Sivil direniş

Sivil direniş, belirli bir güç, kuvvet, politika veya rejime karşı sıradan insanların şiddet içermeyen yöntemlerle gerçekleştirdiği bir siyasi eylem biçimidir.Examples of the use of the term "civil resistance" include Erica Chenoweth and Maria J. Stephan, Why Civil Resistance Works: The Strategic Logic of Nonviolent Conflict , Columbia University Press, New York, 2011; Howard Clark, Civil Resistance in Kosovo , Pluto Press, London, 2000; Sharon Erickson Nepstad, Nonviolent Revolution: Civil Resistance in the Late 20th Century , Oxford University Press, New York, 2011; Michael Randle, Civil Resistance , Fontana, London, 1994; Adam Roberts, Civil Resistance in the East European and Soviet Revolutions , Albert Einstein Institution, Massachusetts, 1991. Sivil direniş, karşı tarafa yapılan çağrılar, baskı ve zorlama yoluyla işler: karşı tarafın güç kaynaklarını veya destek sütunlarını (polis, ordu, din adamları, iş dünyası elitleri vb. gibi) zayıflatma veya ifşa etme gibi sistematik girişimleri içerebilir. Eylem biçimleri arasında gösteriler, nöbetler ve imza kampanyaları; grevler, iş yavaşlatmalar, boykotlar ve göç hareketleri; oturma eylemleri, işgaller, yapıcı programlar ve paralel hükûmet kurumlarının oluşturulması yer almaktadır.

Bazı sivil direniş hareketlerinin şiddetten kaçınma motivasyonları, etik bir ilkeye mutlak bir bağlılıktan ziyade, toplumsal değerler ve savaş ve şiddet deneyimleri gibi bağlamlarla ilişkilidir. Tarihin birçok döneminde, hem otoriter yöneticilere hem de demokratik yollarla seçilmiş hükûmetlere karşı sivil direniş örneklerine rastlanmaktadır. Mahatma Gandhi, Hindistan'ı İngiliz emperyalizminden kurtarmak amacıyla yürüttüğü ve sivil itaatsizlik, protesto yürüyüşleri ve paralel kurumlar oluşturmayı içeren kampanyasıyla, belgelenmiş ilk sivil direniş hareketine öncülük etmiştir.This is abstracted from the longer definition of "civil resistance" in Adam Roberts, Introduction, in Adam Roberts and Timothy Garton Ash (eds.), Civil Resistance and Power Politics: The Experience of Non-violent Action from Gandhi to the Present, Oxford University Press, 2009, pp. 2–3. See also the short definition in Gene Sharp, Sharp's Dictionary of Power and Struggle: Language of Civil Resistance in Conflicts , Oxford University Press, New York, 2011, p. 87. Sivil direniş olgusu sıklıkla insan hakları ve demokrasinin ilerlemesiyle ilişkilendirilmektedir.See e.g. the report by Peter Ackerman, Adrian Karatnycky and others, How Freedom is Won. From Civil Resistance to Durable Democracy, Freedom House, New York, 2005 

 Tarihsel örnekler 
küçükresim|Mısır, 25 Ocak 2011: Kahire'de Cumhurbaşkanı Mübarek'e karşı 'Öfke Günü'nde 'DIŞARI' yazılı pankartlarla yürüyüş yapanlar.Sivil direniş, insanlık tarihinde uzun yıllardır var olan yaygın bir olgudur. Sivil direniş üzerine yapılan birçok çalışma, konunun analizine tarihsel bir yaklaşım benimsemektedir.Adam Roberts and Timothy Garton Ash (eds.), Civil Resistance and Power Politics: The Experience of Non-violent Action from Gandhi to the Present, Oxford University Press, 2009. Include chapters by specialists on nineteen movements between 1917 and 2007. Başarılı veya başarısız bazı sivil direniş örnekleri şunlardır:

