Megas domestikos

Megas domestikos ünvanı (, mégas doméstikos) 11 ile 15. yüzyıllar arası Bizans ordusu başkomutanına verilen ünvan. Domestikos tōn scholōn'un önceki makamlarından evrilmiş ve Bizans İmparatorluğu'nun son yüzyıllarında devletin en kıdemli derecelerinden biri olan bir rütbeye gelmiştir. Ayrılan Trabzon İmparatorluğu yanında 14. yüzyılda Sırp İmparatorluğu tarafından benimsenmiştir.

 Tarih ve evrimi 
Megas domestikos ünvanı ilk olarak 9. yüzyılda belirtilmiştir ve diğer ofislerde de görülen dönemin uygulamasını takiben, büyük olasılıkla daha önce Domestikos tōn scholōn ofisinden gelmektedir, sahibinin en üst düzey otoriteyi temsil ettiğini göstermek üzere mega kelimesi ile birlikte kullanılmıştır. Her iki ünvanın da belirli bir zaman beraber var olduğu anlaşılıyor, ayrı bir ofis haline gelip ve başkomutan olarak sıradan Domestikos'un yerine geçtiği 11. yüzyılın sonlarına kadar Megas domestikos, Doğu ve Batı Domestikos ünvanlarından daha üst bir varyantıydı. Yine de, ofise bazen "Megas Domestikos tōn scholōn" olarak kaynaklara atıfta bulunulmaktaydı ki bu iki makamın hangisinin ne anlama geldiği konusunda kafa karışıklığı yaratıyordu. Var olduğu sürenin çoğunda, doğası gereği "Megas domestikos" makamı bir kişi tutmuştur. Bununla birlikte, 12. yüzyılın sonlarında "Doğu/Batı Megas domestikos" varlığı, doğuda (Küçük Asya), batıda (Balkanlar) olacak şekilde Domestikos tōn scholōn ünvanında olduğu gibi yüksek kıta komutasının bölme konusundaki köklü uygulamaların yeniden başlatıldığını gösterirken 14. Yüzyılın sonlarında ise birkaç kişi aynı anda makamı ellerinde tutuyorlardı, belki de meslektaş dayanışması tutumu olabilir.

Dördüncü Haçlı Seferi'nin ardından, Latin İmparatorluğu ve diğer Latin devletleri Bizans topraklarında kuruldu, megas domestikos ünvanı, [büyük] seneschal () Batı ünvanının Yunan karşılığı olarak kullanıldı. Paleologos Hanedanı döneminde (1261-1453), imparator kişisel olarak sefer çıktığında genelkurmay başkanı olarak hizmet etmesi dışında Megas domestikos, itirazsız baş komutandı. Tamamen askeri tabiatına rağmen, makam aynı zamanda generallere ve yüksek rütbeli saray mensuplarına onursal bir ünvan olarak farklı şekilde de verilirdi, buna örnek Georgios Mouzalon ve Achaea Prensi II. William'dır.
küçükresim|sağ|upright=0.91|İmparator VI. İoannis bu makamı yakın arkadaşı III. Andronikos'un hükümdarlığı süresince elinde tutumuştur.

Makamın, saray hiyerarşisinde önemi değişkendi. Komnenos döneminde, Sezar, sebastokratōr ve despotēs "imparatorluk" ünvanlarından hemen sonra gelirdi. 13. yüzyılda, imparatorun sahibini onurlandırma arzusuna göre önemi artar ya da yükselirdi ama genellikle prōtovestiarios ve megas stratopedarchēs altında yedinci sıradaydı. 1320'lerde İoannis Kantakuzenos'a ödül olarak verilen ünvan, saray hiyerarşisinde dördüncü, en yüksek imparatorluk dışı ünvan olarak kendini bir kez daha sağlamlaştırdı. Bununla birlikte, her zaman, en önemli ve prestijli pozisyonlardan biri olarak görülüyordu ve hükümdarlık hanedanı üyeleri ya da imparatorluk ailesi ile bağlantılı ailelerden oluşan yakın çevre tarafından tutuluyordu. Bütün Bizans makamları gibi, ne miras yoluyla geçer ne de devredilebilirdi ve onun bahşedilmesi, iktidardaki imparatorun elindeydi. Makam, aynı zamanda, 14. yüzyılın ortalarında Pseudo-Kodinos'un makamları anlattığı çalışmaya göre çeşitli tören işlevlerini de içeriyordu.

