Sasani şehinşahları listesi

Sasani İmparatorluğunun şehinşahları (Orta Farsça: , "İranlı ve İranlı Olmayanların Krallarının Kralı") geniş bir coğrafyada hüküm sürmüşlerdir. En güçlü olduğu zaman, batıda Türkiye ve Rodos doğuda Pakistan'a kadar uzanıyordu ve aynı zamanda modern Kafkasya, Yemen, Birleşik Arap Emirlikleri, Umman, Mısır, İsrail, Lübnan, Suriye, Ürdün ve Orta Asya'daki bölgeleri kapsıyordu.

Sasani İmparatorluğu, 400 yıldan daha uzun bir süre boyunca komşu baş rakibi Roma-Bizans İmparatorluğu ile birlikte dünyanın en büyük güçlerinden biri olarak kabul edildi.Norman A. Stillman The Jews of Arab Lands pp 22 Jewish Publication Society, 1979 International Congress of Byzantine Studies Proceedings of the 21st International Congress of Byzantine Studies, London, 21-26 August 2006, Volumes 1-3 pp 29. Ashgate Pub Co, 30 sep. 2006  Sasani hanedanı, bir Persli olan 224 yılında İstahr'dan bir Persli olan I. Erdeşîr ile başladı ve 651'de III. Yezdicerd ile sona erdi.

Purandoht'un öldüğü 631 ile III. Yezdicerd'ın tahta oturduğu 632 arası dönemde tahta geçenler için uygun tanımlamalar kafa karıştırcıdır, çünkü tahtı ele geçiren bazı hükümdarlar daha sonra Sasani Hanedanı'ndan diğer üyeler tarafından uzaklaştırıldı ya da tehdit edildiler. Dönem, Sasani İmparatorluğu içindeki hizipçiliğin ve bölünmenin biridir.

 Unvan 
Sasani İmparatorluğu'nun kurucusu I. Erdeşîr () "İranlıların şehinşahı" (Orta Farsça: ; Partça: ) unvanını kullanmıştır. Erdeşîr'den hemen sonra gelen I. Şâpûr () Kâbe-i Zerdüşt'de bulunan yazıtlarında bu unvanı kesin bir şekilde seçer. Şâpûr, dört Sasani ardılı için artan önem sırasında farklı unvanlar kullanır: Sasan'a "Lord" (Xwaday) unvanı, Papag'a "kral", Erdeşîr'e "İranlıların Krallarının Kralı" ve son olarak kendisine  "İranlı ve İranlı olmayanların Krallarının Kralı" ( ;  ) demiştir., page 116. "İranlı ve İranlı olmayanların Krallarının Kralı" unvanı ayrıca I. Şâpûr'un, Romalılara karşı aldığı zafer ve İranlı olmayan toprakları Sasani egemenliğine eklemesinden sonra, tek bir gümüş sikkede de görülür. Unvan, sonraki tüm Sasanii krallarının sikkelerinde kullanılmıştır.

 Şehinşah 
Sasani İmparatorluğu'nun başı [şehinşah] (krallarının kralı) idi, ayrıca şah (kral) olarak da bilinirdi. Sağlığı ve refahı her zaman önemliydi ve "Ölümsüz olu" ifadesi onu cevaplarken kullanılırdı. 6. yüzyıl ve sonrası Sasani sikkelerine bakıldığında, ay ve güneş fark edilir. Ay ve güneşin anlamı, İranlı tarihçi [Touraj Daryaee] kelimeleriyle "kralın dünyanın merkezinde olduğu ve güneş ve ayın onun etrafında döndüğü anlamına gelmekteydi. Gerçekten, eski bir Mezopotamya fikri olan dünyanın dört köşesinin kralıydı" Kral, Romalı, Türk ve Çinli gibi diğer tüm hükümdarları kendisinden aşağı görürdü. Sakalı altın ile süslenirken, çok renkli kıyafetler giyer ve makyaj yaparlardı. Erken Sasani kralları kendilerinin kutsal soydan geldiklerine inanırlardı; kendilerini “bay" (kutsal) olarak adlandırırlardı.

