Ayrılıkçılık

upright=0.91|küçükresim|sağ|Doğu Ukrayna'daki Donetsk bölgesinde (şu an Donetsk Halk Cumhuriyeti) Rusya yanlısı ayrılıkçı bir gösteri
upright=0.91|küçükresim|sağ|Filipinler'in güneyinde faaliyet gösteren ayrılıkçı Moro İslami Kurtuluş Cephesi militanı
upright=0.91|küçükresim|sağ|Ayrılıkçı İrlanda Cumhuriyet Ordusu militanları (1920-21)
Ayrılıkçılık veya separasyonizm (İngilizce: Separationism; Fransızca: Séparationnisme; Lehçe: Separacjonizm) veya sesesyonizm (İngilizce: Secessionism; Fransızca: Sécessionnisme; Lehçe: Secesjonizm); herhangi bir kültürel, etnik, aşiretsel, dinî, ırksal grubun genel ülkeden sınırlarından ayrı bir otonom ya da özerklik talebini içeren terim. Günümüzde bazı devletlerin anayasaları (özellikle üniter devletler) bu ayrımların devletin ve toplumun temel esaslarını sarstığını iddia ederek ülkenin ulusal güvenliğine ciddi tehlike kaynağı kabul etmektedirler.

Ayrılıkçılık teorisi genellikle kimlik siyasetinin bir sonucu olup, bazı sosyal grupların veya siyasi örgütlerin haksızlığa uğradığı söylemleri ile şekillenir. Bu gruplar egemen gruplara, iktidarlara veya hükümetlere sıklıkla kendi kimliklerinin korunmasını ve geleceklerinin tayin haklarının kendilerine verilmesini isterler.Identity Politics ,  Felsefe Ansiklopedisi (Stanford Üniversitesi), 2 Kasım 2007, Erişim tarihi: 21 Mart 2016. Tüm bunlarla birlikte ekonomik ve siyasi talepler ve bunlara bağlı faktörler, ayrılıkçı hareketlerin güçlenmesinde kritik önem taşırlar.D.L. Horowitz's Patterns of Ethnic Separatism,  Comparative Studies in Society and History, 1981, vol 23, s. 165-195.

Ayrılıkçı taleplerin farklı yorumlanmaları sebebiyle değişik formüller de üretilmiştir. Federasyon, konfederasyon, özel idari bölge, dominyon gibi örnekler bunlardan bazılarıdır.

Neden olan durumlar ve ayrılıkçı istekler 
Ayrılık talebi eden gruplar bir ya da birden fazla sebep öne sürebilmektedir. Bunlardan bazıları şunlardır;Spencer, Metta (1998). Separatism: Democracy and Disintegration ,  Rowman & Littlefield. s. 2–4. ISBN 9780847685851.

 Duygusal öfke ve birlikte yaşadığı diğer gruplara olan nefret
 Etnik temizlik ve soykırımdan korunma
 Dil, din, kültür veya tarihsel öğelerin koruma, bunları yok edilmesine karşı direnç
 Gruplar arasındaki nefret veya çatışmalardan siyasi kazanç sağlamak isteyenlerin propagandası
 Egemen sınıfın gücünü eşit bir şekilde paylaşmaması, herhangi bir grubun ekonomik veya politik güç üstünlüğü 
 Genel kabul görmüş veya kalıplaşmış durumların değişmesinin daha fazla refah ve mutluluk getireceği inancı
 Ekonomik motivasyonlar: Zengin ve yoksul grubun arasındaki gelir yelpazesinin ekonomik olarak yeniden dağılımı veya zengin sınıfın sömürüye son verme talebi
 Bir ayrılıkçı hareketin diğerlerine gerçekleştirdiği istikrarsızlaştırma
 Büyük devletlerin, imparatorlukların veya federal devletlerin dağılmasından sonra gerçekleşen toplumsal olaylar, bu devletlerin parçalanmaları
 Herhangi bir jeopolitik bölgede hakimiyet kurma isteği
 Bir grubun büyük bir devlete karşı duyduğu gizli veya açık nefret duyguları
 Devletin belli bir grubu desteklemesi, diğer grubun kendini devlete ait hissedememe durumu
 Devletin siyasi kararlarına muhalefet
 Bir grupta egemen siyasetin pratikleriyle çözümün olanaksız hale geldiği hissi, politik güven eksikliği

İktidar tepkileri
Ülkelerdeki mevcut iktidarlar ayrılıkçı taleplere şu yanıtları verebilir;Metta Spencer, s. 5-6

 Ayrılıkçı grupların taleplerini yerine getirmeyi kabul etme
 Dezavantajlı grupların din, dil, toprak, ekonomik ve politik taleplerin iyileştirmek
 Federalizm ilkeleri kapsamında taleplerin masaya yatırılması, merkezi hükûmetten farklı ilişkilere sahip yapının oluşturulması
 Siyasi anlaşmazlıkları çözmek için ayrılık talep eden gruba dair referandum, parlamenter oylama vb. düzenleme
 Konfederasyon oluşturma, gruplar arasında sınırlı bir ilişki meydana getirme
 Ayrılıkçı hareketin bastırılması (ancak diğer ülkelerdeki ayrılıkçı hareketler desteklenebilir)

