İstisnacılık

İstisnacılık, bir türün, ülkenin, toplumun, kurumun, hareketin, bireyin veya zaman diliminin "istisnai" (yani sıra dışı veya olağanüstü) özel statüye ve yazgıya sahip olduğunu düşünme doktrini veya inancıdır. Terim, belirtilmiş olsun veya olmasın bir şekilde üstün olunduğu fikrini de taşır. Bu istisnayı Tanrı ya da kaderin tayin ettiği düşünülebilir. Her ne kadar ortaya atılan bu fikir bir döneme ilişkin olarak gelişmiş gibi görünse de, günümüzde özellikle belirli uluslara veya bölgelere ilişkin bağlamlarda kullanılmaktadır.

İngiltere'den ilk göç eden Babalara ve ilk dönem sömürgecilerine, Amerika'ya gelmeleri için Tanrı'nın Avrupa kökenli bu yerleşimcilere ilham verdiği ve "İlahi Takdir"in desteğine sahip oldukları ulusal mitolojide yer almaktadır.

 Kavramın gelişimi ve kullanımı 
Alman romantik filozof ve tarihçiler, özellikle Johann Gottfried Herder (1744-1803) ve Johann Gottlieb Fichte (1762–1814), 18. yüzyılın sonlarında benzersizlik teması üzerine yoğunlaştılar. Siyasal devlet vurgusunu azaltıp, bunun yerine bütün insanlar için, dillerini ve geleneklerini içeren Volk (halk) kavramının benzersizliğini vurguladılar. Kendine özgü tarihi olan kültürel bir varlık olarak kabul edilen her millet, bir "ulusal ruh" ya da "halkın ruhuna" (Almanca: Volksgeist) sahipti. Bu fikir, milliyetçiliğin geliştiği 19. yüzyıl Avrupa topraklarında, özellikle de elitlerin başka yerlerden yönettiği ülkelerde, güçlü bir etkiye sahipti.

Amerika Birleşik Devletleri, Avustralya, Fransa, Almanya, Yunanistan, Hindistan, Pakistan, Japon İmparatorluğu, İran, İsrail, Kuzey Kore, Güney Afrika, İspanya, İngiltere, Sovyetler Birliği, Avrupa Birliği ve Tayland gibi birçok ülke için "istisnalık" iddiaları yapıldı. Tarihçiler, tarihte Çin, Osmanlı İmparatorluğu, Antik Roma ve Antik Hindistan gibi tarihi imparatorluklar da dahil olmak üzere birçok başka örnek de göstermektedirler.

On dokuzuncu yüzyılda İngiliz emperyalistleri, dünyanın karanlıkta kalmış bölgelerine üstün İngiliz değerleri getirme misyonuna sahip olduklarına inanıyorlardı. Günümüzde ise Yahudiler, Tanrı'nın onlara, şu anda Batı Şeria'da işgal ettikleri Filistin topraklarını verdiklerini sanmaktadırlar. Amerika'ya giden Avrupalı sömürgeci göçmenler, kıtayı aşmak için "İlahi Takdir tarafından tahsis edilmiş açık bir kadere" sahip olduklarına inanmışlardır. ABD'de hâlâ birçok kişi ülkelerinin dünyanın geri kalanına ışık yaymak gibi özel bir misyonu olduğuna inanıyor.
 Eleştiriler 
İstisnacılığa olan inanç, bir analizdeki tuhaflıkları aşırı vurgulaması ve anlamlı karşılaştırmaları görmezden gelmesi veya küçümsemesi bakımından tarihselciliğe benzer hatalı bir düşünceyi temsil edebilir. Bir grup, farklılığın görünümünü abartmak, daha geniş bir hareket alanı yaratmak ve algılanan gerekçeleri azaltacak benzerliklerin tanınmasından kaçınmak için "istisnacılık" iddiasında bulunabilir.  Bu, anlamlı karşılaştırmalar için ilgili temelleri göz ardı eden sahte bir argümantasyon biçimi olan özel savunma örneği olabilir. İstisnacılık genellikle zayıf tarihsel bilgiye dayanmaktadır.

 Diğer alanlarda kullanımı 
İstisnacılığın, tıp ve genetik alanlarında da kullanımları vardır.

Psikoloji alanındaki bazı hastalıkların semptomları arasında bulunan bir tür psikotik sanrı olan grandiyöz, İngilizce büyük anlamına grand kelimesinden gelir ve kişinin kendini aşırı bir güven içerisinde birçok yönden üstün görmesine neden olur.

 Ayrıca bakınız 
 Amerikan istisnacılığı
 Antroposantrizm
 Şovenizm
 Elitizm
 Seçilmiş Kişi
 Yahudilikte Seçilmiş Halk inancı
 Sonderweg
 Hindutva
 Grandiyöz

 Konuyla ilgili yayınlar 


 Kaynakça 

Kategori:İstisnacılık
Kategori:Eleştirel teori
Kategori:Felsefi teoriler
Kategori:Uluslararası ilişkiler teorisi