Sütun başlığı

Sütun başlığı, bir sütunun üst kısmını oluşturan bir başlıktır.

Sütun başlıkları, oldukça görünür konumdan tüm sütunlu anıtsal yapılarda bulunur ve genellikle süsleme için seçilir. Çoğunlukla mimari düzenin en net göstergesi olup ayrıntılarının uygulanması binanın tarihinin bir göstergesi olabilmektedir.

 Tarihçe 
Sütun başlıkları, mimaride sütunun taşıdığı yükü üst yapıya aktarmanın yanı sıra yapıya estetik bir kimlik kazandırmak amacıyla geliştirilmiştir. İlk örneklerine Antik Mısır ve Mezopotamya uygarlıklarında rastlanır. Mısır'da papirüs, lotus ve palmiye gibi kutsal bitkileri simgeleyen başlıklar, hem doğa hem inançla ilişkilendirilmiştir.Fletcher, Banister. A History of Architecture on the Comparative Method. London: The Athlone Press, 1961, s. 45-48.

Antik Yunan döneminde sütun başlıkları mimari düzenlerin en belirgin öğesi haline gelmiş; Dor, İyon ve Korint düzenleriyle birlikte biçimsel bir kimlik kazanmıştır.Kuban, Doğan. Mimarlık Kavramları. İstanbul: Yapı Endüstri Merkezi Yayınları, 1992, s. 112-115. Yunan mimarisi, başlık oranlarını ve süsleme anlayışını belirli matematiksel kurallara dayandırmıştır.

Roma döneminde Yunan düzenlerinin sentezlenmesiyle Kompozit ve Toskana başlık türleri ortaya çıkmıştır. Bu dönemde başlıklar sadece yapısal değil, süsleyici öğe olarak da ön plana çıkmıştır.Kostof, Spiro. A History of Architecture. New York: Oxford University Press, 1995, s. 184-189.

Orta Çağ'da Bizans ve İslam mimarisinde başlıklar taş oymacılığıyla zenginleşmiş, bitkisel ve geometrik motiflerle bezeli özgün örnekler verilmiştir.Eyice, Semavi. Bizans Sanatı. İstanbul: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1990, s. 62-65.  Rönesans ve Barok dönemlerinde klasik düzenler yeniden yorumlanmış; Avrupa'da antik formun ideal oranları, anıtsal yapıların süsleme anlayışında yeniden canlanmıştır.Norberg-Schulz, Christian. Meaning in Western Architecture. New York: Rizzoli, 1980, s. 144-150.

 Başlık Düzenleri 

 Antik Yunan mimarisi 

 Dor Düzeni: En sade ve ağırbaşlı düzendir. Başlık kısmı abaküs ve ekinus adı verilen iki parçadan oluşur. Erkeklik, güç ve yalınlık simgesi olarak kabul edilir.Summerson, John. The Classical Language of Architecture. London: Thames & Hudson, 1980, s. 15-18.
 İyon Düzeni: İnce oranlı sütun gövdesi ve volüt (sarmal) biçimli başlığıyla tanınır. Zarafet ve ölçülülükle ilişkilendirilir.Kuban, Doğan. Mimarlık Kavramları. İstanbul: Yapı Endüstri Merkezi Yayınları, 1992, s. 116-118.
 Korint Düzeni: En süslü ve dekoratif düzendir. Başlık, akantus yaprakları ve kıvrımlı bezemelerle kaplıdır. Helenistik ve Roma dönemlerinde görkemli yapılarda tercih edilmiştir.Kostof, Spiro. A History of Architecture. New York: Oxford University Press, 1995, s. 192-194.

 Roma mimarisi 
Kompozit Düzen: Roma döneminde yukarıdaki üç temel düzenden türemiştir.Kuban, Doğan. Batı Sanatında Mimari Biçimler Sözlüğü. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2006, s. 53-57.

İslam, Selçuklu ve Osmanlı mimarisinde ise mukarnaslı, bitkisel motifli ve geometrik düzenli başlıklar kullanılmış; her dönemde taş işçiliği yerel üsluplarla harmanlanmıştır.Arseven, Celal Esad. Sanat Ansiklopedisi. İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1983, Cilt 4, s. 1758-1760.

 Ayrıca bakınız 

 Antik Yunan mimarisi 

 Aiol düzeni
 İyon düzeni
 Dor düzeni
 Korint düzeni

 Roma mimarisi 
 Kompozit düzen

 Hint mimarisi 

 Amalaka

 Dış bağlantılar 

 Types of capitals used in Medieval Art and Architecture 

 Kaynakça 

Kategori:Sütunlar
Kategori:Mimari öğeler