Sadaka taşı

Sadaka taşı, genellikle cami vb. yerlerde ihtiyaç sahiplerinin alabilmeleri için para vb.nin bırakıldığı özel yer.Sadaka taşı.  tdk.gov.tr. Erişim Tarihi:17.10.2016Acun, Hakkı: Taş, TDV İslam Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İst. 2012, c.40, s.143

 Tarihçe 
Kökeni Selçuklu Hanedanına kadar uzanan yardım şeklidir. Fakir insanları rencide etmemek için düşünülmüş bir modeldir.

Osmanlılar döneminde daha da yaygınlaştırıldığı biliniyor. Yardım yapan ile alan birbirini görmez, tanımaz ve bilmez. Alanın mahcubiyetten, verenin ise riya ve gösterişten uzak durması beklenir.

Bulgaristan, Bosna-Hersek, Makedonya, Tunus ve Cezayir gibi Osmanlı’nın egemen olduğu farklı coğrafyalarda izleri vardır.
Sadaka taşları, ihtiyaç sahibi insanların kolaylıkla ulaşabileceği camilerin, çeşmelerin (Kazlı Çeşme), köprülerin (Nasrullah Köprüsü), hastane ve bakımevlerinin yakınında bulunduğu gibi sık geçilen sokakların bir köşesinde de yer alabiliyordu.

İstanbul’da bir zamanlar 160 adet sadaka taşının olduğu kaynaklarda yer alır. Bunların en meşhuru Üsküdar İmrahor Cami önünde bulunan ve Üsküdar Belediyesi tarafından korumaya alınan devşirme kırmızı granitten yontulmuş sadaka taşıdır.Özemre, Ahmet Yüksel. Üsküdar Ah Üsküdar, Kubbealtı Neşriyat, İst. 2007, s.96

 Mimari özellikleri 
Genellikle Antik porfir sütunlardan dönüştürülmüş, tepesinde para bırakılabilecek oyukları bulunan dikitlerdir.

Duvarlarda oyuk şeklinde olanları da vardır. Mimari olarak, Nişan taşı, Mola taşı, Seng-i İbret (İbret taşı), Çöpür Taşı, Musalla Taşı, Binek taşı, Yitik taşı ve Namazgâh Kıble taşı gibi tek eser kategorisine dahil edilirler. Mimari özellikleri gibi isimleri de bölgelere göre değişiklik gösterir. İhtiyaçgah (Türkmenistan-Aşgabat), Hayrat deliği (Konya), Hacet taşı (Kayseri), Zekat Kuyusu (Hasankeyf-Batman), Sadaka Oyuğu, Fıkara Taşı (Üsküdar) ve ihsan Kapısı gibi isimlerle de bilinirler.Sevim, Nidayi. Medeniyetimizde Toplumsal Dayanışma ve Sadaka Taşları, Kitapdostu, İst. 2010, s.83-114

 Günümüz uygulamaları 
Sadaka taşlarının izdüşümüne günümüzde de rastlamak mümkün. Askıda kahve, askıda ekmek, askıda kitap ve askıda fatura sadaka taşı sistemine benzetilebilir.

 Türkiye'deki bazı sadakataşları 
Şehir Semt  Yer FotoğrafİstanbulDoğancılar, Üsküdarİmrahor Camisi yanıorta|135x135pikİstanbulKaracaahmetFethi Ahmetpaşa Camisi yanıorta|135x135pikİstanbulKaracaahmetAşçıbaşı Camisi yanıorta|90x90pikİstanbulFatihMehmed Ağa Camisi yanıİstanbulFatihKasım Günani Cami karşısıİstanbulKocamustafapaşaSümbül Efendi Camisi avlusuİstanbulSüleymaniye, FatihSüleymaniye Camisi avlusuİstanbulEminönüYeni Cami avlusuİstanbulEminönüNuruosmaniye Camisi avlusuİstanbulEyüpsultanCaferağa nedresesi avlusuİstanbulZeytinburnuKazlı Çeşme her iki yanındaorta|135x135pikKayseriUlu CamiEskişehirOdunpazarıOdunpazarıorta|160x160pikAnkaraSamanpazarıKesikbaş Türbesi kuzeybatısı AnkaraAltındağYeşil Ahi Camisi girişi ve avlusuAnkaraHacı Bayram TürbesiAnkaraAyaş ilçesiAyaş Ulu Cami batı kapısıKırklareliLüleburgaz ilçesiSokullu Mehmet Paşa Camisi son cemaat yeriSivasKale Camisi kuzey doğusuSamsunBafra ilçesi Bafra Büyük Cami avlusu giriş kapısıYozgatÇopanoğlu Camisi avlusu kuzeydoğu dış köşesiÇankırıÇivitçioğlu Medresesi giriş kapısı sağ tarafıManisaSalihli ilçesiSalihli Camisi kuzeydoğu dış köşesiÇorumÇorum Ulu Cami avlusundaki şadırvanın önüÇanakkaleEceabat ilçesiBigalı Köyü

Ayrıca bakınız
 Bağış kutusu
 İBB Askıda Fatura
 Sebil

Kaynakça

Kategori:Bağış
Kategori:Hayır işleri
Kategori:Taşlar