Lazca dilbilgisi

Lazca, Kartveli dilleri olarak da bilinen Güney Kafkas dil ailesinden bir dildir. Megrelce ve Lazcanın Antik Çağ'da konuşulduğu varsayılan Zan dilini veya Kolhi dilini oluşturduğu kabul edilir.(Hazırlayanlar) Rusudan Amirecibi-Mullen (editör), Nana Danelia, İnga Gundua, ,,კოლხური (მეგრულ-ლაზური) ენა" (Kolhi (Megrel-Laz) Dili), Tiflis, 2006, s. 5, 12.  ISBN 99940-61-43-7

Laz dilinin gramer yapısı görece geç dönemde ele alınmıştır. Nitekim Laz dilinin grameri üzerine en kapsamlı çalışma, Nikolay Marr tarafından 1910 yılında yayımlanmıştır. Rusça olan bu eser Грамматика чанского (лазского) языка: С хрестоматией и словарем ("Çan (Laz) Dilinin Grameri: Antoloji ve Sözlükle Birlikte") adını taşımaktadır. Marr bu çalışmasında Lazcanın gramer yapısını ayrıntılı biçimde Rusça açıklamalarla ele almış, Lazca kelimeleri ise Gürcü alfabesiyle yazmıştır. Kitapta “Xрестоматией” (“Antoloji”) adlı bölümde derlediği Lazca metinleri yayımlamıştır. “Cловарем” adlı sözlük bölümünde ise, Gürcü alfabesiyle yazdığı Lazca kelimeleri Rusça açıklamıştır.Nikolay Marr, Грамматика чанского (лазского) языка : СЪ хрестоматией и словарем (Çan (Laz) Dilinin Grameri: Antoloji ve Sözlükle Birlikte), 1910

Günümüzde, Lazcanın konuşulduğu alanlar Gürcistan'ın Helvaçauri belediyesine bağlı Sarpi köyünden Rize ilinin Pazar ilçesine kadar uzanır. Lazca, aynı zamanda 1878-1879 yıllarındaki sürgünden kaçan Lazların yerleştiği Türkiye'nin batısındaki bazı köylerde de konuşulur. Gürcistan'da, Sarpi köyü haricinde, Abhazya'da Lazca konuşan başka köyler de vardı. Fakat günümüzde hala konuşan insanların kalıp kalmadığı bilinmemektedir.

Lazca üç lehçeye ayrılmıştır: Hopa-Çhala (Hopa-Borçka), Vitze-Arkabe (Fındıklı-Arhavi) ve Atina-Artaşeni (Pazar-Ardeşen). Diyalektik sınıflandırma temel olarak fonetik özelliklerle belirlenir. Daha spesifik olarak, kritik nokta, yalnızca Hopa-Çhala lehçesinde korunan ancak Vitze-Arkabe ve Atina-Artaşeni lehçelerinde farklı yansımaları olan Kartveli foneminin [qʼ] yansımalarıdır.

Ses bilgisi ve yazma sistemi

Sesli harfler

Lazca beş ünlü sesten oluşur: a, e, i, o, u.

+Lazcada ünlü harfler tablosu ön arka dudak dışı dudak ünsüzü yüksek i  u  orta e  o  alçak a 

Sessiz harfler

Lazcadaki ünsüz bileşimleri diyalektik olarak değişir. Khopa-Chkhala lehçesinde tam ses kümesi vardır, ancak Vitze-Arkabe ve Atina-Artasheni lehçelerinde küçük dil ile alakalı gırtlaksı bir ses olan q sesi yok olmuştur.

+Lazcada ünsüz harfler tablosu duraklamalar yarı kapantılı ünsüzler sürtünmeli sessiz harfler geniz sessleri liquids yarı ünlüler sesli sessiz sesli sessiz sesli sessiz gırtlaksı sesler soluklu sesler gırtlaksı sesler soluklu sesler dudak ünsüzü b  p̌  p  v  f  m  dişsel d  t̆  t  ž  ǯ  ʒ  z  s  n  l  diş yuvası c  ç̌  ç  j  ş  r  y  damaksıl g  ǩ  k  ğ  x  küçük dilsel q  gırtlaksı h 

Fonetik süreçler

Küçük dilsel q sesinin değişimi

Gırtlaksı küçük dil sesi olan q, sadece Khopa-Chkhala lehçesinde v ve l ünsüzlerinden önce kullanılır. Bu sesin varlığı aynı zamanda gırtlaksı duruşlarla kanıtlanır ve birkaç kelimede geçer, p̌qorop (Ben severim smb./sth.); ǩqorop (Ben seni seviyorum); t̆qubi (ikizler), ǯqv-/ǯqvin- (uzlaştırmak); ç̌qint̆i (taze yumuşak ve olgunlaşmamış) bu kelimelere örnektir. Ama çoğu durumda, *t̆q → t̆ǩ; *ǯq → ǯǩ; *ç̌q → ç̌ǩ ses dönüşümleri gerçekleşir.

