İsin

Isin (,ETCSL. Sumerian King List  . Accessed 19 Aralık 2010. modern Arapça: İşhan el-Bahriyat) Irak'ın El-Kadisiyye Valiliği'nde bulunan Arkeolojik sittir.  MÖ 4. binyılın sonlarında Uruk döneminden itibaren en azından MÖ 1. binyılın sonlarına kadar Yeni Babil dönemine kadar kullanılmış Antik Yakın Doğu kentidir. Modern Ed-Divaniye şehrinin Yaklaşık  güneydoğusundadır.

En azından Erken Hanedanlık dönemine kadar uzanan İsin'in koruyucu tanrısı, şifa tanrıçası Gula'ydı ve orada büyük bir tapınak (E-gal-ma) ve Ninisina ve Sud'un ilgili tanrıları için daha küçük tapınaklar yer alıyordu.Tsouparopoulou, Christina, "The Healing Goddess, Her Dogs and Physicians in Late Third Millennium BC Mesopotamia", Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie, vol. 110, no. 1, pp. 14-24, 2020"Excavations in Iraq 1975", Iraq, vol. 38, no. 1, pp. 69-70, 1976

 Arkeoloji 
küçükresim|İsin bölgesindeki yağmacılar
İsin, Nippur antik kentinin yaklaşık  güneyinde yer almaktadır. Alan yaklaşık 150 hektarlık bir alanı kaplıyor ve maksimum yüksekliği 10 metre civarındadır.

1922'de bu yerin İsin olduğu öne sürülmüştür.Langdon, S., "The Location of Isin", The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, no. 3, pp. 430–31, 1922 İşan el-Bahriyat, 1924 yılında Kiş'te kazı yapan Stephen Herbert Langdon tarafından bir günlüğüne sondaj yapmak üzere ziyaret edilmiştir. İşme-Dagan ve Enlil-bani'nin yazılı tuğlalarını bulunmuştur.Stephen Langdon, "Excavations at Kish I (1923–1924)", 1924 İki yıl sonra, Amerikan Doğu Araştırmaları Okulları adına Raymond P. Dougherty, iki günlük bir saha araştırması gerçekleştirmiştir ve Bur-Sin ve Yeni Babil hükümdarı II. Nebukadnezar'ın yazıtlı tuğlalarını bulunmuştur.  Dougherty, Raymond P., "An Archæological Survey in Southern Babylonia I", Bulletin of the American Schools of Oriental Research, no. 23, pp. 15–28, 1926Dougherty, Raymond P., "An Archæological Survey in Southern Babylonia (Continued)", Bulletin of the American Schools of Oriental Research, no. 25, pp. 5–13, 1927Dougherty, Raymond P., "Searching for Ancient Remains in Lower ’Irâq: Report of an Archaeological Survey Made in Southern Babylonia during the First Quarter of 1926", The Annual of the American Schools of Oriental Research, vol. 7, pp. 1–93, 1925
küçükresim|Sol: Çivi yazılı kil tablet. Eski Babil, MÖ 1900-1700Sağ: Sümer çivi yazısı "temel taşı". Bu kil koni bir duvara gömülmüş olup, İsin (Tell Bahriyat) şehir surlarının, İsin Kralı İşme-Dagan (M.Ö. 1953-1935) tarafından temel belgesini içermektedir.

