İzmir-Eğirdir demiryolu

İzmir-Alsancak – Eğirdir demiryolu, İzmir-Alsancak – Eğirdir arasında bulunan TCDD'ye ait ana demiryolu hattıdır.

Ege Bölgesi'nde Kıyı Ege'yi İç Ege'ye bağlayan ve Türkiye'nin en eski demiryolu hattı olan hat, TCDD 3. ve 7. Bölge'nin sorumluluk alanı içerisinde yer almakta ve TCDD Taşımacılık tarafından işletilen Göller Ekspresi, Güller Ekspresi ve Pamukkale Ekspresi Anahat Trenleri'ne ve Basmane – Denizli, Basmane – Ödemiş, Basmane – Tire, Basmane – Nazilli, Söke – Denizli ve Söke – Nazilli Bölgesel Trenleri'ne ve İZBAN A.Ş. tarafından işletilen Banliyö Trenleri'ne hizmet vermektedir.
küçükresim|sağ|upright=0.90|Hattın başlangıç noktası İzmir Alsancak Garı
 Tarihçe 
Osmanlı hükûmeti, İngiliz sermayeli Ottoman Railway Company / Osmanlı Demiryolu Şirketi (ORC)'ne 22 Eylül 1856'da İzmir'den Aydın'a demiryolu inşa edilmesi için imtiyaz vermiştir. Aynı yıl inşasına başlanan demiryolu hattı 30 Ekim 1858'de Gaziemir'e ulaşarak kısmen hizmete girmiş ve Türkiye'deki ilk demiryolu hattı olmuştur. ORC Şirketi'nin yaşadığı mali sıkıntılar sebebiyle demiryolu hattının kalan kısımlarının inşası kısmen yavaşlamış olsa da hat 24 Aralık 1860'ta Torbalı'ya, 15 Kasım 1862'de Selçuk'a ve 1 Temmuz 1866'da ise Aydın'a ulaşarak tamamen hizmete girmiştir.

ORC Şirketi 1881'de mevcut hattın Aydın'dan Denizli ve Dinar'a uzatılması için yeni bir imtiyaz elde etmiştir. Aynı yıl inşasına başlanan demiryolu hattı, 1 Temmuz 1882'de Sarayköy'e ve inşaat işlerindeki kısa süreli bir gecikmenin ardından 13 Ocak 1889'da ise Denizli ve Dinar'a ulaşmıştır.

İngiliz sermayeli ORC Şirketi, Alman sermayeli Chemins de Fer Ottomans d'Anatolie / Osmanlı Anadolu Demiryolları (CFOA) Şirketi ile rekabet edebilmek için demiryolu hattını Konya'ya kadar uzatmayı amaçlamış ve bu kapsamda 1912'de hat Eğirdir'e uzatılmıştır. Ancak gerek yetersiz planlama gerekse de 1914'te I. Dünya Savaşı'nın başlaması nedeniyle hattaki tüm inşa faaliyetleri durdurulmuştur. Savaş sırasında demiryolu hattına Osmanlı hükûmeti tarafından ele konulmuş ve hat askerî birliklerin taşınması için kullanılmıştır. ORC Şirketi, savaştan sonra demiryolu hattının kontrolünü tekrar eline almış, ancak herhangi bir hat uzatma faaliyetinde bulunmamıştır.

ORC Şirketi ana hat imtiyazı haricinde aldığı küçük çaplı imtiyazlarla daha kısa şube hatları da inşa etmiştir. Bu kapsamda 30 Ekim 1858'de Gaziemir – Seydiköy, 27 Temmuz 1860'ta Şirinyer – Buca, 1883 ve 1884'te Torbalı – Çatal – Ödemiş ve Çatal – Tire, 13 Ekim 1889'da Goncalı – Denizli, 29 Aralık 1889'da Sütlaç – Çivril ve 1 Aralık 1890'da ise Ortaklar – Söke şube demiryolu hatları hizmete girmiştir.

1923'te Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasından sonra alınan demiryollarının millileştirilmesi kararı kapsamında ORC Şirketi 1 Haziran 1935'te TCDD tarafından satın alınarak feshedilmiş ve şirkete ait tüm demiryolu hatları TCDD'nin denetimine girmiştir.

Hat, TCDD tarafından devralındıktan sonra, 26 Mart 1936'da hizmete giren Afyonkarahisar – Karakuyu demiryolu ile Afyonkarahisar'a ve Bozanönü – Isparta şube demiryolu ile Isparta'ya bağlantı sağlanmıştır. Ayrıca, 1 Ekim 1936'da hizmete giren Gümüşgün – Burdur şube demiryolu ile de Burdur'a bağlantı sağlanmıştır.

