İtiş vektörlemesi

küçükresim|Üç deneysel itiş vektörlemesi uçağı; soldan sağa, F-18 HARV, X-31, F-16 MATV
İtiş vektörlemesi, aynı zamanda itme vektörü kontrolü veya TVC, bir uçağın, roketin ya da farklı bir aracın yönelimini ve aracın açısal hızını kontrol etmek amacıyla motordan gelen itişin yönünü manipüle edebilme kabiliyetidir.

Atmosfer dışında da kullanılan roket biliminde ve balistik füzelerde, aerodinamik kontrol yüzeyleri kullanışlı değildir. Bu sebeple itiş vektörlemesi temel olarak yönelim kontrolünü sağlamak amacıyla kullanılmaktadır.

Uçaklar için bu yöntem, aslen uçaklara dikey kalkış (VTOL) yapabilme ya da daha kısa bir piste inip kalkış yapabilme (STOL) amacıyla geliştirilmiştir. Daha sonra bu yöntemin savaş durumunda, uçaklara geleneksel uçakların yapamadığı manevraları yapma kabiliyeti verdiği fark edilmiştir. Uçağın dönüş yapabilmesi için, uçak aileron ve elevator gibi aerodinamik kontrol yüzeylerini kullanmak zorundadır; itiş vektörlemesi olan uçaklarda dahi kontrol yüzeylerinin kullanılması zorunludur ancak daha az bir ölçüde kullanılmaları yeterli olmaktadır.

Rus kaynaklarından türetilen füze literatüründe, itme vektörlemesi sık sık "gaz-dinamik yönetimi" veya "gaz-dinamik kontrol" olarak anılmıştır.

 İtiş Vektörlemesi Methodu 

 Roket ve balistik füzeler 
küçükresim|Farklı itiş gimbal açılarına göre üretilen momentler
küçükresim|Nozzle açısının değiştirilmesi ile itiş yönünün değiştiği bir roket animasyonu
küçükresim|upright=0.68|V-2 roket egzozunda bulunan grafit kanatçıklar
İtiş vektörlemesi kontrolü (TVC) sadece itiş gücü tahrik sisteminden kaynaklandığında kullanılabilir. Uçuşun diğer aşamalarında yönelim kontrolü ve uçuş güzergâhı kontrolü için farklı mekanizmalar gerekmektedir.

İtiş vektörlemesi 4 şekilde sağlanabilir:George P. Sutton, Oscar Biblarz, Rocket Propulsion Elements, 7th Edition.Michael D. Griffin and James R. French, Space Vehicle Design, Second Edition.
 Gimballi motor(lar) ya da egzoz(lar)
 Reaktif sıvı enjeksiyonu
 Yedek motorlar(Sabit veya hareketli)
 Egzoz kanatları

 İtiş Vektörlemesinin Kullanıldığı Uçaklar  
İtme vektörünün iki ana faydası vardır: VTOL/STOL ve yüksek manevra kabiliyeti.

 MODELLER 
küçükresim|Harrier—dünyanın itiş vektörlemesi kullanılan ilk operasyonel savaş uçağı, VTOL
 65 Çan Modeli
 Bell X-14
 Bell Boeing V-22 Osprey
 Boeing X-32
 Dornier Do 31
 Harrier Jump Jet
 British Aerospace Harrier II
 British Aerospace Deniz Harrier
 Hawker Siddeley Harrier
 McDonnell Douglas AV-8B Harrier II
 Hawker Siddeley Kerkenez
 Hawker Siddeley P. 1127
 Lockheed Martin F-35B Lightning II
 191B VFW VAK
 Yakovlev Yak-38
 Yakovlev Yak-141
küçükresim|GE Eksenel Vektör Egzoz Nozzle, kullanılmış bir F-16 MATV

 Daha yüksek manevra kabiliyeti için kullanıldığı uçaklar 

 İki boyutlu vektör 
 McDonnell Douglas F-15 ATLANTİS/MTD (deneysel)
 Lockheed Martin F-22 Raptor (pitch ve roll)
 McDonnell Douglas X-36 (yaw)
 Bana 163 B deneysel olarak kullanılan bir roket direksiyon kürek için yalpa ekseni

 Üç boyutlu vektör 
 Suhoy Su-35
 Suhoy Su-30MKİ
 Suhoy Su-30MKM
 Suhoy Su-30MKA
 Suhoy Su-30SM
 Suhoy Su-37 (deneysel)
 Suhoy Su-57
 Suhoy/HAL FGFA
 Mikoyan MiG-35 (MiG-29OVT)
 McDonnell Douglas F-15 AKTİF (deneysel)
 General Dynamics F-16 VİSTA (deneysel)
 Rockwell-MKK X-31 (deneysel)
 McDonnell Douglas F-18 HARV (deneysel)
 Mitsubishi X-2 (deneysel)

 Diğer 
 23 sınıf zeplin, bir dizi İngiliz, 1. Dünya Savaşı hava gemileri
 Zeplin Sanayi Skyship 600 modern zeplin
 Zeplin NT modern, itme–vektör zeplin

 Ayrıca bakınız 

Kaynakça

 Dış bağlantılar 


Kategori:Jet motorları