Vitze-Arkabe lehçesinde, *q → ǩ ünsüz değişimi gerçekleşir ("olmak" anlamına gelen ovapu ← *oqvapu fiili istisnadır). İlk ön sesli harf ve ara vokallerde *q → ∅ değişimi gerçekleşir.

Atina-Artasheni lehçesinde:
İlk ön sesli harf durumlarında q → ∅ değişimi gerçekleşir. ör. *qoropa → oropa "sevmek", *qona → ona "mısır tarlası" vb.
Ara vokallerde *q → y/∅ değişimi gerçekleşir. ör. *loqa → *loʔa → loya/loa "tatlı", *luqu → *luʔu → luu "lahana" vb.
Kelime başlangıcında qv → ǩv/v değişimi gerçekleşir. ör. qvali → ǩvali/vali "peynir, *qvaci → ǩvaci/vaci "testis" vb.
Sesli vokallerde qv → y değişimi gerçekleşir. ör. *oqvapu → oyapu "olmak", *iqven → iyen "o olacak" vb.
Geriye kalan tüm durumlarda q → ∅ değişimi gerçekleşir.

Regresif asimilasyon

En yaygın türleri:
 Regresif seslendirme değişimleri:
 s → z t → d k → g ş → j ç → c p → b Regresif sertleşme:
 b → p g → k Regresif gırtlaklaştırma
 b → p̌ p → p̌ g → ǩÜnsüzlerin yok olması

İki tane n sessiz harfini içeren bazı morfolojik bağlamlarda, "n" harfi yalnızca sesli harfle ayrılır. İlk "n" harfi yok olur. miqonun → miqoun (Benim {herhangi bir nesne} var), iqvasinon → iqvasion (o yapacak), mulunan → *muluan → mulvan (Onlar geliyorlar).

Bir başka yok olma, deǩiǩe → deiǩe (dakika) kelimesinde gerçekleşir. Arapçadaki دقيقة daqīqa kelimesi de  sesini içerir. Ancak Lazcada q sesi yukarıdaki gibi belirsizdir.

Sesli vokallerdeki r sesinin düşmesi
Bu değişim Khopa-Chkhala ve Vitze-Arkabe lehçelerinde görülür. r → y → ∅ değişimi gerçekleşir.

Yarı kapantılı ünsüze dönüşme
Atina-Artasheni lehçesinde, kelimede damaksıl ön sesli harfler olan e ve i ile kayma ünsüzü olan y kullanıldığında aşağıdaki harflerde yarı kapantılı ünsüze dönüşme gerçekleşir:g → cǩ → ç̌k → ç Alfabe 
küçükresim|upright=1.14|1928 yılında basılmış bir Lazca gazete
Lazca, Gürcü alfabesi ya da Latin alfabesi ile yazılabilir.(Türkçede kullanıldığı gibi, ancak belirli Lazca ekleri ile).

 Gürcü (Mhedruli) Latin (Türkiye) Latin (Ender) IPA Ortografik alfabeler Transkripsiyon ა a a  ბ b b  გ g g  დ d d  ე e e  ვ v v  ზ z z  თ t t  ი i i  კ ǩ, veya kʼ ḳ  ლ l l  მ m m  ნ n n  ჲ y y  ო o o  პ p̌, veya pʼ ṗ  ჟ j ž  რ r r  ს s s  ტ t̆, veya tʼ ṭ  უ u u  ფ p p  ქ k k  ღ ğ ɣ  ყ q qʼ  შ ş š  ჩ ç č  ც ʒ, veya з Extension consonnant for the Altaic (Turkish) version of the Latin alphabet, often represented with the digit three (3) (currently missing from Unicode ?) ; the Cyrillic letter ze (З/з) has been borrowed in newspapers published in the Socialist Republic of Georgia (within USSR) to write the missing Latin letter ; modern orthographies used today also use the Latin digraphs Ts/ts for З/з ve Ts’/ts’ for(З’/з’ c  ძ ž, veya zʼ ʒ  წ ǯ, veya зʼ  ċ  ჭ ç̌, veya çʼ č’  ხ x x  ჯ c ǯ  ჰ h h  ჶ f f 

İsmin halleri

Lazcada ismin sekiz hali vardır. Bunlar yalın, ergarif, datif, genitif, latif, ablatif ve artık kullanılmadığı düşünülen zarf halidir.

