Havadan yangın söndürme

Havadan yangın söndürme, orman yangınlarıyla mücadele etmek için hava taşıtlarının kullanılmasıdır. Orman yangınlarını söndürmek için uçak ve helikopter gibi hava taşıtlarından yangın söndürücü maddeler atılır. Yangınlarla mücadelede kullanılan kimyasallar arasında su, köpükler ve jel gibi su arttırıcılar ve Phos-Chek gibi özel olarak formüle edilmiş yangın önleyicileri bulunmaktadır.

 Ekipman 
Havadan yangınla mücadele için çok çeşitli helikopterler ve sabit kanatlı uçaklar kullanılmaktadır. 2003 yılında, "ABD Orman Hizmetleri ve Toprak Yönetimi Bürosu'nun her yangın mevsiminde yaklaşık 1,000 uçağa sahip olduğu, kiraladığı veya sözleşme yaptığı ve son yıllarda yıllık harcamaları 250 milyon ABD Dolarını aştığı bildirildi".

Helikopterler

küçükresim|Ukrayna Devlet Acil Servisi (MChS) Mil Mi-8MTV, Nezhin yakınlarında su alıyor

Helikopterler tanklarla (helitankerler) donatılabilir veya kova taşıyabilirler. Erickson AirCrane gibi bazı helikopterler de öne monte edilmiş bir köpük topu ile donatılmıştır. Kovalar genellikle göllere, nehirlere, rezervuarlara veya portatif tanklara daldırılarak veya daldırılarak doldurulur. Kovaların en popüleri esnek Bambi kova‘ dır.Tanklar yerde doldurulabilir (su ihaleleri veya kamyona monte sistemlerle) veya su göllerden, nehirlerden, rezervuarlardan veya asılı bir şnorkel aracılığıyla portatif bir tanktan sifonlanabilir. Popüler yangın söndürme helikopterleri arasında Bell 204, Bell 205, Bell 212, Boeing Vertol 107, Boeing Vertol 234 ve havada asılı dururken doğal veya insan yapımı bir su kaynağından doldurmak için bir şnorkel içeren Sikorsky S-64 Aircrane helitankerdir. Şu anda dünyanın en büyük helikopteri olan Mil Mi-26 bir Bambi kovası kullanır.

Su bombardıman uçakları
küçükresim|Consolidated PBY Catalina amfibi uçan tekne hava tankeri
küçükresim|İtalyan Canadair CL-415 iş başında
küçükresim|Aero Union tarafından işletilen Lockheed P-3A Orion
küçükresim|PZL M-18 Dromader, ABD'de Mobridge, Güney Dakota yakınlarında su atıyor.
küçükresim|sağ|Beriev Be-200 İsrail'deki 2010 Carmel Dağı orman yangını'na karşı operasyon sırasında Akdeniz'deki su depolarını dolduruyor
küçükresim|İran İslam Devrim Muhafızları Birliği İlyuşin İl-76TD ile havadan yangınla mücadeleyi hava gösterisinde gösterirken.
küçükresim|Ukrayna Devlet Acil Servisi'nden Antonov An-32 orman yangınına su döküyor.
Karaya gerek duymadan göllerden, rezervuarlardan veya büyük nehirlerden su alan uçan tekneler ve amfibi uçaklar veya hava tanker üssündeki "hava tankerleri" veya "su bombardıman uçakları" yerde su doldurulabilen tanklarla donatılmış sabit kanatlı uçaklardır.
küçükresim|Boeing 737-300 Coulson Aviation tarafından işletilmektedir

Yangınla mücadele için yıllar boyunca çeşitli uçaklar kullanılmıştır. 1947'de Birleşik Devletler Hava Kuvvetleri ve Birleşik Devletler Orman Servisi, askeri uçakların su dolu bomba atımını denedi. Bombalar başarısız oldu ve bunun yerine iç su depolarının kullanılması kabul edildi.

