2017 Türkiye anayasa değişikliği referandumu

2017 Türkiye anayasa değişikliği referandumu, 16 Nisan 2017'de gerçekleşen halk oylamasıdır. Seçmenler, mevcut Türkiye Anayasası'nın 18 maddesi üzerindeki değişikliklerini oyladı. Hükûmetteki Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti) ve kurucularından Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından desteklenen madde değişiklikleriyle ilgili tartışmalar uzun süre devam ettikten sonra muhalefetteki Milliyetçi Hareket Partisi'nin (MHP) desteğiyle birlikte meclisten geçerek halk oylaması kararı alındı. Değişiklik paketi, yürürlükteki parlamenter sistemin kaldırılarak yerine başkanlık sisteminin getirilmesini, başbakanlık makamının ortadan kaldırılmasını, meclisteki vekil sayısının 550'den 600'e çıkarılmasını ve Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun (HSYK) yapısında değişiklikler yapılmasını içermektedir.

Anayasa değişikliği teklifi ilk olarak AK Parti tarafından 2011 genel seçimlerinin hemen peşine duyuruldu ancak meclisteki tüm partilerden oluşan anayasa komisyonunun fikir birliğine ulaşamaması üzerine geri çekildi. 2014 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Recep Tayyip Erdoğan'ın cumhurbaşkanı koltuğuna oturmasıyla birlikte başkanlık sistemine geçiş tartışmaları hız kazanarak daha çok gündeme geldi ve hem Haziran 2015 genel seçimlerinde hem de Kasım 2015 genel seçimlerinde AK Parti'nin en önemli seçim politikalarından biri oldu. Mayıs 2016'da başbakanlığı ortadan kaldıracak anayasal değişiklik konusunda Erdoğan'la anlaşmazlıklar yaşayan Ahmet Davutoğlu görevden istifa ederek yerine en önemli gündeminin anayasa değişikliği olduğunu söyleyen Binali Yıldırım geldi. Geçmişte birçok kez başkanlık sistemine karşı olduğunu dile getiren MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, Ekim 2016'da değişiklik teklifini meclise getirmesi için hükûmete çağrı yaptı ve süreçte iş birliği içinde olabileceklerini duyurdu. Bir aylık görüşmelerin ardından Aralık'ta teklif üzerinde anlaşmaya varan AK Parti ve MHP, böylece önerinin referanduma sunulması için gerekli olan meclis onayı sürecini başlattı.

20 Ocak 2017'de beşte üç oy sayısı 330'u aşarak 339 oy toplayan anayasa değişikliği teklifi meclisten geçerek referandum kararı verildi. Ana muhalefetteki Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), oylamalar sırasında gizli oy kullanılması gerekirken açık oy kullanılması gibi çeşitli usulsüzlükler yaşandığını belirtti.

 Arka plan 
Başkanlık sistemi, 2005'te Adalet Bakanı Cemil Çiçek tarafından önerildi ve Başbakan Erdoğan tarafından desteklendi. Bu süre zarfından sonra başkanlık sistemine geçiş Adalet ve Kalkınma Partisi liderleri tarafından "yeni anayasa" ile birlikte birçok kez açık bir şekilde dile getirildi. Ekim 2016'da partinin Genel Başkan Yardımcısı Hayati Yazıcı, Nisan 2017'nin değişiklik için referandum tarihi olacağını açıkladı. Kasım 2016'da AK Parti, getirmeyi istediği sistemin adının başkanlık sistemi değil cumhurbaşkanlığı sistemi adıyla anılacağını duyurdu. Bunun üzerine değişiklik teklifinin destekçisi olan hükûmete yakın medya, kullanmakta olduğu başkanlık sistemi adını terk ederek cumhurbaşkanlığı sistemi adını kullanmaya başladı.AK Parti'nin "başkanlık sistemi" adı yerine "cumhurbaşkanlığı sistemi" adını kullanmaya başlamasına dair kaynaklar:




 Anayasa değişikliği 
 İlk teklifler 
10 Aralık 2016'da AK Parti ile MHP, 21 maddelik anayasa değişikliği önerisi üzerinde görüşmek için bir araya geldi ve referanduma gidilmesi için gerekli olan meclis onayı sürecine geçmek için milletvekillerinden imza toplamaya başladı. Komisyon görüşmelerinden sonra iptal edilen üç maddeyi de içeren tüm değişiklik teklifiyle ilgili detaylar aşağıda listelenmiştir:

 Önerilen değişikliğin açıklaması Teklif no.  Madde  Değişiklik 1  Madde 9  Bağımsız olduğu zaten belirtilen mahkemeler için ayrıca "tarafsız" ibaresi eklendi. 2  Madde 75  Türkiye Büyük Millet Meclisindeki koltuk sayısı 550'den 600'e yükseltildi. 3  Madde 76  Milletvekili seçilme yaşı 25'ten 18'e indirildi ve maddedeki "yükümlü olduğu askerlik hizmetini yapmamış olanlar" kısmı kaldırıldı. Yerine "askerlikle ilişiği olanlar" ibaresi konularak bu durumdaki kişilerin milletvekili olamayacağı belirtildi. 4  Madde 77  Meclis seçimleri için süre dört yıldan beş yıla çıkarıldı. Milletvekili ve cumhurbaşkanı seçimlerinin beş yılda bir aynı gün yapılması kararlaştırıldı. (Komisyon tarafından çıkarıldı)  Madde 78  Bir partinin seçim listesinde yer alan tüm kişilere "yedek milletvekili" statüsü verilerek meclisteki bir milletvekili ölürse ya da üyeliği iptal edilirse bir yedek milletvekilinin o kişinin yerine geçeceği öngörüldü. Ayrıca seçimlere katılan her partinin en az iki olmak üzere aday sayısının %5'inden daha çok yedek milletvekili adayı göstermesi kararına yer verildi. Bağımsız adaylardan ise bir yedek milletvekili adayı göstermesi istendi. Savaş durumunda milletvekili ve cumhurbaşkanlığı seçimleri yapılamazsa mecliste seçimleri bir yıl erteleme ve mevcut durumun değişmemesi hâlinde ertelemeyi tekrarlama hakkı verildi. 5  Madde 87  Meclisin, bakanları ve hükûmeti denetleme yetkisi ile Bakanlar Kuruluna belirli konularda kanun hükmünde kararname çıkarma hakkı verme yetkisi kaldırıldı. 5  Madde 89  Cumhurbaşkanının veto ettiği kanunun meclis üye tam sayısının salt çoğunluğuyla (301) kabul edilebileceğine karar verildi. 6  Madde 98  Meclis, Bakanlar Kurulunu ve cumhurbaşkanı yardımcılarını meclis araştırması, genel görüşme, meclis soruşturması ve yazılı soru aracılığıyla denetleme yetkisine sahip oldu. Cumhurbaşkanı yardımcılarının yazılı soru cevaplama süresinin 15 gün olduğu belirtildi. 7  Madde 101  Cumhurbaşkanı aday olacak kişiler son yapılan seçimlerde tek başına veya başka bir partiyle birlikte en az %5 oy almış partiler tarafından veya 100 bin seçmen tarafından aday gösterilebileceği belirtildi. Seçilen cumhurbaşkanının bundan sonra seçildiği partiyle ilişiğini kesmek zorunda olmadığı kararlaştırıldı. 8  Madde 104  Cumhurbaşkanı hem devletin hem de hükûmetin başı ilan edilerek başbakanlık kaldırıldı. Yardımcılarını ve bakanları atayıp görevlerine son verme yetkisine sahip oldu. Kendisine anayasa değişiklikliği yapan kanunları gerekli görürse halkoyuna sunma ve yürütmeyle ilgili konularda "cumhurbaşkanlığı kararnamesi" çıkarma yetkisi verildi. Ayrıca cumhurbaşkanının dört yıllık üniversite mezunu olması şartı değiştirilerek "yükseköğrenim yapmış" olması şartı getirildi. 9  Madde 105  Cumhurbaşkanının bir suçtan dolayı sorgulanabilmesi için meclisteki milletvekili tam sayısının beşte üçünün oyunun gerektiği şartı getirildi. Ayrıca cumhurbaşkanının Yüce Divan'a gitmesi için tam sayının üçte ikisinin sağlanması kararlaştırıldı. 10  Madde 106  Cumhurbaşkanına kendisine bir veya birden fazla yardımcı atama yetkisi verildi. Makamın boşalması hâlinde 45 gün içinde yeni seçim için süre verildi. Cumhurbaşkanı yardımcısının yeni cumhurbaşkanı seçilesiye kadar cumhurbaşkanlığına vekalet edeceği belirtildi. Genel seçime bir yıl veya daha az süre kalmışsa milletvekili seçiminin de cumhurbaşkanı seçimiyle yenilenebileceği, genel seçime bir yıldan fazla süre kalmışsa seçilen cumhurbaşkanının milletvekili seçimlerine kadar görev yapabileceği ve kalan bu sürenin cumhurbaşkanlığının görev süresi açısından iki dönemden biri sayılmayacağı ifadelerine yer verildi. Cumhurbaşkanı yardımcıları veya bakanlar için işledikleri iddia edilen bir suça dair meclis soruşturmasının milletvekili tam sayısının beşte üçünün oyu ile mümkün olması ve aynı kişilerin Yüce Divan'a gönderilmesi için tam sayının üçte ikisinin oyunun gerektiği kararlaştırıldı.  11  Madde 116  Cumhurbaşkanının kendisine ve meclisin üye tam sayısının beşte üçüne seçimleri yenileme hakkı verildi. Her iki tarafın da görev ve yetkilerinin, yeni cumhurbaşkanının ve meclisin göreve başlamasına kadar devam etmesine karar verildi. Cumhurbaşkanının ikinci döneminde meclisin seçimleri yenilemesine karar vermesi halinde cumhurbaşkanının bir defa daha aday olabileceği belirtildi. 12  Madde 119  Cumhurbaşkanına olağanüstü hâl ilan etme yetkisi ve meclise bunu onaylama, süresini uzatma veya kaldırma yetkisi verildi. TBMM'nin savaş haricinde olağanüstü hâli dört aya kadar uzatabileceği belirtildi ancak üst üste olağanüstü hâl ilan edebilme yetkisi kısıtlanmadı. Ayrıca cumhurbaşkanının olağanüstü hâl sürecininde yayımladığı kararnamelerin de meclis tarafından görüşülüp karara bağlanacağı belirtildi. (Komisyon tarafından çıkarıldı)  Madde 123  Cumhurbaşkanı, üst düzey kamu görevlileri atamalarına ilişkin usul ve esasları belirleme hakkına sahip oldu. (Komisyon tarafından çıkarıldı)  Madde 126  Cumhurbaşkanı, merkezi idare kapsamındaki kamu kurum ve kuruluşlarının kuruluş, görev, yetki ve sorumluklarını düzenleme hakkını elde etti. 13  Madde 125  Cumhurbaşkanın bütün işlemlerine yargı yolunun açık olduğuna yer verildi. 13  Madde 142  Savaş durumu olmadığı sürece disiplin mahkemeleri dışında askerî mahkeme kurulmasına son verildi. 13  Madde 146  Askeri mahkemeler kaldırıldığı için, Anayasa Mahkemesi'ndeki 17 olan üye sayısı 15 olarak değiştirildi. Bir üyeyi Askerî Yargıtay, bir üyeyi Askerî Yüksek İdare Mahkemesi ibaresinin kaldırılmasına karar verildi. Anayasa Mahkemesi'nde cumhurbaşkanının seçtiği üye sayısı 14'ten 12'ye düşerken, meclisin halihazırda bulunan üç üye atamasında değişiklik yapılmamasına karar verildi. 14  Madde 159  Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun adı "Hâkimler ve Savcılar Kurulu" olarak değiştirildi, üye sayısı 22'den 13'e, daire sayısı üçten ikiye düşürüldü. Kurulun dört üyesinin cumhurbaşkanı tarafından, yedi üyesinin meclis tarafından atanmasına karar verildi. Adalet Bakanı ve Adalet Bakanlığı Müsteşarı'nın kuruldaki üyeliği değişmedi. 15  Madde 161  Cumhurbaşkanının bütçe kanun teklifini malî yılbaşından en az yetmişbeş gün önce meclise sunması gerektiği ve milletvekillerinin bütçe için gider artırıcı veya gelir azaltıcı öneride bulunamayacağı kararlaştırıldı. Bütçenin süresinde yürürlüğe girememesi hâlinde geçici bütçe kanunu çıkarılacağı, eğer geçici bütçe kanunu da çıkarılamazsa yeni bütçe kabul edilene kadar bir önceki yılın bütçesinin yeniden değerleme oranına göre artırılarak uygulanacağı ifadelerine yer verildi. 16  Çeşitli maddeler  Özellikle hükûmetin yetkilerinin cumhurbaşkanına geçmesini içeren değişiklikler olmak üzere anayasanın bazı maddelerinde yukarıda sıralanmış maddelere uyum sağlamak için değişiklikler yapıldı.  16  Madde 123  Kamu tüzelkişilikleri düzenleme yetkisinde belirtilen ancak kanunla veya kanunun açıkça verdiği yetkiye dayanılarak ifadesinin kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle olarak değiştirilmesine karar verildi. 17  Geçici Madde 21  Bir sonraki cumhurbaşkanlığı seçimi ve genel seçimlerin 3 Kasım 2019'da gerçekleşeceği belirtildi. Buna rağmen meclisin erken seçim kararı alması durumunda her iki seçimin de aynı gün yapılacağı ifadesi de eklendi. Bu kanunun onayını takip eden otuz gün içinde Hâkimler ve Savcılar Kurulu üyelerinin seçilmesine ve kanun yürürlüğe girer girmez askerî mahkemelerin kaldırılmasına karar verildi. 18  Çeşitli maddeler  2, 4 ve 7 numaralı değişiklerin yeni seçimlerin ardından yürürlüğe girmesine ve geçici madde hariç diğer değişikliklerin yeni seçilen cumhurbaşkanı yemin ettikten sonra yürürlüğe girmesine karar verildi. Cumhurbaşkanının tarafsız statüsünün ise referandum onayı alır almaz sona ereceği bildirildi.

