Clitocybe

Clitocybe Tricholomataceae familyasında sınıflandırılan ve beyaz, kirli beyaz, ten rengi, krem rengi, pembe ya da açık sarı renkli sporları olan, lamelleri sap boyunca uzanan ve soluk beyazdan kahverengi ya da leylak rengine kadar çeşitli renklerde olan bir mantar cinsidir. Asıl olarak saprotrof olan bu mantarlar orman tabanındaki atık maddeleri ayrıştırır. Çok yaygın olan bu cinste 300 kadar tür olduğu tahmin edilmektedir.

Clitocybe "yatık kafa" anlamına gelir.

Bu cinsin bazı üyeleri yenilebilirken birçoğu zehirlidir ve diğer zehirlerin yanı sıra muskarin toksinini içerirler. Clitocybe türlerini ayırt edebilmek genellikle uzman olmayanlar için zordur ve mikroskop altında analiz gerektirir. Dolayısıyla çok bilinen ve kolay ayırt edilebilen birkaç türü dışında Clitocybe cinsinde yar alan mantarlar nadiren tüketilmek için toplanır.

Taksonomi
Clitocybe ilk olarak Elias Fries tarafından 1821 yılında Agaricus cinsi içinde bir oymak olarak önerilmiştir. Friedrich Staude 1857 yılında cins statüsüne yükseltmiştir.

Son zamanlarda yapılan moleküler araştırmalar cinsin polifiletik olduğunu ve çoğu üyesinin uzaktan akraba olduğunu göstermiştir. C. nebularis tip tür olduğu için  bu türe en uzak akrabalar gelecek araştırmalar sonunda yeniden sınıflandırılabilir.

Fransız mikolog Harri Harraja 2003 tarihli makalesinde C. geotropa ile birlikte on iki Clitocybe  türünün spor özellikleri nedeniyle yeni bir cins Infundibulicybe altında sınıflandırılmasını önermiştir. Ayrıca C. clavipes türünü de Ampulloclitocybe cinsinde sınıflandırmıştır. Daha önceden Clitocybe cinsinde bulunan bazı türler de artık Atractosporocybe, Leucocybe ve Rhizocybe cinslerinde sınıflandırılmaktadır.

Zehirlilik
Japonya'dan Clitocybe acromelalga türü ile Fransa'dan Clitocybe amoenolens türünün
 tüketilmesi sonucu 8 gün ile 5 ay arasında süregelen mantar tüketilmesi kaynaklı eritromelalji vakaları ile karşılaşılmıştır.

küçükresim|upright=1.14|Clitocybe nuda

Birçok küçük Clitocybe türünde muskarin toksini bulunur. Küçük beyaz Clitocybe türleri tehlikeli miktarda muskarin bulundururken yakın akraba Clitocybe dealbata ve Clitocybe rivolusa türlerinde muskarin ölümcül miktarlarda bulunur ve bu iki türün yenmesi sonucu oluşan ölüm vakaları kaydedilmiştir.

Seçilmiş türleri
Clitocybe acromelalga – (Japonya)
Clitocybe agrestis
Clitocybe alexandri
Clitocybe amarescens
Clitocybe amoenolens – (Fransa)
Clitocybe brumalis 
Clitocybe candicans
Clitocybe candida
Clitocybe cerussata
Clitocybe cistophila – Avrupa
Clitocybe clavipes – yenebilir ancak alkol ile birlikte tüketildiğinde zehirlidir
Clitocybe dealbata – Avrupa, zehirli
Clitocybe ditopus
Clitocybe dilata
Clitocybe eccentrica
Clitocybe entoloma
Clitocybe eucalyptorum
Clitocybe fennica
Clitocybe fragrans  
Clitocybe geotropa 
Clitocybe glacialis
Clitocybe globispora
Clitocybe glutiniceps
Clitocybe lohjaensis
Clitocybe marginella
Clitocybe maxima
Clitocybe menthiodora
Clitocybe nebularis 
Clitocybe nuda 
Clitocybe odora 
Clitocybe paraditopa – Avustralya
Clitocybe parasitica
Clitocybe rivulosa – (Avrupa, Kuzey Amerika)
Clitocybe ruderalis
Clitocybe sclerotoidea
Clitocybe strigosa
Clitocybe subcordispora
Clitocybe truncicola
Clitocybe vibecina

Biyolüminesant Omphalotus olearius önceden bu cins içinde Clitocybe illudens olarak sınıflandırılmıştır.

Farmakoloji
Clitocybe gibba türünden çıkarılan ekstrat thrombin üzerinde inhibe edici eykide bulunur.

Ayrıca bakınız
 Mantar zehirlenmesi

Notlar

Dış bağlantılar
 Clitocybe at Mushroom Expert.com