Geta (ayak giyimi)

Geta (下駄), takunya ve parmak arası terliğe benzeyen bir Japon sandaletidir. Yükseltilmiş bir ahşap tabana sahip olup bir kumaş tel ile ayağa tutturulmuştur.

Kimono veya yukatanın altına giyilir. Kimonoyu yerden yukarıda tutarak  yere değip kirlenmesini önler. Ayrıca, Japon kültüründe evlere girerken ayakkabı çıkarma adeti olduğundan, bu sandaletler, evlere girip çıkarken bağcıklı ayakkabılara göre daha pratiktir. Günümüzde sumo güreşçilerinin geta giydikleri görülebilir. Geta ike yürürken, bir tıkırtı duyulur ve giyen kişinin gelişini görmeden bu sesi işiterek yaklaşmakta olduğunu anlamak mümkündür.

Çoğu geta, dai denilen  ahşap bir tabandan ve onun altında, ha adı verilen, ayakkabının ön tarafına yakın yerleştirilmiş iki küçük çıkıntıdan oluşur.  Ha  diş anlamına gelir. Getaların genelde iki dişi olsa da, bir veya üç dişli getalar da vardır. Getanın üst yüzeyinde, giyenin baş parmağı ile ikinci parmağı arasına kumaş bir parmak arası, hanao, oturur.

küçükresim|Getanın alt kısmının ve dişlerinin görünümü

 Türleri 
Klasik geta, koma-geta (駒下駄) olarak da bilinir. Genellikle pavlonya ağacından yapılır. Erkeklerinki genellikle dikdörtgen şeklindedir, kadınlarınkinin ise genellikle  oval kıvrımları vardır.

Öne doğru eğimli olan getalar, senryou-geta (千両下駄) veya nomeri-geta (のめり下駄) olarak adlandırılır. Bunlarla yürümek, koma-geta ile yürümekten daha kolaydır.
küçükresim|Senryou-Geta

Çağdaş bir tasarımı olan, yüksekliği daha az ve tabanı daha büyük ve kaymaz nitelikte olan getalar,  ukon-geta (右近下駄) olarak adlandırılır. Gençlerin giymeyi tercih edeceği türden olan bu getalar, aynı normal sandalet gibi giyilir.

Ashi-da (足駄) veya uzun geta, diğer getalardan çok daha basit bir hanao'ya sahip olan ve yüksekliği çok daha fazla olan getalardır. Geçmişte erkek öğrenciler arasında popülerdi ve  klasik  okul üniformasının altına giyilirdi.

Pokkuri geta,  (ぽっくり下駄) veya okobo-geta, diğer getalar gibi dişlere sahip değildir ve bunun yerine tasarım eğimli blok şeklindedir. Tatami ile kaplanmış ve siyah veya beyaz renkli, tabanı  yüksektir.  Diğer isimleri Okobo, Koppori ve Kobokobo'dur. Geçmişte maikolar (geyşaların çırakları) tarafından giyilirdi. Günümüzde genç kızlar tarafından, yürürken hoş bir tıkırtı sesi çıkarması sebebiyle tercih edilir ve özellikle shici-go-san ve Yetişkinler Günü'nde giyilir.

Diğer getalar arasında yağmurda kullanılan koshi geta, karda yürürken kullanılan yuki geta, bahçelerde kullanılan niwa geta ve sudan deniz yosunu toplayan insanlar tarafından kullanılan nori geta yer alır.

 Tarihçesi 
küçükresim|Utagawa Toyokuni III

Geta, Yayoi döneminden (M.Ö. 300-M.Ö. 300) bu yana bilinmektedir. Pirinç tarlalarında çalışırken yüksek düzeyde hareket kabiliyeti için kullanılmış, bu nedenle Ta-Geta (tarla getası) olarak adlandırılmıştı. Ta-geta, ayakkabıdan çok, bir tür çiftlik gereci olarak düşünülüyordu. Ta-geta'larda ha yoktu ve  kumaş yerine samandan yapılmış hanoa vardı. Balıkçılar ise nezura geta olarak bilinen, balık avı sırasında kolaylık sağlayan sivri tabanları olan  bir tür geta giyerdi. Heian döneminde (M.Ö. 794-M.Ö. 1185) ayak giyimi olarak geta yerine zouri denilen saman sandaletler tercih edildi. Edo döneminde (M.Ö. 1603-M.Ö. 1868) getalara olan ilgi arttı. Getalar, hem iş için hem şıklık amaçlı giyilmeye başlandı. İki yüzden fazla geta stili ortaya çıktı. Modern zamanlarda da getalar moda olduğu için giyilmeye devam etti.

Getaları sıradan insanlar  da giyiyor  olduğu halde, geta,  Oiran (花魁) adı verilen yüksek rütbeli fahişeler ile ilişkilendirilir. Oiranlar,  kimono veya yukatalarının altına inanılmaz derecede uzun getalar giyerek  geçit törenine katılırlardı. Geyşa ve maikolar getalarını tabi denilen geleneksel Japon çorabı ile giyerken, oiranlar yaz kış çorapsız giyerlerdi.

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 Wafuku blog about geta Names and descriptions of all the types of Japanese geta, with photos.
 Japan Footwear Museum
 The history of Japanese Geta Sandals

Kategori:Japonya'da giyim
Kategori:Ayak giyimi
Kategori:Japonca deyişler
Kategori:Sandaletler