Türk adları

Türk adları, her toplumun olduğu gibi Türk toplumunun hayat tarzını, sosyal yapıyı ve düşünce yapısını yansıtır, toplumun aynası kabul edilir. Toplumların kendilerine özgü ad verme gelenekleri vardır. Eski Türklerde çocukların ergenlik çağına ulaşana kadar başardıkları bir işe göre isim verilirdi.

 Ad koyma
Doğan bebeğe göbeği kesilirken bir göbek adı konulur. Asıl adı koyma işi yakın zamana kadar aile büyüklerinin iken günümüzde ebeveynlerin görevidir. Ad koyacak olan kişilerin duygu, düşünce, inanç, izlenim, birikim, özlem, umut ve beklentileri ile  tarihten gelen gelenekler ad seçmede temel kaynaklardır.

İsim olarak tarihi kahramanlar isimleri (Bumin, İstemi, Bilge, Kültigin), kumandanlar, sanat, siyaset, spor, kültür alanındaki ünlü kişilerin isimleri kullanılır. Ebeveynlerin ölmüş anne-babası varsa bunların isimlerini çocuklarında yaşatmak amacı ile kullanılır. Küçük yaşta ölmüş çocukların isimleri yeni doğan kardeşlere verildiği de olur.

Bebeğin doğduğu gün veya ay isim üzerinde etkili olur. Ramazan ayında (Ramazan), Arefe günü (Arif, Arife), bayram günü doğanlar (Bayram), Hac zamanında (Hacı, Hacı Bayram) doğanlara uygun isimler verilir. Doğal çevreden pek çok isim kullanılır; Gül, Sümbül, Lale, Gümüş, Kaya, Nehir, Altın, Mercan, Deniz, Dağ, Gök, Meltem, Doruk gibi. Çocukları yaşamayan aileler; Dursun, Yaşar, Durmuş, Durdu isimlerini kullanır. Artık çocuk istemeyen aileler; Tamam, Yeter, Songül, Soner, Kifayet, Nihayet gibi isimleri tercih ederler. Bebek özlemi çekenler Murat, Muradiye, İstek, Dilek, erkek çocuk bekleyenler, doğan kızlarına Döndü, Döne isimlerini verir.

Kullanılan adlar üzerinde etkili unsurlardan biri de dindir. Allah'ın isimleri ve sıfatları abd (kul) ön eki ile, İslam peygamberi Muhammed’in isim ve sıfatları, Kur'an’da adı geçen diğer peygamberlerin, halifelerin, peygamberin akraba ve arkadaşlarının, evliyaların isimleri kişi adı yaygın olarak kullanılır.

  En çok kullanılan 50 isim 
Türkiyede yaşayan insanların en çok kullandığı isimler:

En çok kullanılan 50 erkek ismi: Mehmet, Mustafa, Ahmet, Ali, Hüseyin, Hasan, İbrahim, İsmail, Osman, Yusuf, Murat, Ömer, Ramazan, Halil, Süleyman, Abdullah, Mahmut, Recep, Salih, Fatih, Kadir, Emre, Mehmet Ali, Hakan, Adem, Kemal, Yaşar, Bekir, Musa, Metin, Bayram, Serkan, Orhan, Burak, Furkan, Gökhan, Yasin, Uğur, Yakup, Muhammed, Şükrü, Cemal, Enes, Yunus, Arif, Onur, Muhammet, Yılmaz, Şaban, Halil İbrahim.

En çok kullanılan 50 kadın ismi: Fatma, Ayşe, Emine, Hatice, Zeynep, Elif, Meryem, Selma, Şerife, Zehra, Sultan, Hanife, Merve, Havva, Zeliha, Esra, Fadime, Özlem, Hacer, Yasemin, Melek, Rabia, Hülya, Cemile, Sevim, Gülsüm, Leyla, Dilek, Büşra, Aysel, Songül, Kübra, Halime, Esma, Aynur, Hayriye, Kadriye, Tuğba, Sevgi, Rukiye, Havva, Sibel, Derya, Asiye, Filiz, Kezban, Ebru, Ayşegül, Döndü, Ayten.

Bazı isimler hem erkeklere hem de kadınlar da kullanılmaktadır. Bu isimlerden 36 tanesi şunlardır: Yaşar, Ayhan, Dursun, İsmet, Muzaffer, Ümit, Özgür, İlhan, Hikmet, Yüksel, Özcan, Fikret, Cihan, Şerif, Deniz, Servet, Yücel, Sefa, Hidayet, Sezer, Olcay, Saffet, Güngör, Durdu, Günay, Ömür, İlkay, Kamuran, Kudret, Satı, Şenel, Elvan, Seyhan, Zülfü, Muhterem, Güner.