Megas domestikos'un kendine özgü nişanları Pseudo-Kodinos tarafından şöyle sıralanır:
 Kırmızı ve altın renkli bir skiadion şapkası, klapoton tarzında nakışlarla süslenmiş, aynı tarzda bir örtü ve kolye ile süslenmiştir. Alternatif olarak, kubbeli bir skaranikon şapkası, yine kırmızı ve altın bir biçimde, önde incilerle çevrelenmiş melekler tarafından taçlandırılmış imparatorun bir portresi. Skaranikonun kendisi de incilerle çevrelenmiştir.
 Altın örgülü şeritler ile dekore edilmiş, iki renk zengin bir ipek tunik kabbadion.
 Makamın çalışanları (dikanikion) oyma düğmeleri ile, düz altının ilki ile, ikincisi gümüş örgü ile çevrelenmiş altın, üçüncüsü ilki gibi, dördüncü ikinci gibi, vb.

 Bilinen kişilerin listesi 

 Bizans İmparatorluğu 

 İsim Tenure İmparator(lar) Notlar Kaynak Galenos 9. yüzyıl Bilinmiyor Sadece "imparatorluk primikērios, prōtovestiarios ve megas domestikos" ünvanlar zikreden mühründen bilinmektedir.   İoannis Komnenos 1057-1059 I. İsaakios I. İsaakios'un kardeşi, kardeşi tarafından kouropalatēs ve "Megas domestikos" rütbelerine yükseltilmiştir. "Megas domestikos" kullanımı daha sonraki kaynaklar tarafından anakroniktir ve muhtemelen gerçekte "Batı'nın Domestikos tōn scholōn" ünvanıdır. Fakat "İoannis, nōbelissimos, prōtovestiarios ve Doğu'nun Megas domestikos'u içerikli bir mühür ona atfolunabilir.  Andronikos Dukas ca. 1072 VII. Mihail Caesar İoannis Dukas'ın oğlu, VII. Mihail'in kuzeni, Romen Diyojen'in taht talebinin önünü kesmek için Domestikos tōn scholōn (1073 yılına ait belgede Megas domestikos) olarak atanmıştır.  Aleksios Komnenos 1078-1081 III. Nikiforos I. İsaakios'un yeğeni, Nikiforos Bryennios ile Nikiforos Basilakis isyanları ile mücadele etmesi için Batı'nın Domestikos tōn scholōn'u olarak atanmıştır. 1081 yılında III. Nikiforos'u devirip öldüğü 1118 yılına kadar imparatorluk yapmıştır.  Gregorios Pakourianos 1081-1086 I. Aleksios Aleksios Komnenos tahta yükseldikten sonra, Batı'nın Megas domestikos'u olmuştur, 1086 yılında muharebe alanında öldürülmüştür. R. Guilland, resmi olarak kesin anlamda Megas domestikos ünvanı alan ilk kişi olarak tanımlamıştır.  Adrianos Komnenos 1086 - after 1095 I. Aleksios I. Aleksios'un kardeşlerinden biri, Pakourianos'un yerine 1086 yılında Batı'nın Megas domestikos'u olmuştur.  İoannis Aksuh 1118-1050/1 II. İoannis İoannis doğumu itibarı ile Türktür. İznik kuşatması sırasında esir alınmıştır. Büyüme çağında II. İoannis'e eşlik etti. Onun eğişmez arkadaşı ve yetenekli bir idareci ve askerdi, II. İoannis'in tahta çıkmasıyla Megas Domestikos oldu ve I. Manuil'in hükümdarlığının bir kısmı dahil ölümüne kadar bu makamı elinde tuttu.  İoannis Komnenos Vatacis 1177/80 - 1183 I. Manuil I. Manuil'in yeğeni, Selçuklu Hanedanı'na karşı hizmet vermiş ve II. Aleksios hükümdarlığında Thrakesion Theması valisiydi. I. Andronikos'un tahta çıkmasına muhalefet etmeyi denedi fakat hastalanıp, öldü.   Basileios Vatatzes ca. 1189 - 1193 II. İsaakios II. İsaakios'un yeğeni ile evlendi, Doğu'nun domestikos'u olarak sonra da Batı'nın Megas domestikos'u olarak hizmet etmiştir. R. Guilland' göre, muhtemelen ünvanın tam anlamıyla bir "Megas domestikos" değildi.  Aleksios Gidos ca. 1185 - 1194 II. İsaakios Doğu'nun "Megas" domestikos'u sonra Basileios Vatatzes ile beraber Batı'nın domestikos'u olarak hizmet etti. Ünvanı hakkındaki belirsizlik ve gerçek bir "Megas domestikos" olup olmadığı konusun Vatatzes ile aynıdır.  Andronikos Paleologos by 1228 - 1248/52 I. Theodoros ya daIII. İoannis I. Theodoros ya da III. İoannis tarafından İznik İmparatorluğuMegas domestikos'u olarak adlandırılmıştır. Gerçekte baş komutan ama Megas domestikos olmayarak yerine Theodore Filis geçmiştir, fetih edildiği 1246 yılından 1248 ile 1252 yılları arasında bir zaman ölene kadar Selanik valiliği yapmıştır. İmparator VIII. Mihail'in babasıdır.  Nikephoros Tarchaneiotes by 1252 - 1254 III. İoannis Andronikos Paleologos'un damadıdır, Andronikos öldüğünde, epi tes trapezes idi ve kısa süre sonra onun ardılı olarak Megas domestikos oldu. 1254 yılında öldü.  Georgios Mouzalon 1254-1256 II. Theodoros II. Theodoros, onun yakın arkadaşı ve hamisidir, 1254 yılında Megas domestikos olmuştur. Fakat imparatorun kendisi seferlerde orduya komuta ettiği için, Mouzalon, geride naip olarak kalmıştır. Daha sonra 1256 yılında protosebastos, protovestiarios ve megas stratopedarches olmuştur.  Andronikos Mouzalon 1256-1258 II. Theodoros Georgios Mouzalon'un erkek kardeşi, ağabeyi 1256 yılında terfi edince yerini almıştır. II. Theodoros'un ölümünden sonra, öldürülmüştür.  İoannis Paleologos 1258-1259 IV. İoannis (nominal) VIII. Mihail'in kardeşi, çocuk yaşta tahta geçen IV. İoannis'in naibi olan ağabeyi yerine Megas domestikos olmuştur fakat hızlıca önce sebastokrator sonra Despot olmuştur. Ömrünün sonuna kadar aktif general olarak görev almıştır ve kardeşi adına birçok zafer kazanmıştır.  