Çerkes bayrağı

Çerkes bayrağı (; ), tarihî Çerkesya'nın ve modern Adigey Cumhuriyeti'nin resmî, dünya çapındaki Çerkeslerin ise millî bayrağıdır. Yeşil zemin üzerinde dokuzu yay, üçü yatay şekilde on iki altunî yıldız ve üç çapraz oktan oluşur. Seferbiy Zaneqo ve David Urquhart bayrağın tasarımcısı olarak kabul edilir. Her yıl 25 Nisan günü Çerkesler tarafından Çerkes bayrak günü olarak kutlanır. Çerkes bayrak günü aynı zamanda Abhazya'da kutlanmaktadır.

Bayraktaki yeşil renk doğayı ve İslam dinini temsil eder. Altın renk parlak bir geleceği ve bereketli tarımı temsil eder. Çerkesya'nın 12 bölgesi bayraktaki 12 yıldız ile temsil edilmiştir. Çapraz üç ok ise Çerkes töresi Adige Habze'ye bir göndermedir.

 Tarihi 
bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Circassian_village_of_Kfar_Kama_P1150705.JPG|küçükresim|Bir arabanın arkasında Çerkes bayrağı|upright=0.64

 Tasarım süreci 
sol|küçükresim|Çerkes çocuklar ve Çerkes bayrağı|upright=0.86
1763'te Rusya Çerkesya'yı işgal etmeye başladı ve Rus-Çerkes Savaşı patlak verdi,Henze 1992 o zamandan beri Çerkesler Rusya'ya karşı bir savunma savaşı yürütüyordu. Çerkesler arasında gevşek bir konfederasyon olsa da, tek bir bayrak tasarımı henüz yoktu. 1807 yılında Qalebatıqo Şupago kendisini tüm Çerkeslerin lideri ilan etti ve modern Çerkes bayrağının ilk prototipini Doğu Çerkesleri tarafından Kabarda'da kullanılan bayraktan esinlenerek ortaya attı.Huvaj, Fahri. Çerkes bayrak günü. KAFFED. 25 Nisan 2020

14 Eylül 1829'da Edirne Antlaşması imzalandı. Bu antlaşmaya göre, Osmanlı İmparatorluğu Çerkesya dahil olmak üzere Kafkasya'yı Rus toprağı olarak tanıyordu. Çerkesler bu antlaşmanın Ruslar tarafından Osmanlı'yı kötülemek için uydurulduğunu düşünüyorlardı ve gerçekliğine inanmadılar. Osmanlı İmparatorluğunun Çerkesleri Rusya'ya terk edeceklerini düşünmüyorlardı. Bizzat padişah ile durumu görüşmek için 200 kişilik bir delegasyon oluşturuldu. Bayrağın tasarımcısı olan Seferbiy Zaneqo bu delegasyonun başıydı.

Delegasyonun görevi, halife ile durumu görüşmek ve desteğini almaktı. Fakat delegeler İstanbul'a vardıklarında Rus sefiri Butenev tutuklanmalarını talep etti ve delegeler Çerkesya'ya dönmek zorunda kaldı, sadece Seferbiy Zaneqo kalabildi, çünkü onun Osmanlı vatandaşlığı vardı. Rus sefiri, Kafkas Kolordusu komutanı Baron Rosen'e yazdığı bir mektupta Zaneqo'nun 200 Çerkes soylusu tarafından imzalanmış yazılı yetkileri olduğunu belirtti. James Bell de Zaneqo'nun İstanbul'da "12 Çerkes bölgesinin temsilcisi" olarak bulunduğunu yazar.