 Mahatma Gandhi'nin 1917-1947 yılları arasındaki Hindistan bağımsızlık hareketindeki rolü
 Martin Luther King Jr., James Bevel ve diğer aktivistlerin 1955-1968 yılları arasındaki Afroamerikan sivil haklar hareketindeki rolleri
 Askeri rejime (lider İbrahim Ebud) karşı Sudan Devrimi (1958-1964).
 1967-1972 yılları arasında Kuzey İrlanda sivil haklar hareketinin bazı yönleri
 Vietnam Savaşı'nı protesto etmek için ABD askerlik şubelerine yapılan çeşitli baskınlar (1967-1971)
 Sudan'da askeri rejime (Cafer Numeyri) karşı devrim (1969-1984)
 25 Nisan 1974'teki askeri darbeyi destekleyen Portekiz'de Karanfil Devrimi (1974-75)
 Humeyni'nin Şubat 1979'da iktidara gelmesiyle sonuçlanan İran Devrimi (1977-1979)
 Polonya Dayanışma Sendikası, yasadışı ilan edilmesine ve çok sayıda baskıya rağmen, Sovyet kontrolündeki hükûmete karşı protesto amacıyla sivil direnişi kullandı.
 1986'da Filipinler'de Başkan Marcos'u deviren Halkın Gücü Devrimi
 Güney Afrika'da apartheid karşıtı kampanyalar (özellikle 1961 öncesi ve 1983-1994 arası dönemde)
 Pinochet'nin Şili'sinde otoriter yönetime karşı kitlesel seferberlik hareketi (1983-1988)
 Çin'de 1989 Tiananmen Meydanı protestoları
 Orta ve Doğu Avrupa'daki 1989 devrimlerine katkıda bulunan çeşitli hareketler
 Sovyet işgali altındaki üç Baltık ülkesinin bağımsızlığının yeniden sağlanmasına yol açan Şarkı Devrimi (1988-1990)
 Kosova'daki Sırp hakimiyetine karşı 1990-1998 yılları arasında yürütülen ve ardından savaşa dönüşen kampanya
 2000 yılında Sırbistan'da, 2003 yılında Gürcistan'da ve 2004 yılında Ukrayna'da gerçekleşen devrimlerin hepsi, seçimlerde yenilgisini kabul etmeyi reddeden ve seçim sonuçlarını tahrif etmeye çalışan mevcut hükûmete karşı başarılı bir direnişi içermekteydi.
 14 Şubat 2005'te eski başbakan Refik el-Hariri'nin suikasta uğramasının ardından 2005'te Lübnan'daki Sedir Devrimi ve Suriye ordusunun Lübnan'dan çekilmesi çağrısı
 2007 yılında Burma'da Safran Devrimi'nde çoğunlukla öğrenciler ve rahipler tarafından yönetilen gösteriler
 Haziran 2009 seçimlerinde seçim manipülasyonuna dair kanıtların ardından 2009 İran cumhurbaşkanlığı seçimi protestoları
 Aralık 2010'da Tunus'ta başlayan ve 2011'de Tunus, Mısır, Libya ve Yemen'de liderlerin devrilmesine yol açan, Ortadoğu ve Kuzey Afrika'daki Arap Baharı ayaklanmaları. Suriye ve Yemen'de ayaklanmaları iç savaşlar izlerken 2011 Mısır Devrimi'nin ardından Mısır'da, 2013'te askeri yönetime geri dönüş olmuştur.
 2011'de İspanya'nın dört bir yanındaki meydanların barışçıl bir şekilde işgalini içeren 15-M veya Indignados hareketi ve meydan işgallerinden sonra oluşturulan veya güç kazanan birçok grubun diğer sivil itaatsizlik biçimlerinin bir karması
 Türkiye'de 2013 yılında kentsel yapılaşma planlarına karşı gerçekleştirilen Gezi Parkı olayları ve ayrıca hükûmetin ifade özgürlüğüne ve Türkiye'nin laik geleneklerine yönelik müdahaleleri
 2013-14 yıllarında Ukrayna'da Avrupa Birliği ülkeleriyle daha yakın entegrasyon talebiyle başlayan Yevromaydan protestolarının ilk evreleri ve Devlet Başkanı Viktor Yanukoviç'in istifası. Silahsız sivil direnişin çeşitli taktikleri, 2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sırasında Rusya'nın işgal ettiği yerleşim yerlerinde de sıklıkla kullanılmıştır.
 2014 Hong Kong protestoları, "Merkezi İşgal Et" veya "Şemsiye Hareketi" olarak da bilinir, Hong Kong Özel İdari Bölgesi'ndeki 2014-15 Hong Kong seçim reformuna karşı çıkmıştır.
 ABD'de Ocak 2017'den itibaren Başkan Donald Trump'ın cinsiyetçi açıklamalarına karşı gerçekleştirilen kadın yürüyüşleri
 Extinction Rebellion (XR), Mayıs 2018'de kuruldu. Üç iklim ve ekolojik acil durum talebi ve 10 İlke ve Değeri olan uluslararası şiddet içermeyen bir hareket.

