Bolit

Bolit (Latinceden İtalyancaya, Eski Yunanca βολίς (bolís) "mermi" kelimesinden), az ya da çok büyük boyutlarda, dünya dışından gelen katı ve doğal bir gök cisminin (meteoroit) atmosfere girişiyle oluşan parlak ışık olayıdır. Amatör astronomlar arasında "bolit" kelimesi, görünür oldukları esnada en azından Venüs gezegeninin ulaştığı maksimum büyüklüğe (-4,6m) ulaşan tüm meteorları ifade eder. Bu parlaklık, herhangi bir yıldız ve gezegeninkinden daha yüksektir ve sadece Güneş'in, Ay'ın ve bazı süpernova ve galaktik novaların parlaklığından daha düşüktür. Parlaklık için bir üst sınır yoktur ve Güneş'inkinden (-26,3m) daha yüksek parlaklıklara sahip bolitler gözlemlenmiştir.

 Tanımlar 
küçükresim|upright=1.09|Bolit olaylarının dünya haritası (1994-2013)
Bolit kelimesi, kullanıldığı bağlama bağlı olarak farklı fenomenleri ifade edebilir ve okurların belirli bir yayında hangi anlamın kastedildiğini belirlemek için çıkarım yapmaları gerekebilir.

Tanımlardan biri, özellikle atmosferde patlayan son derece parlak bir meteoru ifade eder. Astronomide, yaklaşık dolunay kadar parlak bir ateş topunu ifade eder ve genellikle ateş topuyla eş anlamlı olarak kullanılır. Jeolojide ise bolit, çok büyük bir çarpma etkisine sahip gök cismidir.

Diğer bir tanım bolidi, görünür büyüklüğü -4 veya daha parlak olan bir ateş topu olarak tanımlar. Başka bir tanım ise, bileşimi (örneğin, kayalık veya metalik bir asteroit veya buzlu bir kuyruklu yıldız) bilinmeyen, büyük bir krater oluşturan çarpan cisim olarak tanımlar.

Süperbolit, görünür büyüklüğü -17 veya daha parlak olan bir bolittir ve dolunaydan yaklaşık 100 kat daha parlaktır. Yakın zamandaki süperbolit örnekleri arasında Kaliforniya'daki Sutter's Mill meteoriti ve Rusya'daki Çelyabinsk meteoru sayılabilir.

 Astronomi 

küçükresim|Bir bolidin atmosfere girişi ve havada infilak etmesinin animasyonu

IAU'nun "bolit" için resmi bir tanımı yoktur ve genellikle bu terimi, normalden daha parlak bir meteor olan ateş topunun eş anlamlısı olarak kabul eder. Bununla birlikte terim, genellikle -4 veya daha parlak görünür büyüklüğe ulaşan ateş topları için kullanılır. Gökbilimciler, özellikle patlayan (bazen "patlayan ateş topu" olarak da adlandırılır) olağanüstü parlak bir ateş topunu tanımlamak için bolit terimini kullanma eğilimindedir. Ayrıca, sesi duyulabilen bir ateş topunu kastetmek için de kullanılabilir.

 Jeoloji 
Jeologlar bolit terimini astronomlardan farklı bir şekilde kullanırlar. Jeolojide, çok büyük bir çarpma cismini ifade eder. Örneğin, USGS'nin Woods Hole Kıyı ve Deniz Bilimleri Merkezi, kökeni ve bileşimi bilinmeyen, mesela taşsı veya metalik bir asteroit mi yoksa su, amonyak ve metan gibi uçucu maddelerden oluşan daha az yoğun, buzlu bir kuyruklu yıldız mı olduğu bilinmeyen, büyük krater oluşturan herhangi bir çarpma cismi için bolit terimini kullanır.

Bunun en önemli örneği, 66 milyon yıl önce Chicxulub Krateri'ni oluşturan bolittir. Bilimsel mutabakat, bu olayın doğrudan kuş olmayan tüm dinozorların neslinin tükenmesine yol açtığı konusunda hemfikirdir ve bu durum, K-Pg sınırını belirleyen jeolojik katmanda bulunan ince bir iridyum tabakasıyla kanıtlanmıştır.

 Galeri 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 861'den 2012'ye kadar dünyanın dört bir yanında Dünya atmosferine girdiğine tanık olunan bolitlerin tarihi kaydı (B612 Foundation) 
 Bolit Olayları 1988 - 2017 neo.jpl.nasa.gov  

Kategori:Meteoroitler
Kategori:Astrojeoloji