İsin'deki modern arkeolojik çalışmalar, 1973-1989 yılları arasında Münih Yakın Doğu Arkeolojisi Enstitüsü adına Barthel Hrouda başkanlığındaki bir Alman arkeolog ekibi tarafından 11 sezonda gerçekleştirilmiştir. Yangın sonucu yok olan ve terk edilen binalarda, Eski Babil dönemine ait yüzlerce çivi yazılı tablet bulunmuştur."Excavations in Iraq 1973-74", Iraq, vol. 37, no. 1, pp. 57-58, 1975"Excavations in Iraq 1985-86", Iraq, vol. 49, pp. 239-240, 1987"Excavations in Iraq 1987-88", Iraq, vol. 51, pp. 256, 1989"Excavations in Iraq 1989–1990", Iraq, vol. 53, pp. 175-176, 1991 Ancak Irak'taki birçok sahada olduğu gibi, araştırmalar Körfez Savaşı (1990-1991) ve Irak Savaşı (2003-2011) nedeniyle kesintiye uğramıştır. Kazı çalışmalarının sona ermesinden bu yana, bölgede yoğun yağmalamanın yeniden başladığı bildirilmektedir. Alman ekibi çalışmalarına başladığında bile, alan çoktan büyük ölçüde yağmalanmıştı.Otto, A./B. Einwag, A. Al-Hussainy/J. Jawdat, Ch. Fink/H. Maaß, "Destruction and looting of archaeological sites between Fāra/Šuruppak and Išān Bahrīyāt/Isin. Damage assessment during the Fara regional survey project FARSUP", Sumer 64, pp. 35-48, 2018 Ninurta'nın Gula tapınağındaki önemli buluntulardan biri, Akad İmparatorluğu hükümdarı Maniştuşu'nun, üzerinde "Dünyanın kralı Man-istusu, (bu topuzu) tanrıça Ninisina'ya adadı" yazısı bulunan alçıdan bir topuz başıdır. Malgium hükümdarı Takil-ilissu'nun bir yazıtı da bulunmuştur. Douglas R. Frayne, "Akkad", The Sargonic and Gutian Periods (2334–2113), University of Toronto Press, pp. 5-218, 1993  İlk buluntular arasında bir Jemdet Nasr damga mührü ve Uruk dönemine ait küçük bir taş aslan heykelciği yer alıyordu."Excavations in Iraq 1983-84", Iraq, vol. 47, pp. 221, 1985

Kazı çalışmalarının temel odağı Gula tapınak kompleksini çevreleyen dört metre genişliğindeki duvardır. Kompleksin en azından I. İsin, Kassit ve Yeni Babil dönemlerinde inşa edildiği ve MÖ 3. binyılda bulunan buluntuların daha erken bir döneme ait olduğunu gösterdiği ortaya çıkmıştır. Buluntular arasında 30 köpek mezarı, üzerinde köpek resimleri bulunan bakır kolyeler ve birinde Gula'ya dua yazan kil köpek figürleri yer almaktadır. Ayrıca, İsin'in 2. hanedanının 8. hükümdarı Adad-apla-iddina'nın şifa tanrıçası Nin-ezena'ya adanmış yazıtlı bir tuğlası da bulunmuştur. Ana höyüğün bir başka bölümünde MÖ 3. binyılda inşa edilen yapılar "altın mücevherler, bronz silahlar, silindir mühürler ve ikisi Erken Hanedanlık dönemine tarihlenen birkaç çivi yazısı tableti", İsin'in bad-gal "Büyük Duvar" şehir duvarının inşasına atıfta bulunan Isme-Dagan'ın kil çivisi ve Ur-du-kuga'nın yazıtlı bir tuğlası içermektedir."Excavations in Iraq 1977-78", Iraq, vol. 41, no. 2, pp. 150, 1979 Kassit tabakasında III. Erken Hanedan 16.5 cm boyunda sadece üçlü kemer takmış diz çökmüş bir adamın heykeli bulunmuştur."Excavations in Iraq 1972-73", Iraq, vol. 35, no. 2, pp. 192, 1973 Tapınak kompleksinin hemen güneyinde I. Erken Hanedan dönemine ait iki bina bulunmuştur.Dunham, Sally, Review of "Isin-Išān-Baḥrīyāt, IV: Die Ergebnisse der Ausgrabungen 1986-1989 by B. Hrouda", Journal of the American Oriental Society, vol. 116, no. 1, pp. 131–33, 1996

 Tarihi 
küçükresim| Şu anda Louvre Müzesi'nde bulunan Iddin-Dagān'a bir övgü şiiri
Çanak çömlek parçalarına dayanarak İsin yerleşiminin en azından Obeyd döneminden itibaren iskan edildiği anlaşılmaktadır. Önemli yerleşim MÖ 3. binyılın başı ve ortasında Erken Hanedanlık döneminde başladı. İsin'in Akad İmparatorluğu döneminde işgal edildiği bilinmektedir.Foster., Benjamin R., "Archives and Record-keeping in Sargonic Mesopotamia", Zeitschrift für Assyriologie und Vorderasiatische Archäologie, vol. 72, no. 1, pp. 1-27, 1982 MÖ 3. binyılın sonlarında III. Ur İmparatorluğu döneminde İsin'de yoğun bir inşa programı başladı. Ur'un düşmesiyle birlikte İsin-Larsa döneminde şehirde bir Amorit hanedanı iktidarı ele geçirmiştir. Daha sonra şehir Babil'in eline geçmiş ve bir süre terk edilmiştir. Kassitler döneminde faaliyetler yeniden başlamış ve ardından bir süre yerel yönetim altında kalmıştır. İsin, Yeni Babil dönemine kadar çeşitli derecelerde işgal altındaydı.Kaniuth, Kai, "Isin in the Kassite Period", Volume 2 Karduniaš. Babylonia under the Kassites 2, edited by Alexa Bartelmus and Katja Sternitzke, Berlin, Boston: De Gruyter, pp. 492-507, 2017