Başarılı ve başarısız birçok başka kampanya, daha uzun bir listeye dahil edilebilir. 1967 yılında Gene Sharp, 84 vakadan oluşan bir liste hazırlamıştır.Gene Sharp, "The Technique of Non-violent Action", in Adam Roberts (ed.), The Strategy of Civilian Defence: Non-violent Resistance to Aggression, Faber, London, 1967, at pp. 98–104. Daha sonra bu listeyi başka araştırmalarla genişletmiştir.See for example his discussion of "Illustrations from the Past" in Gene Sharp, The Politics of Nonviolent Action (see article), Porter Sargent, Boston, 1973, pp. 75–97; and his short accounts of numerous cases in Gene Sharp and others, Waging Nonviolent Struggle: 20th Century Practice and 21st Century Potential, Porter Sargent, Boston, 2005, pp. 69–356. 2013 yılında Maciej Bartkowski, son 200 yıldaki vakaları ülkelere göre alfabetik biçimde sıralayan kapsamlı bir liste yayımlamıştır."Appendix: Conflict Summaries", in Maciej J. Bartkowski (ed.), Recovering Nonviolent History: Civil Resistance in Liberation Struggles, Lynne Rienner, Boulder, Colorado, 2013, pp. 355–405. Uluslararası Şiddetsiz Çatışma Merkezi'nin (ICNC) internet sitesinde, sivil direniş kampanyaları ve hareketleri ile bu süreçlerin dinamiklerine dair düzinelerce vaka çalışmasını ve diğer kaynakları içeren geniş bir Kaynak Kütüphanesi yer almaktadır. ICNC'nin blogu, Minds of the Movement, ise tarihsel ve güncel sivil direniş kampanyaları hakkında kapsamlı bir arşiv işlevi görmektedir. Swarthmore Üniversitesi'nin Küresel Şiddetsiz Eylem Veritabanı (Global Nonviolent Action Database), yüzlerce sivil direniş kampanyasını ve hareketini belgeleyen önemli bir diğer kaynaktır.

 Etkililik 
Farklı mücadele yöntemlerinin göreceli başarısını kanıtlayacak bir yöntem geliştirmek kolay değildir. Çoğu zaman, belirli bir kampanyanın başarılı veya başarısız olarak tanımlanmasında bazı sorunlar yaşanmaktadır. 2008 yılında Maria J. Stephan ve Erica Chenoweth, “Why Civil Resistance Works” (“Sivil Direniş Neden İşe Yarıyor”) başlıklı, sivil direniş kampanyalarının başarı oranlarını şiddet içeren kampanyalarla karşılaştırmalı olarak ele alan ve o zamana kadar yapılmış en kapsamlı analizlerden biri olarak kabul edilen bir makale yayımladı. 1900 ile 2006 yılları arasındaki 300'den fazla kampanyayı inceleyen araştırmacılar, “stratejik hedeflere ulaşma konusunda şiddetsiz direniş yöntemlerinin, şiddet içeren yöntemlere kıyasla başarılı olma olasılığının daha yüksek” olduğu sonucuna ulaştı.

Sonradan bir kitaba dönüştürülen bu makalede, özellikle "güvenlik güçleri ve sivil bürokratlar arasında sadakat kaymalarını zorlayan direniş kampanyalarının başarılı olma olasılığının yüksek olduğu" belirtiliyordu.Maria J. Stephan and Erica Chenoweth, "Why Civil Resistance Works: The Strategic Logic of Nonviolent Conflict", International Security, vol. 33, no. 1 (Summer 2008), p. 42. . (See also their 2011 book, Why Civil Resistance Works, listed below in the bibliography.) Bu bulgular, çevresel ve toplumsal hareketler içinde oldukça etkili olmuş olsa da, bazı araştırmacılar tarafından rejim değişikliği içermeyen kampanyalar açısından geçerliliği sorgulanmıştır.

Öte yandan, 2011 yılında Orta Doğu ve Kuzey Afrika'da gerçekleşen çeşitli ayaklanmalara dair kanıtlar, bu mantığın her zaman geçerli olmadığını ve farklı yollarla başarısız olabileceğini göstermektedir. Örneğin, Libya ve Suriye'de silahlı kuvvetler içindeki bölünmeler iç savaşa yol açarken, Mısır'da silahlı kuvvetlerin sadakat değiştirmesi, kalıcı bir demokratik reform sürecine katkı sağlamamıştır.T. R. Davies, "The failure of strategic nonviolent action in Bahrain, Egypt, Libya and Syria: 'political ju-jitsu' in reverse", Global Change, Peace and Security, vol. 26, no. 3 (2014), pp. 299–313.  . “Sivil Direniş Neden İşe Yarıyor” kitabının temel tezine yönelik eleştiriler arasında şunlar yer almaktadır:

