Amerika Birleşik Devletleri-Sovyetler Birliği ilişkileri

Amerika Birleşik Devletleri-SSCB ilişkileri, Amerika Birleşik Devletleri ile Sovyetler Birliği arasındaki diplomatik ilişkilerdir.

 Ülkelerin karşılaştırması 
 Common name  Sovyetler Birliği  ABD Resmi isim  Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği  Amerika Birleşik Devletleri Arma 150px 150px Bayrak   Yüzölçümü 22.402.200 km² (8.649.538 sq mi) 9.526.468 km² (3.794.101 sq mi) Nüfus 293.047.571 (1991) 252.127.402 (1991) Nüfus yoğunluğu 13,1 /km² (33,9 /sq mi) 33,7/km² (87,4/sq mi) Başkent Moskova Washington, DC En büyük metropol alanı Moskova New York Hükûmet Federal Marksist–Leninist tek parti Sosyalist devleti Federal anayasal cumhuriyetçiiki partili başkanlık sistemi Siyasi partilerSovyetler Birliği Komünist PartisiDemokratik PartiCumhuriyetçi Parti Most common language Rusça İngilizce GSYİH (nominal) $2,9 trilyon (kişi başı yaklaşık 9,896 ABD doları) $5,2 trilyon (kişi başı yaklaşık 20,624 ABD doları) İstihbarat teşkilatıDevlet Güvenlik Komitesi (KGB)Merkezî İstihbarat Teşkilatı (CIA) Savunma harcamaları $290 milyar (1990) $409,7 milyar (1990) Deniz kuvveti gücüSovyet Deniz Kuvvetleri (1990)
 63 balistik torpil denizaltısı
 72 kruvazör torpil denizaltısı
 64 nükleer hücum denizaltısı
 65 konvensiyonel hücum denizaltısı
 9 destek denizaltısı
 6 uçak gemisi
 4 savaş gemisi kruvazörü
 30 kruvazör
 45 destroyer
 113 fırkateyn
 124 korvet
 35 amfibi savaş gemisiABD Deniz Kuvvetleri (1990)
 36 balistik torpil denizaltısı
 89 hücum denizaltısı
 17 uçak gemisi
 4 savaş gemisi
 42 kruvazör
 52 destroyer
 103 fırkateyn
 67 amfibi savaş gemisi Hava kuvveti gücüSovyet Hava Kuvvetleri (1990)
 435 bombardıman
 5665 savaş/hücum
 1015 keşif
 84 tanker
 620 nakliyeABD Hava Kuvvetleri (1990)
 327 bombardıman
 4155 savaş/hücum
 533 keşif
 618 tanker
 1295 nakliye Nükleer savaş başlıkları (toplam) 37.000 (1990) 10.904 (1990) Ekonomik müttefikler Karşılıklı Ekonomik Yardımlaşma Konseyi (COMECON) Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD) Askeri müttefikler Varşova Paktı NATO Soğuk Savaş döneminde müttefik olan ülkeler

küçükresim|upright=1.25|orta|Avrupa'daki askeri müttefikler.
küçükresim|upright=1.25|orta|Avrupa'daki ekonomik müttefikler. Birleşmiş Milletler içindeki Sovyet Cumhuriyeti üyeleri:
  Beyaz Rusya SSC
  Ukrayna SSC
Diğer Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler:
  Ermenistan SSC
  Azerbaycan SSC
  Estonya SSC
  Gürcistan SSC
  Karelo-Fin SSC (1956'a kadar)
  Kazakistan SSC
  Kırgızistan SSC
  Letonya SSC
  Litvanya SSC
  Moldova SSC
  Rusya SFSC
  Tacikistan SSC
  Türkmenistan SSC
  Özbekistan SSC
Varşova Paktı:
  Arnavutluk Halk Cumhuriyeti (1968'e kadar)
  Bulgaristan Halk Cumhuriyeti
  Çekoslovakya Sosyalist Cumhuriyeti
  Doğu Almanya
  Macaristan Halk Cumhuriyeti
  Polonya Halk Cumhuriyeti
  Romanya Sosyalist Cumhuriyeti
Diğer müttefikler:
  Afganistan Demokratik Cumhuriyeti (1978–1991)
  Cezayir
  Angola Halk Cumhuriyeti
  Bangladeş (1972–1976)
  Benin Halk Cumhuriyeti
  Burkina Faso