 Meclis Anayasa Komisyonu 
upright=1.05|küçükresim|sağ|AK Parti, anayasa değişikliği teklifini Meclis Başkanı İsmail Kahraman'a sunuyor, Aralık 2016.
upright=1.05|küçükresim|sağ|Meclis Anayasa Komisyonu önerilen değişiklikleri inceliyor, Aralık 2016.
AK Parti'nin 316 milletvekili tarafından imzalandıktan sonra 21 maddelik anayasa değişiklik teklifi Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanına gönderildi ve daha sonra Meclis Anayasa Komisyonunda görüşmelere başlandı. AK Parti milletvekili Mustafa Şentop'un başında olduğu komisyonun çalışmaları, planlanan tarihten bir ay önce, Aralık 2016'da, başladı. 25 üyesi bulunan Meclis Anayasa Komisyonundaki dağılım, partilerin meclisteki koltuk sayısı baz alınarak ortaya çıkmıştı ve 15 üye AK Parti'den, beş üye CHP'den, üç üye HDP'den ve iki üye MHP'dendi. Komisyonda çoğunluğa değişiklik teklifini öneren AK Parti sahip olduğu için basındaki eleştirmenler değişiklik paketinin görüşmelerinden hemen hemen hiç sürpriz beklemiyordu. Görüşmeler sırasında yüksek olan gerginlik yüzünden zaman zaman milletvekilleri arasında fiziksel kavgalar yaşandı.

Meclis Anayasa Komisyonu, önerilen tüm değişiklikleri meclis onayına sunmadan önce değiştirme veya reddetme yetkisine sahipti. Komisyon bazı önerilerde küçük değişiklikler yaptı, örneğin ilk taslakta 12 olarak geçen Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu üye sayısını 13 olarak değiştirdi. Önerilen 21 maddeden üç maddenin tekliften çıkarılmasına karar vererek önerilen madde sayısını 18'e düşürdü. Mecliste herhangi bir nedenle sandalyesi boşalan milletvekilinin yerine başka bir milletvekilinin geçmesini öngören "yedek milletvekilliği" statüsünü içeren beşinci öneri, komisyonun çalışma usulüne ilişkin tartışmalar eşliğinde değişiklik teklifinden çıkarıldı. AK Parti milletvekilleri, mecliste koltuk edinmeye çalışan kişiler tarafından tehdit edileceklerini ve can güvenliklerinin tehlikeye gireceğini belirtince değişiklik tekliften çıktı. Beşinci maddeye ek olarak cumhurbaşkanına üst düzey kamu görevlileri atamalarına ilişkin usul ve esasları belirleme hakkına veren 14. madde ile cumhurbaşkanına merkezi idare kapsamındaki kamu kurum ve kuruluşlarının kuruluş, görev, yetki ve sorumluklarını düzenleme hakkını veren 15. madde de reddedildi.

30 Aralık'ta komisyon çalışmalarını tamamladı ve sonuç olarak 21 değişiklikten üçü tekliften çıkarıldı.

 Meclis Anayasa Komisyonu sonuçları Değişiklik  1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12  13  14  15  16  17  18  19  20  21 Sonuç                                          

 Meclis oylaması 
küçükresim|upright=1.05|Milletvekilleri anayasa değişikliği teklifini oyluyor, Ocak 2017.
Meclis Anayasa Komisyonundaki görüşmelerin tamamlanmasının ardından 18 maddelik değişik teklifi oylamaları için meclis oylaması süreci başladı. Teklifin referanduma sunulması için beşte üç oy çokluğu olan 330 oyu, doğrudan uygulamaya geçmesi için üçte iki oy çokluğu olan 367 oyu alması gerekmekteydi. AK Parti yetkilileri, oylamalar öncesinde 367 barajı geçilse dahi halk oylaması yapılmaksızın değişikliklerin uygulanmayacağını bildirmişti.

Meclis, önerilen değişikliklerin oylamasını iki turda tamamladı. İlk tur değişikliklerin yeterli desteği alıp almayacağının bir göstergesi olarak kabul edildi ve tüm partiler değişikliklerle ilgili olarak genel kurulda söz alarak fikirlerini sundu. İkinci turda ise partiler değişiklikle ilgili açıklamalar yapmadı. Turlardan ikincisinin sonucu değişiklik teklifinin referanduma gidip gitmeyeceği ya da doğrudan uygulamaya konulacağı konusunda belirleyici oldu. Baraj konusunda aynı sayılar korunmakla birlikte ikinci turdan 330'un altında onay çıkması hâlinde değişiklik teklifi meclisten geçmemiş olacaktı.

Toplam koltuk sayısı 550 olan Türkiye Büyük Millet Meclisinde 537 milletvekili oylamaya katıldı. Halkların Demokratik Partisi'nin (HDP) 11 milletvekili henüz kanıtlanmamış terörizm suçlamalarından dolayı tutuklu olduğu için oylamalarda yer alamadı, tutuklu milletvekilleri anayasa görüşmelerinin iç tüzüğe aykırı olduğunu bildirerek durdurulmasını isterken geriye kalan 48 HDP'li milletvekili ise oylamaları boykot etti. Meclis Başkanı İsmail Kahraman ise hastaneye kaldırıldığı için oy kullanamadı, yerine geçici başkanlık eden Ahmet Aydın ise meclis başkanlarının oylamaları katılmaması kuralı nedeniyle oy veremedi.

Toplamda 537 milletvekili oylamaya katılabilecekti ve bunlardan 315'i AK Parti'den, 133'ü CHP'den, 48'i HDP'den ve 39'u MHP'dendi; bunlara ek olarak iki bağımsız vekil bulunmaktaydı. MHP milletvekillerinden 6 kişi değişiklik teklifine karşı olduklarını belirterek 'Hayır' diyeceklerini açık bir şekilde duyurunca 'Evet' oyunun fire olmaksızın 348 olması tahmin edildi. CHP'nin 133 milletvekili ile iki bağımsız vekil Aylin Nazlıaka ve Ümit Özdağ da oylamada 'Hayır' diyeceğini açıkladı. HDP ise oylamayı boykot etti.

 Partilere göre oyların teorik olarak dağılımı Parti Genel başkan(lar) Parti oyu Toplam milletvekili Oy kullanmaya uygun Evet Hayır Grafiksel gösterim  AK Parti  Adalet ve Kalkınma Partisi Binali Yıldırım  Evet317 315 315 0340px  CHP  Cumhuriyet Halk Partisi Kemal Kılıçdaroğlu  Hayır 133 133 0 133  HDP  Halkların Demokratik Partisi Selahattin Demirtaş / Figen Yüksekdağ  Hayır 59 48Boykot  MHP  Milliyetçi Hareket Partisi Devlet Bahçeli  Evet 39 39 33 6   Bağımsızlar   Hayır  2 2 0 2 Toplam 550 537 348 135  Referandum