MÖ 3. bin yılın sonunda III. Ur İmparatorluğu'nun tamamen çökmesiyle, diğer şehir devletlerinin doldurmaya çalıştığı bir güç boşluğu oluşmuştur. Mari'den gelen bir Amorit olduğu ve son hükümdarı Ibbi-Sin'in emrinde III. Ur'da görevli olduğu söylenen İşbi-Erra, İsin'in yönetimini ele geçirmiş ve İsin'in Birinci Hanedanlığı'nı başlatmıştır. Elamlılar İsin ve Ur'a saldırmış ve Ur'u ele geçirmişlerdi.Michalowski, Piotr, "The Royal Letters in Their Historical Setting 3: Ur, Isin, Kazallu, and the Final Decades of the Ur III State (Letters 21–24)", The Correspondence of the Kings of Ur: An Epistolary History of an Ancient Mesopotamian Kingdom, University Park, USA: Penn State University Press, pp. 170-215, 2011 Işbi-Erra'nın eylemlerinden biri de Elamlıları Ur ve bölgeden kovmaktı; yıl adı "Yıl (Kral Işbi-Irra) Ur'dan, güçlü silahıyla, ortasında yaşayan Elamlıları çıkardı" idi.Vaughn E. Crawford, "An Ishbi-Irra Date Formula", Journal of Cuneiform Studies, vol. 2, no. 1, pp. 13-19, 1948 Sümer Kral Listesi'nde İşbi-Erra'nın 33 yıllık bir hüküm sürdüğü belirtilmesine rağmen bugüne kadar yalnızca bir adet kraliyet yazıtı bulunmuştur.

I. İsin Hanedanlığı iki yüzyıldan fazla sürdü. En güçlü dönemi erken dönemdir. Larsa'nın ve bazı küçük Amorit şehir devletlerinin yükselişiyle İsin'in etkisi yavaş yavaş azaldı. Ur III. hükümdarı Şulgi'yi taklit ettiği düşünülen bir tarzda birçok ilahinin yazıldığı önemli bir hükümdar Işme-Dagan'dı.Frayne, D. R, "New light on the reign of Išme-Dagan", ZA 88, pp. 6-44, 1998

İsin'in bir krallık olarak dağılmasına yol açan kesin olaylar çoğunlukla bilinmiyor, ancak bazı kanıtlar bir araya getirilebilir. Belgeler, İsin için su kaynaklarına erişimin büyük bir sorun teşkil ettiğini gösteriyor. Larsa ve Lagaş eyaletlerinin kraliyet tarafından atanan valisi Gungunum'un Ur şehrini ele geçirmesiyle İsin bir tür iç darbe daha yaşadı. Ur, Körfez ticaretinin merkezi konumundaydı; bu hamle İsin'i ekonomik açıdan çökertti. Ayrıca Gungunum'un iki halefi Abisare ve Sumuel ( ve MÖ 1894) her ikisi de İsin'i kanallardan ayırıp, kanalları Larsa'ya yönlendirmeye çalıştılar. Bir ara Nippur da kaybedildi. İsin bir daha asla iyileşemeyecekti. M.Ö. 1860 civarında, Enlil-bani adlı bir yabancı, Işbi-Erra'nın 150 yıl önce kurduğu kalıtsal hanedanlığa son vererek İsin tahtını ele geçirdi.William W. Hallo, "The Last Years of the Kings of ISIN", Journal of Near Eastern Studies, vol. 18, no. 1, pp. 54-72, 1959

Siyasi ve ekonomik açıdan zayıf olmasına rağmen İsin, en az kırk yıl daha Larsa'dan bağımsızlığını korudu ve sonunda Larsa hükümdarı I. Rim-Sin'e boyun eğdi.

Birinci Babil Hanedanı'nın 2. binyılın başlarında iktidara gelmesi ve Larsa'yı ele geçirmesinden sonra, İsin'de önemli bir inşaat faaliyeti gerçekleşmiştir. Orada bulunan tabletlere göre Hammurabi'nin oğlu Samsu-iluna'nın hükümdarlığının 27. yılına tarihlenen bir yıkımla bu son bulmuştur.

