1I/ʻOumuamua

1I/ʻOumuamua (resmî adlandırma: 1I/2017 U1; önceki adlandırma: C/2017 U1 (PANSTARRS) ve A/2017 U1), Güneş Sistemi'nin dışından geldiği tespit edilebilen ilk  yıldızlararası nesnedir. 19 Ekim 2017'de Robert Weryk tarafından oldukça eksantrik hiperbolik bir yörüngede, Güneş'ten döndükten 40 gün sonra keşfedildi. İlk gözlemler, cismin Güneş'ten uzaklaştığı sırada Dünya'dan 0,2 AU (30.000.000 km; 19.000.000 mil) uzaklıktayken Pan-STARRS teleskobu ile yapıldı. Başlangıçta bir kuyrukluyıldız olarak kabul edilen cisim, bir hafta sonra bir asteroit olarak yeniden sınıflandırıldı. Yıldızlararası nesnelere ait yeni bir sınıfın ilkidir. Hiperbolik yörüngesinin bir sonucu olarak 2022'de Neptün'ün yörüngesinden geçecek ve Oort bulutunu yaklaşık 20.000 yıllık bir sürede geride bırakacaktır. Nesnenin galaktik diskteki yıldızlar arasında sürüklendiği süre ise bilinmemektedir.

Otuz dört günlük gözlem yayına dayanarak elde edilen bulgulara göre ʻOumuamua'nın yörünge sapması 1,20'dir ve bu sapma oran, Güneş Sistemi'nde henüz gözlemlenen herhangi bir nesnenin en yüksek noktasıdır. Bir önceki rekor, 1,057 yörünge dış merkezliliği ile C/1980 E1'e aittir.Unlike ʻOumuamua, C/1980 E1's orbit got its high eccentricity due to a close encounter with Jupiter. Its inbound-orbit eccentricity was less than 1. ʻOumuamua'nın yörüngesinin hem dışına hem de içe doğru yuvarlaklığının yüksek dış merkezliliği, Güneş Sistemi'ne hiçbir zaman yerçekimi olarak bağlı olmadığını göstermektedir. Güneş'in kurtulma hızından daha hızlı olan yüksek süratli gelişinden ötürü cisim, yıldızlararası bir cisimdir. Gezegenlerin yörüngelerine ters yönde, yaklaşık 60 derecelik ekliptik eğiminde hareket etmektedir. ʻOumuamua'nın hareket yönü güneş apsisinden 6 derecedir.

 Terminoloji 
Türünün bilinen ilk nesnesi olan ʻOumuamua, astronomik nesneler için isim belirleyen Uluslararası Astronomi Birliği için benzersiz bir örnek teşkil etti. Yıldızlararası nesneler için yeni bir isimlendirme yapılarak I kullanıldı ve ʻOumuamua için 1I isimlendirmesi yapıldı, böylece henüz sınıflandırılmamış bu yıldızlararası nesnelerin adlandırılması için I-numaralar kullanılacaktır. "Bu nedenle bu nesneye atıfta bulunmak için doğru biçimler şunlardır: 1I; 1I/2017 U1; 1I/ʻOumuamua; ve 1I/2017 U1 (ʻOumuamua)".

Cismin adı, Hawaii dilinde "keşif, öncü birlik" anlamına gelen ʻou.mua.mua (ʻou kısmı "uzanmak" ve mua, kısmı ise vurgu için yinelenerek "...den önce, ilki, birincisi") sözcüğünden gelmektedir ve bu cismin uzun bir yoldan geçerek bize ulaşmak üzere gönderilen bir öncü birlik veya elçiye benzetişini yansıtmaktadır.  Adlandırmanın önündeki ilk karakter bir kesme işareti olmayıp Hawaii dilindeki bir ʻokinadır ve tek bir tırnak işareti ile gösterilir. Ad, Pan-STARRS ekibi tarafından Ka'iu Kimura ve Hilo'daki Hawaii Üniversitesi'nden Larry Kimura ile istişarede bulunularak seçildi.