Meclis oylaması 9 Ocak'ta başladı ve oylamanın ilk turu 15 Ocak'ta tamamlandı. Değişikliğe karşı olan milletvekilleri, ara verilmeksizin aynı gün içinde birden çok maddenin oylandığına dikkat çekerek acelecilik olarak nitelendirdikleri bu durumu eleştirdi. Oylamalara usulsüzlük tartışmaları gölge düşürdü; CHP milletvekilleri, AK Parti yönetiminin hangi oyu kullanacağı belirsiz olan kendi milletvekillerini 'Evet' oyuna zorlamak için yasalar tarafından izin verilmediği hâlde açık oy kullanımını şart koştuğunu ifade ederek oylama sırasında açık oy kullanan AK Parti milletvekillerinin fotoğraf ve videolarını çekti. AK Parti milletvekilleri, kendilerini açık oy kullanırken görüntüleyen kişilere tepki gösterdi ve bu yüzden hükûmet ile muhalefet vekilleri arasında zaten yaşanan sözlü tartışmalar zaman zaman fiziki kavgaya dönüştü. CHP'li vekil Fatma Kaplan Hürriyet, AK Parti Grup Başkanvekili Mustafa Elitaş ile Başbakan Binali Yıldırım'ı açık oy kullanırken görüntülediği için AK Parti milletvekilleri tarafından darp edildi. Bazı milletvekilleri fiziki kavgalar sonucunda hastaneye kaldırılırken tartışmalar sırasında meclis kürsüsünde yer alan €15.000 değerindeki bir mikrofon kayboldu. Oylamanın ikinci turu ise 20 Ocak'ta tamamlandı ve teklifin tüm maddeleri meclisten geçti. Onaylanan değişikliği yürürlüğü koymak için yapılan nihai oylama referandum sınırı olan 330'u geçerek 339 oyla kabul edildi ancak doğrudan yürürlüğe girmesi için gerek olan 367 barajının altında kaldı.

 Teklif Konu Birinci tur İkinci turSonuçKatılan milletvekiliEvetHayırDiğer Katılan milletvekili Evet Hayır DiğerOylamaya başlama teklifi480338134348634514011  Mahkemelerin tarafsızlığı  484  347  132  5  485  342 139  4  2  Milletvekili sayısının artırılması  480  343  133  3  486  342 137  6  3  Milletvekili seçilme yaşı  485  341  139  5  486  342 138  6  4  Beş yılda bir aynı gün seçim  486  343  139  4  486  342 140  4   5  Meclisin yetki ve sorumluluğu  354  343  7  4  485  342 138  5   6  Meclisin denetim yetkileri  483  343  137 3  484  340 136  8   7 Cumhurbaşkanının seçimi  482  340  136  6  483  339 138  6   8  Cumhurbaşkanının görevleri  481  340  135  6  483  341 137  5   9  Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğu  485  343  137  5  481  340 136  5   10  Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar  483  343  135  5  481  342 135  4   11  Seçimlerin yenilenmesi  483  341  134  8  484  342 138  4   12   Olağanüstü hâl  482  344  133  5  484  343 136  5   13  Askerî mahkemelerin kapatılması  482  343  133  6  487  342 139  6   14  HSYK  483  341  133  9  486  342 141  3   15  Bütçe düzenlemeleri  483  341  134  8  486  342 141  3   16  Diğer maddelerdeki değişiklikler  482  341  134  7  485  341 139  5   17  Yeni sisteme geçiş için geçici madde  484  342  135  7  488  343 142  3   18  Partili cumhurbaşkanı & değişikliklerin yürürlük tarihi  481  344  131  6  488  339  142  7   Teklifin tamamının oylanması (referandum için 330, doğrudan uygulanması için 367 oy)    

 Kampanya 
küçükresim|sol|Haziran'ın düzenlediği bir mitingde değişiklik teklifine karşı açılan "Başkanlığa Hayır" dövizleri.
2017 Türkiye anayasa değişikliği referandumunun kampanya çalışmaları için çalışmalar, teklif meclis onayından geçtikten hemen sonra başladı. Ancak devam eden olağanüstü hâl koşullarında referandum yapılıp yapılamayacağına dair tartışmalar ortaya çıktı; olağanüstü hâlin referandumdan önce kaldırılacağı hükûmet tarafından dile getirilse de bu gerçekleşmedi. Ayrıca önceki yıl peş peşe gerçekleşen ve yüzlerce kişinin ölümüne sebep olan bombalı saldırılar yüzünden mitinglerde güvenliğin sağlanmasına yönelik kaygılar dile getirildi.

Kampanyalar kapsamında teklifin destekçisi ve AK Parti'nin kurucularından Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın kırk şehirde 'evet' oyu toplamak için miting yapacağı ve mitinglerin ana mesajının, CHP'nin argümanına tepki olarak gelişen "Rejim değil sistemin değişiyor." olacağı açıklandı. Erdoğan'ın yanı sıra AK Parti Genel Başkanı ve Başbakan Yıldırım'ın da anayasaya değişikliğini onaylamaya seçmenleri ikna etmek için mitingler düzenleyeceği belirtildi. Mitinglerde Yıldırım, "PKK, FETÖ ve HDP 'hayır' dediği için 'evet' diyeceklerini" ifade etti. Değişiklik teklifinin bir diğer destekçisi MHP'nin Genel Başkanı Bahçeli'nin ise açıkhava mitingleri düzenlemek yerine salon toplantısı düzenleyeceği öğrenildi. MHP milletvekili İsmail Ok, partisinin yönetiminin kendi tabanını 'evet' oyu vermeye ikna edemeyeceğini bildiği için miting yapmayacağını iddia etti. Parti yönetiminin aksine partiden ihraç edilen MHP'li muhalifler, referanduma kadar olan süreçte değişiklik teklifinin onaylanmaması yönünde kampanya yürütmek için "Türk Milliyetçileri 'Hayır' Diyor" adıyla yeni bir platform oluşturdu.

'Hayır' oyu için mitingler yapacak olan ana muhalefet partisi CHP, mitingler boyunca parti bayrağı yerine yalnızca Türk bayrağı kullanılacağını açıkladı. Genel Başkan Kılıçdaroğlu, "propaganda koşullarının eşit olması gerektiğine" dikkat çekerek 'hayır' diyeceklere sansür uygulanacağını öne sürdü. Ayrıca "Referandumda AKP devletiyle mücadele edeceğiz; valisi, paşası, emniyet müdürü, tapu müdürüyle hep beraber neden bu referandumda 'evet' oyu verilmesini savunan bir devlet çıkacak karşımıza." sözlerini söyledi. BBC Türkçe'den Türey Köse, referandum kampanyası sırasında CHP'nin "MHP tabanına ulaşmak ve bu tabandaki kaygıları 'hayır'a çevirmek için HDP ile birlikte görünmekten kaçınacağını" aktardı. Eş genel başkanları tutuklu olan ve 'hayır' destekçisi olan HDP'nin sözcüsü Bilgen ise "etkin ve güçlü bir muhalefetle" propaganda yapacaklarını duyurdu.

Ocak 2017'den itibaren referandumda 'hayır' oyu için çalışma yürüten kişilere yönelik saldırı, tehdit ve gözaltılar kayıtlara geçti. Maltepe'de referandumda 'hayır' için afiş asan bir kişi silahlı saldırıya uğrarken Antalya'da ve Kadıköy'de ise 'hayır' oyu için propaganda yapan bazı kişiler polis tarafından gözaltına alındı. Facebook'ta elinde tuttukları silahlarla kendi fotoğraflarını paylaşarak "başkanlık sistemine 'hayır' diyenleri" beklediğine dair tehditte bulunan iki kişi de gözaltına alınarak haklarında Türkiye Anayasasına göre "halkı kin ve düşmanlığa tahrik" suçundan işlem yapıldı. TKP'nin 'hayır' propagandası için dağıttığı bildiriler "cumhurbaşkanına hakaret" suçlamasıyla toplatıldı.

