Silezya Savaşları

Silezya Savaşları, 18. yüzyılın ortalarında Prusya Krallığı ile Habsburg Monarşisi arasında, zengin maden kaynaklarına, gelişmiş dokuma sanayisine ve stratejik konuma sahip olan Silezya bölgesinin kontrolü için yapılan üç ayrı savaş dizisidir. 1740–1763 yılları arasında süren bu çatışmalar, yalnızca iki devlet arasındaki bölgesel bir mücadele olmanın ötesine geçmiş, Avrupa güç dengelerini yeniden şekillendiren ve Avusturya Veraset Savaşı ile Yedi Yıl Savaşı gibi daha geniş kapsamlı savaşların seyrini belirleyen bir rekabet alanı hâline gelmiştir.

Savaşların ilki, 1740'ta II. Friedrich'in Silezya'yı ani bir harekâtla işgal etmesiyle başladı ve Avusturya'nın başlangıçtaki zayıflığı nedeniyle Prusya'nın hızlı bir başarı elde etmesiyle sonuçlandı. Ancak Maria Theresa, kaybı kalıcı olarak kabullenmeyip ordusunu ve devlet yönetimini reformlarla güçlendirdi. Bu süreç, 1744–1745 yıllarında gerçekleşen İkinci Silezya Savaşı'nda iki devletin yeniden karşı karşıya gelmesine yol açtı; Prusya bu savaşta Hohenfriedberg, Soor ve Kesselsdorf gibi büyük muharebelerde kazandığı zaferlerle bölgedeki hâkimiyetini pekiştirdi.

Silezya için verilen mücadele 1756'da Üçüncü Silezya Savaşı ile yeniden alevlendi. Bu son savaş, Yedi Yıl Savaşı'nın Avrupa cephesinin bir parçasıydı ve kıtanın neredeyse tüm büyük güçlerini içeren karmaşık ittifak dengeleri içinde yürütüldü. Avusturya güçlü müttefiklere sahip olmasına rağmen, 1763 Hubertusburg Antlaşması ile Silezya'nın Prusya'da kalması bir kez daha tasdik edildi.

Silezya Savaşları, Prusya'nın büyük bir güç olarak yükselişinin ve Avusturya–Prusya rekabetinin temel belirleyicilerinden biri olmuş; 18. yüzyıl Alman ve Avrupa siyasetinin yönünü kalıcı biçimde etkilemiştir.
 Birinci Silezya Savaşı (1740-42)
 İkinci Silezya Savaşı (1744-45)
 Üçüncü Silezya Savaşı (1756-63)

Bu savaşlardan ilk iki tanesi Avusturya Veraset Savaşı kapsamında değerlendirilebilir. Sonuncu savaş ise Yedi Yıl Savaşları olarak bilinmektedir.

Silezya bölgesi Prusya için oldukça stratejik bir öneme sahipti. Bu bölge Prusya'nın iki baş düşmanı olan Avusturya ve Rusya'nın Prusya iç işlerine karışmak için kullandığı bir yerdi.T. C. W. Blanning, The Pursuit of Glory: Europe 1648–1815, Penguin Books, 2007, s. 219–221. Prusya'nın zaferiyle sonuçlanan bu savaşlar Almanca konuşan ulusların birliğinin sağlanmasına yönelik olarak ortaya çıkan 1866 yılındaki Prusya-Avusturya Savaşı'nın nedenlerinden biridir.

Birinci Silezya Savaşı

 Arka plan 

Birinci Silezya Savaşı genel olarak Avusturya Veraset Savaşı'nın bir uzantısı olarak görülür. Avusturya Veraset Savaşı'nın Kökleri 1713 yılında Habsburg İmparatoru VI. Karl'ın en büyük erkek kardeşi I. Joseph'in ölmesi dolayısıyla yayımladığı mirasçılık hakkının babalarından kızlarına geçebileceğini öngören ve Pragmatik yaptırım olarak adlandırılan imparatorluk emrinden kaynaklanmaktadır. Kral 1740 yılında öldüğünde yerine 1717 yılında doğmuş olan en büyük kızı Maria Theresa Bohemya ve Macaristan tahtıyla birlikte Avusturya Arşidüşesi olarak Habsburg Hanedanının olarak başı oldu.
sol|küçükresim|Maria Theresa, Martin van Meytens, 
Kralın sağlığı sırasında genel olarak kabul edilen Pragmatik yaptırım, kralın ölümüyle beraber Prusya tahtına yükselen II. Friedrich ve Wittelbach elektörü Bavyeralı Charles Albert buna karşı çıktı. Charles'ın amacı imparatorluk tahtı ve Habsburg topraklarıyken Frederich 1335'ten beri Bohemya toprağı olan Sİlezya bölgesini ilhak etmeyi amaçlıyordu.