Aleksios Strategopulos 1259 VIII. Mihail Eski bir generaldir, 1255 yılında aldığı bir yenilgi yüzünden imparator tarafından aşağılanmış ve cezalandırılmıştır. Mihail Paleologos'un sıkı bir destekçisi olmuştur. 1259 yılında Mihail'in tac giymesinden kısa bir süre önce Megas domestikos olmuştur. Epir Despotluğu'na karşı kazandığı zaferler nedeniyle kısa bir süre sonra Caesar olmuştur. Kariyeri başarısızlıklar ve hapis dönemleri inişe geçmiş fakat 25 Temmuz 1261 günü Konstantinopolis'in Latin İmparatorluğu'ndan yeniden ele geçirilip Paleologos hanedanı yönetiminde Bizans İmparatorluğunun yeniden kurulmasına komuta etmiştir.  Aleksios Filis 1259-1263/4 VIII. Mihail Filis, VIII. Mihail'in yeğeni ile evlendi. Mora Yarımadası'na gönderildi fakat Achaea Prensliği tarafından mağlup edilip, esir alındı, esarette öldü.  Guillaume de Villehardouin 1262 VIII. Mihail Guillaume, Mora'da Achaea Prensidir ve 1259 yılında Pelagonia Muharebesi'nde esir alınmıştır. 1262 yılında İmparatorluğa bazı kaleleri teslim etme karşılığı serbest bırakılmış ve bu ünvanı (muhtemelen onursal) almıştır. Ancak Mora dönünce, yeminini bozmuş ve Bizans ile savaşı başlatmıştır.  Mihail Tarchaneiotes 1272-1284 VIII. Mihail VIII. Mihail'in en büyük ablası Martha-Maria'nın kızıdır. 1278 yılında Küçük Asya'da Türklere karşı bir sefer yapmış ve Berat Kuşatması'nda Capet Hanedanı'nın Anjou koluna karşı zafer kazanmıştır. 1284 yılında Demetrias'ın kuşatılması sırasında öldürülmüştür.  Theodoros Komnenos Angelos ca. 1286 II. Andronikos II. Andronikos'un birgambrosudur (imparatorluk ailesi ile evlilik yoluyla ilişkili olmak), 1286 yılında Lembos Manastırır'nın Theotokos dokümanında zikredilmiştir.  Syrgiannes 1290 öncesi II. Andronikos Kumandır, III. İoannis hükümdarlığında Bizans hizmetine girmiştir ve vaftiz edilmiştir, VIII. Mihail'in yeğeni ile evlenmiştir. Syrgiannes Paleologos'un babasıdır.  İoannis Angelos Sennachereim ca. 1296 II. Andronikos Temmuz 1296 tarihinde Venedik saldırılmasının püskürtülmesi için yapılan hazırlıkları anlatan metinde zikredilmiştir.  Aleksios Raoul Bilinmiyor - 1303 II. Andronikos 1284 yılında Demetrias'a karşı filo komutanı olarak aktiftir, 1303 yılında Megas domestikos'luğa yükseltilmiştir, asi Alan paralı askerleri ile müzakere yapmaya gönderilmiş ancak onlar tarafından öldürülmüştür.  İoannis Kantakuzinos ca. 1325 - 1341/47 III. Andronikos III. Andronikos'un en yakın arkadaşı ve ortağı, bu makama muhtemelen II. Andronikos'a karşı gerçekleşen iç savaş sırasında yükseldi. Arkadaşı III. Andronikos'a gösterdiği özel iltimaslar karşılığı, III. Andronikos onu Sezar olmasından hemen sonra Megas domestikos'luğa hatta sonra saray unvaları arasında daha yüksek mevkilere yükseltti. Kantakuzinos kendini imparator ilan ettiği 1341 yılına kadar Megas domestikos kalmasına rağmen, küçük yaştaki V. İoannis'un naiplerine karşı yürüttüğü iç savaştan galibiyet ile çıktıktan sonra tac giydiği 1347 yılına kadar teknik olarak bu makamı elinde tuttu.  Stephen Chreles 1341-1342 VI. İoannis Nüfuzlu Sırp ve askeri lider, Bizans ile yakın ilişkilerinden faydalanmış ve iç savaşın ilk yılında İoannis Kantakuzinos'u desteklemiş, önce Megas domestikos sonra Caesar ünvanı almıştır.  Tarchaneiotes bilinmiyor - 1354 ya da 1355 VI. İoannis 2 Kasım 1355 (ya da 1354) tarihinde Konstantinopolis'te öldürülmesi dışında bir bilgi yoktur.  Aleksios Metochites ca. 1355-1369 VI. İoannis veV. İoannis Muhtemelen Megas Logothetis Theodore Metochites'in oğludur. 1356 ve tekrar 1360larda Megas domestikos olarak zikredilmiştir, görünüşe göre o dönem birçok diğer insan ile beraber elinde tutması makamın Guillaume de Villehardouin'de olduğu gibi onursal ya da belirli bir süre Doğu ve Batı domestikos olarak ayrıldığına işaret eder.  Aleksios Atouemes ca. 1357 V. İoannis İmparatorun amcası, Venedik ile yapılan barış antlaşmasının yenilenmesinde tanık olarak kaydedilmiştir.   Demetrios Paleologos ca. 1357-1375 V. İoannis V. İoannis'in bir akrabasıdır, Paleologos ailesindeki kesin yeri bilinmemektedir. Venedik ile yapılan barış antlaşmasının yenilenmesinde tanık olarak kaydedilmiştir ve 1375 yılına kadar Megas domestikos olarak görev yapmıştır.   Andronikos Paleologos Kantakuzinos ca. 1437-1453 VIII. İoannisXI. Konstantinos 1437 yılında Sırbistan'a diplomatik görevle gönderildiğinde ilk defa kayıtlara geçmiştir, Andronikos Paleologos Kantakuzinos, Sırbistan Despotesi İrini Kantakuzini'nin erkek kardeşidir ve bu görevi 1453 yılında İstanbul'un Fethi'ne kadar elinde tutmuştur. Osmanlı padişahı II. Mehmed tarafından Lukas Notaras ve diğer önemli kişiler ile beraber fetihten birkaç gün sonra idam edilmiştir. 