Hattın Sütlaç – Çivril şube demiryolu kısmı 1988'de kapatılmıştır. Çivril Garı ve binalar kompleksi korunması gerekli kültür varlıkları olarak tescil edilmiştir. Hattın doğu aksındaki son istasyonu olan Eğirdir Tren İstasyonu ise 2003'te kapatılmış ve hat,  batıda Bozanönü – Isparta şube demiryolu'nun başlangıç noktası olan Bozanönü Tren İstasyonu'nda bitecek şekilde yeniden düzenlenmiştir. Böylece hattın toplam uzunluğu  olmuştur.

 Hattın kısımları ve açılma tarihleri 
 Güzergâh Mesafe Hat Hizmete Giriş YılıRobinson, ss.50-55. İzmir Alsancak Garı – Şirinyer – Gaziemir  Ana Hat 30 Ekim 1858 Gaziemir – Seydiköy ~ Gaziemir – Seydiköy şube demiryolu(Kapatıldı) 30 Ekim 1858 Şirinyer – Buca ~ Şirinyer – Buca şube demiryolu(Kapatıldı) 27 Temmuz 1860 Gaziemir – Torbalı  Ana Hat 24 Aralık 1860 Torbalı – Kozpınar  Ana Hat 14 Kasım 1861 Kozpınar – Selçuk  Ana Hat 15 Eylül 1862 Selçuk – Ortaklar – Aydın Garı  Ana Hat(Planlanan hattın sonu) 1 Temmuz 1866 Aydın Garı – Kuyucak  Ana Hat 1881 Kuyucak – Sarayköy  Ana Hat 1 Temmuz 1882 Sarayköy – Goncalı – Sütlaç – Dinar  Ana Hat 13 Ekim 1889 Goncalı – Denizli Garı  Goncalı – Denizli şube demiryolu 13 Ekim 1889 Sütlaç – Çivril  Sütlaç – Çivril şube demiryolu(Kapatıldı) 29 Aralık 1889 Ortaklar – Söke  Ortaklar – Söke şube demiryolu 1 Aralık 1890 Dinar – Gümüşgün – Bozanönü – Eğirdir Tren İstasyonu  Ana Hat 1 Kasım 1912 Bozanönü – Isparta Garı  Bozanönü – Isparta şube demiryolu 26 Mart 1936 Gümüşgün – Burdur Garı  Gümüşgün – Burdur şube demiryolu 1 Ekim 1936 Nazilli – Nazilli Sümerbank Basma Fabrikası ~ Nazilli – Sümerbank şube demiryolu 1937

 Tren hatları 
 A. TCDD Taşımacılık Tarafından İşletilen Hatlar 
 1. Anahat Trenleri
 Göller Ekspresi
 Güller Ekspresi
 Pamukkale Ekspresi
 2. Bölgesel Trenler
 Basmane – Ödemiş
 Basmane – Tire
 Basmane – Nazilli
 Basmane – Denizli
 Söke – Nazilli
 Söke – Denizli

 B. İZBAN A.Ş. Tarafından İşletilen Tren Hatları 
 1. Banliyö Trenleri
  Merkez Hattı & Güney Hattı

 Ayrıca bakınız 
 Çamlık Buharlı Lokomotif Müzesi

 Notlar 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 TCDD resmî sitesi 
 TCDD Taşımacılık resmî sitesi 
 İZBAN resmî sitesi 

Kategori:Türkiye'deki demiryolu hatları
Kategori:Osmanlı İmparatorluğu'ndaki demiryolu hatları
Demiryolu
Demiryolu
Demiryolu
Demiryolu
Demiryolu
Demiryolu
Kategori:Türkiye'deki standart hat açıklıklı demiryolu hatları
Kategori:1858'de hizmete giren tren istasyonları
Kategori:1866'da tamamlanan ulaşım altyapısı
Kategori:1889'da tamamlanan ulaşım altyapısı
Kategori:1890'da tamamlanan ulaşım altyapısı
Kategori:1912'de tamamlanan ulaşım altyapısı
Kategori:1936'da tamamlanan ulaşım altyapısı
Kategori:2010'da hizmete giren demiryolu hatları
Kategori:2016'da hizmete giren demiryolu hatları
Kategori:2017'de hizmete giren demiryolu hatları