihsel Tao-Klarceti'nin Klarceti kesiminde yer alan  Pançureti, antik çağda Kolheti Krallığı sınırları içinde yer alıyordu. Erken ve geç Orta Çağ'da Gürcü krallıkları ve prenslikleri yönetiminde kaldı. 16. yüzyılın sonlarında da Osmanlıların egemenliğine girdi.

Pançureti, uzun süre Osmanlı yönetiminde kaldıktan sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nda Çarlık Rusyası'nın eline geçti. Bu savaştan yaklaşık sekiz yıl sonra 1886 yılında Rusların yaptığı nüfus sayımına göre Pançureti, Rus idaresinde Batum oblastı içinde yer alan Batum sancağının (okrug) Gonio kazasına (uçastok) bağlı bir köydü.

Pançureti, I. Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru Rus ordusunun bölgeden çekilmesinin ardından, 1918-1921 arasında bağımsız olan Gürcistan sınırları içinde yer aldı. 1921'de Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Türk birlikleri Ardahan, Artvin ve Batum bölgelerini ele geçirdi, ama Batum'da tutunamadı. Ankara Hükümeti'nin 16 Mart 1921'de Sovyet Rusya'yla imzaladığı Moskova Antlaşması'yla Pançureti'nin de içinde yer aldığı Artvin ve Ardahan Türkiye'ye bırakıldı.Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt, s. 41.

Pançureti, Türkiye sınırları içinde kaldıktan hemen sonra, 1922 tarihli nüfus cetveline göre Borçka kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. Köyün adının 1925'te Pançarlı olarak değiştirilmesinden sonra, Borçka'nın Artvin vilayetinin merkez kazasına bağlı bir nahiye olduğu dönemde de Borçka nahiyesi sınırları içinde yer aldı. 1928 tarihli Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları adlı Osmanlıca yayında adı Pançarlı olarak geçen köy, Borçka kazasına bağlı bir köy olarak kaydedilmiştir.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 78. Dahiliye Vekaleti'nin 1933'te yayımladığı Köylerimiz adlı kitapta Pançuret adıyla Çoruh vilayetinin Borçka kazasına bağlı bir köy olarak geçer.Köylerimiz, (Yayımlayan) Dahiliye Vekaleti, 1933, İstanbul, s. 802. Pançureti, 1933 yılından bir süre sonra köy statüsü kaldırılıp Demirciler'e bağlı bir mahalleye dönüştürülmüştür.

Kaynakça

Kategori:Artvin ili tarihi
Kategori:Tao-Klarceti
Kategori:Bilgi kutusu bulunmayan yerleşim yerleri