Mahmûd-ı Hayrânî

Mahmûd-ı Hayrânî (Eski Anadolu Türkçesi: محمود حيراني; ö. 1269, Akşehir), Akşehir'de Anadolu Selçuklu Devleti zamanında yaşamış sufi.

Muhammed'in soyundan gelen ve seyyid unvanı taşıyan Hayrânî'nin babası Selçuklu devlet adamlarından Mesud Paşa'dır. Karaman ilindeki Akşehir'de bir zaviyede oturan Mahmûd-ı Hayrânî ile Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî dost olup çoğu kere aynı mecliste bulunmuşlardır. Aynı zamanda Sarı Saltuk ile Nasreddin Hoca'nın şeyhi olan Hayrânî'nin Mevlevîlik ya da Yesevîlik yoluna mensup olduğu düşünülmekle beraber daha zayıf ihtimalle Bektaşî olduğu üzerinde de durulmaktadır.

Speros Vryonis’in The Decline Of Medieval Hellenism In Asia Minor (1971) adlı eserde  Mahmut Hayrani’ye doğru şekilde  “Akşehirli Seyid Muhammad Harran” adıyla referans verilir.(Bk. S. Vryonis, a.g.e., s. 370, dipnot). 

Ayrıca üç tahta tabut üzerine kazınmış yazıtlar vardır. Wittek, bu yazıtların kopyasının Eski Evkaf  Müzesi’nin rehberinde  (Türk ve İslam Eserleri Rehberi, İstanbul, 1939, s. 13, no 191, 193 ve 194) olduğunu belirtir ve bu yazıtlardan şunları çevirir: 

Tabutu üzerinde Mahmut Hayrani’nin adı “Seyit Mahmud b. Mas’ud (Mahmud er-Rufa’i)” şeklinde geçer ve Miladi 1268/1269 (Hicri 667) tarihinde öldüğü kaydedilir. Diğer tabutlarda ise kardeşi “Ahmed b. Mas’ud” (ölm. Hicri 649, Miladi 1251 52) ile ölüm tarihi verilmeyen kendisinin torunu olarak belirtilen ve 1409-10 yılında türbeyi restore edenin babası olan “Ali b. Mehmed ( Muhyi ed-din) b. Mahmud er-Rufai”nin adları kazılıdır.

Milliyet yayınlarının içinden çıkan ‘Tarikatlar Ansiklopedisi’nde işaret edildiği gibi Ahilik ve Bektaşilik ile birbirine karıştığı belirtilip, aynı ansiklopedide bazı Rıfai tekkeleri Bektaşi tekkelerine benzediğinden “Her Rıfai şeyhinin tacı altından bir Bektaşi tacı çıkar” deyişi yaygınlık kazandığına  değinilir.

 Kaynakça 

Kategori:Anadolu Selçuklu Devleti'nde kişiler
Kategori:Mutasavvıflar
Kategori:Evliyalar
Kategori:Mevleviler
Kategori:1269'da ölenler
Kategori:Konya ilinde ölenler
Kategori:Konya ilinde defnedilenler