Yakut alfabesi

Yakut alfabesi, Kiril alfabesi temel alınarak Yakutçanın (Sahaca) yazımında kullanılan alfabe. Yakutların 19. yüzyıl başlarına kadar bir yazı dili ve dolayısıyla alfabeleri yoktu,M. Fatih Kirişçioğlu, Saha (Yakut) Grameri, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara,1999. Rusya'nın siyasi amaçlarını desteklemek amacıyla bölgeye  gönderilen misyonerlerin ve devlet görevlilerinin ürettiği, resmi ve dini yazılar için özerk alfabeler geliştirilmeye başlanmıştır. Rus alfabesi dışında Saha dili için özel olarak oluşturulan ilk alfabe 1851 yılında Otto von Böhtlingk tarafından hazırlanmıştır. Bu alfabe 1899 yılında Eduard Karloviç Pekarskiy, 1908 yılında Vasili Radloff tarafından düzenlenmiştir. 1924 yılında mevcut alfabeye büyük harfler ve noktalama işaretleri eklendi. 1929 yılında Kiril temelli alfabe yerine Latin alfabesi temelli bir alfabeye geçildiyse de artan Rus baskısıyla Modern Saha Alfabesi, 1939 yılında Sovyetler Birliği tarafından kurulan bir komisyonla günümüzde de hala kullanılan Saha Kiril Alfabesi olarak son şeklini almıştır. Modern alfabeye daha sonradan "Ҕҕ, Ҥҥ, Өө, Һһ, Үү" harfleri de eklenmiştir.
Сахалыы Сурук-бичигэ Saqalıı Suruk-Biçige (Saha Alfabesi)Петров, Н.Е. (1972). "Алфавит Якутского Языка". In Баскаков, Н.А. (ed.). Вопросы Совершенствования Алфавитов Тюркских Языков СССР (in Russian). Moscow: Академия наук СССР.1819-1858
Alfabesi1851-1917
Alfabesi1858-1917
Alfabesi1917-1929
(Novgorodov)

Alfabesi1929-1939
(Yanelif)

Alfabesi1939-Bugün
Modern AlfabeHarf AdıIPAIlya Yevlampiev, Nurlan Jumagueldinov, Karl Pentzlin; Second revised proposal to encode four historic Latin letters for Sakha (Yakut) , Universal Multiple-Octet Coded Character Set International Organization for Standardization Organisation Internationale de Normalisation, 2012.NotBarakşov, P.P. "Yakutçada Ünsüzlerin Bazı Özellikleri", Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1988 (2), s. 53-59.Türkçe KarşılığıYuriy Vasiliev (Çargıstay), Türkçe-Sahaca (Yakutça) Sözlük, Türk Dil Kurumu, Ankara, 1995.АаАаАаaAaА аа/a/A aБбБбБбbBʙБ ббэ/b/B bВв––––В ввэ/v/Sadece Rusça kökenli kelimelerde bulunur.V vГгГгГгgGgГ ггэ/ɡ/G g–Ҕҕ–ʃƢƣҔ ҕҕэ/ɣ, ʁ/Ğ ğДдДдДдdDdД ддэ/d/D d–ЏџԪԫзÇçДь дьдьэ/ɟ/C cЕе–Ее––Е ее/e, je/Sadece Rusça kökenli kelimelerde bulunur.Ye ye veya e–––––Ё ёё/jo/Sadece Rusça kökenli kelimelerde bulunur.Yo yoЖж––––Ж жжэ/ʒ/Sadece Rusça kökenli kelimelerde bulunur.J jЗз––––З ззэ/z/Sadece Rusça kökenli kelimelerde bulunur.Z zИи,ІіІіИиiIiИ ии/i/İ i–ЈјЙйjJjЙ йый/j, ȷ̃/Y y veya Ỹ ỹ–––ɟ–––/ȷ̃/КкКкКкkKkК ккы/k/K kЛлЛлЛлlLlЛ лэл/l/L l–Ll–ʎLj lj––/ʎ/МмМмМмmMmМ мэм/m/M mНнНнНнnNnН нэн/n/N n–ҢңҤҥŋꞐꞑҤ ҥҥэ/ŋ/Nazal n (ng) şeklinde okunmaktadır.Ñ ñ–Н̕н̕–ɲNjnjНь ньньэ/ɲ/Yumuşak n (ny) şeklinde okunmaktadır.Ny nyОоОоОоɔOoО оо/o/O o–ӦӧЁёꭢƟɵӨ өө/ø/Ö öПпПпПпpPpП ппэ/p/P pРрРрРрrRrР рэр/ɾ/R rСсСсСсsSsС сэс/s/S s–һ–hHhҺ һһэ/h/H hТтТтТтtTtТ ттэ/t/T tУуУуУуuUuУ уу/u/U u–Ӱӱ–yYyҮ үү/y/Ü üФф, Ѳѳ––––Ф фэф/f/Sadece Rusça kökenli kelimelerde bulunur.F fХхХхХхqQqХ ххэ/q~x/Q q (X x)Цц––––Ц ццэ/ts/Sadece Rusça kökenli kelimelerde bulunur.Ts tsЧчЧчЧчcCcЧ чче/c/Ç çШш––––Ш шша/ʃ/Sadece Rusça kökenli kelimelerde bulunur.Ş şЩщ––––Щ щща/ɕː/Sadece Rusça kökenli kelimelerde bulunur.Şş şşЪъЪъ–––Ъ ъкытаанах бэлиэ/◌./Sadece Rusça kökenli kelimelerde bulunur."ЫыЫыЫыɯЬьЫ ыы/ɯ/I ıЬьЬь–––Ь ьсымнатар бэлиэ/◌ʲ/Sadece Rusça kökenli kelimelerde bulunur.'ЕеÄäЭэeEeЭ ээ/e/E eЮюЮю–––Ю юю/ju/Sadece Rusça kökenli kelimelerde bulunur.Yu yuЯяЯя–––Я яя/ja/Sadece Rusça kökenli kelimelerde bulunur.Ya ya

 Kaynakça 

Kategori:Alfabeler