Zaneqo'nun babasının kuzeni Hatohşoqo Hamırza, Kabardey başprensinin akrabasıydı. Bu sebeple Zaneqo'nun Kabardey arması konusunda bilgisi vardı. Zaneqo'nun bayrağı tasarım süreci ile ilgili detaylar yazılı kaynaklarda geçmiyor. Ancak Çerkes halk hikâyelerine göre, İstanbul'da kaldığı sürede Zaneqo hastalandı ve istirahat etmek zorunda kaldı. İstanbul'da yaşayan bir Çerkes olan Muhammed Selhur onu ziyarete geldiğinde Zaneqo ona kağıt üzerinde bir çizim göstererek bunun yeni Çerkes bayrağının bir prototipi olduğunu söyledi. Kabardey armasından önceki ve bayraklardan ilham alan Zaneqo, yıldızların Çerkes vilayetlerini, okların ise Çerkeslerin savaş istemediğini ama kendini savunacağını temsil ettiğini açıkladı. Bayrak Osmanlı sarayındaki bir Çerkes kadın tarafından dikilerek Çerkesya'ya gönderildi.
 Kabul edilişi 
küçükresim|upright=1.02|Bayrağın kabul edildiği toplantı. Çizer: Edmund Spencer.
1837'de bayrak, Şırıhuqo Tığuj'un bir tanıdığı olan Hatajuq isimli bir genç tarafından Çerkesya'ya getirildi ve ilk olarak Natuhay bölgesinin baş kadısı Mehmet Efendi'nin köyünde saklandı. Ardından Nur Muhammed Hağur tarafından teslim alınarak günümüzde Soçi'de bulunan Geş vadisine getirildi. Burada tüm Çerkes vilayetlerinin reisleri toplanarak bayrağı kabul ettiler ve komutan Hırtsıjıqo Ale bayrağı ilk defa Çerkes toprağına dikti. Bayrağa "Sanjak-Şeriff" (Sancak-ı Şerif, Kutsal Bayrak) lakabı verildi.'The Sanjac Sheriff of the Confederated Princes of Circassia' - London, 1837.

Şahit olan İngiliz seyyah ve Çerkes hayranı Edmund Spencer olayı şöyle tarif eder:

Spencer, daha sonra gerçekleşen toplantıyı da anlatıyor:

İskoç diplomat, Batı'da Türk kültürünün savunucusuDictionary of National Biography (1899), vol.58, p.45 ve Çerkes hayranı David Urquhart (Davut Bey) bu toplantıya Zaneqo'dan aldığı referans mektubu ile katılmıştı.Brewda, J.- L. Hoyos (1999). “David Urquhart’s Holy War”. EIR XXVI (36): 24-27. David Urquhart bayrağın tasarım sürecinde olduğunu anılarında yazar. O dönemde Çerkesya'da bir milli bayrağın kabulüne yetki verebilecek tek kişi Zaneqo olduğundan, Urquhart bu toplantıda bayrağı Seferbiy'in adına sunmuştur. Urquhart'ın Çerkesya'daki tüm varlığı Zaneqo tarafından garantileniyordu ve Urquhart ancak Zaneqo'nun verdiği yetkiyle hareket ediyordu. Osmanlı'daki Çerkesya temsilcisi Zaneqo'nun izni olmadan bir bayrak tasarlanması mümkün değildi. Başka bir versiyona göre, David Urquhart ve Zaneqo bayrağı birlikte tasarlamıştır. Böylece Seferbiy Zaneqo, David Urquhart aracılığı ile hem Çerkesya bağımsızlık bildirgesini yayınlatmayı hem de Çerkeslerin bayrağının belirlenmesini sağladı.

Zaneqo bayrağın kopyalarını Çerkesya'daki arkadaşlarına ve tanıdıklarına gönderdi. Bu vakalardan biri sırasında, Ocak 1838'de, bayrağı taşıyan Çerkes gemisi Ruslar tarafından saldırıya uğradı, ancak Çerkesler yine de bayrağı Hawdıqo Mansur'un ikamet ettiği Ostığay köyüne teslim etmeyi başardılar. Zaneqo bayrağın dikilişine şahit olamadı, çünkü Çerkesya'nın uluslararası temsilcisi görevi sebebiyle Çerkesya'ya dönmedi. Daha sonra Samsun'a yerleşerek burada Çerkesya davasının savunuculuğunu sürdürdü. 1854 yılında Çerkesya'ya geri döndü.