 Bir kampanyanın başarılı mı yoksa başarısız mı olduğuna dair kesin bir yargıda bulunmak doğası gereği zordur. Çünkü varılan sonuç, ele alınan zaman dilimine ve başarının nasıl tanımlandığı konusunda zorunlu olarak öznel değerlendirmelere bağlı olabilir. Yazarların bu konudaki bazı sınıflandırmaları tartışmalı bulunmuştur. Ayrıca, sahada şiddet içeren ve içermeyen stratejilerin bir arada bulunduğu durumlarda, bir kampanyanın şiddetli mi yoksa şiddetsiz mi olduğuna karar vermede de benzer zorluklar ortaya çıkmaktadır.Juan Masullo Jimenez, review of Why Civil Resistance Works on Global Policy website, 29 November 2013. .
 Otokrasiden demokrasiye geçiş sürecindeki rejimler oldukça istikrarsız olma eğilimindedir; bu nedenle bir hareketin başlangıçtaki başarısı, uzun vadede daha genel bir başarısızlıkla sonuçlanabilir.David Cortright, review on E-International Relations website, 17 January 2013.
 Daha genel bir eleştiri olarak, şiddetin genellikle zaten şiddetli ve kaotik koşullarda ortaya çıktığı ve bu durumların şiddetin başarılı olma olasılıklarını baştan düşürdüğü yeterince dikkate alınmamış olabilir.Adam Roberts, "Terrorism Research: Past, Present and Future", Studies in Conflict & Terrorism, vol. 38, no. 1, January 2015, pp. 62–74.

2020'de Erica Chenoweth'in Journal of Democracy’de yayımlanan araştırması, sivil direniş hareketlerinin başarı oranlarının 2010’ların başından itibaren düşüşe geçtiğini ortaya koymuştur. Bu düşüşün nedenleri arasında otoriter rejimlerin “öğrenme eğrisi” (yani muhalefet taktiklerine karşı önlem alma becerilerinin gelişmesi) ve aktivistlerin sosyal medya kampanyaları gibi dijital örgütlenme biçimlerine gereğinden fazla bel bağlaması sayılmaktadır.

 Sivil direnişi seçmenin nedenleri 
küçükresim|Burma demokrasi yanlısı lider Aug San Su Çi, 14 Ağustos 2011'de Burma'nın Bago Eyaleti'nden destekçilerini selamlıyor. Şiddet içermeyen sivil direnişe ahlaki değil, "pratik politik gerekçelerle" ilgi duyduğunu belirtmiştir.
Bazı sivil direniş liderleri, şiddet içermeyen yöntemleri öncelikle etik nedenlerle savunurken; bazıları ise bu stratejiyi daha çok pratik yararları için benimsemiştir. Bazıları ise, iki tür etkenin de bir arada değerlendirilmesi gerektiği ve birbirinden tamamen ayrılmasının mümkün olmadığını ileri sürer.

Martin Luther King Jr., Pilgrimage to Nonviolence ("Şiddetsizliğe Hac Yolculuğu") adlı denemesinde, kendisini şiddetsiz direnişe yönelten çok yönlü etkenleri, deneyimleri ve etkileri detaylı bir şekilde aktarır. 1954 yılına gelindiğinde, şiddetsiz direnişin, ezilen halkların sosyal adalet arayışlarında kullanabilecekleri en güçlü araçlardan biri olduğuna dair entelektüel bir kanaate varmıştır.Martin Luther King Jr., Stride Toward Freedom: The Montgomery Story, Ballantine Books, New York, 1960, p. 81.

Bazı siyasal aktörler ise, muhalefet dönemlerinde sivil direnişi savunurken, iktidara geldiklerinde farklı politika ve yöntemler benimsemiştir. Bu duruma bir örnek olarak, Myanmar'daki (eski adıyla Burma) demokrasi yanlısı aktivist Ang San Su Çi gösterilebilir. 2011'de bir konferansta, Gandhi'nin şiddetsiz direniş üzerine geliştirdiği öğretileri ve bunları hayata geçirme biçiminin, otoriter yönetimlere karşı barışçıl yollarla değişim hedefleyenler için bir “çalışma kılavuzu” haline geldiğini ifade etse de; kendi şiddetsizlik tercihinin ahlaki değil, tamamen siyasi ve pratik nedenlere dayandığını açıkça belirtmiştir.Aung San Suu Kyi, second BBC Reith Lecture, "Dissent", first broadcast 5 July 2011, transcript available at BBC website . Nitekim 2016 yılında Myanmar Devlet Danışmanı olarak göreve geldikten sonra, özellikle Rakhaynya Eyaleti'nde Rohingya halkına yönelik şiddet ve zorla yerinden etmeler karşısında gerekli önlemleri almaması ve bunları açıkça kınamaması nedeniyle ağır eleştirilere maruz kalmıştır.

