Uzay Çağı

küçükresim|Uzay Mekiği uzaya insanlı bir görev için kalkış sırasında

Uzay Çağı; Uzay Yarışı, uzay araştırmaları, uzay teknolojisi ile ilgili etkinler ile çalışmaları ve bunların etkilediği/tetiklediği kültürel gelişmeleri içeren dönemdir. Uzay Çağı'nın genel olarak 1957 yılında Sputnik 1 uydusunun fırlatılmasıyla başladığı ve günümüzde de devam ettiği kabul edilir.

Başlangıç
Uzay çağı; bir süredir geliştirilmekte olan çeşitli teknolojilerin, Sovyetler Birliği tarafından 1957 yılında fırlatılan Sputnik 1 uydusunun yapımında ve yörüngeye çıkarılmasında birleşmesiyle başlamıştır. Dünyanın ilk yapay uydusu olan 83 kg ağırlığındaki Sputnik 1, Dünya'nın etrafını yörüngede 98.1 dakikada dolanmıştır. Sputnik 1'in fırlatılışı; Uzay Çağı olarak da bilinen, politik, bilimsel ve teknolojik gelişmelerin başarıldığı yeni bir dönemi başlamıştır.

Uzay Çağının karakteristik özellikleri arasında yeni teknolojilerin çok çabuk geliştirilmesi ve genellikle ABD ve Sovyetler Birliği arasında yaşanmış olan, uzay konusunda büyük başarılara ulaşma yarışı bulunmaktadır. Roket teknolojisi, malzeme bilimleri, bilgisayar ve diğer alanlar çok hızlı gelişmeler yaşanmıştır. Elde edilen yeni teknolojilerinin çoğunun uzay dışındaki diğer alanlara yan ürünler olarak yansıması (İngilizce: NASA spin off tech) olmuştur. Buna örnek olarak, Hafıza Köpüğü (İngilizce: ) verilebilir.

Uzay Çağı, Apollo programının dünya nüfusunun çoğunun hayal gücünü yakalamasıyla zirve noktasına ulaşmıştır. Apollo 11'in Ay'a inişi o tarihte dünya üzerinde 500 milyon insan tarafından izlenmiştir ve genel olarak 20. yüzyılı tanımlayan an olarak kabul edile gelmiştir. O zamandan beridir kamunun ilgisi başka alanlara kaymıştır.

Amerika Birleşik Devletlerinde, 1986 yılında meydana gelen Uzay Mekiği Challenger faciası, insanlı Uzay Mekiği uçuşlarındaki önemli azalmanın sebebidir. Kazanın ardından, NASA Mekiklerinin hepsini güvenlik gerekçesiyle 1988 yılına kadar kızağa çekmiştir. 1990'larda uzay programlarına ayrılan bütçe keskin bir şekilde azalmıştır. Bunun sebebi olarak artık dağılmış olan Sovyetler Birliğine ait olan yapıların da dağılması ve sonuç olarak NASA'nın doğrudan bir rakibinin kalmamış olması gösterilebilir.

O zamandan beridir, uzay programları ve uçuşları her geçen gün daha da çok hükûmeti ve ticari katılımcıyı da içerecek şekilde genişletilmiştir. 1990'lardan bu yana, uzay araştırmaları ve uzay-temelli teknolojiler artık genelgeçer bir şekilde günlük hayatta kabul görmeye başlamıştır.

NASA 2011 yılında ABD'ye ait tüm Uzay Mekiklerini kullanım dışı bırakma kararı almıştır. Bu tarihten sonra NASA,Uluslararası Uzay İstasyonu'na Amerikan astronotları götürmek için Rusya'nın yörüngeye insanlı uzay araçları gönderebilen roket alt yapısını kullanagelmiştir.

Şu anki dönem
küçükresim|SpaceX Falcon Heavy roketinin yeniden kullanılabilir yan iticileri, 6 Şubat 2018'deki test uçuşunun ardından Cape Canaveral İniş Bölgeleri LZ 1 ve 2'ye senkronize bir şekilde indi.
21. Yüzyılın başlarında, Ansari X-Prize isimli ödüllü yarışma, Özel sektör finansmanlı Uzay Uçuşu alanında (İngilizce: ) hızlı bir başlangıç oluşturabilmek ve dikkat çekmek üzere gerçekleştirilmiştir. Bu yarışmanın 2004 yılındaki kazananı Space Ship One, bir hükûmet ajansı tarafından finanse edilmeyen ilk uzay aracı olmuştur.