 Dirilişi 
sol|küçükresim|Çerkes bayrağı ile süslenmiş bir ev duvarı
Bayrak Türkiye, Ürdün ve diğer ülkelerde yaşayan Çerkesler arasında kullanılmaya devam edilse de, Kafkasya'da Sovyetlerin millî sembolleri silikleştiren sistemiyle unutulmuştu. 1989'da İbrahim Nawurjan tarafından bir tarih kitabında keşfedilip canlandırıldı. Bayrak ilk olarak Nalçik Çerkes derneği tarafından kabul edildi, ardından Çerkes futbol takımı PFK Spartak Nalçik taraftarları tarafından popülerleştirildi. Bayrağı dirilten İbrahim Nawurjan ise gönüllü olarak katıldığı Abhazya Savaşı sırasında 25 Ağustos'ta Mamdzışha tepesinde öldü. Adigey Cumhuriyeti 24 Mart 1992'de Nawurjan'ın versiyonunu millî bayrak olarak kabul etti. 7 Haziran 2007'de bayrağın ölçüleri tarihî orijinal versiyonu ve Türkiye'deki versiyonuyla uyuşacak şekilde düzenlendi.

 Tarihi bayraklar 

 Bayrağın evrimi 
Çerkes bayrağı, 1830'lardan Rus-Çerkes Savaşı'nın sonuna kadar aynı dönemde çeşitli yerel varyantlarıyla kullanıldı. 12 yıldızlı versiyon standart kabul edilse de, 8, 9, 10 ve 11 yıldızlı yerel tasarımların varlıkları da kaydedilmiştir. Oklar ve yıldızlar için beyaz, siyah ve sarı renkler kullanılmış, zemin içinse farklı yeşil tonları tercih edilmiştir. John Longworth, 1837 yılında beyaz oklar ve yıldızların yeşil bir zemin üzerine işlendiği bir Çerkes bayrağı varyantını tasvir etmiştir.
BayrakKullanımKullananNotlarçerçevesiz|150x150pik17. yy.–1810KabardaKabarda tarafından kullanılan arma. Ortadaki hilal İslam'ı temsil eder. Üç yıldız, ebediyeti, hanedanı ve idealleri simgeler. Oklar ise savaş gücünü ve öz savunmayı temsil eder.çerçevesiz|150x150pik18. yy.–1805KabardaYeşil sancağın ilk kaydedilen versiyonu, Doğu Çerkesya'nın birlik bayrağı olarak kullanılmıştır. Tasarım, armadan alınmıştır. Sancaktaki üç yıldız, Kabarda'nın üç bölgesini temsil eder: Küçük Kabarda (Cılahstaney), Baksan ve Kaşkatav. 1805 yılında sancak, General Glazenap komutasındaki Rus birlikleri tarafından Baksan Nehri yakınlarında gerçekleşen bir savaşta ele geçirilmiştir.çerçevesiz|150x150pik1809–1822Kabarda
(Canhot Kuşuk)Sarı ve beyaz kısım çıkarılmıştır. Bu versiyon, Büyük Prens Canhot Kuşuk tarafından kullanılmış olup, bağlandığı mızrağın ucunda Prens Canhot'un tamgası  bulunmaktaydı.çerçevesiz|150x150pik1830–1864Çerkesya
(Çerkes Meclisi)Seferbiy Zaneqo tarafından tasarlanmış olup 1830'dan itibaren Çerkesya'nın bayrağı olarak kullanılmış, 1861'de Çerkes Meclisi tarafından resmen kabul edilmiştir. Yeşil renk doğayı ve İslam’ı temsil eder. Bayraktaki on iki yıldız, Çerkesya’nın on iki bölgesini simgeler. Siyah renk oklar için korunmuş, yıldızlar ise altın rengindedir. Oklar, Çerkeslerin savaş aramadığını ancak saldırıya uğradıklarında kendilerini savunacaklarını ifade eder. Bayrak, 1864’te Qbaade Muharebesi’nin ardından Çerkesya’nın düşüşüyle kaldırılmıştır.çerçevesiz|150x150pik1836Çerkesya David Urquhart tarafından Haziran 1836’da Şapsığ, Natuhay ve Abzahlara gönderilen Deliberti (The Liberty "Özgürlük") bayrağı. Toplamda 3 adet gönderilmiştir. Urquhart'ın iddiasına göre bayraklar, IV. William tarafından gönderilmişti.çerçevesiz|150x150pik1837Çerkesya Çerkes bayrağının bir varyantı. Bayrağın yaygınlaşması sırasında eldeki malzemelere göre hazırlandığı için farklı renklerde görülebiliyordu. İngiliz seyyah Edmund Spencer tarafından çizildi.çerçevesiz|150x150pik?–1837Çerkesya
(Hawdıqo Mansur) Çerkes bayrağının bir varyantı. 3 Şubat 1837'de Adagum'da John Longworth, James Bell ve toplam 1000–1500 katılımcının bulunduğu bir toplantı düzenlenmiştir. Toplantının lideri Hawdıqo Mansur'du. Bu bayrak, Mansur'un sancağı olarak toplantının merkezinde kullanılmıştır.çerçevesiz|150x150pik?– 1840Çerkesya
(Natuhaylar) Çerkes bayrağının bir varyantı. 26 Mayıs 1840'ta Çerkeslerin Abinsk Kalesi'ne saldırısı sırasında Rus birlikleri tarafından Natuhaylardan ele geçirilmiştir.çerçevesiz|150x150pik24 Mart 1992 – 7 Haziran 2007Adige CumhuriyetiAdigey Cumhuriyeti'nin ilk bayrağı. Tasarım Çerkesya bayrağına dayanıyordu, ancak renkler ve ölçüler önemli ölçüde farklıydı. Siyah tamamen kaldırıldı ve altın rengiyle değiştirildi, yıldızlar ise daha yükseğe kaldırıldı.çerçevesiz|150x150pik7 Haziran 2007–GünümüzAdige CumhuriyetiAdige Cumhuriyeti'nin 2007'de kabul edilen mevcut bayrağı. Ölçüler orijinal Çerkes bayrağına daha yakın.çerçevesiz|150x150pik1864–Günümüz-Çerkes diasporasında kullanılan versiyon.