 Diğer iktidar biçimleriyle ilişkisi 
Deneyimler, sivil direnişin, diğer iktidar biçimlerinin yerini en azından kısmen alabileceğini göstermektedir. Bazıları sivil direnişin potansiyel olarak güç siyasetine bütünlüklü bir alternatif sunabileceğini düşünmektedir. Temel vizyon, silahlı kuvvetlerin birçok veya tüm biçimlerinin yerini şiddet içermeyen yöntemlerin almasıdır.Gene Sharp, Social Power and Political Freedom, Porter Sargent, Boston, 1980, xi.

Birçok yazar, sivil direnişin güç kullanımına karşı kademeli olarak baskın gelmesi vizyonunu paylaşırken şiddetsiz eylemi yalnızca pratik bir araç olarak gören dar yaklaşımlar konusunda uyarılarda bulunmuştur. Örneğin, Gandici çatışma felsefesi üzerine çalışan Joan V. Bondurant, kendilerini şiddetsiz olarak tanımlayan bazı tekniklerin, sembolik düzeyde şiddet içerebileceğine dikkat çekmiştir. Ona göre, Gandhici satyagraha anlayışı, “yaratıcı bir çatışma” biçimi olup şiddete veya şiddete çok yakın olan yöntemlere karşı olan bir duruşu temsil eder.

Uygulamada, sivil direniş ile güç siyaseti arasında kesin bir ayrım yapmak genellikle zordur. Bu zorluklardan biri, direnişle karşı karşıya kalan rejimlerin direnişi itibarsızlaştırmak amacıyla onu aslında daha "karanlık" güçlerin bir aracı gibi gösterecek sözlü saldırılarda bulunmalarıdır. Bu saldırılar arasında direnişin dışarıdan planlanıp yönetildiği, terörizm, emperyalizm, komünizm vb. ile yakından bağlantılı olduğu gibi iddialar bulunmaktadır. Klasik bir örnek, Sovyetlerin, 1968 Prag Baharı'nın ve ardından gelen Sovyet işgaline karşı gerçekleştirilen sivil direnişin Batı'nın kışkırtması olduğu yönündeki suçlamasıydı.See for example Roberts and Garton Ash, Civil Resistance and Power Politics, pp. 21–23 (chapter by Roberts), 93 (Kramer) and 386n. (Garton Ash). Benzer şekilde, Suriye Devlet Başkanı Beşşar Esad, Mart 2011'de "düşmanları" Suriye'nin istikrarını baltalamak için "çok sofistike araçlar" kullanmakla suçlamış; Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ise 2014'teki konuşmalarında Ukrayna ve Arap ülkelerindeki olayları dış müdahalelerle ilişkilendirmiştir.These accusations by Presidents Assad and Putin are cited and discussed in Adam Roberts, Michael J. Willis, Rory McCarthy and Timothy Garton Ash (eds.), Civil Resistance in the Arab Spring: Triumphs and Disasters, Oxford University Press, Oxford, 2016, pp. 277–80, 314–17 (chapter by Roberts). Bu tür güç siyaseti bağlantısına dair suçlamalar çoğu zaman ikna edici kanıtlardan yoksundur.

Yine de, sivil direnişin diğer iktidar biçimleriyle daha makul bağlantıları da olabilir. Sivil direniş bazen diğer iktidar biçimlerinin yerine geçebilse de, onlarla birlikte de işleyebilir. Ancak bu tür birliktelikler hiçbir zaman sorunsuz değildir. Michael Randle, şiddet içeren ve içermeyen yöntemlerin aynı kampanyada kullanımını amaçlayan stratejilerin temel bir sorun taşıdığını belirtir: "Askeri ve sivil direniş dinamikleri bazı açılardan birbirine taban tabana zıttır."Randle, Civil Resistance, p. 168. Bununla birlikte, sivil direnişin diğer iktidar biçimleriyle ilişkisi "karma strateji" fikriyle sınırlı değildir; çok çeşitli biçimler alabilir.A pioneering exploration of certain examples of connections between non-violent resistance and other forms of power is in Kurt Schock, Unarmed Insurrections: People Power Movements in Nondemocracies , Minneapolis: University of Minnesota Press, 2005, especially at pp. 153–62. A more general discussion of this question is in Adam Roberts, "Introduction", in Roberts and Garton Ash, Civil Resistance and Power Politics, especially at pp. 13–20. Sivil direnişin pratikte diğer iktidar biçimleriyle ilişkilenebileceği sekiz yol aşağıdaki gibidir:

 Sivil direniş genellikle iktidar yapılarını etkileyen değişimlere verilen bir tepkidir. Sivil direniş kampanyalarının liderleri, çoğu zaman hem yerel, hem de uluslararası güç siyasetine dair gelişmelerin farkındadır.Schock, Unarmed Insurrections, pp. 154–56. Bazı ülkelerde, işgalci veya sömürgeci bir devletin iç siyasi çalkantıları veya savaşta yaşadığı gerilemeler sonrasında –ve belki de kısmen bunlara bağlı olarak– sivil muhalefet artmıştır. Örneğin, 1898-1905 yılları arasında Rus egemenliğine karşı verilen Fin direnişinde bu kilit bir faktördü.Steven Duncan Huxley, Constitutional Insurgency in Finland: Finnish "Passive Resistance" against Russification as a Case of Nonmilitary Struggle in the European Resistance Tradition, SHS, Helsinki, 1990, p. 225, where Jonas Castrén, a key figure in the constitutional insurgency, is cited as emphasizing the central importance of understanding current events in Russia and their importance for the Finnish struggle. "He exclaimed that now was the time for Finns to rise up in mass struggle." Başka ülkelerde ise, kendi silahlı kuvvetlerinin gerek konvansiyonel ordulara gerekse gerillalara karşı yaşadığı sorunlar, sivil direnişin gelişiminde rol oynamıştır. Bu duruma 1983-86 yıllarında Filipinler'deki Halkın Gücü Devrimi örnek gösterilebilir.Amado Mendoza, "'People Power'" in the Philippines, 1983–86' in Roberts and Garton Ash, Civil Resistance and Power Politics, pp. 179–96, where he discusses at pp. 186–89 the competitive relationship between the violent and non-violent anti-dictatorship movements.
 Sivil direniş kampanyaları sıklıkla, direnişçilerle iktidardakiler arasında müzakerenin esas olarak algılandığı kısmi bir çıkmaza girer. Hindistan'ın 1947'ye kadar süren bağımsızlık mücadelesinde, Polonya'da 1989'a kadar süren Dayanışma hareketinde ve 2004'te Ukrayna'daki gelişmelerde "yuvarlak masa görüşmeleri" kritik öneme sahip olmuştur.These three cases of round table talks are outlined by Judith Brown, Alexander Smolar and Andrew Wilson respectively in Roberts and Garton Ash, Civil Resistance and Power Politics, pp. 47, 55 (India), 136–43 (Poland), and 350–53 (Ukraine).
 Sivil direniş ile askeri darbe arasındaki ilişki çok boyutlu olabilir. Bazı durumlarda bir sivil direniş kampanyası, askeri darbeye etkili bir yanıt olmuştur. Diğer durumlarda ise, bir kampanya ancak bir askeri darbenin gerçekleşmesi veya tehdit oluşturması sayesinde hedefine ulaşabilmiştir—nefret edilen bir rejimin kaldırılması gibi. Örneğin, 1963'te Güney Vietnam'da yaşanan Budist krizi'nde, Budist rahipler tarafından yürütülen uzun süreli bir sivil direnişe rağmen, ancak 1–2 Kasım 1963'te Başkan Ngo Dinh Diem’in ordu tarafından devrilmesiyle sonuç alınabilmiştir. Haziran-Temmuz 2013'te Mısır’da gerçekleşen sivil direniş hareketi, fiilen bir askeri darbe çağrısında bulunmuştur. Barışçıl göstericiler ve milyonlarca imzayla desteklenen bir dilekçeyle, seçilmiş Müslüman Kardeşler hükümetinin görevden alınması talep edilmiş ve 3 Temmuz 2013’teki ordu müdahalesine bir tür devrimsel meşruiyet sağlanmıştır.M. Cherif Bassiouni, , 19 February 2014, paragraphs 8–9, 18. 1974–75 yıllarında Portekiz’de yaşanan Karanfil Devrimi gibi bazı durumlarda ise, sivil kampanyalar zaten gerçekleşmiş olan bir askeri darbeyi desteklemiş ve ülkenin demokratikleşmesine katkı sunmuştur.Kenneth Maxwell, 'Portugal: "The Revolution of the Carnations", 1974–75', in Roberts and Garton Ash, Civil Resistance and Power Politics, pp. 144–61.
 Bazı sivil kampanyalar, kasıtsız bir biçimde şiddetin önünü açabilir. Bunları silahlı kuvvet kullanan grupların ortaya çıkması ve/veya ilgili bölge dışından askeri müdahale takip edebilir. Bu tür durumlar; kampanyanın başarısızlık olarak görülmesi, aşırı şiddetle bastırılması veya rejim devrildikten sonra bir “iktidar boşluğu” oluşması gibi nedenlerle ortaya çıkabilir. İlk iki tür gelişme örneğin 1967–72 arasında Kuzey İrlanda'da ve 1990'larda Kosova'da yaşanmıştır.Cases of perceived failure of civil resistance being followed by armed campaigns and military intervention are outlined by Richard English and Howard Clark in Roberts and Garton Ash, Civil Resistance and Power Politics, pp. 75–90 (Northern Ireland) and 277–94 (Kosovo). Üçüncü tür durumlara ise, 2011 sonrası Libya ve 2012 sonrası Yemen örnek gösterilebilir.Cases of armed interventions in areas where there had been an absence of governance in at least parts of a country are outlined by George Joffé and Helen Lackner in Roberts, Willis, McCarthy and Garton Ash, Civil Resistance in the Arab Spring: Triumphs and Disasters, pp. 134–40 (Libya) and 160–68 (Yemen). Bu tarz sonuçların yaşanabileceği ihtimali, bazı hükûmetleri işler çığırından çıkmadan sivil hareketlerle pazarlık yapmaya sevk edebilir. Ancak Orta Doğu ve Kuzey Afrika'da 2011 ve sonrasında birçok ülkede sivil direniş hareketlerini iç savaş ve dış müdahaleler takip etmiştir; Suriye içlerindeki en trajik örneklerden biridir.International Institute for Strategic Studies, Strategic Survey 2013, London, 2013, pp. 179–84.küçükresim|Václav Havel, 1989 Kadife Devrimi'ne giden yıllarda sivil direnişin temsilcisi. Nisan 1991'de Komünizm sonrası Çekoslovakya Cumhurbaşkanı olarak NATO askeri ittifakını övdü; ve 12 Mart 1999'da Çek Cumhuriyeti (Havel hala başkanken) ittifaka katıldı. 26 Eylül 2000'de burada görülür. Fotoğraf: IMF
 Bazı sivil direniş hareketleri, hem düşmanlarına karşı hem de kendi iç disiplinlerini sağlamak için belirli düzeyde güç kullanmıştır. Örneğin, 2 Şubat 2011'de Mısır'da Devlet Başkanı Mübarek’e karşı yürütülen genellikle barışçıl mücadelede, Tahrir Meydanı’ndaki bazı gruplar, üzerlerine at ve deveyle saldıran rejim yanlılarına karşı savunma amaçlı güç kullanmıştır.Mustafa Khalili, 'The two sets of protesters were left to fight it out,’ The Guardian, London, 3 February 2011, provides an eye-witness account of the events of 2 February. Also available at . Sonraki günlerde meydandaki kalabalıklar şiddet içermeyen yöntemlere geri dönmüştür.
 Bazı sivil direniş hareketleri, eylemlerini sürdürebilmek için silahlı koruma talep etmiş veya bu tür korumaları memnuniyetle karşılamıştır. Örneğin, 1960’larda ABD’deki sivil haklar hareketinde, 1961 Mayıs’ındaki Özgürlük Yolculuğu'na saldırı düzenlenince, yolculuğun bir bölümü silahlı koruma eşliğinde gerçekleştirilmiştir.James Peck, Freedom Ride, Grove Press, New York, 1962, p. 107. 1965'teki Selma'dan Montgomery'ye yürüyüş ise ancak üçüncü denemede, federal ajanlar ve askeri birlikler tarafından korunduğunda başarıyla tamamlanabilmiştir.Juan Williams, Eyes on the Prize: America's Civil Rights Years, 1954–1965, Viking Press, New York, 1987, p. 279.
 Bazı sivil direniş kampanyaları, askeri olarak korunan alanların varlığına bağlı olabilir. Buna hayat kurtaran bir örnek, 1943’te Alman işgali altındaki Danimarka’da, binlerce Yahudi’nin gizlice deniz yoluyla İsveç’e kaçırılmasını sağlayan sivil direniş eylemidir.Jacques Semelin, Unarmed Against Hitler: Civilian Resistance in Europe, 1939–1943, Praeger, Westport, Connecticut, 1993, pp. 151–54.
 En kararlı barışçıl hareketlerin liderleri bile iktidara geldiklerinde silahlı kuvvetlerin ve diğer geleneksel güvenlik düzenlemelerinin varlığını genellikle kabul etmişlerdir. Örneğin, komünist Çekoslovakya'da 77 Bildirgesi'nin kuruluşundan 1989 Kadife Devrim'e kadar olan sivil direnişin önde gelen isimlerinden Václav Havel, 1991'de Çek ve Slovak Federatif Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı olarak yeni sıfatıyla NATO ittifakına saygılarını sunmuştur.Václav Havel, address to NATO Council, 21 March 1991, NATO Review, Brussels, April 1991, p. 31. 12 Mart 1999'da Çek Cumhuriyeti, Polonya ve Macaristan ile birlikte NATO'ya üye oldu.