İkinci Dünya Savaşı ve Kore Savaşı dönemi bombardıman uçakları uzun bir süre havadan yangınla mücadele filosunun temel dayanağı olmasına rağmen, daha yeni amaca yönelik tankerler o zamandan beri hizmete girdi. En küçüğü Tek Motorlu Hava Tankerleridir (İngilizce: Single Engine Air Tankers, SEAT). Bunlar, genellikle yaklaşık  su veya geciktirici atan tarımsal püskürtücülerdir. Örnekler arasında, her atımda yaklaşık  su veya yangın geciktirici solüsyon atabilen Air Tractor AT-802 ve çift kanatlı Sovyet Antonov An-2 yer alır. Bu uçakların her ikisi de bir su kütlesinin yüzeyinden su çeken şamandıralarla donatılabilir. İkinci Dünya Savaşı dönemine Consolidated PBY Catalina benzer şekilde, Canadair CL-215 ve türevi CL-415 yangınla mücadele için özel tasarlanmış ve üretilmiştir. Hırvat Hava Kuvvetleri yangınla mücadele amacıyla altı CL-415 ve altı AT 802 kullanır.

Orta büyüklükte değiştirilmiş uçaklar arasında Kaliforniya Ormancılık ve Yangından Korunma Bakanlığı tarafından kullanılan Grumman S-2 Tracker (S-2T olarak güçlendirilmiş turboprop motorlarla donatılmış) bulunur. Kanada'nın Conair Group Inc. tarafından geliştirilen ve kullanılan Conair Firecat versiyonu olarak, Douglas DC-4, Douglas DC-7, Lockheed C-130 Hercules, Lockheed P-2 Neptune ve Lockheed P-3 Orion – ve ticari eşdeğeri L-188 Electra – hava tankeri olarak kullanılmıştır. Conair ayrıca bir dizi Convair 580 ve Fokker F27 Friendship turboprop uçağını hava tankerlerine dönüştürdü.

Şimdiye kadar kullanılan en büyük hava itfaiye uçağı, Global Supertanker olarak bilinen Boeing 747 hava itfaiye uçağıdır ve basınçlı su atma sistemi ile beslenen  taşıyabilir. Supertanker, 2009'da ilk kez operasyonel olarak konuşlandırıldı ve İspanya'da bir yangınla mücadele etti.ABC - El 'superavión' bombero no fue efectivo en incendio Serranía de Cuenca  (in Spanish) Tanker ilk Amerikan operasyonunu 31 Ağustos 2009'da Oak Glen Fire'da yaptı. O zamandan beri Boeing 747-400 ile değiştirildi. Halihazırda hava tankeri olarak kullanılan bir başka geniş gövdeli jet uçağı, 10 Tanker Air Carrier şirketi tarafından DC-10 Hava Tankeri olarak işletilen değiştirilmiş McDonnell Douglas DC-10'dur.  yangın söndürme geciktirici taşıyabilir.

Rus Acil Durumlar Bakanlığı,  tanklama sistemleri ve birkaç Beriev Be-200 jet amfibi ile çalışan kargoya dönüştürülebilir İlyuşin İl-76 hava tankerlerini işletir. Be-200, yaklaşık  su taşıyabilir ve 14 saniyede uygun su aralıklarında "kepçe" ile su alır.

