Vir illustris

Ünvan vir illustris ("şanlı adam") Geç Antik Çağ'da Roma ve Konstantinopolis senatosundaki en yüksek derecelerini tanımlamak için kullanılan bir ünvandır. Bütün senatörler vir clarissimus ("çok ünlü adam") ünvanına sahipti; ancak dördüncü yüzyılın ortalarından itibaren vir illustris ve vir spectabilis ("takdire şayan adam", illustrisden daha düşük bir derece) yüksek makam sahiplerini ayırt etmek için kullanıldı.

 Tarihi 
 Kökenleri 
Geç Antik Çağ'a ait Romalı senatörlerin gelenekleri, ilk iki yüzyıl boyunca yavaş yavaş gelişen isimlerine vir clarissimus ünvanını ekledi. Dördüncü yüzyılda, senatör düzeni sayısal olarak büyük ölçüde arttı, böylece ünvan daha yaygın hale geldi ve daha değerli senatörleri ayırt etmek için vir spectabilis ve vir illustris ünvanları tasarlandı. İlk vir illustris örneği, 354 yılında, Praefectus praetorio tarafından kullanılmasıyla meydana geldi.Cod. Theod. 11, 1, 6: "Rufini viri clarissimi et inlustris praefecti praetorio". Birkaç on yıl boyunca tutarsız bir şekilde kullanıldı, ancak daha düzenli olarak, belki de MS 372'de İmparator I. Theodosius tarafından onur ünvanlarının resmi olarak kanun haline getirilmeyle ilintilidir.P. Heather, "Senatorial Careers", in The Cambridge Ancient History, Volume 13 (1998), pp. 188-91.

 Makamlar 
Ünvan hakkı bulunan makamlar zamana göre değişmekteydi. MS 5. yüzyılın başlarındaki Notitia Dignitatum, ünvanın verildiği makamları şöyle listeler:
Praefectus praetorio ("Praetorian Prefect"),
Praefectus urbi ("Urban Prefect"),
Magister militum ("Askerlerin efendisi"),
Praepositus sacri cubiculi ("Mukaddes Odanın Subayı"),
Magister officiorum ("Makamların Efendisi"),
Quaestor,
Comes sacrarum largitionum ("Mukaddes Cömertliğin Kontu"),
Comes rerum privatarum ("[İmparatorluk] Özel Mülklerinin Kontu") ve
Comes domesticorum equitum sive peditum ("Saray Süvari ya da Piyade Kontu").Not. dign. or. 2-15; Not. dign. occ. 2-13; Berger (1915), 1074-7 gives a survey of the evidence from inscriptions and legal codes for these offices. Bunların ötesinde, ünvan da sık sık konsüllere, bazen daha düşük makamlara verilirdi. Bu durumlarda, ünvan makamın sorumluluğunun genişlediğini veya bireye sadece onursal olarak verildiğini gösterebilir.

 Sonraki gelişmeler 
Ünvan kısa sürede Senato'nun aktif üyeliği olarak kabul edildi; beşinci yüzyılın ortalarında, Spectabiles ve Clarissiminin Senatoya katılması beklenmiyordu. İmparator I. Justinianus hükümdarlığında tüm senatörler illustris olarak kabul edildi.Justinianus için hazırlanan hukuk kitaplarından biri olan Pandectsde Ulpian şöyle der (1, 9, 12, 1) senatores … accipiendum est eos, qui a patriciis et consulibus usque ad omnes illustres viros descendunt, quia et hi soli in senatu sententiam dicere possunt ("Biz senatörler patrisyenleri ve konsüllerden bütün viri illustrese kadar kişileri anlamalıyız, çünkü onlar da senatoda görüşlerini bildirebileceklerdendir."). Aynı zamanda, "illustris" ünvanı, dördüncü yüzyılda "clarissimus"un altına düşürüldü ve yüksek yetkililer, "vir gloriosus" veya "gloriosissimus" ve "vir magnificus" ünvanlarıyla belirtildi.

 Yazılı formlar 
Eski yazıtlarda ve elyazmalarında "inlustris" yazılımı daha sık görülür.T. Mommsen, Theodosiani Libri XVI cum Constitutionibus Sirmondianis, Prolegomena, (Zurich: Weidmann, 1905), p. cxlvii. Illustris, clarissiminin bir alt kümesi olduğundan ünvan, özellikle resmi belgelerde genellikle "vir clarissimus et illustris" olarak yazılır.Hirschfeld (1901), pp. 596-8 (=Hirschfeld [1915], pp. 665-7). Kısa ünvan genellikle "v. i." (çoğul "vv. ii."), "v. inl." ya da  "vir inl." şeklinde ve uzun ünvan "v. c. et inl."Berger (1916), pp. 1070, 29-38; TLL, Volume 7, 1, p. 397, 1-5. şeklinde kısaltılır.

Merovenjler ve Karolenjler zamanı, vir inluster ve viri inlustres yazımı yaygındı.Henry d'Arbois de Jubainville, [www.persee.fr/doc/crai_0065-0536_1887_num_31_2_69305 "L'emploi du titre de vir inluster ou vir inlustris dans les documents officiels de l'époque mérovingienne"], Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres, 31, 2 (1887), pp. 167–68.

 Kaynakça 
Özel

Genel

Kategori:Antik Roma'da ünvanlar

Kategori:Bizans'ta ünvan ve makamlar
Kategori:Roma Senatosu