  Yeşil Burun Adaları
  Çin (1949–1961)
  Kongo Halk Cumhuriyeti
  Küba (1959'den itibaren)
  Mısır (1973'e kadar)
  Etiyopya (1974–1987)
  Etiyopya Demokratik Halk Cumhuriyeti (1987–1991)
  (NATO müttefiği, kısmen)
  Gana
  (NATO müttefiği, kısmen)
  Grenada (1979–1983)
  Gine
  Gine-Bissau
  Hindistan
  Endonezya (1965'e kadar)
  Irak Cumhuriyeti (1958–1968)
  Irak (1968–1990)
  Kampuçya Halk Cumhuriyeti (1979–1989)
  Kuzey Kore
  Laos (1975'ten itibaren)
  Libya Arap Cumhuriyeti (1969–1977)
  Libya (1977'den itibaren)
  Demokratik Madagaskar Cumhuriyeti
  Mali
  Moğolistan Halk Cumhuriyeti
  Mozambik Halk Cumhuriyeti
  Nikaragua (1979'den itibaren)
  Filistin Devleti (1988'den itibaren)

  Seyşeller
  Somali Demokratik Cumhuriyeti (1977'ye kadar)
  Suriye
  Vietnam (Kuzey Vietnam 1976'ya kadar)
  Güney Yemen
  Yugoslavya (1948'e kadar) NATO:















Diğer müttefikler:
  Arjantin
  Avustralya
  Bahreyn
  Sürgündeki 
  Botsvana
  Brezilya
  Şili
  Çin (1979–1989)
  Kolombiya
  Küba Cumhuriyeti (1959'a kadar)
  Kıbrıs Cumhuriyeti
  Mısır (1974'ten itibaren)
  Etiyopya İmparatorluğu (1974'e kadar)
  Hindistan (1971'a kadar, kısmen)
  Endonezya (1966'den itibaren)
  İran (1979'a kadar)
  Irak Krallığı (1958'a kadar)
  Irak (1979–1990, kısmen)
  İsrail
  Japonya
  Ürdün

  Kenya
  Kmer Cumhuriyeti (1970–1975)
  Güney Kore
  Kuveyt
  Laos Krallığı (1975'e kadar)
  Liberya
  Libya Krallığı (1969'a kadar)
  Malay Federasyonu (1963'e kadar)
  Malezya (1963'ten itibaren)
  Meksika
  Fas
  Yeni Zelanda
  Nikaragua (1979'e kadar)
  Umman
  Pakistan
  Panama
  Paraguay
  Peru
  Filipinler
  Sürgündeki Polonya Hükümeti
  Katar
  Romanya Sosyalist Cumhuriyeti (Varşova Paktı müttefiği, kısmen)
  Suudi Arabistan
  Singapur
  Somali Demokratik Cumhuriyeti (1978'den itibaren)
  Güney Afrika
  Tayvan (Çin 1949'ya kadar)
  Tayland

  Birleşik Arap Emirlikleri
  Uruguay
  Güney Vietnam (1955–1975)
  Yemen Arap Cumhuriyeti (Kuzey Yemen)
  Yugoslavya (1948'den itibaren, kısmen)
  Zaire

1917 ile 1991 yılları arasındaki SSCB ve ABD liderleri.

 II. Dünya Savaşı öncesi ilişkiler 
küçükresim|sağ|upright=0.86|Rus İç Savaşı sırasındaki  kapsamında Vladivostok kentine çıkan ABD askerleri. (Ağustos 1918)

1917 Ekim Devrimi'nden sonra ABD federal hükûmeti, Sovyetler Birliği'ne düşman oldu. Birleşik Devletler, Almanya'ya uygulamakta olduğu ambargoyu Sovyetler'i de kapsayacak biçimde genişletti.

Henüz 1918 yılında iken Birleşik Devletler, çıkarlarını Kazaklar'dan korumak için Sibirya'ya birlikler göndermişti. Ayrıca Vladivostok'a ve Arhangelsk'e de binlerce asker çıkartmıştı.