Bombardier'in Dash 8 Q Series uçakları, yeni, yeni nesil hava tankerlerinin temelini oluşturur. Cascade Aerospace ikinci el Q400'leri Fransa'nın Sécurité Civile için yarı zamanlı su bombardıman uçağı ve yarı zamanlı nakliye uçağı olarak kullanmak üzere dönüştürdü,Q400 Airtanker Conversion Neptune Aviation, Lockheed P-2 Neptune uçağını güçlendirmek için önceden sahip olunan bir Q300'ü prototip olarak dönüştürüyor. Sécurité Civile ayrıca on iki Canadair CL-415 ve dokuz Conair Turbo Firecat uçağını işletir. Neptune Aviation şu anda dönüştürülmüş British Aerospace 146 jet uçaklarını hava tankerleri olarak işletir. 
BAe 146, 3.000 galona kadar yangın söndürme geciktiricisi taşıyabilir. Air Spray USA Ltd., Chico, Kaliforniya da BAe 146 jet uçağını hava tankerine dönüştürdü. ABD'de havadan yangınla mücadele görevleri için dönüştürülmüş bir başka modern çağ yolcu uçağı da McDonnell Douglas MD-87 jet uçağıdır. MD-87, 4,000 galona kadar yangın söndürme geciktiricisi taşıyabilir. Coulson Aviation, Mayıs 2017'de Boeing 737-300 ile havadan yangın söndürmenin geleceğini açıkladı. Aralık 2017'de hizmete girmesi planlanmış RADS sistemi dönüşümü için Southwest Airlines'tan altı uçak satın alındı. 737 uçağı, C'den daha küçük -130Q, daha geniş bir hava sahası yelpazesinin kullanılmasına izin verir. Britt Coulson ayrıca, uçağın tanker operasyonları için mevcut koltuk ve mutfak yapılandırmasını koruyabileceğini açıkladı. 22 Kasım 2018'de 737, Avustralya'nın Newcastle kentinde çıkan bir yangınla mücadele için ilk kez kullanıldı.

Sabit kanatlı, yangınla mücadele tanker uçaklarının karşılaştırma tablosu
Tüm bağlantılar, alıntılar ve veri kaynakları yukarıdaki paragrafta listelenmiştir. Kaza ve grounding alıntıları için aşağıdaki tabloya bakınız.

 Yapım ve model  Menşei ülke  Kategori  Su/geciktirme kapasitesi, ABD galonu (litre)  Notlar PZL-Mielec M-18 Dromader Polonya  Hafif   Air Tractor AT-802F Amerika Birleşik Devletleri Hafif   AT-1002 Amerika Birleşik Devletleri Orta   Grumman S-2 Tracker Amerika Birleşik Devletleri Orta   Douglas B-26 Amerika Birleşik Devletleri Orta   Artık hizmette değilNorth American B-25 Amerika Birleşik Devletleri  Orta  Artık hizmette değilFairchild C-119 Flying Boxcar Amerika Birleşik Devletleri Orta  Artık hizmette değil Douglas DC-4 Amerika Birleşik Devletleri Orta  Artık hizmette değil Douglas DC-6 Amerika Birleşik Devletleri Orta  Douglas DC-7 Amerika Birleşik Devletleri Orta   Lockheed C-130 Hercules Amerika Birleşik Devletleri Orta   Ulusal Muhafız MAFFS birimleriLockheed C-130Q HerculesAmerika Birleşik DevletleriOrta3,500 gal (13,249 L)  Coulson RADS-XXL Lockheed L-188 Electra Amerika Birleşik Devletleri Orta   P-2V Neptune  Amerika Birleşik Devletleri Orta   P-3 Orion Amerika Birleşik Devletleri Orta    L-188 Electra'nın askeri versiyonu 747 Supertanker Amerika Birleşik Devletleri Super ağır   Martin Mars Amerika Birleşik Devletleri Orta   McDonnell Douglas DC-10  Amerika Birleşik Devletleri Ağır    İlyuşin İl-76 Rusya Ağır    Beriev Be-200 Rusya Orta    Bombardier Dash 8 Q400-MR Kanada Orta   PBY Catalina Amerika Birleşik Devletleri Orta   or  for the Super model Canadair CL-215 Kanada Orta   Bombardier CL-415 Kanada Orta   BAe 146  Birleşik Krallık Orta  ShinMaywa US-2  Japonya  Orta    AN-32P Firekiller  Ukrayna Orta Boeing 737-300Amerika Birleşik DevletleriOrta4,000 gal (15,000 L) McDonnell Douglas MD-87Amerika Birleşik DevletleriOrta4,000 gal (15,000 L)

Kategori açıklaması: Hafif:  altında, Orta:  altında, Ağır:  altında, Süper ağır :  üzerinde – şu anda yalnızca B747 Supertanker için kullanılıyor.