 Trabzon İmparatorluğu 
 İsim Tenure İmparator(lar) Notlar Kaynak Tzampas Bilinmiyor-1332 Bilinmiyor Eylül 1332 tarihinde Basileios tarafından babası megas doux Lekes Tzatzintzaios ile beraber idam edilmesi dışında hakkında bilgi yoktur.  Leo Kabazites 1345-1349 Mihail Protovestiarios ve Trabzon İmparatorluğu'nun Megas domestikosu. İmparator III. Aleksios'a karşı başarısız ayaklanmasından sonra tutuklanmıştır.   Gregory Meitzomates 1344-1345
1349-1355 III. İoannis Megas Komnenos
Mihail Megas Komnenos

III. Aleksios Megas Komnenos 

 Sırp İmparatorluğu 
 İsim Tenure İmparator(lar) Notlar Kaynak Jovan Oliver 1349 öncesi Stefan Dušan Nüfuzlu Sırp, Stefan Dušan's Sırp İmparatorluğu'nun sarayında bir dizi Bizans'tan türetilmiş ünvan taşıyordu, en sonunda despot rütbesine yükseldi.  Aleksios Dukas Raoul yaklaşık 1355-1366 Stefan DušanV. Stefan Uroš Zilhova'dan yerel nüfuz sahibi, Sırp İmparatorluğu Megas domestikos'u. 

 Kaynakça 
Özel

Genel











Kategori:Bizans askerî ünvanları