Güncel bazı örnekler
 İskoçya'nın Avrupa Birliği'ndenSchottland stimmt über Unabhängigkeit ab ,  21 Mart 2013, Erişim tarihi: 21 Mart 2016. ve Birleşik Krallık'tan ayrılma talebi
 Katalonya'nın (Bkz: Ulusal Katalan Birliği) ve Bask Bölgesi'nin (Bkz: ETA) İspanya'dan bağımsızlık talebiKatalonya'da bağımsızlık yanlıları kazandı , BBC, 28 Eylül 2015, Erişim tarihi: 21 Mart 2016.Avrupa’nın bölünmek isteyenleri , Anadolu Ajansı, 20 Eylül 2014, Erişim tarihi: 21 Mart 2016.
 Kuzey İrlanda'nın (Bkz: IRA) Birleşik Krallık'tan ayrılma talebi (Kuzey İrlanda sorunu)
 Güney Tirol'un İtalya'dan ayrılma talebiGüney Tirol İtalya'dan ayrılmak istiyor , Sabah, 19 Eylül 2014, Erişim tarihi: 21 Mart 2016.
 Veneto'nun İtalya'dan ayrılma talebiVenedik İtalya'dan ayrılmak istiyor , Sabah, 22 Mart 2014, Erişim tarihi: 21 Mart 2016.
 Bretonya'nınTürkiye Bölünür mü? : "Fransa'dan kopmak isteyen Bretonya Cumhuriyeti; hâlen, sınırlarına dâhil oldukları ülkelerinden ayrılmak istemektedir.", Erişim tarihi: 21 Mart 2016. ve Korsika'nınParis tightens grip on Corsica warlords , The Independent, 1 Şubat 1997, Erişim tarihi: 21 Mart 2016. (Bkz: FLNC), Fransa'dan ayrılma talebi 
 Grönland'ın Danimarka'dan bağımsızlık talebi.Grönland bağımsızlık yolunda , Habertürk TV, 25 Kasım 2008, Erişim tarihi: 21 Mart 2016.
 Sırp Cumhuriyeti'nin Bosna-Hersek'ten ayrılma talebi.Geleceğini Arayan Ülke , BBC, Erişim tarihi: 21 Mart 2016.
 Bazı Kürtlerin, Türkiye'denTurkey's Erdogan: Kurd leader's autonomy call 'treason' , Al Jazeera, 29 Aralık 2016, Erişim tarihi: 21 Mart 2016. İran'danİran'da bağımsız Kürdistan tartışması , Erişim tarihi: 21 Mart 2016. ve Suriye'denSuriyeli Kürtler özerklik ilan etti , Al Jazeera, 7 Ocak 2014, Erişim tarihi: 21 Mart 2016. Kürdistan adıyla ayrılma ve özerklik talepleri (Bkz: PKK). Bununla birlikte Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin Irak'tan bağımsızlık talebi.Barzani: Bağımsızlık referandumu birkaç ay içinde , Hürriyet, 7 Ocak 2014, Erişim tarihi: 16 Mart 2016.IKBY Başkanı Barzani'den bağımsızlık referandumu talebi , Habertürk, 10 Mart 2016, Erişim tarihi: 7 Nisan 2016. (Bkz: 2017 bağımsızlık referandumu)
 Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nin Çin'den ayrılma talebi (Bkz:DTKÖ ve Uygur Sorunu)Yesevi, Çağla Gül. Avrasya'da Güvenliğin İnşası: Şanghay İşbirliği Örgütü , Global Political Trends Center, Nisan 2013, Erişim tarihi: 16 Mart 2016.
 Güney Azerbaycan'ın İran'dan bağımsızlık talebi (Bzk: GAMÖH)Güney Azerbaycan Türkleri ve Olası bir İran-ABD Savaşı'nda Yaşanabilecekler , Erişim tarihi: 16 Mart 2016.Federasyon ve Bölünme , Erişim tarihi: 16 Mart 2016.
 Çeçenistan'ın Rusya'dan ayrılma talebiÇeçenistan Direniş Tarihçesi , Erişim tarihi: 16 Mart 2016.
 Québec'in Kanada'dan ayrılma talebiKalaycı, Hüseyin. Referandumla Ayrılma Konusunda Yüksek Mahkemenin Tutumu: Kanada-Quebec Örneği , Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 2008, sayı 63, vol 1, s. 151-174.
 Bougainville'nin Papua Yeni Gine'den bağımsızlık talebiPapua Yeni Gine'de dehşet , Sabah, 20 Mart 1997, Erişim tarihi: 16 Mart 2016.
 Filipinler'in güneyindeki bağımsızlık talepleri (Bkz: MİKC)The Philippines' MILF rebels ,  BBC, 6 Mayıs 2003, Erişim tarihi: 16 Mart 2016.
 Sri Lanka'nın kuzeybatısında Tamil etnik grubunun bağımsızlık talebi (Bkz: TEKK)Altınoğlu, Garbis. Tamil Kaplanlarının Akıbeti ve PKK , Teori ve Politika, Erişim tarihi: 16 Mart 2016.
 Kaliforniya'nın Amerika Birleşik Devletleri'nden ayrılma talebiKaliforniya'nın ABD'den ayrılmasını isteyenler, Moskova'da ‘elçilik' açtı , Sputnik, 19 Aralık 2016, Erişim tarihi 19 Aralık 2016.