CHP Konya Milletvekili Mustafa Hüsnü Bozkurt Halk TV televizyon kanalında Halk Arenası adlı programa katıldı. Konuşmasının sonlarında izleyicileri ayağa kalkmaya davet ederek, "16 Nisan'da %60,65 Hayır çıkacak. Ama evet çıksa bile kimse heveslenmesin, yine Samsun'dan çıkarız ve sizi de yedi sülalenizi de İzmir'den denize dökeriz. Ortalığı yıkarız ama yine de devleti yönetmenize izin vermeyiz" diyerek tehdit edici ifadeler kullandı.

Nisan 2017'den itibaren referandumda 'evet' oyu için çalışma yürüten kişilere yönelik uzun namlulu silahlarla saldırılar, fiziki saldırılar ve tehdit edici ifadeler kayıtlara geçti. AK Parti Muradiye İlçe Başkanı İbrahim Vanlı'nın içerisinde bulunduğu iki araçlı konvoya terör örgütü PKK tarafından uzun namlulu silahlarla saldırı gerçekleştirildi. Saldırıda bir güvenlik görevlisi hayatını kaybetti bir kişi de yaralandı. Beşiktaş'ta AK Parti tarafından anayasa değişikliği halk oylaması çalışmaları kapsamında kurulan çadıra saldırı yapıldı. Tarsus'ta Ak Parti Mersin milletvekili Hacı Özkan, AK Parti Tarsus İlçe Başkanı İbrahim Gül ve parti üyelerine bir grubun taşlı saldırıda bulunması sonucu 5 kişi hafif yaralandı.
İzmir'de evet mitingine gidenlere bir kişi tarafından sözlü ve fiziki saldırıda bulunuldu. Saldırı sonrası saldırgan polis ekiplerince gözaltına alındı. Antalya Muratpaşa ilçesinde 16 Nisan'daki halk oylaması için evet standı açan Ak Parti gençlik kolları üyesi 2'si kadın üç kişiye yönelik saldırı olduğu iddia edildi. Olay sonrası iki tarafın şikayetçi olması üzerine kişiler Antalya Emniyet Müdürlüğü'ne sevk edildi.

 Eleştiriler 
sağ|upright=1.05|küçükresim|CHP vekili Şenal Sarıhan, değişiklik teklifine karşı yapılan ve polis müdahalesiyle karşılaşan protestolar sırasında basın açıklaması yapıyor.
upright=1.05|küçükresim|sağ|CHP Grup Başkanvekili Özgür Özel, partisinin değişiklik teklifine karşı olduğunu duyuruyor.
upright=1.05|küçükresim|sağ|MHP vekilleri Özcan Yeniçeri, Ümit Özdağ ve Yusuf Halaçoğlu anayasa değişiklik teklifine karşı olduklarını duyuruyor.
Değişiklik teklifi, özellikle güçler ayrılığı ilkesinin, hükûmetin denetlenebilirliğinin ve meclisin sorgulanabilirliğinin ortadan kaldırıldığı gerekçeleriyle muhalefet partilerinden ve sivil toplum örgütlerinin sert tepkilerine maruz kaldı. Kemal Gözler ve İbrahim Kaboğlu gibi anayasa profesörleri, değişikliklerin meclisi neredeyse tamamen güçsüz kılarak yasama, yürütme ve yargı güçlerini cumhurbaşkanının eline vereceğini belirtti. 4 Aralık 2016'da Atatürkçü Düşünce Derneği, Birleşik Kamu İş Konfederasyonu ve Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği (ÇYDD) tarafından anayasa değişikliğine karşı Ankara'da düzenlenecek olan miting Ankara Valiliği tarafından yasaklandı; bunun üzerine adı geçen oluşumlar tarafından yapılan yürüyüşte başkanlık sisteminin laik ve demokratik hukuk devleti değerlerini tehdit ettiği belirtilerek değişiklik teklifinin iptali çağrısı yapıldı.

İlk başta değişiklik teklifi, AK Parti'nin anayasa planlarını uzun zamandır eleştiren ana muhalefetteki CHP'den karışık geri dönüşler aldı. Teklif kamuoyuna duyurulduktan ve 10 Aralık'ta meclise teslim edildikten sonra Başbakan Binali Yıldırım, teklifteki beş maddenin CHP'nin tarafından onaylandığını bildirdi. Buna karşılık CHP'den olumsuz değerlendirmeler geldi; Parti Sözcüsü Selin Sayek Böke, değişikliklerin esasında bir "padişahlık teklifi" olduğunu savundu. CHP Grup Başkanvekili Levent Gök, değişikliklerin ülkedeki "140 yıllık parlamenter sisteme ve demokrasiye ağır bir darbe indirileceğini" belirtti. Partinin diğer bir Grup Başkanvekili Özgür Özel ise bakanların meclis tarafından sorgulanmasını imkânsızlaştırdığına ve meclisi güçsüz bir hâle getirdiğine dikkat çektiği teklifin bir "rejim değişikliği" olduğunu söyledi. CHP milletvekili Selina Doğan, popülizmin bir sonucu olarak gördüğü değişiklik teklifinin "hem Avrupa'nın hem de diğer medeni dünyanın değerleriyle örtüşmediğini" ve bu yüzden Türkiye'nin Avrupa Birliği üyelik sürecini bitirebileceğini dile getirdi. Yine CHP'den bir diğer vekil Cemal Okan Yüksel ise teklifteki altı maddenin "Suriye lideri Esad'ın anayasasından bire bir alındığını" ve yerli bir anayasa değişikliği olmadığını öne sürdü.

Başta Devlet Bahçeli olmak üzere MHP'nin parti yönetimi anayasa değişiklik teklifini açıkça desteklese de, hem anayasa değişikliğinin kendisi hem de partinin teklif için AK Parti ile görüşmeler yapması partinin tabanı olan ülkücülerin ezici çoğunluğu tarafından olumsuz bir şekilde karşılandı. AK Parti'ye sıkıntı yaşadığı tartışmalı durumlarda bugüne kadar destek veren ve bu sebeple hem diğer partilerden hem de kendi içinden AK Parti'nin "arka bahçesi", "can simidi" ve "yedek lastiği" olduğu yönündeki eleştirilere maruz kalan MHP'nin anayasa değişikliği teklifine de destek vermesi partiyi ikiye böldü. 24 Ekim'de MHP'nin 39 milletvekilinden beşi bir açıklama yaparak partilerinin duruşunun aksine anayasa değişikliğine karşı olduklarını ilan etti. Genel başkanlık için Bahçeli'nin rakibi olan ve teklife karşı çıktığını açıklayan Ümit Özdağ, Kasım'da partiden ihraç edildi. Anket kuruluşu Gezici, Aralık'ta yaptığı bir ankete göre MHP seçmeninin üçte ikisinin değişiklik teklifine karşı olduğunu ve diğer partiler arasında en çok kararsız seçmen kitlesini oluşturduğunu öne sürdü. 27 Aralık'ta MHP milletvekili Kadir Koçdemir de teklife karşı olduğunu açıkça duyurdu.