 Diğer bayraklar 
Çerkesler arasında bayrak kültürü geniş ve önemli bir tutuyordu. Bilindiği kadarıyla Erken Orta Çağ'dan beri nüfuz sahibi veya aristokrat ailelerin tamgalarını taşıyan bayraklar kullanılıyordu. Bayraklardaki tamgalar veya diğer semboller genellikle altın (bazen gümüş) iplikle işlenirdi. Savaşlarda ve yürüyüşlerde kullanılan bayrakların yanı sıra; spor müsabakaları, düğünler, dini ritüeller, mezarlar, kutlamalar ve uzaktan işaret verme alanlarında da bayraklar sıkça kullanılıyordu.
küçükresim|upright=0.77|At üstünde sancaklı Çerkes, Eugene Lanceray
Bir ordudaki her birimin, birim liderinin kişisel sancağı olan bir bayrağı bulunurdu. Ordunun ana bayrağı, ordu komutanının sancağıydı ve komutanın yanında bulunan seçili bir sancaktar tarafından taşınırdı. Komutanın verdiği emirler, sancaktarın belirli bayrak hareketleriyle verilirdi. Çatışma sırasında bayraktan gelen emirlerin alınamadığı durumlarda üflemeli veya vurmalı çalgı türleri kullanılırdı.

Savaşlarda iki çeşit bayrak bulunabilirdi: ailelerin tamgalarını barındıran klan bayrakları, ve tamgalardan bağımsız semboller barındıran kabile bayrakları. Klan bayrakları aristokratlar tarafından kullanılırken, kabile bayrakları genelde halktan liderler tarafından kullanılırdı. Bir sefer halk meclisi tarafından başlatılmışsa, liderin kabile sancağı ana ordu bayrağı olarak kullanılırdı.

