Aziz Sancar

Aziz Sancar (d. 8 Eylül 1946, Savur, Mardin), Türk-Amerikalı doktor, akademisyen, biyokimyager ve moleküler biyologdur. 2015 yılında, Tomas Lindahl ve Paul L. Modrich ile birlikte  DNA onarımına ilişkin çalışmaları nedeniyle Nobel Kimya Ödülü'ne layık görülmüştür.

8 Eylül 1946 tarihinde Mardin'in Savur ilçesinde doğan Aziz Sancar, 1997 yılından beri ABD'deki Kuzey Karolina Üniversitesi'nde görev yapmaktadır.Sarah Graham Kenan Biyokimya ve Biyofizik Programı Son 20 yıldır DNA onarımının pek çok parçasının tanımlanmasında kullanılan biyokimyasal yaklaşımlardaki öncülüğü ile tanınır. Aynı zamanda Mehmet Özdoğan ile birlikte ABD Ulusal Bilimler Akademisi'ne seçilen ilk Amerikalı Türk'tür. Sancar, hücrelerin hasar gören DNA'ları nasıl onardığını ve genetik bilgisini koruduğunu haritalandıran araştırmaları nedeniyle 2015 yılında Nobel Kimya Ödülü'nü kazanmıştır.

Aziz Sancar'ın geliştirip ismini koyduğu "maxicell tekniği" ve kendi buluşunu yapıp ismini koyduğu "excinuclease/excision nuclease enzimi" terimleri, İngiltere'deki Oxford Üniversitesi Biyokimya ve Moleküler Biyoloji Sözlüğü'ne girmiştir.

 Hayatı 
 İlk yılları 
küçükresim|upright=1.14|Aziz Sancar'ın doğduğu Mardin'in Savur ilçesinden bir görünüm.
8 Eylül 1946 tarihinde Mardin'in Savur ilçesinde, orta gelirli çiftçi bir ailenin sekiz çocuğundan yedincisi olarak doğdu. Sancar, ilk ve orta eğitimini Mardin'de tamamladı. Lise yıllarında futbolla ilgilendi. Ancak son sınıfta futbolcu olmaktan vazgeçti ve yüksek öğrenimine devam etmek üzere İstanbul'a gitti.

 Kariyeri 
küçükresim|upright=1.14|Aziz Sancar, doktorasını Dallas Teksas Üniversitesi'nde yaptı.
1963 yılında girdiği İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi'nden 1969 yılında birincilikle mezun oldu. İki yıl Savur'da sağlık ocağında hekimlik yaptıktan sonra bir NATO-TÜBİTAK bursu ile önce Johns Hopkins Üniversitesi'ne giderek 1,5 yıl orada araştırmalarına devam ettikten sonra, uyum sorunları sonrası tekrar Türkiye'ye döndü. ABD'de eğitimini tamamlamak istediğinden Dallas Teksas Üniversitesi'ne gitti. Dallas'ta iken üniversitenin moleküler biyoloji programına ve Claud Stanley Rupert’ın laboratuvarına katıldı. Bu laboratuvarda Sancar, danışmanı Claud Stanley Rupert ile ''fotoliyaz'' olarak adlandırılan bir geni klonlamış ve genetik mühendisliği ile bakterilerde çok yüksek oranlarda çoğaltmıştır. Bu genin kodladığı enzim, ultraviyole ışıkları ile zarar görmüş DNA'nın onarımını yapmaktaydı. Bu buluş, Aziz Sancar’ın önce yüksek lisans, ardından doktora derecesi (1977) almasını sağladı.

Aziz Sancar, 1977-1982 yılları arasında Yale Üniversitesi'nin tıp fakültesinde çalıştı. Bu dönemde fotoliyaz enzimi çalışmalarına ara verip nükleotit kesim onarımı araştırmalarına başladı. DNA onarımı dalında doçentlik tezini tamamladı. 1997 yılından itibaren araştırmalarını biyokimya ve biyofizik alanında yaptığı çalışmalarla tanınan ABD'nin Kuzey Carolina eyaletindeki Chapel Hill'de, Kuzey Carolina Üniversitesi biyokimya ve biyofizik bölümünde sürdürmektedir.

