Batı İran dilleri

Batı İran dilleri, Doğu İran dilleri ile birlikte Hint-Avrupa dil ailesinin İran dilleri grubunu oluşturan iki koldan biridir. Batı İran dilleri temelde Kuzeybatı İran dilleri ve Güneybatı İran dilleri olmak üzere iki kola ayrılmaktadır. Eski Farsça, Medce, Partça ve Orta Farsça gibi diller İran dillerinin batı grubunda yer almış belgelenmiş en eski dilleridir. Farsça, Kürtçe, Beluçça, Lurca, Zazaca, Talışça, Tatça, Simnanca, Sengserce, Gilekçe gibi diller bu grupta yer almaktadır.

 Diller 
Geleneksel Kuzeybatı şubesi, genetik bir gruptan ziyade Güneybatı olmayan diller için bir şemsiye terimdir. Batı İran dilleri aşağıdaki gibi listelenebilir:Gernot Windfuhr, 2009, "Dialectology and Topics", The Iranian Languages, RoutledgeLanguages preceded by question marks, and many of the varieties of Persian, are from other sources. The dialects of the Central Plateau are from the source provided there.

 Eski İran dilleri 
 Güneybatı: Eski Farsça † 
 Kuzeybatı: Med dili †

 küçükresim|upright=2|Fars platosundaki modern İran dillerinin haritası. Batı İran dilleri sarı/yeşil gölgelidir.

 Orta İran dilleri 
 Güneybatı: Orta Farsça †
 Kuzeybatı: Partça † Eski Azerice †

 Yeni İran dilleri 

 Kuzeybatı İran Dilleri 
Azeri dilleri:

 Zaza dilleri Kuzey Zazaca, Güney Zazaca
 Tat dilleri: Alamutça, Merkez Tatça, Şahrudi-Güney Talışça, Hoinice, Kuzey-Merkezi Talışça, Merkezi Talışça, Kuzey Talışça, Kuzey Tatça, Herzendice, Kilitçe, Güney Tatça, Elviri-Videri, Rezecerdice, Vefsçe, Aştiyanca
 Gorani dilleri: Goranice, Şebeki-Bacelani

Komisen dilleri:

 Sengserce
 Lasgerdice
 Sorheyi-Efteri: Sorheyice,Efterice

Simnan-Biyabuneki dilleri:

 Simnanca
 Biyabunekçe

Hazar dilleri

 Gileki-Rudbari: Batı Gilekçesi, Doğu Gilekçesi, Galeşçe, Rudbarca
 Mâzenderani-Şehmirzadi: Mâzenderanca, Şehmirzadice
 Gürganca

Beluç dilleri

 Beluçça: Doğu Beluççası (Bugti, Kasrani, Leghari, Marri, Mazari, Upper Sindhi Balochi), Güney-Batı Beluççası (Güney Beluççası, Batı Beluççası)
 Koroşça

Merkezi İran-Kirman dilleri

 Kavirce
 Merkezi İran/Kirmani: Yahudi İran dilleri (Khunsari, Mahallati, Vanişani, Judeo-Golpaygani, Gezce, Sedehi, Ardestani, Nohuji, Sajzi, Jarkuya'i, Rudashti, Kafrudi, Kafruni, Judeo-Esfahani, Arani, Bidgoli, Delijani, Nashalji, Abuzaydabadi, Kohrudi, Badrudi, Kamu'i, Jovşakani, Meyma'i, Abyana'i, Soi, Badi, Natanzi, Kaşa'i, Tari, Tarki, Judeo-Kaşani, Zerdüşt Dari, Nayini, Zefra'i, Varzeney, Tudeşki, Keyjani, Abçuya'iGazic, Judeo-Hamadani-Borujerdi, Kashanic, Hansarca, Yazdi-Kermani-Nayini)
 Sivendice

Lek-Kürt dilleri

 Lekçe
 Kürt dilleri: Kurmanci, Soranice, Kelhurice

 Güneybatı İran Dilleri 
Başkart dilleri: Kuzey Başkartça (Garmsiri, North Bashkardi) Güney Başkartça (Garahven, Gwafr, Parmont, Pirou, Shahbavek)

Fars lehçeleri: Ardakani, Buringuni, Kuhmareyce, Judeo-Shirazi, Kalati, Kondazi, Masarmi, Papuni, Somghuni, Xullari

Fars-Kafkas Tat dilleri:

 Farsça: Batı (İran) Farsçası (Esfahani, Kermani, Khorasani, Birjandi, Damghani, Ferdosi, Gonabadi, Kashmari, Mashhadi, Neyshaburi Qayini, Quchani, Sabzevari, Shahrudi, Taybadi, Torbate, Haydariei, Torbate Jami, Sistani, Araki (Iran), Gorgani, Karbalai Kermanshahi, Ketabi (resmi), Mahalati Malayeri, Perso-Tabaric, Qazvini, Qomi, Savei, Tehrani, Bandari, Bushehri, Fars, Khuzestani), Doğu Farsçası (Darice, Tacikçe)
 Kafkas Farsçası: Tatça, Cuhuri (Yahudi Tatçası),

Kumzarca

Açom dilleri: Bastak, Bixa, Evaz, Gerash, Lari, Xonj

Luri-Dezfuli dilleri:

 Lur dilleri: Bahtiyari-Güney Luri (Bahtiyarca, Güney Lurca), Kuzey Lurca (Andimeshki, Bala-Gariva'i, Burucerdice, Cagani, Khorramabadi, Mahali, Nahavandi)
 Dezfuli-Shushtari dilleri: Dezfuli, Shushtari

Halaç dilinin İrani olduğu iddia edilmiştir, ancak Halaçlar bir Türk dili konuşur.

Orta İran'ın lehçeleri genetik gruplama yerine coğrafidir. Daha çok Merkezi ve İsfahan illerinde konuşulur. Genç nesiller Farsça konuşmayı bu dillere kıyasla tercih etmektedir.Central dialects , Gernot Windfuhr, Encyclopedia Iranica

 Ayrıca bakınız 

 Doğu İran dilleri

 Kaynakça 

 Kitap kaynakları 

 Compendium Linguarum Iranicarum, ed. Rüdiger Schmitt. Wiesbaden: L. Reichert Verlag, 1989; s.   99.

 Dış bağlantılar 



Kategori:Batı İran dilleri