Prenslikle yönetilen Çerkeslerde, yalnızca alt rütbeli soylular, hizmet ettikleri prenslerin sancaktarı (; ) olabilirdi; bu, belirli alt rütbeli soylu ailelerin üstlendiği kalıtsal bir savaş zamanı rolüydü. Örneğin, Bjeduğların Çerçan prenslerinin sancaktarı olma görevi Hakuy ailesine aitti. Demokratik kabilelerde, sancaktarlar yalnızca liyakate göre seçilirdi.

Önemli bir savaşçı savaş alanında öldüğünde, ailesinin tamgasının bulunduğu bir bayrak, o kişi için yapılan tümülüsün tepesine dikilirdi. Tümülüs geleneği yerini mezar taşlarına bıraktığında bu kullanım devam etti ve bayraklar, mezar taşlarının yanına dikildi. Kafkas tarihçisi Vasili Potto'ya göre, savaşçı köylerin yakınındaki mezarlıklarda uzun direklere bağlanmış halde renkli birçok mezar bayrağı bulunuyordu.

1837'deki Adagum Meclisi sırasında, her lider ve grubu mecliste kendi sancağı altında duruyordu. Bu, sancağın geleneksel olarak meclislerde bu şekilde kullanıldığını gösteriyor. Adagum Halk Meclisi, özellikle Natuhay, Şapsığ, Abzah ve Ubıhlar arasında, Muhammed Emin dönemine kadar olan idari bir birimdi. Mart 1840'ta, Mihaylovski Kuşatması sırasında, Rus askeri öğrencisi İosis Miroslavski, Çerkeslerin kırmızı zafer bayrakları kullandığını kaydetti. Nisan 1840'ta, Ubın Nehri yakınlarındaki bir toplantıda, her nehir tabanlı yerleşimin (psuh) seferlere ve savaşlara 15'er süvari göndermesine karar verildi. Her süvari birimi, kendi nehir tabanlı topluluğunu temsil eden bir bayrak altında savaşa katıldı. 26 Mayıs 1840'ta Çerkeslerin Abinsk Kalesi'ne saldırısı sırasında, Rus kuvvetleri üç kabile sancağını ele geçirdi; ikisi Natuhaylara, biri de Şapsığlara aitti. Muharebede yer alan Rus komutanları, ele geçirilen bu sancakları diğer birçok sancağın aksine korudular.
küçükresim|upright=1.02|Bir fındık bayrağı ()
Düğün bayraklarında gelin ve damadın ailelerinin tamgaları sergilenirdi; gelininki solda, damadınki sağda, bu da düğündeki geleneksel konumlarını yansıtırdı. Düğün törenleri sırasında popüler bir binicilik oyunu bulunuyordu; binicilerin bayrağı ele geçirmek için bayrak taşıyıcısını kovaladığı bir oyun. James Bell tarafından da kaydedilen bu binicilik oyununda biniciler, üstünde semboller bulunan beyaz bir bayrağı taşıyan biniciden almaya çalışırlar. Aynı oyun, aristokrat bir çocuğun eğitimcisinden dönüşünü kutlayan törenlerde de yeşil tabanlı bir bayrak kullanılarak kullanılırdı. Bir varyasyonda ise fındıktan yapılmış kumaşsız bir bayrak kullanılıyordu.

Kabardeylerde ve Abazalarda bulunan geleneksel "sabanı bırakma" festivalinde (), doğanın yeniden doğuşunu simgeleyen beyaz renkte bir bayrak (вакӏуэ бэракъ) 3-5 metrelik bir direğe çekilir. Bayrağın çekilmesi, tarla çalışmasının sonunu ve ortak bir ziyafetin başlangıcını işaret eder. Atanmış bir şefin önderliğinde kutlamalar devam eder ve bayrak önceden seçilmiş bir evin avlusuna yerleştirildikten sonra köyde kutlamalar ve oyunlar başlar.