 İşaretYalın  -i/-eErgatif  -kDatif  -sGenitif  -işLatif  -işaAblatif  -işeEnstrümental  -iteZarf  -ot

Sıfat çekimleri örneği

 İşaretKök: mcveş- ("eski")Yalın  -i  mcveş-iErgatif  -k  mcveş-i-kDatif  -s  mcveş-i-sGenitif  -iş  mcveş-işLatif  -işa  mcveş-işaAblatif  -işe  mcveş-işeEnstrümental  -ite  mcveş-iteZarf  -ot  mcveş-ot

İsim çekimleri örneği

 İşaretStem: ǩoç- ("adam")Yalın  -i  ǩoç-iErgatif  -k  ǩoç-i-kDatif  -s  ǩoç-i-sGenitif  -iş  ǩoç-işLatif  -işa  ǩoç-işaAbLatif  -işe  ǩoç-işeEnstrümental  -ite  ǩoç-iteZarf  -ot  n/a

İsimler

Diğer Güney Kafkas dillerinde olduğu gibi Lazcada da isimler ve objeler ikiye ayrılır:

 'Akıllı' varlıklar. Bu varlıklar mi? (kim?) sorusu ile bulunur.
 'Akıllı olmayan' varlıklar. Bu varlıklar mu? (ne?) sorusu ile bulunur.

 İsim sınıflandırma şeması 

SomutSoyutCanlıCansızİnsan ve insan benzeri canlılar (ör. Allah, tanrılar, melekler)HayvanCansız fiziksel objelerSoyut objelerAkıllıAkıllı olmayanmi? ("kim?")mu? ("ne?")

Sayılar

Birkaç fonetik farklılık dışında Lazcadaki sayılar Megrelcedeki sayılar ile aynıdır. Sayı sistemi Gürcücede olduğu gibi vigesimaldır.

Nicel sayılar

Lazcadaki nicel sayıların büyük çoğunluğunun kökü Proto-Kartvelian dillerine dayanır. Sadece ar(t) (bir) ve eči (yirmi), Zan dili ve Gürcüce deki düzenli fonetik refleksler olan Karto-Zan kronolojik düzeyi için yeniden yapılandırılmıştır. Silya (bin) sözcüğü Pontus Rumcasından alınmıştır ve orijinal Lazcada vitoši olarak geçer.

Lazcadaki nicel sayıların Megrelce, Gürcüce ve Svanca ile karşılaştırılması

 LazcaMegrelceGürcüceSvanca 1 ar(t) arti erti ešxu 2 jur/cur žiri/žəri ori yori 3 sum sumi sami semi 4 otxo otxi otxi oštxw 5 xut xuti xuti woxušd 6 anşi amšvi ekvsi usgwa 7 şkvit škviti švidi išgwid 8 ovro ruo rva ara 9 çxoro čxoro cxra čxara 10 vit viti ati ešd 11 vitoar vitaarti tertmeṭi ešdešxu 12 vitojur vitožiri tormeṭi ešdori 13 vitosum vitosumi cameṭi ešdsemi 14 vitotxo vitaantxi totxmeṭi ešdoštx 15 vitoxut vitoxuti txutmeṭi ešdoxušd 20 eçi eči oci yerwešd 21 eçidoar ečdoarti ocdaerti yerwešdiešxu 30 eçidovit ečdoviti ocdaati semešd 40 jurneçi žaarneči ormoci woštxuešd 50 jurneçidovit žaarnečdoviti ormocdaati woxušdešd 60 sumeneçi sumoneči samoci usgwašd 70 sumeneçidovit sumonečdoviti samocdaati išgvidašd 80 otxoneçi otxoneči otxmoci arašd 90 otxoneçidovit otxonečdoviti otxmocdaati chxarašd 100 oşi oši asi ašir 101 oşi do ar ošarti aserti ašir i ešxu 102 oşi do jur ošžiri asori ašir i yori 110 oşi do vit ošviti asati ašir i ešd 200 juroşi žiroši orasi yori ašir 500 xutoşi xutoši xutasi woxušd aršir 1000 şilya/vitoşi antasi atasi atas 1999 şilya çxoroş
otxoneçdovit̆oçxoro antas čxoroš
otxonečdovitočxoro atas cxraas
otxmocdacxrameṭi atas čxara ašir
chxarašd chxara 2000 jurşilya žiri antasi ori atasi yori atas 10000 vit şilya viti antasi ati atasi ešd atas