 II. Dünya Savaşı dönemi (1939–45) 
küçükresim|sağ|upright=0.86|Sovyet ve ABD birlikleri Nisan 1945'te Elbe Nehri'nin doğusunda buluştular. Bu buluşma  olarak anılmaya başladı.

1937'den beri Çin'le savaşan Japonya'nın, 7 Aralık 1941 tarihinde Pearl Harbor Saldırısı ile Amerika Birleşik Devletleri'ne de savaş açması, ABD'nin de II. Dünya Savaşı'na katılmasına yol açmış, böylece SSCB ile ABD, Almanya ve Japonya'nın liderlik ettikleri Mihver Devletleri'ne karşı müttefik olarak birlikte savaşmaya başlamışlardır.

küçükresim|sol|upright=0.76|Churchill, Roosevelt ve Stalin 1945'te Yalta Konferansında. (4 – 11 Şubat 1945)

Bir yandan 23 Ağustos 1942 ile 2 Şubat 1943 tarihinleri arasındaki Stalingrad Muharebesi'nin SSCB tarafından kazanılması, bir yandan ABD'nin Britanya kuvvetleriyle birlikte Kuzey Afrika Cephesi'nde Alman mareşal Erwin Rommel yönetimindeki Mihver ordularını mağlup etmesi ve 1943 yılının Ocak ayı sonunda Mihver birliklerinin Kuzey Afrika'dan tamamen çekilmek zorunda kalmasıyla birlikte, savaş Avrupa kıtasında Mihver devletlerinin aleyhine gelişmeye başlamıştır.

küçükresim|sol|upright=0.76|Sovyet mareşali Georgi Jukov Almanya'ya uygulanacak kapütilasyonları okurken sağ yanında ABD Hava Kuvvetleri mareşali  oturuyor. (8 Mart 1945)
küçükresim|sağ|upright=0.86|1945 Moskova Zafer Geçit Töreni'nde Lenin'in Mozolesi'nin önüne atılmayı bekleyen Nazi Almanyası'nı sembolize eden orijinal pankartlar ve onları taşıyan Kızıl Ordu'ya bağlı askerler.

4 – 11 Şubat 1945 tarihleri arasında SSCB'nin önde gelen tatil yeri Yalta'nın 3 kilometre güneyinde bulunan Livadia Sarayı'nda düzenlenen Yalta Konferansı'nda üç büyük Müttefik devlet (Birleşik Krallık, SSCB ve ABD) toplandı. Konferansın başlıca konuları, Polonya topraklarının değişimi, Almanya'nın bölünmesi ve SSCB'nin Japon İmparatorluğu'na savaş ilan etmesi idi. Polonya'nın SSCB ile sınırını batıya doğru, yaklaşık 'na kadar çekmeyi kararlaştırıldı. Bu düzenlemenin Polonya için yol açtığı toprak kaybı ise batıdaki sınırın Almanya'nın zararına olarak batı yönünde kaydırılmasıyla karşılandı. Josef Stalin Yalta'da, Baltık Denizindeki Świnoujście'den güneye doğru uzanarak Szczecin'in batısından geçen, daha sonra Frankfurt (Oder)'ın güneyinde Neisse Nehri (Nysa Łużycka) ile birleştiği noktaya kadar Oder Nehrini (Odra) izleyen, ardından Neisse Nehri boyunca Zittau yakınındaki Çekoslovakya sınırına kadar uzanan Oder-Neisse Hattı'nın sınır kabul edilmesini istedi. Stalin böylece 1939'da (Alman-Sovyet Antlaşması ile) işgal ettiği ve geri vermek istemediği Curzon Hattının doğusundaki topraklarını yitiren Polonya'nın bu kaybına karşılık bir ödün vermeyi tasarlamıştı.

Toplantıda ayrıca Birleşmiş Milletler'in kuruluşundaki veto yetkisi gibi unsurlar da bu konferansta kararlaştırıldı. Bunların dışında, düzenlenen gizli oturumlarla özellikle İsrail yanlısı toprak paylaşımlarının yapıldığı, yeni bir dünya düzeninin temellerinin atıldığı iddia edilmektedir.

