Prunus serrulata

Prunus serrulata, Japonya, Çin, Kore ve Vietnam'da doğal olarak yetişen bir kiraz ağacı türüdür. Rosaceae familyasına aittir. Bu terim aynı zamanda Japonya'ya özgü bir kiraz ağacı olan Prunus speciosa'dan (Oshima kirazı) üretilen bir kültivar anlamındadır.Prunus serrulataToshio Katsuki. (2015) Sakura. s.137 Iwanami Shoten. 

Tarihsel olarak, Japonlar çeşitli yabani türlerin karmaşık melezlenmesiyle elde edilen kiraz ağaçlarının seçici ıslahı yoluyla birçok kültivar geliştirmişlerdir ve bunlar tüm dünyada süs bitkisi olarak kullanılır. Bunlardan, Oshima kirazı temel alınarak yapılan karmaşık türler arası melezlemelerden elde edilen kültivarlar, Cerasus Sato-zakura Grubu olarak da bilinir.

 Çeşitler ve formlar 
 Sınıflandırma 
Kiraz çiçeklerinin sınıflandırılması ülkeden ülkeye ve dönemden döneme değişir. Örneğin, Japon sınıflandırmasında, P. serrulata Lindl. f. albida, P. serrulata var. spontanea, P. serrulata var. pubescens ve P. serrulata Lindl. var. sachalinensis, bu tür'ü oluşturan varyeteler ve form, genetik, morfolojik ve çiçeklenme zamanı farklılıkları nedeniyle bağımsız türler olarak sınıflandırılır.Toshio Katsuki (2015). Sakura pp.156-170. Iwanami Shoten. 

Çeşitli varyeteler ve form (veya tür) vardır:

 Prunus serrulata f. albida (eş anlamlısı Prunus speciosa). Japonya.Toshio Katsuki (2015). Sakura s.89. s.166-170. Iwanami Shoten. 
 Prunus serrulata var. spontanea veya Prunus serrulata f. spontanea (eş anlamlısı ). Japonya.Toshio Katsuki (2015). Sakura s.156-160. Iwanami Shoten. 
Bazı kitaplarda P. yamasakura 'nın Çin ve Kore'de yabani olarak yetiştiği belirtilirken, P. leveilleana ve P. sargentii türlerinin P. yamasakura ile karıştırıldığı ifade edilmektedir.
 Prunus serrulata var. pubescens  (eş anlamlısı Prunus leveilleana). Japonya, Kore, Çin.Toshio Katsuki (2015). Sakura s.160-163. Iwanami Shoten. 
 Prunus serrulata var. sachalinensis  (syn. Prunus sargentii). Japonya, Kore, Doğu Rusya, Çin.Toshio Katsuki (2015). Sakura s.163-166. Iwanami Shoten. 

 Ağaçlar ve çiçekler 
Prunus serrulata, kısa ve tek gövdeli, yoğun taç yapılı,  yüksekliğe ulaşan küçük yaprak döken bir ağaçtır. Kabuğu pürüzsüz, kestane rengi kahverengidir ve belirgin yatay mercimek benzeri çıkıntılara sahiptir. Yapraklar almaşık dizilmiş, basit, oval-mızrak şeklinde, 5–13 cm uzunluğunda ve 2,5–6,5 cm genişliğinde, kısa saplı ve testere dişli veya çift testere dişli kenarlıdır. Sonbaharın sonunda yeşil yapraklar sarı, kırmızı veya koyu kırmızıya döner.

Çiçekler, ilkbaharda yeni yapraklar çıktığı sırada, kısa sürgünler üzerindeki düğüm noktalarında iki ila beşli kümeler halinde oluşur; yabani tür ağaçta beyazdan pembeye değişen renkte ve beş taç yapraklıdır. Meyvesi olan , Prunus avium 'dan farklı olarak daha küçük boyutlu ve daha acı bir tada sahiptir; sakuranbo, 8-10mm çapında küresel, siyah bir drupa (etli meyve) türüdür. Acı tadı nedeniyle çiğ sakuranbo yenmez ve nadiren tüketilir; bunun yerine içindeki çekirdek çıkarılır ve etli kısmı saklanır.

Evrimsel süreçten dolayı, meyve sadece küçük, oval, kiraz benzeri bir meyve olarak gelişti, ancak çekirdeğin etrafında az miktarda etli bir kütleden öteye gelişmedi; P. serrulata' çiçekleri için yetiştirildiği için, meyveleri, meyveleri için yetiştirilen kiraz çeşitleri gibi büyümez.