DNA onarımı, hücre dizilimi, kanser tedavisi ve biyolojik saat üzerinde çalışmalarını sürdüren Sancar, 415 bilimsel makale ve 33 kitap yayımladı. Sancar, kanser tedavisinde sirkadiyen saat kullanımıyla ödüller aldı. 2001 yılında Amerikan Kimya Cemiyeti tarafından verilen Kuzey Carolina Seçkin Kimyager Ödülü'nü almaya hak kazanan Sancar, 2005 yılında bilim dünyasının en prestijli üyelikleri arasında yer alan ABD Ulusal Bilimler Akademisi’ne seçilerek bu akademiye seçilen ilk Amerikalı Türk bilim insanı oldu. Bu ödülü aldıktan sonra, ABD'de okuyan Türk öğrencilerine yardım etmek ve Türk-Amerikan ilişkilerini geliştirmek amacıyla eşiyle birlikte Aziz & Gwen Sancar Vakfı'nı kurarak ABD'nin Kuzey Carolina eyaletinde "Carolina Türk Evi" isimli bir öğrenci misafirhanesi açtı. 2006 yılında Türkiye Bilimler Akademisi'ne aslî üye olarak seçildi. 19 Ocak 2025 tarihinde ABD'nin Kuzey Karolina eyaletinde bulunan Sancar Kültür Merkezi'nde düzenlenen törende TÜRKSOY Genel Sekreteri Sultan Raev, Sancar'a "Türk Dünyasının Kültür Elçisi" nişanını takdim etti.

Aziz Sancar, Türkiye ve Amerika Birleşik Devletleri vatandaşıdır. Biyokimya profesörü Gwen Boles Sancar ile evlidir.

 Nobel Kimya Ödülü alması 
küçükresim|upright=1.14|İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi'nde düzenlenen basın toplantısında 2015 Nobel Kimya Ödülü sahipleri Aziz Sancar (solda), Paul Modrich (ortada) ve Tomas Lindahl (sağda); Aralık 2015.
Sancar, hücrelerin hasar gören DNA'ları nasıl onardığını ve genetik bilgisini koruduğunu haritalandıran    araştırmalarından dolayı Amerikalı Paul Modrich ve İsveçli Tomas Lindahl ile birlikte 2015 Nobel Kimya Ödülü'ne layık görüldü. Bu üç araştırmacı, 30 yıldan uzun süre birbirlerinden bağımsız olarak ve büyük oranda bakteri hücrelerinde çalışmaktaydılar. Sancar nükleotit kesim onarımı alanında buluşlar yapmış, Tomas Lindahl ve Paul Modrich ise diğer DNA onarımı mekanizmaları olan bazı kesim onarımı ve yanlış eşleşme onarımını keşfetmişlerdir. Aydınlattıkları temel mekanizmalar, daha sonra insanlar dahil olmak üzere kompleks organizmalarda da gösterilmiştir. Örneğin, nükleotit kesim onarımı bozuklukları ile deri kanserleri arasında doğrudan nedensel ilişki bulunmuştur.

Aziz Sancar'a İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi tarafından verilen Nobel Kimya Ödülü, Alfred Nobel'in ölüm yıldönümü olan 10 Aralık'ta, düzenlenen törenle verildi. Ödül, İsveç Kralı XVI. Carl Gustaf tarafından takdim edildi. Sancar, ''Beni ödüle götüren, Atatürk’ün ve Türkiye Cumhuriyeti'nin yaptığı eğitim devrimidir. Dolayısıyla bu ödülün sahibi, Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti’ni temsil eden Anıtkabir Müzesi'dir.'' diyerek Nobel Ödülü ile madalya ve sertifikasını Anıtkabir'e teslim etmiştir. Ödül, Anıtkabir'deki Atatürk ve Kurtuluş Savaşı Müzesi'nde kendisine ayrılan özel alanda sergilenmektedir.

 Popüler kültür 
küçükresim|upright=1.14|Sancar, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile birlikte; 2 Aralık 2021.
Sancar, 2016 yılında yaptığı bir açıklamada 5 TL üzerindeki DNA sarmalının hatalı olduğunu, bunu Merkez Bankası'na ilettiğini ancak uyarılarına rağmen bunun düzeltilmediğini söyledi.

