Kırk Vezir Hikâyeleri

Kırk Vezir Hikâyeler, Doğu-İslam dünyasının ortak hikâyecilik geleneğinin parçası olan ve çerçeve anlatıya dayalı olan hikâye serisidir. Kökeni belli olmayan Kırk Vezir Hikâyeleri'nin çatısını Sindbadname'nin oluşturduğu belirtilmiştir. Hint, Arap, İran kaynaklarında örneklerine rastlanmaktadır. Türk edebiyatında ise  Arapça aslı kayıp olan Hikâyet-i Erba'în-i Subh u Mesâ adlı bir eserden Ahmed-i Mısrî tarafından çevrildiği ve bu şekilde çoğaltılan nüshaların yalnız II. Murat'a sunulduğu bilinmektedir.
 Konu 
Acem memleketlerinin birinde Şah-ı Cafıkeyn adında bir padişah yaşamaktadır ve bir oğlu dünyaya gelir. Karısının aniden ölümüyle padişah şehzadeyi yakınında tutar ve eğitimiyle ilgilenir. Padişah, başka bir sultanın genç kızıyla evlenir. Şehzade, eğitimini sürdürdüğü günlerin birinde gördüğü bir rüyayı hocasına anlatır. Hocası, şehzadenin kırk gün boyunca konuşmamasını ister ve ortadan kaybolur. Padişah konuşmayan oğlunun bir sıkıntısı olduğunu düşünür ve şehzadeyi lalasıyla birlikte hanımının yanına gönderir. Padişahın hanımı, laladan olanları öğrenir ve tüm sarayı boşaltarak şehzadeye olan aşkını itiraf ederek kendisiyle evlenmesi durumunda padişahı zehirleyerek birlikte olabileceğini anlatır. Şehzadeyi öpmek üzereyken şehzade dayanamayıp kadına tokat atar. Ağzı kanayan kadın, kanı tüm suratına yayar ve saçlarını dağıtır. O sırada oğlunun durumunu merak eden padişah içeri girer ve hanımı, şehzadenin kendisine sarkıntılık yaptığını hatta tüm planı şehzade yapmış gibi padişaha anlatır. Padişah oğluna olanları sorduğunda kırk gün konuşmama uyarısını hatırlayan şehzade konuşmaz. Padişah oğlunu zindana attırır.