Daha sonra MÖ 1531'de Babil'i yağmalayan Kassitler, İsin'de inşa çalışmalarına yeniden başladılar. Faaliyetler esas olarak Gula tapınağında yoğunlaşmış olup, o dönemde İsin'in yalnızca bir kült merkezi olduğu anlaşılmaktadır. Son önemli faaliyet aşaması, 2. binyılın sonunda İkinci İsin Hanedanlığı döneminde, özellikle de Kral Adad-apla-iddina döneminde gerçekleşti. İsin, o dönemde bölgenin kontrolü altında olan Pers hükümdarı I. Darius'un (MÖ 507 civarı) hükümdarlığının ikinci on yılına kadar işgal altında kaldı.Bloch, Yigal, "An Edomite in Isin", Individuals and Institutions in the Ancient Near East: A Tribute to Ran Zadok, edited by Uri Gabbay and Shai Gordin, Berlin, Boston: De Gruyter, pp. 229-241, 2021

En az 256 hükümdar yılı isminin yaklaşık %75'i bulunmuştur. Bur-Sin'in yıllarını sayması dışında çoğu standart formattadır. Bu yıl adları yeni tablet bağlantılarıyla birleştirildiğinde, Erra-imittī ile Enlil-bān arasına yerleşen Sumu-abum ve Ikūn-pī-Išta adlı iki ek hükümdarın daha olduğu anlaşılıyor. Sumu-abum'un hükümdarlığı bir yıldan az sürmüştür.de Boer, Rients, "Studies on the Old Babylonian Kings of Isin and Their Dynasties with an Updated List of Isin Year Names", Zeitschrift für Assyriologie und Vorderasiatische Archäologie, vol. 111, no. 1, pp. 5-27, 2021  Sigrist, Marcel, "Isin year names", Andrews University Press, 1988

 Kültür ve edebiyat 
küçükresim|Bur-Suen'in silindir mührü.
Şehir, Mezopotamya şehirlerini birbirine bağlayan bir dizi su yolunun parçası olan İsinnitum Kanalı üzerinde yer alıyordu.Jacobsen, Thorkild., "The Waters of Ur", Iraq, vol. 22, pp. 174–85, 1960 İsin'in koruyucu tanrısı şifa tanrıçası Nintinugga (Gula) idi ve ona adanmış bir tapınak burada inşa edilmişti. İsin kralı Enlil-bani, Gula için E-ni-dub-bi adında bir tapınak, Sud için E-dim-gal-an-na adında bir tapınak, Ninisina için E-ur-gi-ra adında bir tapınak ve tanrı Ninbgal için bir tapınak inşa ettiğini bildirdi.A. Livingstone, "The Isin "Dog House" Revisited", Journal of Cuneiform Studies, vol. 40, no. 1, pp. 54-60, 1988

İşbi-Erra, III. Ur döneminde gelişen birçok kültürel uygulamayı sürdürdü. Her yıl kutsal evlilik ritüelini canlandırmaya devam etti. Bu ritüel sırasında kral, ölümlü Tammuz rolünü üstlenir ve aşk ve savaş tanrıçası İnanna'yı (aynı zamanda İştar olarak da bilinir) temsil eden bir rahibeyle cinsel ilişkiye girerdi. Bunun kralın tanrılarla olan ilişkisini güçlendireceği ve bunun da tüm ülkeye istikrar ve refah getireceği düşünülüyordu.

İsin kralları ayrıca kızlarını Ur ay tanrısının resmi rahibeleri olarak atama geleneğini de sürdürdmüşlerdir.

İsin Hanedanlığı ilk kurulduğunda dönemin edebiyatı da III. Ur gelenekleri çizgisinde devam ediyordu. Örneğin, önceki bin yılda başlayan bir tür olan kraliyet ilahisi devam ettirildi. İsin hükümdarları için yazılan birçok kraliyet ilahisi, Ur ilahilerinin temalarını, yapısını ve dilini yansıtıyordu. Bazen ilahiler bir kralın birinci tekil şahsı sesinden yazılıyordu; bazen de sıradan vatandaşların bir kralın (bazen de çoktan ölmüş bir kralın) duyması için yazılmış yakarışlarıydı.

