Yünnan

Yünnan (), Çin'in güneybatısında bulunan bir eyalet. Yüzölçümü yaklaşık 394.000 km, 2010 itibarıyla yaklaşık 46 milyon kişilik nüfusa sahip. Eyaletin başkenti, kendisi de eskiden "Yünnan" olarak bilinen Kunming şehri. Yünnan eyaleti kuzeyde Siçuan eyaleti, kuzeydoğuda Guizhou eyaleti, doğuda Guangksi Zhuang Özerk Bölgesi, güneydoğuda Vietnam, güneyde Laos, batıda Birmanya ve kuzeybatıda Tibet Özerk Bölgesi ile sınır paylaşmaktadır.

Yünnan dağlık bir bölgede bulunmaktadır. Nüfusun çoğu eyaletin doğusunda yaşamaktadır. Yünnan, doğal kaynaklar bakımından zengindir ve Çin'deki bitki yaşamının en büyük çeşitliliğine sahiptir. Çin'deki yaklaşık 30.000 damarlı bitki çeşidinden Yünnan'de 17.000'den fazla mevcuttur. Yünnan üstelik Çin'deki en büyük alüminyum, kurşun, çinko ve kalay rezervlerine sahiptir ve büyük bakır ve nikel rezervleri de var.

Eyalet nüfusunun %34'ünün etnik azınlıklardan oluşmasıyla Yünnan, Çin'in etnik açıdan en çeşitli yapıya sahip eyaletlerindendir. Yiler, Bailar, Haniler, Zhuanglar, Dailar ve Miaolar eyaletteki başlıca etnik azınlık gruplarını oluşturmaktadır.

 Kökenbilim 
"Yünnan" ismi ilk olarak Han Hanedanı'nın günümüz  yakınlarında oluşturduğu Yünnan İlçesi'ne atfen kullanıldı. Tang Hanedanı boyunca İmparator Xuanzong,  krallığının Yünnan İlçesi'nden ortaya çıkması nedeniyle Nanzhao krallığının kurucusu 'ya "Yünnan Kralı" unvanını verdi. Yünnan Kralı'nın hakim olduğu topraklar gitgide çoğaldı, "Yünnan" da gitgide bu alanın ortak ismi hâline geldi. 'nın işgâl altına girmesinden sonra Yuan Hanedanı Yünnan Eyaleti'ni oluşturdu.

Han Hanedanı kaynaklarında "Yünnan" isminin etimolojisi kaydedilmedi ve bu ismin kökenleri hakkında birçok teori mevcuttur. En yaygın teorilerden birine göre, "Yünnan" ismi "renkli bulutların güneyinde" (彩云之南) anlamına gelmektedir. Dian Lüe (滇略) ve Yünnan Genel Yıllıkları (云南通志) gibi Ming Hanedanı kaynakları bu teoriyi desteklemektedir. Ancak çağdaş tarihçi , bu teorinin ismin kökenini açıklamakta fazla yüzeysel olduğunu belirtmiştir. Başka yaygın bir teoriye göre isim "'nın güneyi" (云岭之南) anlamına gelmektedir, fakat bu teorinin yanlış olduğu gösterilmiştir, zira "Yunling Dağları" ismi ilk olarak Tang Hanedanı (618-907) kaynaklarında, yani "Yünnan" isminden (Han Hanedanı, MÖ 202–MS 220) çok daha sonra ortaya çıktı. Çağdaş araştırmalar daha fazla teori ileri sürmekte. You Zhong'a göre "Yünnan", "bulutlu dağın (yani ) güneyi", Wu Guangfan'a göre ise "Yünnan"  veya  kaynaklanmaktadır.

 İdari yapılanma 

Yünnan Eyaletinin İdari Bölümleri   Bölüm kodu İsim ÇincePinyin Alan(km2) Nüfus(2020 NüfusSayımı) Merkez İlçe düzeyi böllümler Semtler İlçe düzeyi şehirler İlçeler Özerk ilçeler 530000  Yünnan Eyaleti 云南省Yúnnán Shěng  383.186,35  47.209.277  Kunming Şehri  17  18  65  29— İl düzeyi şehirler — 530100  Kunming Şehri昆明市Kūnmíng Shì  21.012,54  8.460.088  Chenggong Semti  7  1  3  3 530300  Qujing Şehri曲靖市Qūjìng Shì  28.934,91  5.765.775  Qilin Semti  3  1  5   530400  Yuxi Şehri玉溪市Yùxī Shì  14.942,12  2.249.502  Hongta Semti  2  1  3  3 530500  Baoshan Şehri保山市Bǎoshān Shì  19.062,16  2.431.211  Longyang Semti  1  1  3   530600  Zhaotong Şehri昭通市Zhāotōng Shì  22.439,79  5.092.611  Zhaoyang Semti  1  1  9   530700  Lijiang Şehri丽江市Lìjiāng Shì  20.554,38  1.253.878  Gucheng Semti  1    2  2 530800  Pu'er Şehri普洱市Pǔ'ěr Shì  44.265,74  2.404.954  Simao Semti  1      9 530900  Lincang Şehri临沧市Líncāng Shì  23.620,15  2.257.991  Linxiang Semti  1    4  3— Özerk iller — 532300  Chuxiong Yi Özerk İli楚雄彝族自治州Chǔxióng Yízú Zìzhìzhōu  28.438,41  2.416.747  Chuxiong Şehri    2  8   532500  Honghe Hani ve Yi Özerk İli红河哈尼族彝族自治州Hónghé HānízúYízú Zìzhìzhōu  32.170,90  4.478.422  Mengzi Şehri    4  6  3 532600  Wenshan Zhuang ve Miao Özerk İli文山壮族苗族自治州Wénshān ZhuàngzúMiáozú Zìzhìzhōu  31.407,13  3.503.218  Wenshan Şehri    1  7   532800  Xishuangbanna Dai Özerk İli西双版纳傣族自治州Xīshuāngbǎnnà Dǎizú Zìzhìzhōu  19.096,05  1.301.407  Jinghong Şehri    1  2   532900  Dali Bai Özerk İli大理白族自治州Dàlǐ Báizú Zìzhìzhōu  28.299,47  3.337.559  Dali Şehri    1  8  3 533100  Dehong Dai ve Jingpo Özerk İli德宏傣族景颇族自治州Déhóng DǎizúJǐngpōzú Zìzhìzhōu  11.172,24  1.315.709  Mang Şehri    2  3   533300  Nujiang Lisu Özerk İli怒江傈僳族自治州Nùjiāng Lìsùzú Zìzhìzhōu  14.584,51  552.694  Lushui Şehri    1  1  2 533400  Diqing Tibet Özerk İli迪庆藏族自治州Díqìng Zàngzú Zìzhìzhōu  23.185,87  387.511  Shangri-La Şehri    1  1  1