Günümüzde çeşitli ülkelerin artık kendilerine ait bir uzay programı bulunmaktadır. Bunlar arasında; ilgili teknolojik girişimlerden, fırlatma tesisleri de içeren bütün bir altyapısı olan uzay programlarına kadar çeşitli gelişmişlik düzeylerinde progmalar bulunmaktadır. Günümüzde binlerce bilimsel ve ticari amaçlı uydu dünyanın etrafında çeşitli yörüngelerde bulunmaktadır, bununla birlikte birkaç ülkenin uzaya insalı uçuş yapma planları bulunmaktadır. Bu yeni uzay yarışına katılan ülkelerden bazıları şunlardır: Fransa, Hindistan, Çin ve İsrail. Bunların hepsi de gözlem uydusu kullanmaktadır. Bunların dışında, uzay programlarının kapsamı daha az gelişmiş olan ülkeler şunlardır: Birleşik Krallık, Brezilya, Almanya, Ukrayna ve İspanya.

Diğer yandan ABD uzay programı kapsamında, NASA Orion isimli bir derin-uzay mürettebat kapsülü yapımıyla uğraşmaktadır. NASA bu kapsül ile insanların Mars'a kadar taşınabilmesini sağlamayı amaçlamaktadır. Orion uzay aracının 2020'nin başlarında bitirilmesi beklenmektedir. NASA bu görevin/misyonun 'uzay yolculuğunda yeni bir dönemin başlamasına öncülük etmesini' ummaktadır”.

Uzay Çağı'nı etkileyen başka bir büyük etken ise uzay uçuşunun özelleştirilmesidir. Bu alandaki iki büyük şirket olan Boeing ve SpaceX, araştırma ve inovasyon alanlarında büyük rol oynamaktadırlar. SpaceX'in sahibi olan Elon Musk, nihai hedeflerinin Mars'ta bir koloni kurmak olduğunu belirtmiştir ve 2018 yılında da şirketin ürettiği en büyük roketi fırlatılmıştır. Bu da şirketi belirtilen hedefin gerçekleştirilmesine daha da yaklaştırmıştır. Amazon.com kurucusu Jeff Bezos tarafından finansal olarak desteklenen Blue Origin isimli özel şirket, uzay turizmi, ticari uydu fırlatmaları ve nihai olarak Ay ve ötesindeki görevler için kullanılmak üzere roketler geliştirmektedir. Richard Branson'nın şirketi olan Virgin Galactic ise uzay turizmi için fırlatma araçları (SpaceShipTwo) üretimine yoğunlaşmış durumundadır. Şirket New York Menkul Kıymetler Borsası'nda 2019 Ekim ayında işlem görmeye başlamıştır.

Zaman dizini (kronoloji)

(İngilizce: )