 "Sivil direniş" terimi: yararları ve endişeler 
küçükresim|Gandhi, 1906-1909 yılları arasında Güney Afrika'da. Orada geçirdiği yıllara atıfta bulunarak daha sonra şunları yazdı: "... sivil itaatsizliğin tek başına mücadelenin tam anlamını aktarmada başarısız olduğunu gördüm. Bu sebeple 'sivil direniş' ifadesini benimsedim."
Gandhi bu terimi birçok yazısında kullanmıştır.Mohandas K. Gandhi, "The Momentous Issue", Young India, 10 November 1921; in Collected Works of Mahatma Gandhi, electronic edition, vol. 25, pp. 76–78.  1935'te şöyle yazmıştı: "...sivil itaatsizliğin tek başına mücadelenin tam anlamını aktarmada başarısız olduğunu gördüm. Bu nedenle 'sivil direniş' ifadesini benimsedim."Mohandas K. Gandhi, letter to P. Kodanda Rao, 10 September 1935; in Collected Works of Mahatma Gandhi, electronic edition, vol. 67, p. 400. Terim, şiddetsiz direniş, sivil itaatsizlik, halk gücü ve satyagraha gibi kavramlarla neredeyse eşanlamlıdır. Bu terimlerin her birinin kendine özgü kullanım ve çağrışımları olsa da, "sivil direniş", direnişin bir bütün olarak toplumu ilgilendiren medeni bir niteliğe sahip olduğu; söz konusu eylemin mutlaka itaatsizlik olmayıp bunun yerine gaspçılara karşı bir toplumun normlarını desteklemeyi içerdiği; şiddete başvurmama tercihinin genel bir şiddetsizlik felsefesine değil, çeşitli ihtiyati, etik ve yasal hususlara dayandığı; modern toplumların teknik ve iletişim altyapısının direnişin örgütlenmesini mümkün kıldığı durumlar için kullanılmaya uygun bir terimdir.Fabien Miard, Mobile Phones as a Tool for Civil Resistance: Case Studies from Serbia and Belarus, DigiActive Research Series, June 2009.   Bu tür gerekçelerden dolayı “sivil direniş” terimi, 21. yüzyılda akademik dergilerde yapılan birçok analizde kullanılmıştır.For example, by  And 