Sıra sayıları

Lazcada sıra sayıları ma-...-a eklerinin arasına konulur. Megrelcede ise sayılara -n eki eklenir. Ma-...-a ekleri Proto-Kartvelian dillerinden alınmıştır. (Gürcüce me-...-e ve Svanca me-...-e)

Sıralı sayılarını türetme kuralı

LazcaMegrelceGürcüceSvanca ma-SAYI-a(ni) ma-SAYI-a me-SAYI-e me-SAYI-e

Lazcadaki sıra sayılarının Megrelce, Gürcüce ve Svanca ile karşılaştırılması

 LazcaMegrelceGürcüceSvanca 1. maartani ṗirveli ṗirveli manḳwi 2. majura(ni) mažira meore merme 3. masuma(ni) masuma mesame meseme 4. maotxa(ni) maotxa/mantxa meotxe meuštxwe 5. maxuta(ni) maxuta mexute meuxušde 6. maanşa(ni) maamšva meekvse meusgwe 7. maşkvita(ni) maškvita mešvide meyšgwide 8. maovra(ni) maruo merve meare 9. maçxora(ni) mačxora mecxre meyčxre 10. mavita(ni) mavita meate meyšde 11. mavitoarta(ni) mavitaarta metertmeṭe meyšdešxue 12. mavitojura(ni) mavitožira metormeṭe meyšdore 13. mavitosuma(ni) mavitosuma mecameṭe meyšdseme 14. mavitotxa(ni) mavitaantxa metotxmeṭe meyšdoštxe 15. mavitoxuta(ni) mavitoxuta metxutmeṭe meyšdoxušde 20. maeça(ni) maeča meoce meyerwešde 21. eçidomaarta(ni) ečdomaarta ocdameerte 30. ečidomavita(ni) ečdomavita ocdameate mesemešde 40. majurneça(ni) mažaarneča meormoce meuštxuešde 50. jurneçidomavita(ni) žaarnečdomavita ormocdameate meuxušdešde 60. masumeneça(ni) masumoneča mesamoce meusgwešde 70. sumeneçidomavita(ni) sumonečdomavita samocdameate meyšgwidešde 80. maotxoneça(ni) maotxoneča meotxmoce mearašde 90. otxoneçidomavita(ni) otxonečdomavita otxmocdameate mečxarašde 100. maoşa(ni) maoša mease meašire 101. oşmaarta(ni) ošmaarta asmeerte 102. oşmajura(ni) ošmažira asmeore 110. oşmavita(ni) ošmavita asmeate 200. majuroşa(ni) mažiroša meorase meyorašire 500. maxutoşa(ni) maxutoša mexutase meuxušdašire 1000. maşilya(ni)/mavitoşa(ni) maantasa meatase meatase

Kesirli sayılar

Lazca ve Megrelcedeki kesirli sayı türetme kuralı Eski Gürcüce ve Svancaya benzer.

Kesirli sayıları türetme kuralı

 Lazca Megrelce Gürcüce Svanca Eski Yeni na-SAYI-al/or na-SAYI-al/or na-SAYI-al me-SAYI-ed na-SAYI-al/ul

Lazcadaki kesirli sayıların Megrelce, Gürcüce ve Svanca ile karşılaştırılması

   Lazca Megrelce Gürcüce Svanca Eski Yeni whole mteli teli mrteli mteli tel half gverdi gverdi naxevari naxevari xənsga 1/3 nasumori nasumori nasamali mesamedi nasemal 1/4 naotxali naotxali/naantxali naotxali meotxedi naoštxul 1/5 naxutali naxutali naxutali mexutedi naxušdal 1/6 naanşali naamšvali naekvsali meekvsedi nausgwul 1/7 naşkvitali naškvitali našvidali mešvidedi nayšgwidal 1/8 naovrali naruali narvali mervedi naaral 1/9 naçxorali načxorali nacxrali mecxredi načxaral 1/10 navitali navitali naatali meatedi naešdal 1/11 navitoartali navitaartali natertmeṭali metertmeṭedi naešdešxul 1/12 navitojurali navitožirali natormeṭali metormeṭedi naešdoral 1/20 naeçali naečali naocali meocedi nayerwešdal 1/100 naoşali naošali naasali measedi naaširal 1/1000 naşilyali/navitoşali naantasali naatasali meatasedi naatasal