Frederich bu talebini 1537 yılında Silezya Dükü Legnicalı II. Frederich ile Hohenzollern elektörü Brandenburg Dükü II. Joachim arasındaki miras anlaşmasına dayandırmaktaydı. Frederich'in bu telepleri aynı zamanda Bavyera, Saksonya ve Köln elektörlerinin yanında Fransa, İspanya, İsveç ve Napoli Krallıkları gibi birçok irili ufaklı Avrupa güçleri tarafından da desteklenmekteydi. Bütün bu desteğin arkasındaki ortak amaç ise Habsburg Monarşisi'nin etkisinin azaltılması ve diğer Alman Devletleri üzerindeki etkisinin kırılmasıydı.

Habsburgların yanında ise Rus İmparatorluğu'nun yanı sıra Hollanda ve Britanya gibi deniz güçleri bulunmaktaydı. Bu devletlerin ise bir 18. yüzyıl geleneği olarak Avrupa dışında emperyal çıkarları dolayısıyla Fransa'nın karşısında yer alma politikasını uygulamaktadırlar. Britanya ile Avusturya zaten halihazırda 1731 yılından beri bir ittifak içinde bulunmaktaydı.
küçükresim|1739’da Prusya veliaht prensi olarak II. Friedrich'in Antoine Pesne tarafından yapılmış portresi

 Savaş 
8 Kasım 1740 tarihinde Prusya ordusuna hücum emri verdi. Saldırı planına göre, iki kolordu küçük bir Avusturya piyade alayını yenerek tüm Silezya'nın kontrolünü ele geçirecekti. 11 Aralıkta, Silezya'nın teslimi hususunda Avusturya'ya bir ültimatom verdi. Karşılığında ise Pragmatik yaptırımı tanıyacağını ve Brandenburg prens elektörü olarak oyunu Maria Theresa'nın eşi Lorraine Dükü Francis'e vereceğini beyan etmiştir. Bunun cevabını beklemeden, beş gün sonunda 27.000 askeriyle Protestan nüfus tarafından selamlanarak Silezya topraklarına girdi.

İki aylık mücadeleden sonra, Prusya ordusu  Küçük Avusturya birliklerinin olduğu Glogow, Brzeg ve Nysa kaleleriyle birlikte tüm Silezya'da hakimiyeti sağlamış vaziyette bulunmaktaydı. Kış sebebiyle duran savaşta, bahar geldiğinde Prusya 9 Martta Glogow'u fethetti. Kalan Avusturya kuvvetleri Brzeg dolaylarında Wilhelm Reinhard von Neipperg komutasında toplandı. 10 Nisan'da Frederick'in Generalfeldmarschall'ı Kurt Christoph Graf von Schwerin komutasındaki Prusya ordusu, Mollwitz Savaşında Brzeg'de toplanan Avusturya ordusunu mağlup etti.

 İkinci Silezya Savaşı 

İkinci Silezya Savaşı (1744–1745), Prusya Krallığı ile Habsburg Monarşisi arasında, Silezya'nın 1742'de Prusya'ya geçmesinin ardından bölgenin statüsünü yeniden belirleyen ve savaşın önceki sonuçlarını kesinleştiren askerî bir çatışmadır. Savaş, Avusturya Veraset Savaşı çerçevesinde gerçekleşmiş ve Avrupa güç dengeleri üzerinde kalıcı etkiler yaratmıştır.

1742 yenilgisinin ardından Maria Theresa yönetimindeki Avusturya, kapsamlı askerî ve idari reformlara girişmiş, özellikle Macaristan'dan sağlanan destekle ordusunu güçlendirmişti. Avusturya'nın yeniden toparlanması ve Bohemya'daki konumunu güçlendirmesi, II. Friedrich açısından Silezya'nın geleceğine dair bir tehdit oluşturuyordu. Bu nedenle Prusya, 1744 yazında Bohemya'ya yönelik önleyici bir harekât başlattı; ancak Prag yakınlarında ikmal zorlukları ve Avusturya'nın çok yönlü baskısı sonucunda geri çekilmek zorunda kaldı.

Savaşın belirleyici safhası 1745 yılında yaşandı. Avusturya ve Saksonya orduları, Silezya'yı geri almak amacıyla ortak bir strateji geliştirdiyse de, Prusya ordusunun disiplinli manevraları ve komuta yapısı üstün geldi. 22 Mayıs 1745'teki Hohenfriedberg Muharebesi, II. Friedrich'in en büyük zaferlerinden biri olarak Prusya üstünlüğünü yeniden tesis etti. Aynı yılın Eylül ayında gerçekleşen Soor Muharebesi Prusya'nın manevra üstünlüğünü pekiştirirken, 15 Aralık'taki Kesselsdorf Muharebesi Saksonya'nın savaştan çekilmesine yol açtı.