Sovyetler Birliği ve Polonya kuvvetlerinin Berlin Muharebesi ile Berlin’i ele geçirmeleri sonrasında Almanya'nın 8 Mayıs 1945 gecesi koşulsuz teslim olması ile birlikte Avrupa’da savaş sona ermiş, bu tarih de her iki ülke tarafından Zafer Günü olarak anılmaya ve birçok ülkede kutlanmaya başlamıştır.

küçükresim|sol|upright=0.76|Potsdam Konferansı'nın başlarında Churchill, Truman ve Stalin.
küçükresim|sağ|upright=0.86|Ön sırada: Attlee, Truman ve Stalin, arka sırada: Amiral Leahy, Bevin, Byrnes ve Molotov (Potsdam Konferansı)

II. Dünya Savaşı sonlarında Nazi Almanyası'nın teslim olmasından sonra 17 Temmuz 1945 - 2 Ağustos 1945 tarihleri arasında Almanya'nın başkenti Berlin'in 26 kilometre güneybatısında bulunan Cecilienhof Sarayı'nda düzenlenen Potsdam Konferansı'nda Churchill (Birleşik Krallık Başbakanı, Temmuz 1945'te İşçi Partisi'nin genel seçimi kazanmasından sonra Attlee), Truman (Amerika Birleşik Devletleri Başkanı) ve Stalin (Sovyetler Birliği Komünist Partisi Genel Sekreteri ve SSCB Halk Komiserleri Kurulu Başkanı) toplanmış ve bu ülkelere "Big Three" (Üç Büyük) adı verilmiştir.

Savaşın ardından çıkabilecek çatışmaların önüne geçmek ve uluslararası dayanışmayı sağlayabilmek amacıyla Birleşmiş Milletler'in kurulmasında, Birleşik Krallık ile birlikte yine ABD ve SSCB liderlik etmişlerdir. İki ülke, savaş sonrasında iki süper güç olarak öne çıkmış ve kısa sürede bu durum süper güçler arasında 1991 yılına kadar sürecek olan Soğuk Savaş dönemine yol açmıştır.

 Soğuk Savaş dönemi (1945–91) 
küçükresim|sağ|upright=0.6|1950 ve 1953 yılları arasındaki Kore Savaşı cephelerinin değişimi.

küçükresim|sol|upright=0.76|Kuzey Atlantik Antlaşması 4 Nisan 1949'da Washington, DC'de imzalandı ve ABD tarafından aynı yılın Ağustos ayında onaylandı.
küçükresim|sol|upright=0.76|1956 Macar Devrimi sırasında komünist armalı kısmı delinerek kullanılan Macaristan bayrağı, devrimin simgesi haline geldi.
küçükresim|sağ|upright=0.86|1967 'nda Sovyet Başbakanı Aleksey Kosigin ve ABD Başkanı President Lyndon B. Johnson. (23 Haziran 1967)
küçükresim|sol|upright=0.76|ABD ve SSCB/Rusya'nın nükleer stoklarının tarihçesi.
küçükresim|sağ|upright=0.86|Moskova'yı vurma kapasitesine sahip, ABD yapımı 100'den fazla nükleer savaş başlıklı PGM-19 füzesi, 1961'de İtalya ve Türkiye'de konuşlandırıldı.

II. Dünya Savaşı sonrasının iki süper gücü olan ABD önderliğindeki Batı Bloku ile Sovyetler Birliği'nin önderliğindeki Doğu Bloku ülkeleri arasında temelleri savaşın hemen ardından atılan ve 1947'den 1991'e kadar devam etmiş olan uluslararası siyasi ve askeri gerginlik "Soğuk Savaş" olarak terimleştirilmiştir. Batı Bloku, NATO (Kuzey Atlantik Paktı) üyesi olan ve olmayan diğer ABD ile müttefik olan kapitalist ve antikomünist ülkelerden, Doğu Bloku ise, Varşova Paktı'na üye olan ve bu pakta üye olmayan diğer komünist ülkelerden oluşuyordu.

