Çad dilleri

Çad dilleri, Kuzey Nijerya, Güney Nijer, Çad, Güney Orta Afrika Cumhuriyeti ve Kuzey Kamerun'un yer aldığı Sahel’in bazı bölgelerinde konuşulan ve 150 dili içeren Afro-Asyatik dil ailesinin bir koludur. En çok konuşulan Çad dili Hausaca, bir lingua franca olarak Batı Afrika'nın doğusunda kalan iç bölgelerde konuşulmaktadır.

 İç sınıflandırma 
Newman (1977), dilleri daha sonraki tüm kaynaklarda da kabul edilmiş dört gruba ayırmıştır. Bununla birlikte, dil grubunun alt dallanması bu kadar sağlam olmamıştır; Örneğin Blench (2006), Doğu Çad dillerinin sadece A/B çatallanmasını kabul etmektedir.Blench, 2006. The Afro-Asiatic Languages: Classification and Reference List  (ms)

 Batı Çad dilleri (2 şube)

 (A) Hausa, Ron, Bole ve Angas dilleri
 (B) Bade, Warji ve Zaar dilleri

 Biu-Mandara dilleri/Orta Çad dilleri (3 şube)

 (A) Bura, Kamwe ve Bata dilleri 
 (B) Buduma ve Musgu dilleri
 (C) Gidar

 Doğu Çad dilleri (2 şube)

 (A) Tumak, Nancere ve Kera dilleri
 (B) Dangaléat, Mukulu ve Sokoro dilleri

 Masa dilleri

sol|küçükresim|upright=3.18| Çad dillerinin iç sınıflandırmasını gösteren bir çizelge.

 Köken 
sağ|küçükresim|upright=0.91| Nijerya'daki başlıca Çad dilleri konuşan halklar.
sağ|küçükresim|upright=0.91| Nijerya ve Nijer'de Hausa dili konuşulan bölgeler
Kuzey Kamerun bölgesindeki Çad dilleri konuşan grupların  üzerinde yapılmış çeşitli modern genetik çalışmalar, bu popülasyonlarda Y-Kromozomu Haplogrup R1b'nin, özellikle R1b'nin R-V88 varyantının, yüksek frekanslarda bulunduğunu gözlemlemiştir. Bu haplogrup Batı Avrasya'nın bazı bölgelerinde yaygın ancak Afrika'da nadir görülür. Cruciani ve diğ. (2010) bu nedenle, Holosen ortasında (~ 7.000 yıl önce) Proto-Çad dilleri konuşmacılarının, Levant'tan Orta Sahra'ya ve oradan Çad Havzası'na yerleştiğini önermektedir.

 Başka dilden alınan sözcük 
Çad dilleri, Songhay veya Maban şubelerinden dile geçmiş birçok Nil-Sahara dilleri kökenli sözcük içerir. Bu durum, Çad dilli konuşurları batıya doğru göç ederken, Çad dilleri ile Nil-Sahara dilleri konuşurları arasında gerçekleşmiş erken temasın varlığına kanıt oluşturur.Ehret, Christopher. 2006. The Nilo-Saharan background of Chadic . In P. Newman and L. M. Hyman (eds), West African linguistics: studies in honor of Russell G. Schuh, pp. 56-66. Studies in African Linguistics Suppl. 11. Columbus: Ohio University Press.

 Atıflar 

 Lukas, Johannes (1936) 'The linguistic situation in the Lake Chad area in Central Africa.' Africa, 9, 332–349.
 Lukas, Johannes. Zentralsudanische Studien, Hamburg 1937;
 Newman, Paul and Ma, Roxana (1966) 'Comparative Chadic: phonology and lexicon.' Journal of African Languages, 5, 218–251.
 Newman, Paul (1977) 'Chadic classification and reconstructions.' Afroasiatic Linguistics 5, 1, 1–42.
 Newman, Paul (1978) 'Chado-Hamitic 'adieu': new thoughts on Chadic language classification', in Fronzaroli, Pelio (ed.), Atti del Secondo Congresso Internazionale di Linguistica Camito-Semitica. Florence: Instituto de Linguistica e di Lingue Orientali, Università di Firenze, 389–397.
 Newman, Paul (1980) The Classification of Chadic within Afroasiatic. Leiden: Universitaire Pers Leiden.
 Herrmann Jungraithmayr, Kiyoshi Shimizu: Chadic lexical roots. Reimer, Berlin 1981.
 Herrmann Jungraithmayr, Dymitr Ibriszimow: Chadic lexical roots. 2 volumes. Reimer, Berlin 1994
 Schuh, Russell (2003) 'Chadic overview', in M. Lionel Bender, Gabor Takacs, and David L. Appleyard (eds.), Selected Comparative-Historical Afrasian Linguistic Studies in Memory of Igor M. Diakonoff, LINCOM Europa, 55–60.

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 Çad dilleri üzerine çevrimiçi hber kaynağı 

Kategori:Afro-Asyatik diller
Kategori:Çad dilleri