Önemli bir kişinin ölümünün ardından, yas belirtisi olarak, geleneksel olarak üç gün boyunca ölenin ailesinin evinin üstündeki yüksek bir direğe siyah bir bayrak çekilirdi; bu sayede yoldan geçenler eve uğrayıp taziyelerini sunabilirdi. Ayrıca veba veya kolera gibi salgın hastalıklardan etkilenen bir evin girişine de siyah bir bayrak asılırdı; bu, yoldan geçenleri uyarmak ve hastalığın yayılmasını önlemeye yardımcı olmak içindi. Bir bebek doğduğunda ailenin evinin çatısına veya çitine bir bayrak asılırdı.

Kabarda bölgesi Rus yönetimine ve nüfuzuna daha erken girdiği için, önde gelen aristokrat hanedanların çoğunun bayrakları Rus kaynaklarında kaydedilmiştir. Batı Çerkes soylularının bayraklarının varlığı kaydedilmiş olsa da, bu bayrakların tasvirleri ya hiç kaydedilmemiş ya da henüz arşiv kaynaklarından derlenmemiştir.
BayrakKullanımKullananNotlarçerçevesiz|150x150pik?–16. yy.ZihyaZihya'ya atfedilen bayrak. "Eastern Mediterranean and Black Sea. HM 35. JOÃO FREIRE, PORTOLAN ATLAS. Portekiz (?), 1546" kaynağından.çerçevesiz|150x150pik1641Küçük Kabarda KoalisyonuKüçük Kabarda koalisyonu sancağı, 1641'deki Malka Muharebesi'nde Şoloh (Talostan'dan) ve Mudar (Cılahstaney'den) hanedanları tarafından kullanılmıştır.çerçevesiz|150x150pik17. yy.Talostan PrensliğiKüçük Kabarda'da prens hanedanı Talostan sancağı. 1641 Malka Muharebesi sırasında kullanılmıştır.çerçevesiz|150x150pik17. yy.Küçük Kabarda (Cılahstaney)Küçük Kabarda (Cılahstaney) bayrağı, Mudar ve Ahle prenslerinin tamgalarını taşır. Sancak, 1641 Malka Muharebesi sırasında kullanıldı.çerçevesiz|150x150pik18. yy.Hatohşoqo PrensliğiBüyük Kabarda'da prens hanedanı Hatohşoqo (Atajuqo) sancağı. Bağlandığı mızrağın ucunda ailenin 4. tamgası bulunmaktaydı. Sancak, 18. yüzyılda Kanjal Dağı yakınlarında gerçekleşen bir savaşta Rus birlikleri tarafından ele geçirilmiştir.çerçevesiz|150x150pik18. yy.Mısost PrensliğiBüyük Kabarda'da prens hanedanı Mısost sancağı. Sancağı taşıyan mızrağın ucunda Mısost ailesinin ikinci tamgası bulunmaktaydı. 18. yüzyılın ikinci yarısında Kırım Hanı'nın Bahçesaray'daki karargahının Rus birlikleri tarafından ele geçirilmesi sırasında sancak ele geçirildi.çerçevesiz|150x150pik18. yy.Keytıqo PrensliğiBüyük Kabarda'da prens hanedanı Keytıqo sancağı. Kırım Hanı'nın Bahçesaray'daki karargahının Rus birlikleri tarafından ele geçirilmesi sırasında sancak ele geçirildi. Sarı ve beyaz kumaş üzerinde tamgalar veya diğer semboller genellikle kullanılmazdı çünkü bu semboller çoğunlukla altın iplikle işlenirdi. Bu nedenle Keytıqo Sancağı'nda sembol bulunmamaktadır. Ancak bağlandığı mızrağın ucunda demirden yapılmış Keytıqo tamgası bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Keyt%C4%B1qo_tamga-2.svg|çerçevesiz|25x25pik yer almaktaydı.