Değişiklik teklifi yayımlandıktan sonra HDP sözcüsü Ayhan Bilgen, içeriğin anti-demokratik olduğunu ve yargı bağımsızlığı ilkesine ters düştüğünü belirterek eleştirilerini sundu. Teklifin mevcut anayasa ihlallerini hukuki bir zemine oturtmaya çalıştığını iddia eden Bilgen, bu teklifle birlikte kanun ve hukuk sınırları olmaksızın "kararname" ülkenin yönetileceğini ve bunun yargı tarafından da denetlenemeyeceğini söyledi. Ancak 18 Aralık'ta HDP milletvekili Kadri Yıldırım'ın Türkiye Kürtlerine "üniter yapı içerisinde bir statü" verilmesi ve Kürtçe anadilde eğitim hakkının tanınması durumlarında değişiklik teklifini reddetmek için bir gerekçe olmadığına dair açıklaması tekrar basına yansıdı. Bunun üzerine HDP'nin AK Parti tarafından yapılan değişiklikleri destekleyebileceği yönündeki spekülasyonlar oluştu; Sözcüden Can Ataklı, MHP desteğinin AK Parti için daha önemli olduğu ve bu yüzden AK Parti'nin MHP tarafından desteklenmeyecek olan HDP iş birliğine teşebbüs etmeyeceğini yazdı. 21 Aralık'ta CHP ve HDP'nin değişiklik teklifinin mevcut anayasaya aykırı olduğuna dair meclise verdiği önergeler reddedildi.

 Siyasi partilerin kararları 
 Son genel seçime katılan partiler Seçim Parti Genel başkan(lar) Siyasi pozisyon   Evet  AK Parti   Adalet ve Kalkınma Partisi Binali Yıldırım Sağ   MHP  Milliyetçi Hareket Partisi (parti yönetimi) Devlet Bahçeli Aşırı sağ   BBP Büyük Birlik Partisi (parti yönetimi) Mustafa Destici Aşırı sağ Hayır  CHP  Cumhuriyet Halk Partisi  Kemal Kılıçdaroğlu Merkez sol   MHP  Milliyetçi Hareket Partisi (parti içi muhalefet) Devlet Bahçeli Aşırı sağ   HDP  Halkların Demokratik Partisi Selahattin Demirtaş / Figen Yüksekdağ Sol   Saadet  Saadet Partisi  Temel Karamollaoğlu Aşırı sağ   BBP Büyük Birlik Partisi (parti içi muhalefet) Mustafa Destici Aşırı sağ  VATAN  Vatan Partisi  Doğu Perinçek Aşırı sol   HAK-PAR  Hak ve Özgürlükler Partisi  Refik Karakoç Merkez sol   HKP  Halkın Kurtuluş Partisi  Nurullah Ankut Aşırı sol   DP  Demokrat Parti  Gültekin Uysal Merkez sağ   KP  Komünist Parti  Özlem Şen Abay Aşırı sol   DSP  Demokratik Sol Parti  Önder Aksakal Merkez sol  LDP  Liberal Demokrat Parti  Gültekin Tırpancı Merkez   Millet  Millet Partisi  Aykut Edibali Sağ   DYP  Doğru Yol Partisi Çetin Özaçıkgöz Merkez sağ Tarafsız BTP  Bağımsız Türkiye Partisi  Haydar Baş Sağ 

 Diğer partiler Seçim Parti Genel başkan(lar) Siyasi pozisyonveya görüş   Evet  HÜDA PAR  Hür Dava Partisi  Zekeriya Yapıcıoğlu Aşırı sağ   Yeni Dünya  Yeni Dünya Partisi  Emanullah Gündüz Merkez sağ  Koşullu evet  Osmanlı Osmanlı Partisi İbrahim Ünye Aşırı sağ  Hayır  Yeşil Sol  Yeşiller ve Sol Gelecek Partisi  Eylem Tuncaelli / Naci Sönmez Sol   HEPAR  Hak ve Eşitlik Partisi Yücel Savaş Üçüncü görüş   ÖDP  Özgürlük ve Dayanışma Partisi Kolektif liderlik Sol   EMEP  Emek Partisi  Selma Gürkan Sol   ANAP  Anavatan Partisi  İbrahim Çelebi Merkez sağ   SEP  Sosyalist Emekçiler Partisi  Güneş Gümüş Sol   DBP  Demokratik Bölgeler Partisi Emine Ayna Sol   DİP  Devrimci İşçi Partisi  Sungur Savran Aşırı sol   EHP  Emekçi Hareket Partisi  Sibel Uzun Aşırı sol   ESP  Ezilenlerin Sosyalist Partisi  Çiçek Otlu Aşırı sol   SYKP  Sosyalist Yeniden Kuruluş Partisi  Tülay Hatimoğulları / Ahmet Kaya Aşırı sol   TKP   Türkiye Komünist Partisi Hüseyin Karabulut Aşırı sol   TSİP   Türkiye Sosyalist İşçi Partisi Turgut Koçak Aşırı sol   DSİP  Devrimci Sosyalist İşçi Partisi  Meltem Oral / Şenol Karakaş Aşırı sol   YP  Yurt Partisi Sadettin Tantan Merkez sağ  AYP  Ayyıldız Partisi Serap Gülhan Merkez sol   İKP  İşçi Kardeşliği Partisi Mehmet Şadi Ozansü Aşırı sol   TİKP  Türkiye İşçi Köylü Partisi İsmail Durna Aşırı sol   Dev-Parti  Devrimci Halk Partisi Celal Özcan Aşırı sol   AP  Adalet Partisi Vecdet Öz Merkez sağ   TBP  Türkiye Birlik Partisi Hüseyin Ekici Merkez sol   EYP  Evrensel Yol Partisi Metin Güler Sol   Büyük  Büyük Türkiye Partisi Tevfik Diker Sağ   DGP  Demokratik Genç Parti Erkin Çözeli Merkez   Ulusal Parti  Ulusal Parti Gökçe Fırat Çulhaoğlu Sol  TURAN  Büyük Turan Hareketi Partisi Varol Esen Aşırı sağ   MTP  Milliyetçi Türkiye Partisi Ahmet Yılmaz Büyükekmekci Sağ   ÖSP  Özgürlük ve Sosyalizm Partisi Sinan Çiftyürek Aşırı sol   HHP  Hak ve Huzur Partisi Gürsel Yıldız Merkez   HTKP  Halkın Türkiye Komünist Partisi Emre Yağan Aşırı sol   CİHAP  Cihan Partisi Kürşad Emre Öğretmek Merkez   Anayol  Anayol Partisi Zafer Maden Sağ   TÜHAP  Türkiye Halk Partisi Mehmet Çetin Merkez   MMP  Millî Mücadele Partisi Ahmet Kaya Sol   ASP  As Parti Cavit Kayıkcı Sağ   İDP  İşçi Demokrasisi Partisi Oktay Çelik Aşırı sol   TKH  Türkiye Komünist Hareketi Erkan Pınarbaşı Aşırı sol   Devrimci  Birleşik Devrimci Parti Ufuk Göllü Sol   KP  Kadın Partisi Benal Yazgan Sol   TİVEP  Türkiye İşsizler ve Emekçiler Partisi  Rıfat Derya Sercan Sol   1920 TKP  Toplumcu Kurtuluş Partisi  Şener Ataş Aşırı sol Tarafsız  Hak Parti  Hak ve Hakikat Partisi Dursun Güneş & Serkan Aslan Aşırı sağ Boykot  PAK  Kürdistan Özgürlük Partisi Mustafa Özçelik Sol   PSK  Türkiye Kürdistan Sosyalist Partisi Mesut Tek Sol 