Ayrıca Aziz Sancar'ın ismi, Türkiye Milli Eğitim Bakanlığı tarafından İstanbul'da 2018 yılında proje okulu olarak açılan Aziz Sancar Anadolu Lisesi'ne verilmiştir.

2019 yılında Aziz Sancar, Ahmet Davutoğlu'nun ricası üzerine katıldığı ve dört senedir yürüttüğü İstanbul Şehir Üniversitesi'nin Mütevelli Heyeti üyeliğinden istifa ettiğini duyurdu.

 Kişisel yaşamı 
 Etnik köken tartışmaları 
Nobel Ödülü'nü aldıktan sonra Aziz Sancar'ın etnik kökeni gündeme gelmiştir. Sancar, bu konu hakkında anne ve babasıyla Arapça konuşulduğunu ama kardeşler arası Türkçe konuşulduğunu belirtmiştir. Sancar, verdiği her röportajda Arap olarak gösterilmekten rahatsız olduğunu ve Türk olduğunu vurgulamıştır. Ağabeyi Tahir Sancar'ın ifadesine göre, ailesi Oğuz Türklerinin Hasi kolundan olup Horasan'dan Mardin'e göç etmiştir. 2025 yılında KKTC Bakanlar Kurulu kararıyla KKTC vatandaşlığına kabul edilmiştir.

 Çalışma stili 
Aziz Sancar, vermiş olduğu bir röportajda 40 yaşına kadar günde 18 saat çalıştığını, daha sonra ise bunu günde 12 saate düşürdüğünü söylemiştir.Prof. Dr. Aziz Sancar Röportajı (23 Haziran 2016), İstanbul Üniversitesi. Erişim tarihi: 17 Ocak 2022.

 Dini ve inançları 
Bilim insanı, Nobel Kimya Ödülü sahibi Aziz Sancar, Ben Müslümanım ve Allah’a inanıyorum, sözleriyle İslam dinine inandığını ve Müslüman
olduğunu kendisi ile yapılan röportajda belirtti.

 Ödülleri ve başarıları 
 Yıl Ödül töreni  Kategori Kaynak Sonuç 1984ABD Ulusal Bilim Vakfı (National Science Foundation) Genç Araştırmacı Ödülü 1990Amerikan Fotobiyoloji Derneği (American Society for Photobiology) Ödülü 1995ABD Ulusal Sağlık Enstitüsü (National Institutes of Health) Ödülü 1997TÜBİTAK Bilim Ödülü2004ABD Fen ve Sosyal Bilimler Akademisi (American Academy of Arts and Sciences) Ödülü 2005ABD Ulusal Bilimler Akademisi üyesi2006TÜBA (Türkiye Bilimler Akademisi) üyesi 2007Vehbi Koç Ödülü2015Nobel Kimya Ödülü 2025"Türk Dünyasının Kültür Elçisi" Unvanı

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 Aziz Sancar'ın Nobel Konuşması 
YouTube'de yer alan, Sancar'ın biyografisini anlatan bir video 
 Sancar Vakfı 
 Twitter'da Aziz Sancar 

Kategori:Yaşayan insanlar
Kategori:1946 doğumlular
Kategori:Savur doğumlular
Kategori:Mardin ili doğumlu akademisyenler
Kategori:Türk biyokimyagerler
Kategori:Türk kimya akademisyenleri
Kategori:Nobel Kimya Ödülü sahipleri
Kategori:Türk Nobel Ödülü sahipleri
Kategori:Amerikalı Nobel Ödülü sahipleri
Kategori:İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesinde öğrenim görenler
Kategori:Kuzey Karolina Üniversitesi, Chapel Hill öğretim üyeleri
Kategori:Kuzey Karolina Üniversitesi kişileri
Kategori:Amerikan Bilim ve Sanat Akademisi üyeleri
Kategori:TÜBİTAK Bilim Ödülü sahipleri
Kategori:Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Türk göçmenler
Kategori:Amerika Birleşik Devletleri vatandaşlığına kabul edilenler
Kategori:Ulusal Bilimler Akademisi üyeleri
Kategori:Türk milliyetçileri
Kategori:Amerikalı biyokimyagerler
Kategori:Amerika Birleşik Devletleri Ulusal Tıp Akademisi üyeleri
Kategori:Amerikalı Müslümanlar
Kategori:Arap asıllı Türkler