1947 yılının Mayıs ayında İtalya ve Fransa hükûmetlerinde yer alan komünist partisi üyesi bakanlar görevlerinden ayrıldı. Aynı ay içinde Marshall Planı açıklandı. Çin'de Çan Kay Şek'in durumunun geri dönülmez hale gelişinin ardından ABD, Truman Doktrini'yle öngörülen yardımı, Almanya'nın da içlerinde bulunduğu Avrupa ülkelerine yöneltmeyi, böylece ekonomik yardım sağlama umuduyla Doğu Avrupa'daki halk demokrasisi bulunan ülkeleri de kendine çekmeyi hedefliyordu. Ama Doğu Avrupa ülkeleri Temmuz 1947'de Marshall Planı'nı reddetti. Aynı yılın Ekim ayında SSCB ve sosyalist ülkelerin dış siyasetini eşgüdümlü kılmaya yönelik olarak Kominform kuruldu.

1948 Şubatında Çekoslovakya'da halk demokrasisinin yerleşmesi karşısında, Batılı ülkeler Almanya'nın kendi işgalleri altında tuttukları kesiminde bir oldubitti yaratmaya yöneldiler. Bu gelişme üzerine ilan edilen Berlin Ablukası (Haziran 1948- Mayıs 1949) Soğuk Savaş'ın tırmanışında önemli bir dönemeç oldu. 1949 Nisanı'nda NATO'nun kuruluşunun ABD ve müttefikleri tarafından ilan edilmesinin ardından Mayıs-Kasım arasında Almanya'da iki ayrı devlet kuruldu. Bu süreçte Eylül 1949'da SSCB'nin de ilk atom bombasını yaptığını açıklaması ABD'nin bu alandaki tekel durumuna son verdi. Soğuk Savaşın en yoğunaştığı dönemlerden biri, 1950-1953 yılları arasındaki Kore Savaşı oldu. Birleşmiş Milletler'in Güney Kore'yi desteklemesi üzerine, bir dünya savaşının patlak vermesi tehlikesi bile doğdu.

23 Ekim 1956'da Budapeşte'de öğrencilerin yetkililere bir dilekçe sunmak üzere düzenlediği yürüyüş sonunda, Macar lider 'nün sert demeci üzerine polisin kalabalığa ateş açmasıyla barışçı gösteriler ayaklanmaya dönüştü. Ordu birliklerinin de ayaklanmacılara katılmasıyla halk silahlanmaya başladı. Yeniden iktidara gelen İmre Nagy'nin üst üste verdiği ödünler, geçmişteki siyasi partilerin canlanarak neredeyse iktidara ortak olmasına yol açtı. Sovyet birliklerinin Macaristan'dan çekildiği sırada, Nagy 1 Kasım günü Varşova Paktı'ndan ayrılma kararını açıklayarak Birleşmiş Milletler aracılığıyla büyük devletlerden korunma istedi. Bu gelişme üzerine takviye edilerek geri döndürülen Sovyet birlikleri Budapeşte'yi işgal etti. Nagy Yugoslavya'nın Budapeşte'deki büyükelçiliğine sığınırken, reformcu önderlerin çoğu tutuklandı. Bu sırada Nagy hükûmetinde görev almış János Kádár, ayaklanmanın bastırılmasından sonra reformlara gidilmesini öngören bir programla yeni bir hükûmet kurulduğunu açıkladı. Sovyet birliklerine karşı silahlı direniş bir gecede kırıldı. İşçilerin başlattığı genel grevin sona erdirilmesi de birkaç haftayı buldu. Düzenin sağlanmasından sonra geniş çaplı tutuklamalar gerçekleştirildi. Bu süreçte 150 bin kadar Macar ülkeden kaçtı. Olaylar 1956 Macar Devrimi olarak anılır.

Aynı yılın sonunda, ABD dergisi Time, Macar halkını, "Macar Özgürlük Savaşçıları" olarak 1956 yılının Yılın Adamı seçti.