 Anketler 

 Sonuçlar 
küçükresim|upright=1.48|Evet oylarının illere göre oranı

küçükresim|upright=1.48|Hayır oyları illere göre oranları

 İllere göre sonuçlar 
ŞehirKayıtlı SeçmenlerOylayan insan sayısıGeçerli oylarGeçersiz oylarEvetEvet (%)HayırHayır (%)Katılım oranı (%)Adana 1.511.884 1.302.341 1.281.208 21.133 536.265 41,85 745.021 58,15 86,14Adıyaman 391.115 336.098 329.957 6.141 230.434 69,83 99.567 30,17 85,93Afyonkarahisar 501.742 446.104 435.854 10.250 281.377 64,58 154.317 35,42 88,91Ağrı 293.340 208.469 202.528 5.941 87.145 43,06 115.224 56,94 71,07Aksaray 261.232 220.403 215.746 4.657 162.795 75,57 52.623 24,43 84,37Amasya 242.873 219.528 215.727 3.801 121.217 56,29 94.136 43,71 90,39Ankara 3.860.847 3.467.364 3.415.697 51.667 1.669.047 48,87 1.746.320 51,13 89,81Antalya 1.639.364 1.429.278 1.403.836 25.442 574.644 40,94 828.862 59,06 87,18Ardahan 67.650 54.178 52.984 1.194 23.460 44,36 29.420 55,64 80,09Artvin 128.132 108.868 106.478 2.390 49.982 46,95 56.483 53,05 84,97Aydın 795.526 699.772 686.887 12.885 245.431 35,74 441.276 64,26 87,96Balıkesir 919.852 824.390 810.339 14.051 368.817 45,53 441.157 54,47 89,62Bartın 144.930 124.867 120.904 3.963 67.739 56,03 53.160 43,97 86,16Batman 329.509 273.462 264.515 8.947 96.424 36,48 167.917 63,52 82,99Bayburt 57.071 46.772 46.060 712 37.620 81,67 8.446 18,33 81,95Bilecik 151.865 137.448 134.821 2.627 65.897 48,89 68.895 51,11 90,51Bingöl 175.142 137.171 132.260 4.911 95.959 72,67 36.087 27,33 78,32Bitlis 194.243 152.573 148.022 4.551 87.871 59,36 60.163 40,64 78,55Bolu 221.967 197.371 193.847 3.524 120.733 62,29 73.101 37,71 88,92Burdur 194.288 173.499 169.001 4.498 87.393 51,73 81.556 48,27 89,3Bursa 2.109.773 1.885.058 1.856.692 28.366 987.667 53,21 868.610 46,79 89,35Çanakkale 398.024 359.839 353.965 5.874 139.995 39,55 213.940 60,45 90,41Çankırı 130.649 110.757 108.740 2.017 79.872 73,46 28.856 26,54 84,77Çorum 387.151 346.172 340.208 5.964 219.394 64,5 120.814 35,5 89,42Denizli 736.208 664.554 651.182 13.372 289.876 44,53 361.109 55,47 90,27Diyarbakır 992.819 801.500 776.822 24.678 251.995 32,42 524.827 67,58 80,73Düzce 262.542 236.676 232.598 4.078 163.955 70,55 68.427 29,45 90,15Edirne 308.502 272.510 267.420 5.090 78.877 29,50 188.469 70,50 88,33Elazığ 406.636 342.529 335.394 7.135 240.773 71,82 94.449 28,18 84,23Erzincan 154.333 135.686 133.719 1.967 80.908 60,50 52.816 39,50 87,92Erzurum 484.753 410.871 403.596 7.275 300.545 74,50 102.869 25,50 84,76Eskişehir 636.858 567.634 558.617 9.017 236.807 42,43 321.273 57,57 89,13Gaziantep 1.180.938 982.983 967.090 15.893 603.894 62,44 363.198 37,56 83,24Giresun 327.882 271.898 266.896 5.002 164.575 61,69 102.219 38,31 82,93Gümüşhane 101.312 74.105 72.651 1.454 54.601 75,16 18.050 24,84  73,15Hakkâri 162.006 131.017 126.793 4.224 40.940 32,35 85.630 67,65 80,87Hatay 1.018.200 892.478 879.383 13.095 401.057 45,64 477.724 54,36 87,65Iğdır 117.904 90.461 88.553 1.908 30.844 34,86 57.629 65,14 76,72Isparta 310.003 271.693 265.726 5.967 148.868 56,04 116.775 43,96 87,64İstanbul 10.529.030 9.340.205 9.207.590 132.615 4.479.747 48,65 4.727.761 51,35 88,71İzmir 3.179.748 2.832.920 2.790.403 42.517 870.860 31,22 1.918.700 68,78 89,09Kahramanmaraş 719.927 629.154 619.744 9.410 458.093 73,95 161.386 26,05 87,39Karabük 173.150 150.064 146.615 3.449 89.042 60,73 57.574 39,27 86,67Karaman 171.482 151.676 147.675 4.001 94.247 63,85 53.370 36,15 88,45Kars 181.880 141.812 139.109 2.703 70.893 50,99 68.131 49,01 77,97Kastamonu 278.876 232.890 227.608 5.282 147.567 64,84 80.013 35,16 83,51Kayseri 932.483 834.477 822.636 11.841 557.172 67,75  265.203 32,25 89,49Kilis 81.705 70.583 69.373 1.210 44.513 64,13 24.895 35,87 86,39Kırıkkale 197.697 169.078 166.262 2.816 103.614 62,44 62.335 37,56 85,52Kırklareli 270.019 242.929 239.126 3.803 68.553 28,67 170.568 71,33 89,97Kırşehir 163.309 138.471 135.883 2.588 72.362 53,30 63.389 46,70 84,79Kocaeli 1.301.355 1.166.946 1.147.261 19.685 650.174 56,69 496.716 43,31 89,67Konya 1.475.597 1.298.525 1.274.212 24.313 928.516 72,88 345.598 27,12 88Kütahya 421.028 379.510 371.589 7.921 261.242 70,29 110.410 29,71 90,14Malatya 543.742 471.869 465.177 6.692 323.631 69,57 141.537 30,43 86,78Manisa 1.031.668 933.101 914.008 19.093 417.267 45,67 496.458 54,33 90,45Mardin 455.288 374.330 365.386 8.944 149.558 40,96 215.581 59,04 82,22Mersin 1.247.662 1.096.490 1.077.359 19.131 387.627 35,99 689.508 64,01 87,88Muğla 691.124 611.470 601.091 10.379 184.520 30,73 415.901 69,27 88,47Muş 225.416 177.955 172.684 5.271 87.314 50,56 85.370 49,44 78,95Nevşehir 207.762 182.270 179.211 3.059 117.548 65,59 61.663 34,41 87,73Niğde 236.211 201.836 201.836 4.268 118.150 59,82 79.344 40,18 85,45Ordu 549.249 454.428 444.872 9.556 275.344 61,90 169.481 38,10 82,74Osmaniye 350.988 299.183 293.778 5.405 169.652 57,81 123.811 42,19 85,24Rize 245.097 208.495 205.186 3.309 155.030 75,56 50.157 24,44 85,07Sakarya 690.429 616.766 606.975 9.791 412.849 68,08 193.588 31,92 89,33Samsun 941.614 812.278 798.235 14.043 507.267 63,56 290.837 36,44 86,26Şanlıurfa 1.029.644 861.730 845.908 15.822 599.092 70,82 246.812 29,18 83,69Siirt 176.845 147.212 142.486 4.726 68.242 47,93 74.143 52,07 83,24Sinop 155.463 130.162 126.975 3.187 73.488 57,90 53.437 42,10 83,73Şırnak 255.760 214.666 207.089 7.577 58.828 28,41 148.213 71,59 83,93Sivas 433.325 374.007 368.134 5.873 262.506 71,30 105.683 28,70 86,31Tekirdağ 710.364 632.095 622.595 9.500 242.627 38,98 379.809 61,02 88,98Tokat 417.661 365.070 359.023 6.047 226.999 63,27 131.772 36,73 87,41Trabzon 568.504 484.270 475.989 8.281 316.298 66,47 159.573 33,53 85,18Tunceli 60.801 50.912 50.337 575 9.844 19,58 40.429 80,42 83,74Uşak 262.877 237.260 232.316 4.944 109.270 47,04 123.017 52,96 90,26Van 619.947 468.593 453.159 15.434 193.584 42,72 259.575 57,28 75,59Yalova 172.160 147.039 144.637 2.402 71,59 49,73 72.708 50,27 85,41Yozgat 295.051 246.192 242.249 3.943 179.543 74,24 62.291 25,76 83,44Zonguldak 447.774 387.640 377.314 10.326 186.077 49,33 191.099 50,67 86,57Ülke çapında sonuçlar 58.366.647 49.799.163 48.934.116 865.047 25.157.025 51,41 23.777.091 48,59 85,32