Kral, halkın karşısına çıktığında, bir perdenin arkasına gizlenirlerdi ve adamlarından bazıları, kalabalığı uzak tutumak ve yolunu açmak için, önünde dururdu. Birisi kralın karşına çıktığında, proskynesis olarak da bilinen önünde yüzükoyun yatmak zorundaydı. Kral Pushtigban olarak da bilinen bir grup kraliyet muhafızı tarafından korunurdu. Diğer durumlarda kral, darigan olarak bilinen bir grup saray muhafızıyla korunurdu. Bu grupların her ikisi de Sasani İmparatorluğu'nun kraliyet aileleri tarafından işe alınırdı ve kralın güvenliğinden, kralın saraylarının girişlerinin kontrol edilmesinden, krala ziyaretçilerin takdim edilmesinden, askeri emirlerin verilmesine ya da müzakerelerde yer almakla görevlendirilen hazarbed komutasındaydılar. Hazarbed, bazı durumlarda kraliyet cellatı olarak hizmet ederdi. İran yeni yılı Nevruz sırasında ve Mihragan (Mitra'nın gününde), kral bir konuşma yapardı.

 Sasani devlet organizasyonu 

küçükresim|upright=1.36|Önemli olaylar ve bölgesel değişimi de içeren Sasani İmparatorluğu'nun zaman çizelgesi.
Varlığı boyunca, Sasani İmparatorluğu mutlak monarşidir. Şehinşahlar, otoriterinin tepesinde yer alır, Satrap ile Satraplıkları yönetirdi. Şehinşah, İmparatorluğun en yüksek otorite formuydu fakat sıklıkla satraplarının isyanları ile karşılaşırlardı. Gerçekten, Sasani İmparatorluğu'da Part İmparatorluğu'na karşı bir satrapın isyanı ile kurulmuştu.

Sasani İmparatorluğu, en geniş topraklarına II. Hüsrev'in 38 yıllık hükümdarlığında ulaşmıştı; en uzun hüküm süren, II. Şâpûr 70 yıl hüküm sürmüştür.

Sasani kralları, kendilerini Ahameniş İmparatorluğu'nun ardılı olarak görürlerdi ve birçok Sasani krallarının amacı daha önce Ahamenişlerin elinde olan tüm toprakları fethetmekti.

 Şehinşahları listesi 
Aşağıdaki tablo Sasani şehinşahları ve onlar tarafından kullanılan unvanları içerir.

Sasani şehinşahları tarafından kullanılan unvanlar:

Padişah, İmparator anlamında,
Šāhān Šāh, Türkçede Şehinşah olarak bilinir, kralların kralı anlamında,
Sāhān šāh ērān ud anērān, İran ve Aniran'ın krallarının kralı anlamında,
Šāhan šāh sākān, Sakas'ın kralı anlamında.
Šāh hindestān, Hindistan'ın kralı anlamında.