Geçmişte ABD'de yangınla mücadele hava tankerleri olarak kullanılan diğer eski askeri uçaklar, B-24'ün bir versiyonu olan B-17 ve PB4Y-2'yi içeriyordu.

Öncü uçaklar
Öncü uçak işlevi, hava tankerlerinin faaliyetlerini hem sözlü hedef açıklamalarıyla hem de hava tankerlerini iniş sırasında fiziksel olarak yönlendirir. Öncü uçak tipik olarak Kanada'da "Kuş Köpeği" veya Avustralya'da "Denetim" uçağı olarak adlandırılır. O-2 Skymaster, Cessna 310 ve OV-10 Bronco, gözcü ve öncü uçak platformları olarak kullanıldı. Ontario Doğal Kaynaklar Bakanlığı da Cessna 337'yi kullandı. Beechcraft Baron uzun süredir öncü uçak veya hava saldırı gemisi olarak kullanılıyordu ancak çoğu 2003'te emekliye ayrıldı; şimdi Beechcraft King Air ve Twin Commander 690 daha yaygın kullanılır. 
Air Spray (1967) LTd'ye ait bir Cessna Citation 500 jeti 1995 yılından itibaren British Columbia Orman Bakanlığı tarafından kullanılmış ve çok hızlı Electra L188 hava tankerini yangınlara yönlendirmek için iki yangın sezonu boyunca kullanılmıştır. Bu, bir jet uçağının öncü uçak veya "kuş köpeği" olarak kullanıldığı ilk seferdi. 
Batı Avustralya'daki Parklar ve Yaban Hayatı Departmanı, yaz aylarında gözcü uçak ve Hava Saldırı platformları olarak dokuz American Champion Scout'nın 8GCBC'sinden oluşan bir filoyu işletir. Alberta ve British Columbia Eyaletleri ve Yukon Bölgeleri, Twin Commander 690'ı hava tanker filolarına kuş köpek uçağı olarak tedarik etmek üzere sözleşme imzaladı. Air Spray, kuş köpeği uçağı olarak kullanılmak üzere 9 Twin Commander 690'a sahiptir.

Filo kurma
Amerika Birleşik Devletleri'nde, bu uçakların çoğu özel mülkiyete aittir ve devlet kurumlarına sözleşmelidir ve Ulusal Muhafız ve ABD. Deniz Piyadeleri (İngilizce: U.S. Marines) ayrıca yangın söndürme uçaklarının filosunu da korur. 
10 Mayıs 2004'te ABD Orman Servisi (USFS) ve Arazi Yönetimi Bürosu (İngilizce:Bureau of Land Management) (BLM), 33 ağır hava tankeri işletmecileriyle yapılan sözleşmeleri iptal ettiklerini açıkladı. 2002 yazında Kolorado'da PB4Y-2 ile 
Kaliforniya'da C-130A Hercules'ün çarpışma sı ile sonuçlanan kanat arızasından sonra filoyu güvenli bir şekilde yönetememe ve sorumluluk endişelerini belirttiler. Her iki yaşlı uçak da kanat köklerindeki feci yorgunluk çatlakları nedeniyle uçuşta bozuldu. Tüm USFS sözleşmeli ağır hava tankerlerinin müteakip üçüncü taraf incelemesi ve kapsamlı testlerinden sonra üç şirketle sözleşme yapıldı ve şimdi 23 uçaktan oluşan birleşik bir filoları vardır.

Yangın geciktirici
küçükresim|MAFFS donanımlı Ulusal Hava Muhafızları C-130 Hercules, güney Kaliforniya'daki orman yangınlarına yangın geciktirici atarken
Geçmişte orman yangınlarıyla savaşmak için kullanılan Borat tuzların toprağı sterilize ettiği ve hayvanlar için toksik olduğu tespit edildiğinden artık yasaklanmıştır.