 Gözlemler 
ʻOumuamua'nın yörüngesi ile ilgili gözlem ve sonuçlar öncelikle Pan-STARRS1 Teleskobu ve Kanada-Fransa-Hawaii Teleskobu'ndan (CFHT) elde edilen verilerle elde edildi ve cismin bileşimi ile şekli, Şili'deki Very Large ve Gemini South teleskoplarının yanı sıra Hawai'deki Keck 2 Teleskobu'yla belirlendi. Bu bilgiler, Karen J. Meech, Robert Weryk ve meslektaşları tarafından toplandı ve 20 Kasım'da Nature'da yayımlandı.

 Yörünge 
ʻOumuamua, Güneş'e göre For comparison, comet C/1980 E1 will only be moving 4.2 km/s when it is 500 AU from the Sun. hiperbolik bir aşırı hızla kabaca Lyra takımyıldızındaki Vega yıldızının yönünden gelmiş gibi, görünen yıldızlararası bir cismin bilinen ilk örneği olarak ortaya çıkmaktadır. ʻOumuamua hareketinin yönü Güneş tepesine yakındır ve bu da, Güneş Sistemi dışındaki cisimlerden gelen yaklaşımlar için en muhtemel yöndür. 26 Ekim'de, Catalina Sky Survey'den iki keşif gözlemi 14 ve 17 Ekim tarihlerinde bulundu. İki haftalık bir gözlem yayı, bu cismin yörüngesinin hiperbolik doğasını doğruladı.

+ ʻOumuamua'nın Güneş'e göre hızı Mesafe  Tarih Hız
km/s 2300 AU  1605  26.34 1000 AU  1839  26.35 100 AU  2000  26.67 10 AU  2016  29.50 1 AU  9 Ağustos 2017  49.67 Perihelion  9 Eylül 2017  87.7 1 AU  10 Ekim 2017  49.67The solar escape velocity from Earth's orbit (1 AU from the Sun) is 42.1 km/s . For comparison, even 1P/Halley moves at 41.5 km/s when 1 AU from the Sun, according to the formula v = 42.1219 , where r is the distance from the Sun, and a is the major semi-axis. Near-Earth asteroid 2062 Aten only moves at 29 km/s when 1 AU from the Sun because of the much smaller major semi-axis. 10 AU  2019  29.51 100 AU  2034  26.65 1000 AU  2196  26.36 2300 AU  2430  26.32
+ʻOumuamua'nın yıldızlararası hızını Oort Bulut cisimlerine kıyasla Güneş'ten 200 AU'ya gelen hızıResults produced with JPL Horizons.  Observer Location: @sun / Table settings option "22. Speed wrt Sun". Option "39. Range & range-rate" for uncertainties. Cisim Yıl Hız
km/s gözlem sayısı ve gözlem yayıOrbits computed with only a handful of observations can be unreliable. Short arcs can result in computer generated orbits rejecting some data unnecessarily. 90377 Sedna  1746  2.66  9240 gün 196 C/1980 E1 (Bowell)  1765  2.98  2514 günde 179 C/1997 P2 (Spacewatch)  1779  2.99  49 günde 94 C/2010 X1 (Elenin)  1798  2.96  235 günde 2222 C/2012 S1 (ISON)  1801  2.99  784 günde 6514 C/2008 J4 (McNaught)  1855  4.88  15 günde 22Other orbital solutions show C/2008 J4 entering the Solar System @ 3.5 ± 1.3 km/s. JPL #10 shows that on 1855-Mar-24 C/2008 J4 was moving 4.88 ± 1.8 km/s. 1I/ʻOumuamua  1982  26.5  34 günde 115
Jean Schneider tarafından yapılan bir analize göre Güneş Sistemi'mizden yörüngeye ulaşmak neredeyse imkânsızdır. Yıldızlararası boşlukta Güneş'e göre  kadar sonsuzdaki bir hıza sahiptir ve Güneş cismi içe doğru çekerken hız 9 Eylül'de perihelyonda  üzerine çıktı.Comet C/2012 S1 (ISON) peaked at 377 km/s during perihelion  because it passed 0.0124 AU from the Sun (20 times closer than ʻOumuamua).