Zamirler

Kişisel zamirler

 Lazca MegrelceGürcüce Khopa-Chkhala Vitze-Arkabe Atina-Artasheni Ben ma(n) ma ma ma me Sen si(n) si si si šen O aya haya ham ena esa Bu ia heya him ina isa Biz çki çku şǩu čki/čkə čven Siz  tkvan tkvan t̆ǩva tkva tkven Onlar antepe hamtepe hani enepi eseni Bunlar entepe hemtepe hini inepi isini

İyelik zamirleri

 Lazca MegrelceGürcüce Khopa-Chkhala Vitze-Arkabe Atina-Artasheni Benim çkimi çkimi şǩimi čkimi/čkəmi čemi Senin  skani skani sǩani skani šeni Onun hemuşi muşi himuşi muši misi Bizim çkini çkuni şǩuni čkini/čkəni čveni Sizin tkvani tkvani t̆ǩvani tkvani tkveni Onların hentepeşi hemtepeşi / hentepeşi hentepeşi / hinişi inepiš mati

Fiiller
Lazcada fiillerin; kişi, sayı, versiyon, zaman, ruh hali, görünüm ve ses belirten halleri vardır.

İnsan ve sayılar

Lazcada fiiller, Megrelce, Gürcüce ve Svancada olduğu gibi tek değerlikli, iki değerlikli ve üç değerlikli olabilir.

Tek değerlikli fiiller sadece öznel bir kişiliğe sahiptir ve geçişsizdir.
İki değerlikli fiiller bir konu ve bir nesneye sahiptir (doğrudan veya dolaylı). Onlar:
Nesne doğrudan ise geçişlidir
Nesne dolaylı ise geçişsizdir
Üç değerlikli fiiller bir konu ve iki nesneye sahiptir (biri doğrudan ve diğeri dolaylı) ve geçişsizdirler.

+Verb personality table Tek değerlikli İki değerlikli Üç değerlikli geçişsiz geçişli geçişsiz geçişli Konu + + + + Doğrudan nesne + + Dolaylı nesne + +

Kişi tekil veya çoğul olabilir.

Lazcadaki kişi ve nesne işaretleri Megrelcedekilerle aynıdır.

Nesne işaretleri

   Tekil Çoğul S1 v- v-...-t S2 ∅- ∅-...-t S3 ∅-...-n/-s/-u ∅-...-an/-es

Nesne işaretleri

   Tekil Çoğul O1 m- m-...-an/-es/-t O2 g- g-...-an/-es/-t O3 ∅- ∅-...-an/-es

Önceden sessiz harfin kullanıldığı durumlarda v- ve g- harfleri fonetik olarak değişir:

sesli ünsüzlerden önce: v- → b-
sessiz ünsüzlerden önce:
v- → b- → p-
g- → k-
gırtlaklı ünsüzlerden önce:
v- → b- → p̌-
g- → ǩ-

Version

Megrelce, Gürcüce ve Svancada olduğu gibi Lazcada da versiyon kiplerini göstermenin dört farklı türü vardır:
öznel - eylemin eylemi yapan için tasarlandığını gösterir,
amaç - eylem başka bir kişiye yöneliktir,
nesnel-pasif - eylem başka bir kişi için amaçlanmıştır ancak konu pasiftir,
tarafsız - tarafsız olarak.

Lazcada versiyon işaretlerinin Megrelce, Gürcüce ve Svanca ile karşılaştırılması

 Versiyon Lazca Megrelce Gürcüce Svanca Öznel -i- -i- -i- -i- Amaç -u- -u- -u- -o- Nesnel-pasif -a- -a- -e- -e- Tarafsız -o- -o-/-a- -a- -a-

Zaman kipleri

Lazca'da en fazla 22 mastar eki olabilir. Bunlar üç seri hâlinde gruplandırılmıştır (Oqopumu/ovapu/oyapu).