Bazı ülkelerde ve bölgelerde, özellikle de Guatemala, Endonezya ve Hindistan'da milliyetçi hareketler sıklıkla komünist gruplarla ittifak kurdular veya ABD tarafından komünistlerle ittifak kurmakla suçlandılar. Bu ortamda, ABD ve SSCB, 1950 ve 1960'lı yıllarda eski sömürgelerden geri çekilmelerin ivme kazanmasıyla birlikte, Üçüncü Dünya ülkelerinde bazen vekâleten yapılan mücadelelerle gittikçe artan bir şekilde rekabet etti. Buna ek olarak Sovyetler Birliği, emperyal güçlerin kayıplarını, dolayısıyla kendi ideolojilerinin zaferinin daha olanaklı duruma geldiğini görmeye başladı. Her iki taraf da bu ülkeler üzerindeki etkinliklerini artırmak için silah satıyorlardı. Bu satış faaliyetleri de iki ülke arasındaki silahlanma yarışının bir parçası haline geldi.

küçükresim|sol|upright=0.76|26 Temmuz Hareketi lideri Fidel Castro, devrim sonrası Washington, DC ziyaretinde. (15 Nisan 1959)
küçükresim|sağ|upright=0.86|(Soldan sağa): Llewellyn Thompson, Sovyet Dışişleri Bakanı Andrey Gromıko ve Dean Rusk. (23 Haziran 1967)

ABD, kendisi için hasım görünen Üçüncü Dünya hükûmetlerini dizginlemek ve bu ülkelerdeki kendi müttefik unsurlarını desteklemek için CIA'den (Central Intelligence Agency; Merkezî İstihbarat Teşkilatı) yararlandı. 1953 yılında Başkan Eisenhower'ın emriyle CIA'in İran Başbakanı Muhammed Musaddık'ın darbe yoluyla devrilmesine yol açan Ajax adlı gizli operasyonu, ABD'nin bu kapsamdaki sayısız girişimlerinin ilk örneklerinden biriydi.

26 Temmuz 1953 tarihindeki Moncada Kışlası isyanıyla başlayan ve Fidel Castro liderliğindeki 26 Temmuz Hareketi adlı sosyalist devrimci örgütün 1 Ocak 1959 tarihindeki galibiyetiyle sonuçlanan Küba Devrimi ile birlikte ABD-SSCB ilişkileri daha da gerginleşti. 1961 yılında Başkan Kennedy'nin emriyle gerçekleştirilen başarısız Domuzlar Körfezi Çıkarması ve ardından başlatılan Mongoose Operasyonu'nu, Ekim 1962'de Küba füze krizinin patlak vermesi izler. İki süper güç bir kez daha sıcak savaşın eşiğine gelmiştir. Krizin çözümü için varılan uzlaşmada ABD devlet başkanı Kennedy Küba'yı işgal etmeyeceğine dair söz verecek ancak yazılı bir anlaşma imzalamayacaktır. Krizi sonlandıran görüşmelere dahil edilmeyen Küba yönetimi ile Sovyetler Birliği arasında füzelerin sökülmesini izleyen dönemde, ilişkilerde bir soğuma yaşanacaktır. ABD ve Sovyetler Birliği arasındaki görüşmelerde adeta piyon olarak öne sürülerek fikri sorulmadan hakkında karar alınan sadece Küba değil, Sovyetlere karşı nükleer füze yerleştirilen Türkiye de bulunmaktadır.

küçükresim|sağ|upright=0.86|Çekoslovaklılar, ulusal bayraklarını Prag'da yanan bir Sovyet tankının önüne taşıyor.
küçükresim|sol|upright=0.76|5 Ocak 1968 tarihinde seçilerek Prag Baharı'nı başlatan Alexander Dubček. (Eylül 1968)
küçükresim|sağ|upright=0.86|Brejnev ve Carter SALT II Antlaşmasını imzalarken. (18 Haziran 1979, Viyana)
küçükresim|sol|upright=0.76|Varşova Paktı'nın Çekoslovakya'ya müdahalesi karşısında Helsinki'de gerçekleştirilen gösteri.