Sümer Kral Listesi son şeklini bu dönemde almış olsa da, çok daha eski kaynakları kullanmıştır. Listenin derlenmesinin kendisi, İsin Hanedanlığı'na kadar uzanıyor gibi görünüyor; bu da hanedanlığın daha önceki (bazen efsanevi olsa da) krallarla ilişkilendirileceği için halkın zihninde ona çok fazla meşruiyet kazandırıyor.M. B. Rowton, "The Date of the Sumerian King List", Journal of Near Eastern Studies, vol. 19, no. 2, pp. 156-162, 1960

 Kaynakça 

 Konuyla ilgili yayınlar 
Vaughn Emerson Crawford, "Sumerian economic texts from the first dynasty of Isin", Yale University Press, 1954
Crisostomo, Jay, "Old Babylonian legal documents from Isin in the Hearst Museum of Anthropology, Berkeley", Revue d'assyriologie et d'archéologie orientale 112.1, pp. 103–121, 2018
Goetze, A., "Date formula of Iddin-Dagān of Isin", JCS 19, pp. 56, 1965
Hrouda, B. "Die Ausgrabungen in Isin 1973 Und 1974", Orientalia, vol. 45, pp. 116–19, 1976
Barthel Hrouda, "Isan Bahriyat I. D. Ergebnisse d. Ausgrabungen 1973–1974 (Veroffentlichungen der Kommission zur Erschliessung von Keilschrifttexten)", In Kommission bei der C.H. Beck, 1977 
Barthel Hrouda, "Isin, Isan Bahriyat II: Die Ergebnisse der Ausgrabungen 1975–1978 (Veroffentlichungen der Kommission zur Erschliessung von Keilschrifttexten)", In Kommission bei der C.H. Beck, 1981 
Barthel Hrouda, Isin, "Isan Bahriyat III: Die Ergebnisse der Ausgrabungen 1983–1984 (Veroffentlichungen der Kommission zur Erschliessung von Keilschrifttexten)", In Kommission bei C.H. Beck, 1987 
Barthel Hrouda, "Isin, Isan Bahriyat IV: Die Ergebnisse der Ausgrabungen, 1986–1989 (Veroffentlichungen der Kommission zur Erschliessung von Keilschrifttexten)", In Kommission bei C.H. Beck, 1992 
Kaniuth, Kai. "Isin in the Kassite Period", Volume 2 Karduniaš. Babylonia under the Kassites 2, edited by Alexa Bartelmus and Katja Sternitzke, Berlin, Boston: De Gruyter,  pp. 492–507, 2017
Lieberman, Stephen J., "The years of Damiqilishu, king of Isin", Revue d'Assyriologie et d'archéologie orientale 76.2, pp. 97–117, 1982
M. van de Mieroop, "Crafts in the Early Isin Period: A Study of the Isin Craft Archive from the Reigns of Isbi-Erra and Su-Illisu", Peeters Publishers, 1987 
 Arno Poebel, "The Second Dynasty of Isin According to A New King-List Tablet ", Assyriological Studies 15, Chicago: University of Chicago Press, 1955
Sternitzke, Katja, "Babylon in the Second Millennium BCE: New Insights on the Transitions from Old Babylonian to Kassite and Isin II Periods", Babylonia under the Sealand and Kassite Dynasties, edited by Susanne Paulus and Tim Clayden, Berlin, Boston: De Gruyter, pp. 125–145, 2020
Wilcke, C., Edzard, D. O., Walker, C., Odzuck, S., & Sommerfeld, W., "Keilschrifttexte aus Isin-Išān Baḥrīyāt: Ergebnisse der Ausgrabungen der Deutschen Forschungsgemeinschaft unter der Schirmherrschaft der Bayerischen Akademie der Wissenschaften", Bayerische Akademie d. Wissenschaften, 2018

 Dış bağlantılar 
Archaeological Site Photographs of Isin at Oriental Institute 
Iraqi Looters Tearing Up Archaeological Sites Edmund L. Andrews. The New York Times, May 23, 2003.

Kategori:Eski krallıklar
Kategori:Şehir devletleri
Kategori:Sümer kentleri
Kategori:Irak'taki eski yerleşim birimleri
Kategori:Irak'taki arkeolojik sitler
Kategori:MÖ 18. yüzyılda varlığı sona eren bölgeler ve ülkeler
Kategori:MÖ 20. yüzyılda kurulan bölgeler ve ülkeler
Kategori:MÖ 3. binyılda kurulan yerleşim birimleri