Türkiye'de balıkçılık

küçükresim|Seyyar balıkçı, Adana
Türkiye'de balıkçılık; Karadeniz, Ege Denizi ve Akdeniz'in Türk karasularında, Marmara Denizi ve boğazlar (İstanbul Boğazı ve Çanakkale Boğazı) ile iç sularda yapılmaktadır.

Üç tarafı denizlerle çevrili Türkiye'nin kıyı uzunluğu 8.333 km'dir. Karasularımız Akdeniz ve Karadeniz'de 12 mil, Ege Denizi'nde 6 mil olarak uygulanmaktadır. 11.500 km2 alana sahip Marmara ve boğazlar Türkiye'nin iç suları sayılmaktadır. Doğal gölleri yaklaşık 10.000 km2, 3.442 km2 baraj gölleri, 178.000 km uzunluğunda akarsulara sahiptir.

Marmara Denizi'nde 200, Ege Denizi'nde 300, Karadeniz'de 247, Akdeniz'de 500 balık türü yaşamaktadır. Ekonomik değeri olan ve avlanan balık türü yaklaşık 100 kadardır. Türkiye'nin 2003 yılında 578.715 ton su ürünü üretimi gerçekleştirmiştir. Bu miktarın; %7,6'sı iç sulardan, 13,6'sı kültür balıkçılığından, %78'i denizlerden, elde edilmiştir.

Türkiye 503.345 ton (2004) balık avı ile dünyada 32. sıradadır. Dünya üretiminin (94.848.676 ton) %0,5 gibi düşük bir orandır. 2008'de 646.310 ton, 2009'da 622.962 ton su ürünleri üretilmiştir. 2002 yılında balık üretiminin %90 avlanma, %10 yetiştiricilikten sağlanmaktaydı. 2011'de avcılık %73,2 yetiştiricilik %26, 8 olmuştur. 2011 yılı için avcılık %5,93, yetiştiricilik %12,95 artmıştır.

2014 yılında üretim 537.345 ton olarak gerçekleşmiştir. Üretimin %43'ü deniz balığı, %43 yetiştiricilik, %6,5 diğer deniz ürünleri, %6,7 iç su ürünlerinden oluşmaktadır.

2013 yılı için denizlerimizde avlanan balıkların; % 61'i hamsi, %8,1'i sardalya, %7,4'ü kraça istavrit, %8,7'si ise diğer türlerdir (palamut, çaça, mezgit, karagöz istavrit, lüfer).

Üç tarafı denizle çevrili yarımada üzerine kurulu Türkiye'de kişi başına balık tüketimi de oldukça düşüktür. Yılık balık tüketimi Türkiye'de 8 kg, dünya ortalaması 16 kg, AB ortalaması 26 kg'dır. 47.000 kişiye istihdam sağlayan balıkçılık, ekonomiye %0,4'lük katkı yapmaktadır. Düşük balık tüketiminin nedenlerinin şu biçimde sıralanmaktadır:
Halkın gelir düzeyi düşüktür.
Nüfus miktarı çok, buna karşın üretim az.
Yıllar içinde dalgalanan fiyatlar
Balık tüketim seçimleri. Türkiye'de insanlar balığı taze satın almayı seçmektedir.
Avlanacak balık stoklarının giderek azalması ülkeleri kültür balıkçılığına yönlendirmektedir. Günümüzde dünyada balık üretiminin yaklaşık yarısı kültür balıkçılığından elde edilir. Türkiye'de kültür üretimi 2001-2010 arasında %148 artmış, 67.244 tondan, 167.141 tona ulaşmıştır. Dünya kültür yetiştiriciliğinde Türkiye'nin payı %0,29'dur. Türkiye'de su ürünleri üretimi açısından dünyada 35. sırada, AB'de 7. sıradadır.

 Denizler 
Karadeniz Türkiye balık üretiminin %76'sını karşılar. Başta hamsi olmak üzere 3 kabuklu ve 38 balık türü avlanır. Karadeniz'den avlanan balıkların; %61,5'i hamsi, %26'sı çaça, %4,3'ü Karadeniz istavriti, %2'si palamuttur. Karadeniz'de balıkçılığın %5'i Rusya, %1'i Bulgaristan, %0,05'i Romanya geri kalan kısmı Türkiye tarafından yapılmaktadır. Karadeniz'de yakalanan hamsinin %92,8'ini Türkiye avlamaktadır.

 Kültür balıkçılığı 

1970'li yıllarda başlayan kültür balıkçılığı 2003 yılından itibaren destek kapsamına alınmıştır. 2007'de 139.000 tondan, 2011'de 188.790 tona ulaşmıştır. Türkiye toplam su ürünlerinin %25'i kültür yetiştiriciliğinden elde edilmektedir. Kültür balıkçılığının %46,79'u denizlerde, %53,21'i iç sularda yapılmaktadır. Denizde levrek ve çipura, iç sularda çoğunlukla alabalık yetiştirilir. Türkiye su ürünleri yetiştiriciliğinde dünyada Çin ve Hindistan'dan sonra en hızlı büyüyen 3. ülkedir.

YıllarDeniz avcılığı%'siİçsu avcılığı%'siYetiştiricilik%'siToplamKişi başına tüketim (kg)2002522.74483,343.9387,061.1659,7627.8476.72003463.07478,844.6987,679.94313,6587.7156.72004504.89778,345.5857,194.01014,6644.4927.82005380.38169,846.1158,5118.27721,7544.7737.22006488.96673,944.0826,7128.94319,5661.9918.22007589.12976,343.3215,6139.87318.1772.3238,62008453.11370,141.0116,3152.18623,5646.3107.82009425.04668,239.1876,3158.72925,5622.9627.62010477.65867,937.0975,3188.79026,8703.5457,02011477.65867,937.0975,3188.79026,8703.5457,0

 İllere göre balıkçı tekneleri 
1982 yılı verilerine göre, iç sularda kullanılan balıkçı teknelerinin %81'i 6 ila 10 metre uzunluğundayken, denizlerde faaliyet gösteren teknelerin %58'i bu boy aralığındaydı. Deniz balıkçı teknelerinin %31'i 5 metreden kısa, %11'i ise 11 metreden uzundu. Uzunluğu 21 metreyi aşan 159 deniz balıkçı teknesinin yarısı Doğu Karadeniz'de bulunmaktaydı. 21 metreden uzun teknelerin dağılımı Giresun'da 23, Trabzon'da 19, Rize'de 12, Ordu'da 11, Samsun'da 5 ve Sinop'ta 3 adet olarak kaydedilmiştir. Aynı uzunluktaki teknelerin %42.8'i ise Marmara Bölgesi'ndeydi. İstanbul'da 40, Bursa'da 22, Kocaeli'de 4 ve Balıkesir'de 2 tekne yer almaktaydı. İç sularda kullanılan balıkçı teknelerinin %55'i Isparta'da, %14'ü ise Ankarada bulunuyordu. Van Gölü'nde balık sezonunda Doğu Karadeniz'den gelen balıkçılar, tekneleriyle göldeki avcılık faaliyetlerine katılım sağlamaktaydı. 1982 yılı verilerine göre Türkiye'de en fazla balıkçı teknesine sahip iller sırasıyla İstanbul (2.850), İzmir (1.361) ve Zonguldak (1.071) idi.

 Kaynakça