Savaş, 25 Aralık 1745 tarihli Dresden Antlaşması ile sona erdi. Antlaşma uyarınca Avusturya, Silezya’nın Prusya'ya ait olduğunu bir kez daha tanımak zorunda kaldı; Saksonya ise Prusya'ya tazminat ödemeyi kabul etti. Böylece Silezya üzerindeki Prusya egemenliği hukuken kesinlik kazandı ve Avusturya–Prusya rekabeti 18. yüzyıl Alman siyasetinin belirleyici eksenlerinden biri hâline geldi.

 Üçüncü Silezya Savaşı 

Üçüncü Silezya Savaşı (1756–1763), Prusya Krallığı ile Habsburg Monarşisi arasında Silezya üzerindeki hâkimiyet mücadelesinin son ve en kapsamlı evresidir. Savaş, Avrupa'daki diplomatik dengeleri kökünden değiştiren "Diplomatik Devrim" sonrasında II. Friedrich'in Ağustos 1756'da Saksonya'ya düzenlediği ani saldırıyla başlamış ve kısa sürede Yedi Yıl Savaşı'nın geniş koalisyon çatışmasının merkez cephesine dönüşmüştür. Avusturya, Fransa, Rusya ve çeşitli Alman prensliklerinin oluşturduğu ittifak Prusya'yı üç yönden kuşatırken, Friedrich hem Saksonya'yı hem Silezya'yı elinde tutabilmek için ardı ardına saldırı ve savunma harekâtları yürütmüştür.

Savaşın ilk yılı Prusya'nın inisiyatifinde gelişti. Friedrich 1757'de önce Prag'da Avusturya'yı mağlup etti, ardından 5 Kasım'da Rossbach Muharebesi'nde Fransız–Sakson ordusunu yalnızca 90 dakikada bozguna uğrattı. Bir ay sonra gerçekleşen Leuthen Muharebesi, Prusya'nın eğik taarruz doktrininin en parlak uygulamalarından biri olarak Silezya üzerindeki Prusya hâkimiyetini yeniden pekiştirdi.Christopher Duffy, The Army of Frederick the Great, Hippocrene Books, 1996, ss. 145–160. Ancak 1758'den itibaren savaşın dinamiği değişti. Rus ordusunun cepheye tam güçle girmesi ve Avusturya ile koordineli hareket etmesi, Prusya'yı ağır bir baskı altına soktu.

1759'daki Kunersdorf Muharebesi, Prusya açısından savaşın en karanlık anı oldu. Friedrich'in ordusu Rus–Avusturya kuvvetlerince neredeyse tamamen imha edildi. Kral bu yenilgiden sonra "Artık her şey kayıp; Prusya yok oldu." sözlerini yazmak zorunda kaldı. 1760'ta koalisyon orduları Berlin'i kısa süreliğine işgal etti ve savaş, 1761'e gelindiğinde yıpratıcı kuşatmalarla sürer hâle geldi. Her iki taraf da insan gücü, ikmal ve mali kaynak açısından tükenme noktasına ulaşmıştı.

Dönüm noktası 1762'de Rus Çariçesi Yelizaveta'nın ölümüyle yaşandı. Tahta geçen III. Petro'nun Prusya yanlısı politikası, Rusya'nın savaştan çekilmesine ve Prusya'nın doğu cephesinde rahatlamasına yol açtı. Bu gelişme, tarihçiler tarafından "Brandenburg mucizesi" olarak nitelendirilir. Rusya'nın çekilmesiyle Avusturya stratejik yalnızlığa düşmüş ve Silezya'daki savaşın sürdürülmesi ekonomik olarak mümkün olmaktan çıkmıştır. 1762–1763 kışında taraflar artık savaşın bitirilmesi gerektiği konusunda hemfikirdi.

15 Şubat 1763 tarihli Hubertusburg Antlaşması, Prusya–Avusturya çatışmasını resmen sona erdirdi ve Silezya'nın Prusya'ya ait olduğu uluslararası düzeyde kesinlik kazandı. Üçüncü Silezya Savaşı, Prusya'nın Avrupa'daki büyük güç statüsünü kalıcılaştırırken, Avusturya'nın bölge üzerindeki geleneksel üstünlüğünün sonunu getirdi. Bu sonuç, 19. yüzyılda Alman siyasi birliğinin hangi güç tarafından şekillendirileceğine dair güç dengesini de belirleyen kritik bir dönüm noktası olarak kabul edilir.

Kaynakça

Kategori:Yedi Yıl Savaşı
Kategori:Avusturya Veraset Savaşı
Kategori:Avusturya-Prusya ilişkileri
Kategori:Prusya'nın savaşları
Kategori:Büyük Friedrich
Kategori:18. yüzyılda çatışmalar