Ertesi gün padişah, oğlunun öldürülmesi için cellada emrederken birinci vezir ortaya çıkarak padişahı kararından vazgeçirmeye çalışır ve anlattığı hikâye ile onu ikna eder. Akşam, padişahın hanımı şehzadenin durumunu sorduğunda padişah, olanları anlatır. Kadın, erkek evlatların kötü olacağına dair hikâyeler anlatarak padişahı, şehzadeyi öldürme konusunda ikna eder. Böyle kırk gün boyunca vezirlerden biri padişaha anlattığı hikâyelerle şehzadenin öldürülmesini engeller. Eve döndüğünde karısının anlattığı hikâyelerle oğlunu öldürmeye ikna edilir. Kırkıncı gün şehzade öldürüleceği gün şehzadenin hocası ortaya çıkar. Hoca, şehzadenin neden konuşmadığını padişaha anlatır ve şehzadeye artık konuşabileceğini söyler. Şehzade gördüğü rüyadan başlayarak olanların hepsini anlatır. Anlatılanlara saraydaki iki hizmetçi de şahitlik edince padişah, karısını cezalandırır. Şölen düzenler ve oğlunu ölümden kurtaran vezirleri ödüllendirir.
 Hikâyeler 
Eserlerde geçen ve kırk gün boyunca vezirler ve padişahın karısı tarafından anlatılan hikâyelerin adı ve anlatıcılar şöyledir: Vezirlerin anlattığı zaman dilimi sabahken padişah hanımınınki akşamdır. Vezirler hikâyelerini anlatırken padişah ve saraydakiler dinlerken padişahın hanımı sadece padişaha anlatmaktadır.
+ Uppsala metnine göre Kırk Vezir Hikâyeleri'nde anlatılan hikâyeler Gün Anlatıcı Hikâye adı Anlatıcı Hikâye adı 1 1. Vezir Şeyh Şahabeddin Padişahın Hanımı Padişah ve Oğulları 2 2. Vezir Hindistanlı Hoca ve Güzel Karısı Padişahın Hanımı Padişah ve Uleması 3 3. Vezir Padişah ve Oğulları Padişahın Hanımı Güçlü Şah ile Zayıf Şahın Mücadelesi 4 4. Vezir Bal'am Ba'ur (Uc bin Unuk) Padişahın Hanımı Şahın Hz. Hızır'ı Görmek İstemesi 5 5. Vezir Vezir ile Hz. Hızır Padişahın Hanımı Yılanın Dostluğu / Fukka-ı ile Mağribi 6 6. Vezir Terzi ile Hanımı Padişahın Hanımı Hatunun Rüyası / Padişah ile Oğlu 7 7. Vezir Padişah ile İki Veziri Padişahın Hanımı Serçe kuşu ile Hz. Süleyman 8 8. Vezir Yüzüğü Suya Batmayan Vezir Padişahın Hanımı Eli Kesilen Adam / Kadı ile Şehzade 9 9. Vezir Halife-i Raşid ve Cariye Padişahın Hanımı Şahın Oğullarına Vasiyeti 10 10. Vezir Nuşi Revan ve Hilebaz Kadın Padişahın Hanımı Padişahın Seyisi ve Vezirin Kızı 11 11. Vezir Geyik ile Sıçan / Bağdad Hocası ve Oğulları Padişahın Hanımı Bezirgân ve Oğulları 12 12. Vezir Vezirinin Çocuğuna Âşık Olan Padişah Padişahın Hanımı Barsis-i Zahid 13 13. Vezir Abdalın Şaha Yalan Söylemesi / Has Ayas ile Derviş Padişahın Hanımı Kırk Başlı Ejderha ve Şah / Çulha Kadının Hilesi 14 14. Vezir Çocuğu Olmayan Şah  Padişahın Hanımı Padişah Helalzade ve Haramzade Çocukları 15 15. Vezir Terzi ile Kadın Padişahın Hanımı Bengiler 16 16. Vezir Türk ile Karısı Padişahın Hanımı Yetim Çocuklar 17 17. Vezir Ehl-i İrfan Derviş ile Şahın Sohbeti Padişahın Hanımı İki Rakip Kadı 18 18. Vezir Zengin Kadın ile Genç Delikanlı Padişahın Hanımı Bağdatlı Oğlanlar 19 19. Vezir Habil ile Kabil Padişahın Hanımı Hz. Nuh Peygamber 20 20. Vezir Hz. Havva Padişahın Hanımı Bezirgân Delikanlı 21 21. Vezir Kayser-i Rum ve Hasan Basri Padişahın Hanımı Pir ile Oğlu 22 22. Vezir Öğüt Veren Derviş Padişahın Hanımı Türk Çocukları 23 23. Vezir Hz. Davut ve Urya Beg Padişahın Hanımı Sultan Alaaddin ile Bir Çocuk 24 24. Vezir Halid bib Velid ile Rahib Padişahın Hanımı Doğan Kuşu 25 25. Vezir Zahid ile Ayyar Kadın Padişahın Hanımı Konstantiniyye Tekfuru 26 26. Vezir Türk ile Karısı Padişahın Hanımı Çırtı Bogacuk 27 27. Vezir Tüccar, Cariye ve Maymun Padişahın Hanımı Şahın Kıskanılan Nedimi 28 28. Vezir Bezirgân ve Oğlu Padişahın Hanımı Hoca ve Kandilleri Parçalayan Oğlu 29 29. Vezir Şeyh ile Abdal Padişahın Hanımı Padişah ve Nedimi 30 30. Vezir Şemsun Peygamber ve Karısı Padişahın Hanımı Padişahın Hasta Oğlu 31 31. Vezir Delle-i Muhtale Padişahın Hanımı Avcı Doğan Kuşu 32 32. Vezir Bağban ile Uğrı Padişahın Hanımı Her şeye İtiraz Eden Çocuk 33 33. Vezir Ahmet Yesevi Padişahın Hanımı Çeng-i Dilaram 34 34. Vezir Dokuz Türlü Kadın Padişahın Hanımı Pire ile Köse  35 35. Vezir Koyun ile Kuzu Padişahın Hanımı Sır Saklayamayan Çocuk 36 36. Vezir Âmâ Padişahın Hanımı Fuzayl ibn Ayyaz 37 37. Vezir Kızı Görmeden Âşık Olan Yiğit Padişahın Hanımı Aynı Cariyeyi Seven Vezir ve Oğlu 38 38. Vezir Derviş ve Haramiler Padişahın Hanımı Kaz Suretine Giren Vezir 39 39. Vezir Köpekle Aynı Kaptan Yemek Yiyen Kadın Padişahın Hanımı İftiraya Uğrayan Vezir 40 40. Vezir Eşinden Şikâyetçi Olan Mısır Sultanı Padişahın Hanımı Mısır Sultanına Kurulan Tuzak
 Kaynakça 

Kategori:İslam edebiyatı
Kategori:Arap edebiyatı
Kategori:İran edebiyatı
Kategori:Hindistan edebiyatı
Kategori:Türk edebiyatı