 Nüfus 

 Etnik gruplar 

küçükresim|Yünnan'daki başlıca özerk alanlar (Hui özerk alanları hariç)
Yünnan'da büyük oranda etnik çeşitlilik mevcuttur. Çin'deki tüm eyaletler ve özerk bölgelerin arasındaki en yüksek sayıda etnik gruba sahiptir. Çin'in resmî olarak tanıdığı 56 etnik grubun 25'i Yünnan'da bulunmaktadır. Eyalet nüfusunun yaklaşık %38'i etnik azınlıklara aittir; örneğin Yi, , , , , Miao, , Hui, Lahu, Va, Naşi, , Tibetli, Jingpo, , , , Achang, , , , Mançu,  ve Buyei halkları. Birçok diğer grup da bulunmaktadır, fakat bunlar ne sabit yerleşimlerde yaşamakta ne de eyalette resmî olarak var olma statüsüne layık görmenin koşulu olan 5 binden fazla bir nüfusa sahip olmayı yerine getirmektedirler. Kimi gruplar ise kendilerine özgü ulusal kimliklere sahip olmalarına rağmen resmî açıdan diğer grupların bir parçası olarak tanınırlar; ör. resmen Naşi halkının bir parçası olarak tanınan Mosuo halkı.

Yünnan'ın farklı etnik grupları tüm eyalet çapına dağılmış durumdadır. 4,5 milyonluk toplam bir nüfusla sınır alanları ve nehir vadilerinde yaşayan on farklı etnik grup var; bunlar Hui, Mançu, , Naşi, Moğol, Zhuang, , Achang, Buyei ve  halklarıdır. Alçak dağlık alanlarda 5 milyonluk toplam bir nüfusla , , Lahu, , Jingpo,  ve  halkları yaşamaktadır. Yüksek dağlak alanlarda ise dört milyonluk toplam bir nüfusla Miao, , Tibetli,  ve  halkları yaşamaktadır.

Aşağıdaki tablo, 2010 yılı Çin Ulusal Nüfus Sayımı'na dayanarak Yünnan'da nüfusları en az 5 bin olan etnik gruplarını nüfuslarıyla göstermektedir:

+  Yünnan'daki etnik gruplar(2010 Nüfus Sayımı) Etnik grup  Nüfus Han   Yi            Zhuang   Miao   Hui      Lahu   Va   Naşi      Jingpo   Tibetli      Buyei      Achang         Moğol   Palaung   Mançu         Tujia   Tu  

 Diller 

küçükresim|upright=0.91|left|Yünnan Eyaleti'ndeki etnolinguistik grupların coğrafî dağılımını gösteren bir CIA haritası (1971)

Yünnan'da konuşulan Çince lehçelerinin çoğu Beifanghua (Mandarin) grubunun  dalına aittir; bu nedenle komşu Siçuan ve Guizhou eyaletlerinde konuşulan lehçelere çok benzemektedir. Birçok Yünnan lehçesinde bulunan dikkate değer özelliklerin bazıları sözcük sonunda yer alan // ile // sesleri arasındaki ayrımın kısmen veya tamamen kaybolması ve // sesinin var olmamasıdır. Yöresel lehçelere ek olarak çoğu insan, medya, hükûmet ve eğitimde kullanılan Standart Çince (Putonghua) dilini de konuşur.

Yünnan'ın etnik çeşitliliği dilsel çeşitliliğinde de yansıtılır. Yünnan'da , , Tibet, , , ,  ve  gibi Tibet-Birman dilleri; Zhuang, , , ,  ve  gibi ; ve Hmong-Mien dilleri konuşulur.

Naşi halkı, günümüzde kullanılmaya devam eden Dünya'daki tek piktografik yazı sistemi olan nı kullanır. Dongba yazısı esasen Dongba rahiplerine ritüellerinin nasıl yerine getirmek gerektiklerine dair talimatlar vermek için kullanılırdı; günümüzde ise daha çok turistlerin ilgisini çekmenin bir özellik olarak işlev gösterir. Belki en çok tanınan Batılı Dongba uzmanı 'tur.

 Ayrıca bakınız 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 Resmi site