İki ülke arasındaki bir diğer gerilim dönemi de 1968 yılındaki Prag Baharı ile yaşandı. 5 Ocak 1968 tarihinde başlayan Prag Baharı Çekoslovakya'nın politik olarak liberalleşmeye çalıştğı bir dönemdi. Çekoslovakya Komünist Partisi Genel Sekreteri , partinin kontrolünü Alexander Dubček'e kaptırdı, 15 Ocak günü de genel sekreterliği Dubček'e devretti. 22 Mart 1968 tarihinde ise, Novotný cumhurbaşkanlığından istifa edip yerini 'ya bıraktı. Svoboda başlangıçta reformlardan yana bir politika izledi.

küçükresim|sol|upright=0.76|Sovyet Komünist Partisi Genel Sekreteri Leonid Brejnev.
küçükresim|sağ|upright=0.86|Mikhail Gorbachev ve Ronald Reagan 'nı imzalıyorlar. (8 Aralık 1987, Beyaz Saray)
küçükresim|sağ|upright=0.86|Mihail Gorbaçov yönetiminde yapılan reformlar Varşova Paktı'nın sonunu getirdi. (1 Haziran 1990)
küçükresim|sol|upright=0.76|George H. W. Bush ve Mihail Gorbaçov Helsinki Zirvesinde. (9 Eylül 1990)
küçükresim|sağ|upright=0.86|George H. W. Bush ve Mihail Gorbaçov, START I antlaşmasını imzalarken. (31 Temmuz 1991)

ABD ve NATO, Çekoslovakya'daki gelişmekte olan olaylara büyük ölçüde göz yumdular. Sovyetler Birliği bir müttefik kaybedebileceğinden endişe ederken, Amerika Birleşik Devletleri'nin ise kazanmak için yeterli isteği yoktu. Birleşik Devletler başkanı Lyndon B. Johnson, ülkenin zaten Vietnam Savaşı'nda yer aldığını ve Çekoslovakya'da çıkabilecek olan bir çatışma durumunda destek sağlamayacağını belirtti. Ayrıca, Sovyetler Birliği ile silah kontrolü antlaşması (SALT; Stratejik Silahların Sınırlandırılması Görüşmeleri) yapmak istiyordu. Bu anlaşmaya varmak için Moskova'nın istekli olması gerekiyordu ve Çekoslovakya'ya yardım ederek bu imzalanması muhtemel antlaşmayı tehlikeye atmak istemiyordu. Bu nedenlerden dolayı ABD, Prag Baharına müdahale etmeyip SSCB'nin istediğini yapması konusunda izin vermiş oldu.

Sovyetler Birliği Komünist Partisi Genel Sekreteri Leonid Brejnev'in 'yi desteklemesine rağmen, Alexander Dubček'in iktidara gelmesi ile başlayıp aynı yılın 20 Ağustos günü Sovyetler Birliği ve Varşova Paktı müttefiklerinin (Polonya, Doğu Almanya, Macaristan ve Bulgaristan) ülkeyi işgal etmesi ile Prag Baharı sona erdi.

Çatışmalar sırasında 72 Çekoslovakyalı öldü ve yüzlercesi de yaralandı. İşgal sonucunda yaklaşık 300.000 civarında Çekoslovakyalı, Batı ülkelerine göç etmek zorunda kaldı.

İşgalin yaşandığı gece, ABD, Kanada, Danimarka, Fransa, Paraguay ve Birleşik Krallık, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde toplantı yaptı. O gün öğleden sonra, konsey, Çekoslovak Büyükelçisi Jan Muzik'in işgali kınadığını duymak için bir araya geldi. Sovyet Büyükelçisi Jacob Malik, Varşova Paktı eylemlerinin "antisosyal güçlere" karşı "kardeş yardımı" konusundaki kararlarını ısrarla vurguladı. Ertesi gün, birkaç ülke müdahaleyi kınayan bir bildirge yayınladı ve Varşova Paktı'nın derhal geri çekilmesi için çağrıda bulundu. ABD Büyükelçisi , "Sovyetler Birliği'nin Çekoslovakya'ya sağladığı kardeş yardımları Habil ve Kabil ile aynı türdedir" açıklamasını yaptı.