çerçevesiz|150x150pik18. yy.KundeteyBüyük Kabarda'da birinci dereceden soylu ailesi Kundet (Kudenet) sancağı. Hatohşoqo prenslerinin vasalıydı. 1797'de sancak, General Fabritsiyan'ın ordusu tarafından Konstantingorsk Kalesi yakınlarındaki bir savaşta ele geçirilmiştir.çerçevesiz|150x150pik19. yy.Bekmırza PrensliğiBüyük Kabarda'da prens hanedanı Bekmırza sancağı. Kınsız hançerler altın iplikle işlenmiştir. Sancağı taşıyan mızrağın ucunda Bekmırza ailesine ait demir bir tamga bulunmaktaydı. Sancak, 1822'de Yermolov komutasındaki Rus birlikleri tarafından ele geçirilmiştir.çerçevesiz|150x150pik19. yy.Mudar PrensliğiKüçük Kabarda'da prens hanedanı Mudar sancağı. 1816'da Terek Nehri yakınlarında gerçekleşen bir savaşta Rus birlikleri tarafından ele geçirilmiştir.çerçevesiz|150x150pik1812Ahle PrensliğiKüçük Kabarda'da prens hanedanı Ahle sancağı. Rus Ordusu'ndaki Küçük Kabarda süvari birliği tarafından kullanılmış ve 1812'de Napolyon'un Rusya seferi sırasında Mojaysk yakınlarında Fransızlara karşı savaşmıştır.çerçevesiz|150x150pik19. yy.TambiyBüyük Kabarda'da birinci dereceden soylu Tambiy ailesinin sancağı. Mısost prenslerinin vasalıydı. Batı Çerkesya'ya göç eden ve Kuban Nehri kıyısında yer alan Tambiy köyüne 1834'te düzenlenen saldırı sırasında sancak, Rus birlikleri tarafından ele geçirilmiştir.çerçevesiz|150x150pik19. yy.–1849Anzorey
(Muhammad-Mirza)Küçük Kabarda'da birinci dereceden soylu Muhammad-Mirza Anzor'un sancağı. Talostan prenslerinin vasalıydı. 1849'da Küçük Çeçenistan'daki Gehi köyüne yapılan Rus saldırısı sırasında sancak ele geçirilmiştir.çerçevesiz|150x150pik?–19. yy.AbaylarKüçük Kabarda'da birinci dereceden soylu Abay ailesinin sancağı. Cılahstaney prenslerinin vasalı.çerçevesiz|150x150pik?–19. yy.AstemireyKüçük Kabarda'da birinci dereceden soylu Astemir ailesinin sancağı. Başlangıçta Cılahstaney prenslerinin, daha sonra Bekoviç-Çerkasski prenslerinin vasalı.çerçevesiz|150x150pik?–19. yy.AzepşeyKüçük Kabarda'da birinci dereceden soylu Azepş ailesinin sancağı. Cılahstaney prenslerinin vasalı.çerçevesiz|150x150pik?–19. yy.BezruqayKüçük Kabarda'da birinci dereceden soylu Bezroqo ailesinin sancağı.çerçevesiz|150x150pik?–19. yy.BotaşeyKüçük Kabarda'da birinci dereceden soylu Balkar kökenli Botaş ailesinin sancağı. Talostan prenslerinin vasalı.çerçevesiz|150x150pik?–19. yy.YislameyKüçük Kabarda'da birinci dereceden soylu Yislam ailesinin sancağı. Ahle prenslerinin vasalı.çerçevesiz|150x150pik?–19. yy.YindareyKüçük Kabarda'da birinci dereceden soylu Yindar ailesinin sancağı. Cılahstaney prenslerinin vasalı.çerçevesiz|150x150pik?–19. yy.YinaruqayKüçük Kabarda'da birinci dereceden soylu Yinaroqo ailesinin sancağı. Cılahstaney prenslerinin vasalı.çerçevesiz|150x150pik?–19. yy.HaptseyKüçük Kabarda'da birinci dereceden soylu Hapts ailesinin sancağı. Cılahstaney prenslerinin vasalı.