Türkiye'de elektrik

Türkiye'de her yıl yaklaşık 300 TW/s elektriği, yani Türkiye'nin birincil enerjisinin miktarının beşte biri, kullanılmaktadır. Türkiye'de elektrik hem yerel hem ithaldir. Türkiye'nin sera gaz emisyonlarının en büyük kaynağı kömür yakan termik santralleridir.

Tarihi
küçükresim|upright=0.75|Türkiye'nin elektriğin kaynakları
küçükresim|upright=0.75|Bursa'da eski bir trafo

İlk elektrik santrali 1902'de Tarsus'un dışında inşa edildi. 1914'te İstanbul'daki Silahtarağa Elektrik Santrali üretmeye başladı. Osmanlı İmparatorluğun ilk büyük santralidir.

Tüketim
Türkiye elektrik enerjisi tüketimi 2018 yılında bir önceki yıla göre %2,2 artarak 304,2 milyar kWh, elektrik üretimi ise bir önceki yıla göre %2,2 oranında artarak 304,8 milyar kWh olarak gerçekleşmiştir.

2018'de 303 TW/s kullanıldı, zirvesi 50 GW Ağustos'ta oldu.

Hükümet tarafından 2019'dan sonradaki beş yıl 11 milyar dolar enerji verimliliği yatırım planlıyor. Ayrıca 2035'teki %80 akıllı saat hedefi var.

Türkiye'de 2024 yılı Kasım ayı sonu itibari ile 167 bin 519 elektrikli araç bulunmaktadır. Elektrikli araçları şarj etmek için 2024 yılı sonu itibari ile 27 bin soketi bulunmaktadır.

Üretim

küçükresim|upright=0.75|Mersin'deki Greenway güneş kulesi
2018'deki elektriği %37% kömür, %30 doğal gaz, %20 hidrolik,%7% rüzgâr, %3 güneş ve %2,5 jeotermal dan üretilmiştir. Devletin EÜAŞ yanı sıra özel şirketler de bulunmaktadır.

2023 yılı sonu verilerine göre en yüksek elektrik kurulu güç 25.350 MW ile doğalgazdan elde edilmiştir.

Türkiye'nin kömür kaynaklı elektrik üretimi 2023 yılında 118 TWh ile tarihi yüksek seviyeye ulaştı. Bu üretim ile Türkiye, Polonya'yı geride bırakarak Avrupa'da kömürden en çok elektrik üretimi yapan ikinci ülke oldu. Kömür üretimindeki bu artış, ithal kömür kullanan elektrik santrallerinden kaynaklandı.

Ağustos 2022'de uygulamaya giren AB'nin Rus kömürüne karşı ithalat yasağından sonra, kömür fiyatları doğalgazdan daha fazla düşerek doğalgazın elektrik üretiminde kömüre karşı maliyet avantajını kaybetmesine neden oldu. Bunun sonucunda, doğalgazdan elektrik üretimi Türkiye'de geçtiğimiz iki yıl üst üste düşerek son dört yılın en düşük üretimine geriledi. Diğer yandan kömürden elektrik üretiminin toplam üretimdeki payının %36'ya yükselmesi Türkiye'nin elektrik üretimi kaynaklı karbon salımlarını artırdı.

Türkiye, yenilenebilir enerji kurulumlarını hızlandırarak ithal yakıtlara olan bağımlılığını azaltabilir. Yüksek güneş ve rüzgar enerjisi potansiyeli göz önünde bulundurulduğunda Türkiye, ithal kömürde yaşanan yükseliş eğilimini tersine çevirebilir ve temiz enerji dönüşüm hedeflerine ulaşabilir.

İletim
Türkiye Elektrik İletim A.Ş. yayın yapmaktadır. Sabancı Üniversitesinin 2018 araştırmasını göre 2026'da Türkiye'nin elektriğinden %20'si rüzgâr ve güneşten normal yayın yatırımdan üretebilecek.Godron (2018), s6

Dağıtım

Türkiye Elektrik Dağıtım ve bölgesel tekeller elektriği dağıtmaktadır.

Çevresel etkisi
küçükresim|upright=0.75|Eski Halfeti'deki cami Fırat Nehri'ndeki Birecik Barajı ve Hidroelektrik Santrali yüzünden su altında

İktisat ve finans
EPİAŞ toptan pazarı yapar ve devletin şirketi EÜAŞ toptan fiyatlar idare eder. Devlet son kullanıcının fiyatlar kural yapar. Yeni rüzgar ve güneş santralleriyle elektrik üretmek, mevcut ithal kömür santralleriyle üretmekten daha ucuzdur.

Şirketler
Enerji şirketlerin kredisi çoğunun dolar kredisi olarak alınması ancak enerji şirketlerinin gelirinin Türk lirası olması, enerji sektörünün TL'nin değer kaybından etkilenmesine yol açmaktadır.

Uluslararası ticaret
Yaklaşık %1'i ihraç edilmektedir.

Kaynakça

Dış bağlantılar

 Türkiye elektrik sisteminin basitleştirilmiş interaktif bir simülasyonu: SHURA Enerji Dönüşümü Merkezi