Daha yeni geciktiriciler, attapulgite kil koyulaştırıcı ile amonyum sülfat veya amonyum polifosfat veya bir guar sakızı türevi koyulaştırıcı ile diamonyum fosfat kullanır. Bunlar sadece daha az toksik olmakla kalmaz aynı zamanda yangından sonra bitkilerin yeniden büyümesine yardımcı olmak için gübre görevi yaparlar. 
Yangın geciktiriciler genellikle ıslatıcı maddeler, koruyucular ve pas önleyici leri kapsar ve atıldıkları yeri işaretlemek için demir oksit veya kaçak renk kırmızısıyla renklendirilir. Havadan uygulamaya yönelik yangın geciktiricilerin marka isimleri arasında Fire-Trol ve Phos-Chek vardır.

Bazı su atan uçaklar, suyu koyulaştırmak ve akışı azaltmak için guar zamkı türevi tanklar taşır.

Taktikler ve yetenekler
küçükresim|Kaliforniya'da bir helikopter, kovasını bir orman yangınına su dökmek için nehre daldırıyor
Helikopterler yangının üzerinde uçabilir ve su veya geciktirici atabilir. S-64 Helitanker'in deposunda mikroişlemci kontrollü kapılar bulunur. Kapılar kaplanacak alan ve rüzgar koşullarına göre kontrol edilir. Sabit kanatlı uçaklar, bir bombardıman uçağı gibi geçiş yapmalı ve su veya geciktirici bırakmalıdır. Gözcü (Hava Taktik Grup Denetçisi) uçakları, duman atlama teli, helikopter, medya ve geciktirici atan uçakların çabalarını koordine etmek için genellikle yangını daha yüksek bir irtifada yörüngede tutarken, öncü uçaklar, atım için yörünge işaretlemek ve hem karada hem de havadan itfaiyeciler için genel güvenlik sağlamak için hava tankerlerinin önünde alçak seviyede uçar.
Etkisi kısa süreli olduğu için su genellikle doğrudan alevlerin üzerine atılmaz. Yangın geciktiriciler genellikle yangını söndürmek için kullanılmaz, bunun yerine yangını kontrol altına almak veya yer ekiplerinin onu kontrol altına almasına izin vermede yavaşlatmak için kullanılır. Bu nedenle, geciktiriciler genellikle hareket halindeki bir yangının üzerine değil, önüne veya çevresine düşerek bir yangın engeli (İngilizce:firebreak) oluşturur.

Uçaklar, yangınla mücadele cephaneliğinde yalnızca bir silah olduğundan, havadan yangınla mücadele, en etkili şekilde yer tabanlı çabalarla birlikte kullanılır. Ancak, yer ekipleri onlara ulaşamadan çok önce uçakların yangınları söndürdüğü vakalar olmuştur.

Bazı yangın söndürme uçakları, büyük su kütlelerinin yüzeyini sıyırmak için aşağı uçarak, uçuş ortasında tanklarını yeniden doldurabilir. Bir örnek Bombardier CL-415'dir. Bu, özellikle yeniden doldurma için bir hava üssüne geri uçmanın çok fazla zaman alabileceği kırsal alanlarda kullanışlıdır. 2002'de bir Ontario CL-415 mürettebatı 4 saatlik bir görevde 100 kez yeniden doldurmayı başardı ve  veya Dryden, Ontario yakınlarındaki bir yangında  su teslim etti. (1 Haziran 2002 Dryden yangını # 10 Tanker #271 sivil kimlik C-GOGE).