çerçevesiz|150x150pik?–19. yy.MahsidlerKüçük Kabarda'da dördüncü dereceden soylu Mahsid ailesinin sancağı.çerçevesiz|150x150pik19. yy.MurtazeyKüçük Kabarda'da ikinci dereceden soylu Murtaza ailesinin sancağı. Talostan prenslerinin vasalı. 1822'de Yermolov komutasındaki Rus birlikleri tarafından ele geçirilmiştir.çerçevesiz|150x150pik19. yy.Kabarda Mustafa Mahir Efendi tarafından 1865 yılında kaydedilen bir Kabarda bayrağı.El Hac Mustafa Mahir Efendi, KAFKASYA KABİLELERİNDE ARMA ve DAMGALARA İLİŞKİN HİKAYELER, OLAYLAR 01 Rus Ordusu'ndaki Kabardey birlikleri tarafından kullanılmıştır. Bayrak,  tablolarında ve 1877 tarihli bir Fransız illüstrasyonunda yer almaktadır.çerçevesiz|150x150pik1848–1859Çerkesya
(Muhammed Emin) Karl Marx'ın bir yayınında açıklanan "Peygamberin Bayrağı". Bayrağın kendisi yeşildir ve üzerinde bir hilal ve yıldız ile beyaz bir kılıç bulunmaktadır. Bu bayrak, Muhammed Emin ile hükümetinin sancağıydı ve Batı Çerkesya'da geniş çapta tanınmaktaydı.Marx and Engels Collected Works, Volume 15 (pp.236-237), Progress Publishers, Moscow 1980 Çerkes liderler bu bayrağın önünde Muhammed Emin'e bağlılık yemini ederlerdi. Ünlü Batı Bjeduğ prensi Hacemuqo Alkas da benzer bir bayrak kullanmıştır.El Hac Mustafa Mahir Efendi, KAFKASYA KABİLELERİNDE ARMA ve DAMGALARA İLİŞKİN HİKAYELER, OLAYLAR 02çerçevesiz|150x150pik?–1860NatuhayNatuhay bölgesinin bayrağı. Fransız bayrağının bir kopyasıdır ve üzerine İslam peygamberi Muhammed yazısı eklenmiştir. 1840'ta Rus birlikleri tarafından ele geçirilmiştir. Adige Cumhuriyeti Ulusal Müzesi'nde sergilenmektedir.çerçevesiz|150x150pik?–1864ŞapsığyaŞapsığ bölgesinin bayrağı. "Qızbeç bayrağı" olarak da bilinir. Rus-Çerkes Savaşı sırasında Şapsığların birleştirici bir bayrağı olarak oluşturuldu. Sözlü geleneğe göre, Şapsığ komutanları Alçeri Planoqo, Nautsuk Jane ve Tığujıqo Qızbeç, bayrağın tasarımına katkıda bulunmuşlardır. 1840 yılında Abinsk Kalesi'ne yapılan saldırı sırasında Rus birlikleri tarafından ele geçirilmiş ve 1926 yılında AÖO başkanı  çabalarıyla Tiflis'ten Adige Özerk Oblastı'na geri gönderilmiştir. Bayrağın dönüşü, Afipsip'te üç günlük festivallerle kutlanmıştır. 1936 yılında  verilmiştir.çerçevesiz|150x150pik19. yy.ŞapsığlarŞapsığların bir bayrağı. Renkler belirtilmemiştir.çerçevesiz|150x150pik1917–1922Kuzey Kafkasya CumhuriyetiKuzey Kafkasya Cumhuriyeti bayrağı. Yedi yıldız Kafkas halklarını, şeritler ise uyumu temsil eder.

 Renk şeması 
StilYeşilAltınRAL60021026CMYK61-0-82-390-0-99-1HEX#296912#FDFC02RGB41-105-18253-252-2

 Görseller 

 Kaynakça 

Kategori:Adige Cumhuriyeti
Kategori:Rusya bayrakları
Kategori:Özerk bölge bayrakları
Kategori:Etnik bayraklar
Kategori:Çerkes kültürü
Kategori:1992'de Rusya'da kurulan oluşumlar