Gök bilimciler, kasım ayı ortalarına doğru cismin yıldızlararası bir nesne olduğundan emin oldular. ʻOumuamua'nın gelen yörünge boyunca şiddetli hiperbolik geçişi, Güneş Sistemi içindeki yerçekimi kuvvetleri nedeniyle hiçbir zaman belirgin bir değişim geçirmediğini göstermektedir. Gelen yüksek hızını Güneş Sistemi'nin yerçekimi kuvvetlerine atfetmek mümkün değildir.

Yörüngenin geri doğru yapılan tahminlerinde  asteroidin, 9 Eylül'de perihelyon (günberi) boyunca geçtiği hesaplandı ve Güneş'ten  uzaktaydı. Ufak ve hafif olan cismin ekim ayı sonlarına doğru ~23 büyüklükte solduğu belirlendi.

 Asteroide ait doğası 
küçükresim|28 Ekim 2017'de William Herschel Telescope ile görüntülenen ʻOumuamua, görüntünün merkezinde sabit bir ışık kaynağı olarak görülmektedir. Teleskop hızla hareket eden asteroidi izlediği için arka plan yıldızları çizgi çizgi görünmektedir.
Başlangıçta, ʻOumuamua, 25 Ekim 2017'de şiddetli hiperbolik yörüngeye dayanan C/2017 U1 (PANSTARRS) kuyruklu yıldızı olarak duyuruldu. Herhangi bir kuyrukluyıldız aktivitesini doğrulamak için aynı günün sonunda Very Large Telescope (VLT)'ta çok derin istifli fotoğraflar çekildi ve nesnenin  bir kuyrukluyıldız saçı olduğuna dair bir bulguya rastlanmadı.According to Central Bureau for Astronomical Telegrams's CBET 4450, none of the observers had detected any sign of cometary activity. The initial classification as a comet was based on the object's orbit. Böylece cisim, A/2017 U1 olarak yeniden adlandırıldı ve ilk defa bir kuyrukluyıldız, asteroit olarak yeniden adlandırıldı/tanımlandı.

Kuyrukluyıldız saçının olmamasından ötürü yüzey buz miktarı birkaç metrekare ile sınırlanmıştır ve (varsa) herhangi bir uçucu, en az  kalınlığında bir kabuğun altında olmalıdır. Yine kuyrukluyıldız saçının olmaması, yıldız kökenli sistemin don sınırında biçimlenmiş olması gerektiğini ve damocloid'lerde olduğu gibi bu yıldız sisteminin iç bölümündeki tüm buzların süblimleşmesi için yeterince uzun olduğunu göstermektedir. Spektrumun analizi, ikincisinin muhtemel olduğunu göstermektedir.

 Görünümü ve şekli 
ʻOumuamua, 9 Eylül 2017'de yeryüzünün yakınında bulunan STEREO HI-1A gözlemlerinde görülmedi ve parlaklığı ~13.5 mag olarak belirlendi.

25 Ekim'de  William Herschel Teleskobu tarafından kaydedilen spektrumda nesnenin özelliksiz ve Kuiper kuşağı nesneleri gibi kırmızı renkte olduğunu görüldü. Hale Teleskobu'ndan gelen spektrum, kuyruklu yıldız çekirdeği veya Truva atlarını andıran daha az kırmızı bir renk gösterdi. Spektrumu, D-tipi veya P-tipi asteroitlerinkine benzemektedir.

ʻOumuamua,  ışık eğrisi salınımıyla 8.10 saatlik bir dönme periyoduna sahiptir. Meech ve arkadaşları, cismin 7.3 saatlik bir rotasyon periyodu ve 2.5 mag'lıkışık eğrisi salınımı olduğunu bildirdi. Bu da cismin 4.1 ila 6.9 eksensel oranı olan oldukça uzun bir cisim olduğunu ve Güneş Sistemi'ndeki en uzun cisimlerden daha büyük ve karşılaştırılabilir olduğunu göstermektedir. Gök bilimci David Jewitt'e göre, cisim oldukça uzun biçimi haricinde fiziksel olarak özellik taşımamaktadır.

 Notlar 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
  (NASA)

Kategori:Yıldızlararası cisimler
Kategori:2017'de uzay
Kategori:Astronomik cisimler