ÇeşitlerPrunus serrulata cinsi içinde, Japonya'ya özgü Prunus speciosa (Oshima kirazı) türünden türetilen birçok kültivar, hem Japonya'da hem de dünyanın ılıman bölgelerinde yaygın olarak çiçekli süs ağacı olarak yetiştirilir. Birçok kültivar seçilmiştir ve bunların çoğunda stamenlerin yerini ek taç yapraklarının aldığı çift çiçekler bulunur. Ormancılık ve Orman Ürünleri Araştırma Enstitüsü tarafından 2014 yılında gerçekleştirilen benzeri görülmemiş ve ayrıntılı bir DNA araştırmasına göre, dünya genelinde hanami için kullanılan birçok kiraz çiçeği çeşidi, P. sargentii, P. itosakura, P. leveilleana, P. apetala, P. incisa ve P. campanulata gibi yabani türlerin, Japonya'ya özgü bir tür olan Oshima kirazı ile karmaşık melezlenmesi sonucu ortaya çıkmıştır.Toshio Katsuki (2015). Sakura s.86-95. Iwanami Shoten. 

Kamakura Döneminde güney Kanto bölgesinde nüfus artışı yaşanırken, aslen Izu Oshima Adası'ndan olan Oshima kirazları, yetiştirilmek üzere Honşū'ya (Japonya'nın ana adası) getirildi ve Japonya'nın başkenti Kyoto'ya taşındı. Muromachi Döneminde, Oshima kirazları P. yamasakura ile melezlendi ve 'Fugenzo' ve 'Mikurumakaishi' gibi Sato-zakura grubu çeşitleri ortaya çıkmaya başladı. Edo Döneminde, çeşitli çift çiçekli çeşitler üretildi ve nehir kıyılarına, Budist tapınaklarına, Şinto tapınaklarına ve Edo gibi şehirlerdeki daimyo bahçelerine dikildi ve şehirlerde yaşayan sıradan insanlar da bunlardan faydalanabildi. O döneme ait belgelerde 200'den fazla kiraz ağacı çeşidi kaydedilmiş olup, 'Kanzan' gibi günümüzde bilinen kiraz ağacı çeşitlerinden de bahsedilir.

Amerikan sınıflandırmasında bu çeşitler Prunus serrulata var. lannesiana veya Prunus serrulata var. pendula (eş anlamlısı Prunus lannesiana) olarak sınıflandırılır. Bununla birlikte, ayrıntılı DNA çalışmaları bunların Oshima kirazı ile karmaşık türler arası melezler olduğunu ortaya koymuştur, bu nedenle 'Prunus Sato-zakura grubu veya Cerasus Sato-zakura grubu' olarak sınıflandırılırlar.

'Kanzan', Avrupa ve Kuzey Amerika'da kiraz çiçeği izleme amacıyla en çok tercih edilen Japon kiraz ağacı çeşididir. Japonya'nın önde gelen çeşitlerinden 'Yoshino kirazı' ile karşılaştırıldığında, soğuk bölgelerde bile iyi yetişmesi, küçük ve bahçeye dikilmesinin kolay olması, büyük çiçekleri ve koyu pembe yaprakları nedeniyle popülerdir. Almanya'nın Bonn şehrinde, 1980'lerin sonlarında 300 adet Kanzan kiraz ağacının dikildiği bir sıra kiraz ağacı bulunmaktadır. Batı ülkelerinde, kökeni Kanzan'a dayanan 'Pink Perfection' ve 'Royal Burgundy' şarapları üretilmiştir.Toshio Katsuki. (2018) Sakura no Kagaku (Science of Cherry Blossoms). s.40-42 SB Creative. Kirschblüte. Bundesstadt Bonn.

Bazı çeşitlerde dişi organ yaprak gibi değişir ve dişiliğini kaybeder; örneğin  ve  sadece aşılama ve çelikleme gibi yapay yöntemlerle çoğaltılabilir.Toshio Katsuki. (2015) Sakura p.107 Iwanami Shoten. 

Avrupa ve Kuzey Amerika'da yetiştirilirken genellikle Prunus avium köklerine aşılanır; yetiştirilen formlar nadiren meyve verir. Japon Hanami geleneğinin bir parçası olarak kabul edilir.