 İsimlerde değişim 
1970-2010 yılları arasında en çok kullanılan 20 erkek adı.
 Ad 1970-79 1980-89 1990-99  2000 2001  2002 2003  2004  2005  2006  2007  2008 2009  2010Abdullah1720––––––––––––Adem2019––––––––––––Ahmet34334455665554Ali4568877891010131112Alperen––––––––––––20–Arda––––––––512225Ayhan18–––––––––––––Baran––––––––16–––––Batuhan–––1720–––––––––Berat––––––––2020111086Burak––121216181819–191616––Caner–––––––18––––––Efe––––––––––1591620Emirhan––––1311111225661013Emrah–15––––––––––––Emre––45566611151719––Enes––1713111087877868Eren––––1215159141418121316Fatih–616–––––––––––Furkan––56653478911910Gökhan–10––––––––––––Hakan–16––––––––––––Halil16–––––––––––––Hasan7914151514141517171920––Hüseyin58101010121213151313151517İbrahim9777791011121114171715İsmail81118181920––––––––Kerem––––––––––––18–Mehmet11111122333443Mert–––14171716171918–––14Metin12–––––––––––––Muhammed––19–––20161098777Murat63811141619–––––––Mustafa22222343444332Oğuzhan––2019––––––––––Ömer13139998910131212141211Onur––1120––––––––––Osman1118––––––––––––Ramazan1012151618–––––––––Samet–––––––––16––––Serhat–––––19––––––––Serkan–14––––––––––––Süleyman15–––––––––––––Umut–––––131320–––––18Yaşar19–––––––––––––Yiğit––––––––––––149Yunus Emre––––––171418–20181919Yusuf141713143211121111

Tablo incelendiğinde şu yorumlar çıkarılabilir: Mehmet, Ahmet, Mustafa, Hüseyin, Yusuf, İbrahim, Ömer ve Ali her zaman ilk 20 isim içerisindedir. Bu isimlerden 3'ü Muhammed'e ait olmak üzere (Mehmet, Ahmet, Mustafa), 5'i peygamber ismi (İbrahim, Yusuf), 2'si halife (Ömer, Ali), 1 isim ise ehl-i beyttendir (Hüseyin). İsimlerin ortak özelliği dini nitelikli oluşudur.

Tabloda 1980-89 arasında bulunan bazı isimler (Adem, Abdullah, Emrah, Gökhan, Serkan, Hakan) daha sonra ilk 20'ye girememiştir. Alperen ilk kez 2009'da listeye girmiştir. Arda ismi 2005'e kadar tabloda yokken, 2005'ten sonra ilk 5 arasına girmiştir.

1970-2010 yılları arasında en çok kullanılan 20 kadın adı:
 Ad 1970-79 1980-89 1990-99  2000 2001  2002 2003  2004  2005  2006  2007  2008 2009  2010Aleyna–––151616151414–––––Aynur7–––––––––––––Aysel8–––––––––––––Ayşe22878710913141716–16Ayten18–––––––––––––Azra–––––––––––––10Berfin––––––––––––18–Betül––20–––––––––––Beyza–––16141513151820––––Büşra––3569142034861014Ceren––––––1918201319–––Çiğdem–18––––––––––––Derya–14––––––––––––Dilara––––1711––––––––Ebru––1520––––––––––Ecrin–––––––––––834Ela––––––––––––19–Elif–7543232212222Emine3399108911121620–––Esra–966567715–––––Eylül–––––––––––1578Fadime12–––––––––––––Fatma1123456679991113Filiz1319–––––––––––Gamze––111418––––––––Gizem––13172020–––––––Hacer14–––––––––––––Hanife19–––––––––––––Hatice44101012121210111212121818Hilal––17––––––––––Hiranur–––––––––––––19Hülya516––––––––––––İlayda–––––181619–17––––İrem–––117444533456Kübra––78131717–––––––Leyla11–––––––––––––Medine–––––––––87101617Melek–20––––––––––20–Melike–––18914181716–––13–Melisa––––19–––––––––Merve–111223554555811Meryem913––––––17151617–15Nehir–––––––––1818––9Nisa–––––––––––––12Nisanur19–––––––––15765Nuray20–––––––––––––Nurcan–15––––––––––––Özlem–61219––––––––––Pınar–16––––––––––––Rabia––16121113881011111314–Seda–1817–––––––––––Selma16–––––––––––––Semra–19––––––––––––Sevim10–––––––––––––Sıla––––––23866–––Sibel–1219–––––––––––Songül1514––––––––––––Sude––––––2013––––––Sudenaz––––––––19–141912–Sultan17–––––––––––––Sümeyye–––––––––––2017–Şevval–––––––––1913–––Tuana––––––––––––1520Tuğba–1014–––––––––––Yağmur–––––1916674343Yaren––––––––––––14–Yasemin–9––––––––––––Zehra–––1315101112910101197Zeynep65411111121111

 2015 
2015 yılında doğan erkeklere en çok verilen isimler şunlardır: Yusuf, Eymen, Mustafa, Ömer, Berat.

2015 yılında doğan kızlara en çok verilen isimler şunlardır: Zeynep, Elif, Hiranur, Miray, Ecrin.

 Kaynakça 

Ad