"Sivil direniş" terimini, "şiddetsiz eylem" ve "şiddetsiz direniş" gibi hemen hemen eşanlamlı kelimelerden farklı olarak bazı avantajlara sahiptir. Nitekim bu tür toplumsal mücadeleleri tanımlamak için pek çok dilde, tarih boyunca farklı terimler kullanılagelmiştir. Bununla birlikte, “sivil direniş” teriminin kullanımı son yıllarda özellikle iki nedenden ötürü artmıştır:

 Olumsuz (şiddet kullanımından kaçınma) unsurlardan ziyade olumlu (yurttaşlık hedefleri, geniş çaplı sivil toplum katılımı ve medeni davranışın medeni olmayandan farkı) unsurları vurgular.
 "Şiddetsiz direniş" gibi terimlere kıyasla, şiddetten kaçınmanın her durumda geçerli mutlak bir "şiddetsizlik" inancına ya da "Gandici" bir felsefeye dayanmadığını, aksine söz konusu topluma has değerler ve koşullardan kaynaklanabileceğini daha etkili şekilde ifade eder.

Bununla birlikte, "sivil direniş" teriminin zaman zaman şiddet eylemlerini de kapsayacak şekilde tartışmalı bir biçimde genişletilerek kullanılması yönünde endişeler bulunmaktadır. Örneğin küreselleşme karşıtı hareketin içinde yer alan bir katılımcı-gözlemci, "yeni sivil direniş biçimlerini" daha önceki şiddetsizlik ilkesine dayanan ortak anlayıştan sorunlu bir sapma olarak değerlendirmiştir. Bu tür kaygılardan dolayı, "sivil direniş" terimini kullanan araştırmacı ve aktivistler, terimin şiddetsizlik özelliğini vurgulama ve "şiddetsiz direniş" gibi ifadelerin yerine değil, onlara ek olarak kullanmayı tercih etmişlerdir.

 Ayrıca bakınız 
 Arap Baharı
 Boykot
 Sivil itaatsizlik
 Gösteri
 Renkli devrim
 Sovyetler Birliği'nin dağılması
 Şiddetsizlik
 Şiddetsiz direniş
 Halkın Gücü Devrimi
 Direniş hareketleri
 1989 Devrimleri
 Yasemin Devrimi
 2011 Mısır Devrimi
 15 Temmuz Darbe Girişimi

 Kaynakça 

Kategori:Sivil itaatsizlik
Kategori:Siyaset bilimi terimleri