 Yurt dışı sonuçları 
ÜlkeKayıtlı seçmenlerOy kullanan insan sayısıGeçerli oylarGeçersiz oylarEvetEvet (%)HayırHayır (%)Katılım oranı (%)Arnavutluk153%41,80213 %58,20Cezayir356%43,00472 %57,00Avustralya5.960%41,828.290 %58,18Avusturya38.215%73,23 13.972%26,77Azerbaycan1.024%38,311.649 %61,69Bahreyn69%13,56440 %86,44Belçika54.083%74,9818.044%25,02Bosna-Hersek750%61,83463%38,17Bulgaristan365%28,65909 %71,35Kanada3.247%27,928.384 %72,08Çin213%23,77683 %76,23Çekya73%12,54509 %87,46Danimarka6.604%60,634.288%39,37Mısır259%59,00180%41,00Finlandiya558%28,451.403 %71,55Fransa91.266%64,8549.475%35,15Gürcistan285%40,66416 %59,34Almanya412.149%63,07241.353%36,93Yunanistan176%22,62602 %77,38Macaristan232%25,75669 %74,25İran121%45,32146 %54,68Irak119%34,59225 %65,41İrlanda173%19,93695 %80,07İsrail284%43,43370 %56,57İtalya2.135%37,943.492 %62,06Japonya416%36,11736 %63,89Ürdün349%75,87111%24,13Kazakistan636%41,41900 %58,59Kosova404%57,14303%42,86Kuveyt191%23,38626 %76,62Kırgızistan499%57,36371%42,64Lübnan1.058%93,8869%6,12Lüksemburg5.987%62,863.538%37,14Makedonya618%57,97448%42,03Hollanda82.672%70,9433.871%29,06Yeni Zelanda32%17,68149 %82,32KKTC19.225%45,1823.324 %54,82Norveç2.193%57,201.641%42,80Umman138%24,04436 %75,96Polonya302%25,61877 %74,39Katar241%18,891.035 %81,11Romanya824%44,641.022 %55,36Rusya833%26,022.368 %73,98Suudi Arabistan4.475%55,063.653%44,94Singapur284%44,31357 %55,69Güney Afrika126%36,84216 %63,16İspanya172%13,321.119 %86,68Sudan240%65,93124%34,07İsveç4.367%47,094.902 %52,91İsviçre19.181%38,0831.193 %61,92Tayland27%12,92182 %87,02Türkmenistan510%43,74656 %56,26Ukrayna341%35.74613 %64,26BAE395%13,312.572 %86,69Birleşik Krallık7.177%20,2628.247 %79,79ABD5.296%16,2027.397 %83,80Özbekistan169%53,65146%46,35Gümrük sonucu52.961%54,1744.816%45,83Yurtdışı sonucu831.208%59,09575.365%40,91

 Tepkiler 
 Ulusal 
Resmi olmayan sonuçların açıklanmasının ardından, Yüksek Seçim Kurulunun mühürsüz oyların geçerli sayılmasına yönelik kararını protesto etmek için Türkiye'nin birçok şehrinde gösteriler düzenlendi. Başta İstanbul, Ankara ve İzmir olmak üzere Muğla, Aydın, Mersin, Kocaeli, Adana, Çanakkale ve Konya illerinde toplanan eylemciler referandumun iptali talebinde bulundu ve YSK'nin kararı protesto edildi.

 Uluslararası 
  – Şansölye Angela Merkel ve Dışişleri Bakanı Sigmar Gabriel yaptıkları ortak açıklamada, Alman hükûmetinin Türkiye toplumu içinde ortaya çıkan derin bölünme nedeniyle, Türk hükûmetinin ülkenin tüm siyasi ve sosyal kesimleriyle saygıya dayalı bir diyaloğa geçmesini beklediğini belirtti. Federal hükûmetin resmi olmayan sonuçları dikkate aldığını ve Türk halkının anayasa hakkındaki kararına saygı duyulduğunu kaydetti.
  – Başkan Donald Trump Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ı telefonla arayarak referandum sonucundan dolayı tebrik etti.
  – Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Erdoğan'ı ilk tebrik eden yabancı siyasetçi oldu. Halk oylamasının "Evet" zaferiyle sonuçlanmasından dolayı, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ı telefonla arayarak tebrik etti ve anayasa değişikliğinin hayırlı olmasını diledi.

 Ayrıca bakınız 

 Başkanlık sistemi
 2007 Türkiye anayasa değişikliği referandumu
 2010 Türkiye anayasa değişikliği referandumu
 2017 Türkiye anayasa değişikliği referandumu 'Evet' kampanyası
 2017 Türkiye anayasa değişikliği referandumu 'Hayır' kampanyası

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Yüksek Seçim Kurulu resmî sitesi
 Canlı Referandum Sonuçları


Kategori:Başkanlık referandumları
Anayasa değişikliği referandumu
Türkiye anayasa değişikliği referandumu
Kategori:Türkiye'de reform