ABD Birleşmiş Milletler'de Varşova Paktının saldırganlığının haklı olmadığında ısrar etse de, konumu kendi eylemleri tarafından çürütülüyordu. Sadece üç yıl önce, ABD'nin BM temsilcileri,  sırasındaki Power Pack Operasyonu'nun bir parçası olarak Dominik Cumhuriyeti'nin sol hükûmetinin devrilmesinin, BM müdahalesi olmadan Amerikan Devletleri Örgütü (OAS) tarafından çözülmesi gereken bir konu olduğunu belirtiyordu. OAS, Marksizm-Leninizm' bağlılık olarak kabul edildi ve ABD'nin kendine karşı savunmasını haklı gösteren silahlı bir saldırı olarak kabul edildi. Amerika'nın Vietnam Savaşı'na katılımı, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri U Thant'ın karşılaştırma yapmasına olanak sağladı ve şöyle bir öneri sundu: "Ruslar Çekoslovakya köylerini bombalıyor ve harap ediyorsa ABD bunu daha sesli kınayabilir."

Avrupa komünizmi partilerinden İtalya Komünist Partisi ve İspanya Komünist Partisi işgali şiddetle kınadı. Uzlaşma talebinde bulunan Fransız Komünist Partisi, Sovyet müdahalesini onaylamadığını belirtti ve böylece parti tarihinde ilk kez bir Sovyet eylemini kamu önünde olumsuz bir şekilde eleştirmiş oldu. Yunanistan Komünist Partisi, Prag Baharı'ndaki iç anlaşmazlıklar üzerine büyük bir sıkıntı yaşadı, Çek yanlısı fraksiyon Sovyet liderliği ile olan bağlarını kopartarak ve Eurocommunist'i kurdu. Portekiz Komünist Partisi ve Güney Afrika Komünist Partisi gibi bazı komünist partilerle birlikte ABD Komünist Partisi de, Sovyetler Birliği'nin tutumunu destekleyen partiler arasında yer aldı.

1972 ile 1979 yılları arasında Birleşik Devletler ve Sovyet müzakereciler arasındaki stratejik nükleer silahların üretimini azaltmak amacıyla yapılan bir dizi görüşmeler sonucunda SALT II antlaşması imzalandı. SALT I görüşmelerinin bir devamı niteliğindeki SALT II, iki tarafın da stratejik kuvvetlerinin bütün kategorideki teslimat araç sayısını 2250'ye indiren ilk nükleer silah antlaşması olmuştur. Anlaşmanın imzalanmasından altı ay sonra, Sovyetler Birliği'nin Afganistan'a müdahalesi ve aynı yılın Eylül ayında, Amerika Birleşik Devletleri, bir Sovyet muharebe tugayının Küba'da konuşlu olduğunu keşfetti. (Başkan Carter bu tugayın Küba'ya yeni konuşlandığını iddia etse de, 1962'deki Küba füze krizinden beri tugay Küba'daydı.) Bu gelişmeler ışığında, antlaşma Amerika Birleşik Devletleri Senatosu tarafından hiçbir zaman onaylanmadı.

Daha sonraki müzakereler Stratejik Silahların Azaltılması Anlaşması'nın (START) ve Nükleer Denemelerin Kapsamlı Yasaklanması Antlaşması altında gerçekleşti.

 Galeri 

 Ayrıca bakınız 

 Amerika Birleşik Devletleri-Rusya ilişkileri 
 Rusya-NATO ilişkileri
 Batı Bloku
 Doğu Bloku
 Soğuk Savaş
 Sovyetler Birliği'nin dağılması
 Kapsamlı Nükleer Deneme Yasağı Antlaşması
 Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması

 İlgili filmler 
 Kurgu 

 Ani Tehlike
 Avcı
 Bir, İki, Üç
 Bizim Gibi Casuslar
 Casus Oyunu
 Dr. Garipaşk
 Duck and Cover
 Ekim Düşü
 Full Metal Jacket
 Hair
 Kıyamet
 Müfreze
 Üçüncü Adam
 X-Men: Apocalypse
 X-Men: Birinci Sınıf

 Belgesel 

 Kaynakça 


Kategori:Sovyetler Birliği'nin ikili ilişkileri
Kategori:20. yüzyılda Amerika Birleşik Devletleri