Bazı önemli kültivarlar şunlardır:
 'Kanzan'. = 'Sekiyama' veya 'Kwanzan'. Cerasus Sato-zakura Grubu 'Sekiyama' KoidzClassification and Morphological Identification of Cherry Blossoms. Toshio Katsuki (2017). Bahçe Başarı Ödülü.
Çiçekler pembe, çift katlı; Genç yapraklar başlangıçta bronz renklidir, daha sonra yeşile döner..
 'Amanogawa'.
Dik dallı kiraz ağacı, sütun şeklinde büyür; çiçekleri yarı çift katlı ve açık pembe renktedir. Bahçe Başarı Ödülü.
küçükresim|
   'Kenrokuen-kumagai' olarak da bilinir. Crasus Sato-zakura Grubu 'Choshu-hizakura'Sakura Datebase. Ormancılık ve Orman Ürünleri Araştırma Enstitüsü.
Büyük çiçekler ve kırmızı yapraklar aynı anda açar. 2014 yılında yayınlanan bir DNA çalışmasında, 'Choshu-hizakura' ve 'Kenrokuen-magai'nin aynı klon olduğu tespit edilmiştir.
 . = 'Shiro-fugen'. Cerasus Sato-zakura Grubu 'Albo-rosea' Makino
Çiçekler çift katlı olup, başlangıçta koyu pembe renktedir ve zamanla açık pembe renge dönüşür. Japoncada fugen, Samantabhadra'yı, zo ise fili ifade eder ve ismin kökeni, yaprağa benzeyen iki dişi organın, Samantabhadra'nın bindiği beyaz filin dişlerine benzetilmesinden gelir. Bahçe Başarı Ödülü.
 'Kiku-shidare'.
Cheal'ın Sarkan Kirazı. Gövdeleri sarkık; çiçekleri çift katlı, pembe. Genellikle kısa ömürlüdür.
küçükresim|
 . Cerasus Sato-zakura Grubu 'Hisakura' Koehne
Çiçekler çift katlıdır, başlangıçta soluk pembe renktedir ve beyaza döner. Adı, sadece bir dişi organın yaprak gibi değişmesinden gelir; ichi (一) 'bir' ve yo (葉) 'yaprak' anlamına gelir. Japon ikliminde, Oshima kirazından türetilen çift katlı çiçekli kiraz ağaçları arasında en büyük ağaç olma olasılığı yüksek olan çeşitlerden biridir. Bahçe Başarı Ödülü.
 . Mt. Fuji Cherry. Crasus Sato-zakura Grubu 'Shirotae' Koidz
Çok alçak, geniş taç yapısı ve neredeyse yatay dallanma; çiçekler saf beyaz, yarı çift katlı. Bahçe Başarı Ödülü.
 . Cerasus Sato-zakura Grubu 'Taihaku' Ingram
Büyük Beyaz Kiraz. Çiçekler tek katlı, beyaz, çok büyük (8 cm'ye kadar çaplıdır); genç yapraklar başlangıçta bronz renklidir, sonradan yeşile döner. 20. yüzyılın başlarında Japonya'da artık mevcut değildi, ancak daha önce Japonya'dan ithal eden İngiliz Collingwood Ingram, 1932'de onu Japonya'ya geri gönderdi.Toshio Katsuki. (2015) Sakura. pp.119-123 Iwanami Shoten.  Bahçe Başarı Ödülü.
 . = 'Grandiflora', P. serrulata f. grandiflora Wagner. Cerasus Sato-zakura Grubu 'Grandiflora' A. Wagner
Yeşil kiraz. Çiçekleri yarı çift katlı, krem ​​beyazı veya soluk sarı renktedir. Genç yaprakları açık bronz yeşil renktedir. Sonbaharda yaprak rengi mor veya pas kırmızısı olabilir. 'Ukon' Edo döneminde geliştirildi.Toshio Katsuki. (2015) Sakura. pp.86-95 p.104 Iwanami Shoten.  Bahçe Başarı Ödülü.

 Kaynakça 

Daha fazla okuma
 Rushforth, K. (1999). Trees of Britain and Europe''. Collins .
 Flora of China: Cerasus serrulata
 NC Eyalet Üniversitesi: Prunus serrulata
 Arborist's photo: size potential for Prunus serrulata 'Shirotae' ('Mt. Fuji') 

serrulata
Kategori:Japonya ağaçları