 Olaylar 
22 Temmuz 1960: Tanker 66 olarak çalışan bir Kuzey Amerika B-25 Mitchell, N3446G SN 44-31466, Magic Mountain Fire'da San Gabriel Dağları'ndaki Mill Canyon'da bir su bombası atımı sırasında düştü. Üç mürettebat öldü.
27 Haziran 1969: Tanker 8Z olarak çalışan bir Kuzey Amerika B-25 Mitchell, N9088Z SN 44-30733, Fairbanks Alaska yakınlarındaki Tanana Nehri'nde kalkıştan kısa bir süre sonra çoklu motor arızasının ardından bir kum çubuk yığınına düştü. Tüm mürettebat üyeleri yara almadan kurtuldu. Uçak Haziran 2013'te kurtarıldı ve halen restorasyonda olup, "Sandbar Mitchell" adı altında uçuyor.
13 Ağustos 1994: Tanker 82 olarak çalışan bir Lockheed C-130A, N135FF, Pearblossom, Kaliforniya yakınlarındaki dağlık araziye çarptı. Her üç mürettebat ölümcül yaralandı.
21 Haziran 1995: Tanker 19 olarak çalışan bir Douglas C-54G, N4989P ve öncü 56 olarak çalışan bir Beech B58P, N156Z, Ramona, Kaliforniya'da havada çarpıştı. Çarpışmada Tanker 19'un 2 mürettebatı ile Öncü 56'nın pilotu hayatını kaybetti.
2002 hava tankeri kazaları: Tanker 130 ve Tanker 123'ün kaybı.
16 Temmuz 2003: Air Spray Ltd. tarafından işletilen bir Lockheed L188 Electra, Cranbrook BC yakınlarındaki bir orman yangınıyla mücadele ederken dik bir tepenin yanındaki araziye çarptı. İki pilot öldü.
31 Temmuz 2010: Conair Aviation tarafından işletilen bir Convair CV580, Vancouver BC yakınlarında bir orman yangınıyla mücadele ederken düştü. Kazada iki pilot hayatını kaybetti.
21 Mayıs 2011: Bir Bell 212 helikopteri, Alberta'daki Lesser Slave Gölü'nün hemen açıklarında düşerek pilotu öldürdü.
3 Haziran 2012: Tanker 11 olarak görev yapan bir Lockheed P2V-7, Utah'ta bir orman yangınıyla mücadele ederken dağlık araziye düştü. Kazada 2 pilot hayatını kaybetti.
1 Temmuz 2012: Kuzey Karolina Ulusal Hava Muhafızları'nın 145. Hava İkmal Kanadı tarafından işletilen bir Lockheed C-130, Beyaz Çekme Ateşi'ni (İngilizce:White Draw Fire) kontrol altına alma çabalarını desteklerken Güney Dakota'nın Kara Tepelerinde düştü. Dört havacı öldü, iki havacı kazadan kurtuldu ancak ciddi şekilde yaralandı.
24 Ekim 2013: Rebel Ag tarafından işletilen değiştirilmiş bir PZL-Mielec M-18A Dromader, Ulladulla, Yeni Güney Galler'in batısında su bombardımanı operasyonlarını yürütürken uçuşta sol kanadının ayrılmasından sonra düştü ve pilotu öldürdü.
7 Ekim 2014: tanık, Yosemite Ulusal Parkı California yakınlarındaki Dog Rock Fire'a girerken bir S2T'nin araziye çarptığını bildirdi
22 Mayıs 2015: Conair Aviation tarafından işletilen Air Tractor 802F Fire Boss amfibi hava tankeri, Cold Lake, Alberta yakınlarında bir orman yangınıyla mücadele ederken düştü ve pilot öldü.
10 Temmuz 2015: Conair Aviation tarafından işletilen Air Tractor 802F Fire Boss amfibi hava tankeri, British Columbia, Puntzi Gölü'nden su çekerken düştü ve battı. Pilot yaralanmadı.
17 Ağustos 2018: Sidney Helicopters'e ait bir BK117, Ulladulla, Yeni Güney Galler, Avustralya'nın batısındaki Kingiman yangınında operasyonları desteklerken bir ağaca çarptıktan sonra düştü, pilot öldü.Pilot dies in waterbombing helicopter crash on NSW south coast , ABC News Online, 2018-08-17
23 Ocak 2020: Coulson Aviation'a ait C-130H N134CG, 2019 bir orman yangınıyla mücadele operasyonları sırasında Cooma, New South Wales yakınlarında düştüğünde imha oldu. 2019–20 Australian bushfires. 3 kişi öldü.

 Dış bağlantılar 

 Wolfgang Jendsch: "Aerial Firefighting", detailed book about international aerial firefighting
 Wildlandfire.com fixed-wing gallery

 Kaynakça 

Kategori:İtfaiyecilik
Kategori:Havacılık