 # Şehinşah Sikke ya da heykel Hüküm başlangıcı Hüküm bitişi Öncülü ile ilişkisi NotlarSasani Hanedanı1I. Erdeşîr80px224Şubat 242  —Part İmparatoru IV. Erdevân 'ı Hormizdegan Muharebesi'nde yendikten sonra kendisini şehinşah ilan etti
242 yılında doğal sebepler ile öldü
Artaxares ve Artaxerxes olarak da bilinir2I. Şâpûr80px12 Nisan 240Mayıs 270Oğlu12 Nisan 240 tarihinden itibaren babsı ile ortak imparator
Mayıs 270 tarihinde doğal sebepler ile öldü
Sapores ya da  Sapor olarak da bilinir3I. Hürmüz80pxMayıs 270Haziran 271OğluSadece bir yıl hüküm sürdü
Oromastes olarak da bilinir4I. Behrâm80pxHaziran 271Eylül 274KardeşiMani'nin ölümü de dahil olmak üzere Maniheizme zulmetmiştir.
Eylül 274 tarihinde hastalık/doğal sebepler ile öldü5II. Behrâm80px274293Oğlu293 yılında doğal sebepler ile öldü6III. Behrâm80px293293OğluBüyük-amcası Narseh liderliğindeki ayaklanma sırasında muhtemelen idam edildi7Narseh80px293302Büyük-amcasıIII. Behrâm'e karşı liderlik ettiği isyan ile gücü ele geçirdikten sonra tac giydi
Ayrıca Narses ya da Narseus olarak da bilinir8II. Hürmüz80px302309OğluBabasının tahttan çekilmesinden sonra tac giydi9Adûr Narseh80px309309OğluZalimliği nedeniyle Sasani asilleri tarafından tahttan indirildi10II. Şâpûr80px309379KardeşiKardeşi Adarnases'in ölümünden sonra, annesinin karnındayken tac giydirildi
II. Sapor olarak da bilinir11II. Erdeşîr80px379383Kardeşi384 yılında doğal sebepler ile öldü12III. Şâpûr80px383388Yeğeni13IV. Behrâm80px388399Oğlu14I. Yezdicerd80px399420Oğlu15IV. Şâpûr80px420420Oğlu16Hüsrev80px420420Kuzeni17V. Behrâm80px420438Kuzeni18II. Yezdicerd80px438457Oğlu19III. Hürmüz80px457459Oğlu20I. Fîrûz80px457484Kardeşi21Belâş80px484488KardeşiFîrûz'un oğulları olan 2 yeğeninin isyanı ile karşılaştı
İlk isyan Zarir tarafından yapıldı ama başarısızlıkla sonuçlandı ve idam edildi
İkinci isyan Kubâd tarafından yapıldı, ilkinin başarısız olması yüzünden Ak Hunlardan yardım istedi22I. Kubâd80px488496YeğeniAmcası Belâş'a karşı Ak Hunların yardımıyla çıkardığı isyan sonrası tac giydi23Câmasb80px496498Kardeşi24I. Kubâd80px498531KardeşiZarmihr Karen ve Ak Hunların yardımıyla tahta yeniden çıktı25I. Hüsrev80px531579Oğlu26IV. Hürmüz80px579590Oğlu27II. Hüsrev80px590590OğluBabasına karşı isyan etti, kendini İran'ın Kralı ilan etti fakat Behrâm-ı Çûbîn tarafından tahttan indirildiMihrân Hanedanı28Behrâm-ı Çûbîn80px590591AsiIV. Hürmüz ve II. Hüsrev'e karşı isyan etti ve kendini kral ilan ettiSasani Hanedanı29II. Hüsrev80px591628IV. Hürmüz'ün oğluBehrâm-ı Çûbîn'in mağlup olmasından sonra tekrar Sasani kralı olduIspahbudhan Hanedanı30Bistâm80px591595AmcasıII. Hüsrev'in amcası
Bastam şehrinin kurcusuSasani Hanedanı31II. Kubâd80px628628Oğlu Babasını ve 18 erkek kardeşini öldürdükten sonra tahta çıktı
 Birkaç ay sonra saltanattan öldü32III. Erdeşîr80px628629OğluMihrân Hanedanı33Şehrbârâz80px27 Nisan 62917 Haziran 629General626 yılında Konstantinopolis Kuşatması'na katılmıştırSasani Hanedanı34III. Hüsrev80px629629II. Hüsrev'in yeğeniKısa bir süre Horasan'da rakip kral olarak hüküm sürmüştür35Purandoht80px17 Haziran 62916 Haziran 630II. Hüsrev'in kızıII. Hüsrev'in kızı
Sasani tahtına oturan sadece iki kadından biridir36Şâpûr-i Şehrvârâz80px630630Şehrbârâz ile II. Hüsrev'in kızkardeşinin oğludur37II. Fîrûz80px630630I. Hüsrev'in soyundan gelir38Azarmidoht80px630631II. Hüsrev'in kızıII. Hüsrev'in kızı ve Purandoht'un kızkardeşi
Sasani tahtına oturan sadece iki kadından biridirIspahbudhan Hanedanı39Ferruh Hürmüz80px630631GeneralSasani Hanedanı40VI. Hürmüz80px630631Gaspçı41IV. Hüsrev80px631631II. Fîrûz'un kardeşi42V. Hürmüz80pxMart 631Nisan 631II. Hüsrev'in oğlu43Purandoht80px631632II. Hüsrev'in kızıSasani tacını tekrar alamıştır44III. Yezdicerd80px632651II. Hüsrev'in torunuBir dizi iç çatışmalar ve cinayetler sırasında tahta geçti
Hükümdarlığının ilk yılında Müslümanların İran'ı fethi başladı Sasani İmparatorluğu'nun sonu -III. Fîrûz80px651 (Sürgünde)679 (Sürgünde)OğluBir Tang generali olarak hizmet edeceği Çin topraklarına çekilmiştir
Sasani sarayının sürgündeki uzantısı İran Valiliğinin başı olarak hizmet etmiştir. - Narseh80px679 (Sürgünde)BilinmiyorOğluBabası gibi bir Tang general olarak hizmet etmiştir -VII. Behrâm80pxBilinmiyor710 (Sürgünde)III. Yezdicerd'in oğlu -VI. Hüsrev80pxBilinmiyorBilinmiyorBilinmiyorSoğdianalar ve Türklerin yanı sıra Mâverâünnehir'de İslami güçlere karşı mücadele ettiği bilinir c. 728-729
III. Yezdicerd'ın doğrudan soyundan geldiği bilinen son kişidir. III. Fîrûz ya da VII. Behrâm'dan hangisinin oğlu olduğu belirsizdir

 Ayrıca bakınız 
Sasani Hanedanı soyağacı

 Kaynakça 
Özel

Genel





Kategori:Asya hükümdarları listeleri