Fiil çekim örneğikökü: ç̌ar- (yazmak) ve r- (olmak) I Serisi Khopa-Chkhala Vitze-Arkabe Atina-Artasheni şimdiki zaman ç̌arups ç̌arums hikâye birleşik zamanı ç̌arupt̆u ç̌arumt̆u optatif hikâye birleşik zamanı ç̌arupt̆as ç̌arumt̆as imperfective inferential ç̌arupt̆-eren ç̌arumt̆u-doren ç̌arumt̆u-donu şartlı şimdiki zaman ç̌arupt̆u-ǩon ç̌arumt̆u-ǩo(n) gelecek zaman I (r)t̆as-unon (r)t̆asen ort̆as-en geçmişte kalmış gelecek zaman I (r)t̆as-unt̆u t̆ast̆u ort̆as-eret̆u II Serisi Khopa-Chkhala Vitze-Arkabe Atina-Artasheni geniş zaman ç̌aru optatif geniş zaman ç̌aras aoristic inferential I ç̌ar-eleren
/ç̌ar-een
/ç̌ar-elen ç̌aru-doren ç̌aru-donu aoristic inferential II ç̌ar-eleret̆u
/ç̌ar-eet̆u
/ç̌ar-elet̆u ç̌aru-dort̆u aoristic inferential optative ç̌ar-eleret̆as
/ç̌ar-eet̆as
/ç̌ar-elet̆as n/a aoristic conditional ç̌aru-ǩon gelecek zaman II ç̌aras-unon ç̌aras-en geçmişte kalmış gelecek zaman II ç̌aras-unt̆u
/ç̌ara-t̆u ç̌ara-t̆u ç̌aras-ert̆u conditional of aoristic inferential II ç̌ar-eleret̆u-ǩon
/ç̌ar-eet̆u-ǩon n/a inferential of the past of future II ç̌aras-unt̆-eren ç̌ara-t̆u-doren n/a conditional of the past of future II ç̌ara-t̆u-ǩon n/a III Serisi Khopa-Chkhala Vitze-Arkabe Atina-Artasheni inversive inferential I uç̌arun inversive inferential II uç̌arut̆u inferential optative uç̌arut̆as inferential conditional uç̌arut̆u-ǩo(n)

Eskiliğine göre bu mastar ekleri iki kümede gruplandırılabilir:

eski (birincil) (Megrelce ile aynı).
yeni (ikincil) temel mastar eklerinden türetilmiştir (Lazcaya özel).Mastar eklerini eskiliğine göre sınıflandırılması' Yeni (Lazcaya özel) Eski (Megrelce ile aynı) imperfective inferential şimdiki zaman gelecek zaman I hikâye birleşik zamanı past of future I optatif hikâye birleşik zamanı aoristic inferential I şartlı şimdiki zaman aoristic inferential II geniş zaman aoristic inferential optative optatif geniş zaman future II koşullu geniş zaman past of future II inversive inferential I Conditional of aoristic inferential II inversive inferential II inferential of the past of future II inferential optative conditional of the past of future II inferential conditional

Kipler

Belirteç
Belirteç, önermenin görünür bir gerçek olarak alınması gerektiğini iddia etmektedir.

Sorular
Bir gösterge ifadesini soruya dönüştürmenin iki yolu vardır:
Soru belirten kelimelerini kullanarak. ör. mi? (kim?), mu? (ne?), so? (nerede?), mundes? (ne zaman?), muç̌o? (nasıl?) vb. Bu kural Megrelce, Gürcüce ve Svancada da geçerlidir.
Bir fiilin yanına soru eki olan -i harfini ekleyerek. Aynı ek Megrelcede -o, Eski Gürcücede -a ve Svancada -ma/-mo/-mu'dur.

Emir kipi
Bir emri veya isteği ifade eder. 2. şahsa (tekil / çoğul) karşı kullanıldığında geniş zaman kullanılır ve geriye kalan tüm durumlarda optatif geniş zaman kullanılır.

Dilek kipi
Olasılık, dilek, arzuyu ifade eder.

Şartlılık kipi
Bir durumun olması ya da olmaması için gerekli koşulları ifade eder. Bu gibi durumlarda -ǩo (At.-Arsh, Vtz.-Ark.) / -ǩon/-ǩoni'' (Khop.-Chkh.) ekleri kullanılır.

 Kaynakça 

 Kaynakça 

.

.

 Dış bağlantılar 
 Laz Gürcüce-Latin ve Latin-Gürcüce çevirmeni

Dil bilgisi
Kategori:Dillerine göre dilbilgisi