 Tarih İlk ... Görev Kişi(ler)/Canlı(lar) Ülke 20 Haziran, 1944 Uzay'daki, başka bir deyişle Kármán çizgisinin üzerine çıkmış, ilk yapay nesne V-2 roketi, test uçuşu  – yok Almanya  24 Ekim, 1946 Uzaydan çekilen resimler (105 km)  New Mexico eyaletindeki White Sands Füze Sahası'ndan (İngilizce:  fırlatılan V-2 roketi.  – yok  Amerika Birleşik Devletleri 20 Şubat, 1947  Uzaydaki hayvanlar (İngilizce:) New Mexico eyaletindeki White Sands Füze Sahası'ndan (İngilizce:  20 Şubat 1947 tarihinde fırlatılan V-2 roketi.  - sirke sinekleri  Amerika Birleşik Devletleri 4 Ekim, 1957  Yapay uydu  Sputnik 1  – yok Sovyetler Birliği 3 Kasım, 1957  Yörüngedeki hayvan  Sputnik 2  Layka sovyet uzay köpeği Sovyetler Birliği 2 Ocak, 1959  Ay yakın geçişi, Güneş merkezli yörünge  Luna 1  – yok Sovyetler Birliği 12 Eylül, 1959  Ay yüzeyine çarparak iniş yapan, başka bir göksel cismin yüzeyine ulaşan ilk insan yapımı nesne  Luna 2  – yok Sovyetler Birliği 7 Ekim, 1959  Ay'ın uzak tarafı (İngilizce:)  Luna 3  – yokSovyetler Birliği 12 Nisan, 1961  Uzaydaki İnsan  Vostok 1  Yuri Gagarin Sovyetler Birliği  5 Mayıs, 1961  İnsanlı uzayaracının yönlendirilmesinin manuel olarak gerçekleştirilmesi ve Dünya yüzeyine içindeki pilotla tekrar inmeyi başaran ilk insanlı uzay görevi, böylece Uluslararası Havacılık Federasyonu tanımlarına göre ilk kez eksizsiz bir insanlı uzayuçuşu gerçekleştirilmiştir. Freedom 7 (İngilizce: )  Alan Shepard  Amerika Birleşik Devletleri 14 Aralık, 1962  Başka bir gezegende başarılı yakın uçuş (Venüs en yakın geçiş 34773 KM)  Mariner 2 (İngilizce: Mariner 2)  – yok Amerika Birleşik Devletleri 18 Mart, 1965  Uzay yürüyüşü  Voskhod 2  Alexei Leonov Sovyetler Birliği  15 Aralık, 1965  Uzayda buluşma (İngilizce:)  Gemini 6A veGemini 7 (İngilizce:Gemini 6A, Gemini 7)  Schirra, Stafford, Borman, Lovell  Amerika Birleşik Devletleri 3 Mart, 1966 Ay'ın yüzeyine yumuşak iniş  Luna 9 – yok  Sovyetler Birliği1 Mart, 1966  Başka bir gezegene çarparak iniş yapan ilk insan yapımı nesne Venera 3 (İngilizce: Venera 3 – yok Sovyetler Birliği16 Mart, 1966  İki uzayaracı arasında yörüngede kenetlenme  Gemini 8 & Agena hedef aracı (İngilizce:Gemini 8 & )  Neil Armstrong, David Scott  Amerika Birleşik Devletleri 3 Nisan, 1966  (Güneş dışında) başka bir astronomik cismin yörüngesine oturan ilk yapay uydu  Luna 10  – yok Sovyetler Birliği 18 Ekim, 1967  Başka bir gezegenin atmosferinden veri aktarımı gerçekleştiren ilk uzay aracıVenera 4– yok Sovyetler Birliği21–27 Aralık, 1968  Başka bir astronomik cismin (Ay) yerçekimsel etkisine giren ve yörüngesinde dolanan ilk insanlar  Apollo 8  Borman, Lovell, Anders Amerika Birleşik Devletleri 20 Temmuz, 1969  İnsanların ilk kez başka bir astronomik cismin (Ay) yüzeyine iniş yapması ve orada yürüş gerçekleştirmesi  Apollo 11  Neil Armstrong, Buzz Aldrin  Amerika Birleşik Devletleri15 Aralık, 1970  İlk kez başka bir gezegenin yüzeyinden Uzölçüm verisinin aktarılmasıVenera 7 – yok Sovyetler Birliği19 Nisan, 1971  Çalışır haldeki ilk uzay istasyonu  Salyut 1  – yok Sovyetler Birliği  7 Haziran, 1971 Uzay istasyonunda uzun süreli mürettebat bulundurulması  Soyuz 11 ()  Georgy Dobrovolsky, Vladislav Volkov, Viktor PatsayevSovyetler Birliği 20 Temmuz, 1976  Mars yüzeyinden resimler  Viking 1  – yok  Amerika Birleşik Devletleri12 Nisan, 1981  Tekrar kullanılabilir yörüngesel uzay aracı  STS-1  Young, Crippen  Amerika Birleşik Devletleri19 Şubat, 1986  Uzun süreli uzay istasyonu  Mir  – yok Sovyetler Birliği 14 Şubat, 1990  Tüm Güneş Sistemi'nin fotoğrafı (İngilizce: )See  under "Extended Mission"  Voyager 1 – yok Amerika Birleşik Devletleri20 Kasım, 1998  Günümüzdeki uzay istasyonu  Uluslararası Uzay İstasyonu  – yok  Rusya 25 Ağustos, 2012  Yıldızlararası boşlukta yol alan ilk uzay aracı  Voyager 1– yok Amerika Birleşik Devletleri12 Kasım, 2014  Bir kuyruklu yıldızın (67P/Churyumov-Gerasimenko) yüzeyine planlarak yumuşak iniş yaptırılan ilk uzay sondasıRosetta  – yok Avrupa Uzay Ajansı14 Temmuz, 2015  Uzay sondaları tüm ana gezegenleri keşfe çıkmış olan ulusun resmi olarak tanınması  New Horizons– yokAmerika Birleşik Devletleri20 Aralık, 2015  Yörüngesel hızlandırıcı roketin yörüngeden geri dönerek yerdeki bir platforma dikey olarak iniş yapması  Falcon 9 uçuş 20– yokAmerika Birleşik Devletleri 8 Nisan, 2016  Yörüngesel hızlandırıcı roketin yörüngeden geri dönerek denizdeki bir platforma dikey olarak iniş yapması  SpaceX CRS-8– yokAmerika Birleşik Devletleri30 Mart, 2017  Daha önce kullanılmış olan yörüngesel hızlandırıcı roketin, tekrar fırlatılması ve ikinci kez dikey olarak iniş yaptırılması  SES-10– yokAmerika Birleşik Devletleri3 Ocak, 2019  Bir uzay aracının Ay'ın uzak tarafına (İngilizce:) yumuşak iniş yapması Chang'e 4– yok Çin
İlk dönemlerdeki uzay uçuşları
Uzay Çağı 4 Ekim 1957 tarihinden daha önce başlamış olarak da düşünülebilir; çünkü 1944 Haziran ayında, Alman yapımı bir V-2 roketi, çok kısa süreliğine de olsa, uzaya ulaşan insan yapımı ilk nesne olmuştur. Bazı kişiler ise, Amerikan roketçiliğinin öncüsü olan Robert H. Goddard'ın dünyadaki ilk sıvı roketi fırlattığı tarih olan 1926 Mart ayını Uzay Çağının başlangıcı olarak kabul etmektedir. Ancak Goddard'ın roketi uzaya ulaşamamıştı.