Bununla birlikte Moldova (Transdinyester), Gürcistan (Abhazya ve Güney Osetya), Ukrayna (Donetsk Halk Cumhuriyeti ve Lugansk Halk Cumhuriyeti), Myanmar, Mali (Azavad), Libya, Kıbrıs (KKTC), Ermenistan-Azerbaycan (Dağlık Karabağ Cumhuriyeti), Fas (Sahra Demokratik Arap Cumhuriyeti - Bkz: Polisario) gibi birçok bölgede pek çok ayrılıkçı talep bulunmakta ve tek taraflı bağımsızlık ilan eden gruplar, yönetimler bulunmaktadır. Bununla birlikte günümüzde tanınan birçok devlet de, eskiden bağlı olduğu toprak belli parçalarının bir kısmında hakimiyet kurması sonucu meydana gelmiştir. Bu nedenle bu devletler arasında hâlen zaman zaman sınır çatışmaları olabilmektedir. Sudan-Güney Sudan veya Pakistan-Hindistan arasındaki çatışmalar bu konuya örnek teşkil eder.

 Ülkelere göre uygulamalar 

 Türkiye 
Türkiye'de ayrılıkçılık yasak olarak terörizm ile ilişkili olarak ele alınmıştır. Yürürlükte olan Terörle Mücadele Kanunu'nda "Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmak için yapılan her türlü eylem" terörizm olarak tarif edilmiştir.

 Sovyetler Birliği 
Devletlerin konuya yaklaşımları açısından tarihte görülen en farklı görüşe sahip anayasa Sovyetler Birliği'nin 1936 Anayasası'dır. Bu anayasada açık bir şekilde tüm ulusların ayrılma hakkından bahsedilmektedir.1936 Constitution of the USSR ,  Chapter X, Bucknell University, Lewisburg, Erişim tarihi: 13 Aralık 2015.Sovyet Anayasası 2. Bölüm, Madde 17'de ise şu ifade yer almaktadır: "Her birlik cumhuriyeti, SSCB'den serbestçe ayrılma hakkına sahiptir." Bununla birlikte Sovyetler Birliği kapsamında buna benzer tarihsel örnek, Ekim Devrimi iktidara gelen Bolşeviklerin Polonya'nın ayrılmasını kabul etmesidir. Bolşevik lider Vladimir Lenin, ulusların kendi kaderlerini tayin hakkı ilkesi gereği Polonya'nın bağımsızlığını onaylamıştır.Margulies, Roni. Ulusal soruna soldan bakış , 14 Ağustos 2015, Erişim tarihi: 20 Mart 2016.

 Çin  
Büyük bir kısmı Sovyetler Birliği'nin 1936 Anayasası'ndan uyarlanmış olmasına karşın Çin anayasası ile ulusların kader tayini konusunda aralarında birtakım farklar bulunur. Çin Anayasası da Sovyet Anayasası'nda olduğu gibi ülkede yaşayan tüm ulusların birbirleriyle eşit olduğunu açıkça belirmiştir, ancak SSCB Anayasası'nda açık bir şekilde tüm ulusların ayrılma hakkından bahsedilirken Çin Anayasası bunu açıkça yasaklamıştır.People's Daily Online, Çin Halk Cumhuriyeti Anayasası ,  Bölüm 1, Madde 4, Erişim tarihi: 3 Nisan 2016.Çin Anayasası'nın Bölüm 1, Madde 4'teki ifade şu şekildedir: "Ülkedeki ulusların birliğini bozmak ya da ayrılmaya teşvik edici hareketlerde bulunmak yasaktır." Önemli farklardan diğeri de Sovyet Anayasası'nın resmî olarak federal bir sistem oluşturmasına karşın, Çin Anayasası'nda devletin "çok uluslu üniter bir devlet" olduğu yazılıdır.
İran
İran İslam Cumhuriyeti'nde ayrılıkçılık propagandası yasaktır. Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra bağımsız Azerbaycan'ın kuruluşu Güney Azerbaycan'da ayrılıkçılığa sebep olmuştur. Günümüzde ayrılıkçılık Güney Azerbaycan'da popüler bir ideolojidir.

 Ayrıca bakınız 
 Çok kültürlülük
 Tanınmayan veya sınırlı şekilde tanınan devletler listesi
 Temsil Edilmeyen Milletler ve Halklar Organizasyonu
 Ulusal bağımsızlık hareketleri
 Bağımsızlık ilanı
 Mikro ulus

 Notlar 

 Kaynakça 

Kategori:Siyasi kavramlar
Kategori:Siyasi teoriler
Kategori:Siyaset ve ırk
Kategori:Din ve siyaset
Kategori:Bağımsızlık hareketleri
Kategori:Ayrılıkçılık

Kategori:Milliyetçilik