Karadağca

Karadağca veya Karadağlıca (Црногорски језик Crnogorski jezik), ana ülke Karadağ'da ve komşu devletlerde (Sırbistan, Hırvatistan) konuşulan Güney Slav dilleri koluna mensup bir yazı dilidir. Aynı zamanda Karadağ'ın resmî dilidir. Karadağ dili veya Karadağlı dili olarak da isimlendirilebilir. Karadağ Anayasasının “dil ve alfabe” başlıklı 13. maddesinde Karadağca dilinin resmiyeti ve alfabesi belirtilmiştir.Karadağ Anayasası  (Karadağca)

Yazı dili ve ağız olarak Karadağca konuşurlarının sayısı 2011 yılı sayım verilerine göre, Karadağ’da 229.251 kişidir. Anılan konuşur sayısına Karadağ’ın çevresindeki ülkelerden Sırbistan’da 2.519, Hırvatistan’da 876 ve Slovenya’da 462 kişinin eklenmesiyle toplam konuşur sayısı 233.108 olur. Bu sayı 2011 yılındaki nüfus sayımında ana dilini Karadağca olarak belirtenleri gösterir. Bazılarınca Hırvatça, Sırpça ve Boşnakçanın da beraber alındığı Sırp-Hırvat dilinin standartlaştırılmış bir formu olarak kabul edilmektedir.David Dalby, Linguasphere (1999/2000, Linguasphere Observatory), s. 445, 53-AAA-g, "Srpski+Hrvatski, Serbo-Croatian".Benjamin W. Fortson IV, Indo-European Language and Culture: An Introduction, 2nd ed. (2010, Blackwell), s. 431, "Because of their mutual intelligibility, Serbian, Croatian, and Bosnian are usually thought of as constituting one language called Serbo-Croatian."

 Alfabe 

Latin ve Kiril esaslı iki denk forma sahiptir. Anayasal olarak her iki yazı sisteminin eşit olması sebebiyle, Karadağlı alfabesi iki paralel varyanta sahiptir. Alfabe 32 harften oluşur.

 Karadağlı alfabesi Latin varyantı 

+ Alfabe Sıra  Harf  Türk alfabesindeki dengi  Sıra  Harf  Türk alfabesindeki dengi 1  A a  A a  17  Lj lj  /ly/ telaffuzuna yakın 2  B b  B b  18  M m M m 3  C c  /ts/ telaffuzuna yakın  19  N n N n 4  Č č  Ç ç  20  Nj nj /ny/ telaffuzuna yakın 5  Ć ć  Ç ç harfine yakın  21  O o O o 6  D d  D d  22  P p P p 7  Dž dž  C c  23  R r R r 8  Đ đ  C c harfine yakın  24  S s S s 9  E e  E e  25  Š š Ş ş 10  F f  F f  26  Ś ś /sy/ telaffuzuna yakın 11  G g  G g  27  T t T t 12  H h  H h  28  U u U u 13  I i  İ i  29  V v V v 14  J j  Y y  30  Z z Z z 15  K k  K k  31  Ž ž J  16  L l  L l  32  Ź ź /zy/ telaffuzuna yakın

 Karadağlı alfabesi Kiril varyantı 

+Alfabe Sıra  Harf  Türk alfabesindeki dengi  Sıra  Harf  Türk alfabesindeki dengi 1  А а  A a  17  Н н  N n 2  Б б  B b  18  Њ њ  /ny/  telaffuzuna yakın 3  В в  V v  19  О о  O o 4  Г г  G g  20  П п  P p 5  Д д  D d  21  Р р  R r 6  Ђ ђ  C c harfine  yakın  22  С с  S s 7  Е е  E e  23  Ć ć  /sy/  telaffuzuna yakın 8  Ж ж  J j  24  Т т  T t 9  З з  Z z  25  Ћ ћ  Ç ç harfine  yakın 10  З́ з́  /zy/  telaffuzuna yakın  26  У у  U u 11  И и  İ i  27  Ф ф  F f 12  Ј ј  Y y  28  Х х  H h 13  К к  K k  29  Ц ц  /ts/  telaffuzuna yakın 14  Л л  L l  30  Ч ч  Ç ç 15  Љ љ  /ly/  telaffuzuna yakın  31  Џ џ  C c 16  М м  M m  32  Ш ш  Ş ş

 Tarihçe 
Dilin tarihi için MS 9. yüzyıla kadar inen görüşler ortaya atılmıştır. Buradan başlayarak “9-12. yüzyıl”, “12-15. yüzyıl”, “15-18. yüzyıl”, “18. yüzyıl-1830’lar”, “1830’lar-1914” ve “1914’ten günümüze olmak üzere alt dönemler belirtilmiştir.

Karadağca dili, tarihte 1990 yılına kadar “Sırpça” olarak adlandırılmış ve sınıflandırılmıştır.cf. Roland Sussex, Paul Cubberly, The Slavic Languages, Cambridge University Press, Cambridge 2006; esp. v. pp. 73: "Serbia had used Serbian as an official language since 1814, and Montenegro even earlier.". Dilin Sırpçadan ayrışması ve kendi standartlaştırılmış yazı dilinin oluşturulması 1990 yılında Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti'nin dağılması sonrasında Karadağ bağımsızlığının savunucuları tarafından başlatılmıştır. Karadağca 2007 yılında Karadağ Anayasası'nda Karadağ'ın resmî dili olarak ilan edilmiştir ve dilin kullanımı devlet tarafından desteklenmekte ve teşvik edilmektedir.

Yazı diline iki yeni harf ve çeşitli imla kuralları eklenmiş olmasına rağmen bu yenilikler toplum içerisinde bazı kesimlerce kabul görmemiştir. Bu gibi meseleler siyasi yaklaşım ve etnik aidiyetle ilgilidir. Karadağ’da ve civarında “Sırp” kimliğinden olan veya bu kimliği savunan kişilerde Karadağcanın kendi özerk varlığına karşı tutumlar görülebilir.

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Fakultet za crnogorski jezik i kniževnost Karadağlı Dili ve Edebiyatı Fakültesi (Karadağca)
 Lingua Montenegrina Dil, edebiyat, kültür araştırmaları dergisi (Karadağca)
 Folia linguistica et litteraria Dil ve edebiyat araştırmaları dergisi (Karadağca)


*
Kategori:Doğal diller
Kategori:Güney Slav dilleri
Kategori:Karadağca