V-2 roketinin uçuşu gizlilik içerisinde gerçekleştirildiğinden, takip pek çok yıl boyunca halk tarafından bilinmemişti. Dahası, 1940'larda ve 1950'lerin başında; Almanların gerçekleştirdiği fırlatmalar ve Amerika ile Rusya'da gerçekleşen daha sonraki sondaj roketi testleri, yörüngeye ulaşamadıkları için yeni bir çağ başlatmaya yetecek derecede önem arz etmemişlerdir. Yörüngeye ulaşabilecek güçte bir rokete sahip olunması demek bir ulusun dünyanın herhangi bir yerine herhangi bir görev-yükünü (özellikle silah olarak) ulaşatırabilmesi demekti. Başka bir deyişle bür türdeki bir roket aslında kıtalararası balistik füze olarak kabul edilebilirdi. Böyle bir gelişmeden sonra Dünya'daki hiçbir yerin nükler bir savaş başlığından korunamayacağı gerçeği, yörüngesel standartın Uzay Çağının başlangıcını göstermekte sıklıkla kullanmasının yegane sebebidir
Sanat ve mimari
küçükresim|Ünlü, roket gemisi şekli verilmiş olan, 1959 yapımı Cadillac Coupe de Ville marka arabanın arka farları ve rüzgarlıkları
küçükresim|Alabama'nın Birmingham şehrindeki Town Motel'in uydu tasarımından esinlenilmiş olan tabelası
küçükresim|Kansas şehrindeki TWA şirketinin merkez binasının çatısında, onarılmış haldeki TWA Moonliner II maketi
Uzay Çağının aşağıdakileri etkilediği kabul edilir:
 Otomotiv tasarımı (İngilizce: )
 Googie mimarisi (İngilizce: )
 Lunapark gibi mekanlardaki, TWA Moonliner (ing:) ve Mission to Mars (ing:) gibi eğlence programları.
 Soğuk Savaş Temalı oyun parkı (İngilizce: )

Ayrıca bakınız

 Uzay'ın Keşfi
 Uzay Yarışı
 Uzay aracı
 İnsanlı uzay uçuşu
 Uzay sondası
 Bilişim Çağı
 Jet Çağı (İngilizce: )
 Atom Çağı
 Googie mimarisi (İngilizce: ) (uzay çağı tasarım akımı)
 Uzay turizmi

Kaynakça

Dış bağlantılar



Kategori:Uzay uçuşu
Kategori:Tarih çağları
Kategori:20. yüzyıl
Kategori:1957 tanıtımları
Kategori:1957'de uzay çalışmaları