Tek sağlık

Tek Sağlık (İngilizce: One Health) "yerel, ulusal ve küresel düzeylerde—insanlar, hayvanlar ve çevre bakımından ideal sağlık elde etmek için — Farklı disiplinlerin işbirlikçi çalışmasıdır ".The American Veterinary Medical Association.

 Arka plan 
Tek sağlık aslında yeni bir tabirdir ancak tek sağlık konsepti oldukça eski zamanlara dayanır. Çevresel faktörlerin insan sağlığına etkileri Yunan hekim Hipokrat'ın (MÖ 460 – MÖ y.370) yazdığı "Havada, suda ve yerde" adlı metinlerde bulunmaktadır. Hipokrat, halk sağlığının temiz bir çevreye bağlı olduğunu savunmuştur.The Internet Classics Archive.

İtalyan hekim Giovanni Maria Lancisi (1654–1720), fiziksel çevrenin, insan ve hayvanlarda hastalık yayılmasında oynadığı rolü araştıran öncü bir epidemiyolog, doktor ve veteriner hekimdi. Lancisi insanlarda sıtmanın önlenmesi için sineklik kullanımının ilk savunucularındandır,Drake D. A practical treatise on the history, prevention, and treatment of epidemic cholera, designed both for the profession and the people. aynı zamanda sığırlarda sığır vebası kontrolünde de öncülerden olmuştur. İnsan, hayvan ve çevre sağlığının birbirleriyle bağlantılı olduğu fikri Fransız Devriminde yeniden canlandı, böylece Drs Louis-René Villerme (1782–1863) ve Alexandre Parent-Duchâtelet[] (1790–1835) halk sağlığı uzmanlığını geliştirdiler.A. F. LaBerge.

19. Yüzyıl sonlarında, Alman hekim ve patolojist Rudolf Virchow (1821–1902) "zoonoz" terimini ortaya sürdü ve "...hayvan ve insan hekimliği arasında bölünemez hatlar vardır – öyle olmalıdır" dedi. Kanadalı hekim Sir William Osler (1849–1919) Virchow ile çalışmak için Almanya'ya gitti. Kanada'ya döndükten sonra McGill Üniversitesi Tıp Fakültesi ile Montreal Veteriner Üniversitesi arasında randevular teyin etti.Kahn LH, Kaplan B, Steele JH. Osler, Montreal Genel Hastanesinde patoloji ve dahiliye konularında faaliyet gösterdi, fakat aynı zamanda veteriner sağlık konularının tanıtımına yardım etti, 1878 yılında Québec şehri yakınlarındaki bir domuz tifo salgını araştırmasına yardımcı oldu;Murphy, DA. sonradan Montreal Veteriner Üniversitede öğrenci olan A. W. Clement ile beraber Montreal'in domuz arzında parazitler üzerinde monografi çalışmasında yer aldı.Osler W., Clement A. W. An investigation into the parasites in the pork supply of Montreal , 1883.

1947'de, DVH (Doktor Veteriner Hekim) James H. Steele, CDC'de Veteriner Halk Sağlığı biriminin kurarak, Amerika Birleşik Devletlerindeki kavramı dah da ileriye götürdü.Waddy J. "Father of Veterinary Public Health Profiled in New Book." Calvin W. Schwabe (1927–2006) tarafından "Tek Tıp" ifadesi geliştirildi, Bir veteriner hekim epidemiyolog ve parazitolog olan Schwabe'nin "Veteriner Hekimliği ve İnsan Sağlığı" adında ders kitabı vardır.Kass PH, McCapes RH, Pritchard WR.

1996'da, DVH. Medikal Araştırmacı Gary M. Tabor, DVH. Alonso Aguirre, DVH. Mary Pearl, Veteriner hekim (VH). David Sherman, VH. Mark Pokras, Dr. Eric Chivian, Dr. Paul Epstein ve VH Gretchen Kauffman koruyucu tıbbı başlattılar: Tufts Üniversitesi, Cummings Veteriner Fakültesi ve Harvard Tıp Fakültesinin Sağlık ve Küresel Çevre ve EkoSağlık Merkez Birliği (eski adı Yaban Hayatı Sorumluluğu) ile beraber insan, hayvan ve ekolojik sağlığı bağlama noktasında yeni bir kurumsal odak olan Sağlık Uygulamalarında Ekolojik Sağlık (Koruyucu Tıp Konsorsiyumu)'nu kurdular. Bu, tek sağlık uygulamalarını ilerletmek için kurulan birden çok-örgütlü ve birden çok-disiplinli ilk kurulu olduAguirre, A. A., R. S. Ostfeld, G. M. Tabor, C. A. House and M. C. Pearl (eds.). 2002.

Tek Sağlık, 7 Nisan 2003 te, Rick Weiss'in, Washington Post gazetesinde yazdığı Ebola kanamalı ateşi hakkındaki yazısında, DVH William Karesh'in görüşlerine yer vermesiyle gündeme geldi. "İnsan, evcil hayvanlar ya da yaban hayatı tek başına ele alınamaz. Sadece bir sağlık var ve hastalıkların çözümleri herkesin farklı düzeylerde birlikte çalışmalarını gerektirir."Weiss, R. Africa's Apes Are Imperiled, Researchers Warn. Takip eden yıl, Karesh ve arkadaşları Veteriner Hekim (VH) Robert Cookand, DVH Steve Osofsky, Tek Dünya- Tek Sağlık temalı dünya çapında bir dizi konferanslar başlattılar.

 Bulaşıcı hastalıkların ortaya çıkması 
Birçok gelişmekte olan sağlık sorunları insanlar ve hayvanlar arasında artan temasa, gıda üretimindeki entegrasyona ve uluslararası seyahatlerin genişlemesine bağlanmaktadır.The World Health Organization. 20. yüzyılda yeni bulaşıcı hastalıkların sayısı arttı,Institute of Medicine. bunlar çoğunlukla hayvanlardan geçmekte,Jones K. E., Patel N. G., Levy M. A., et al. insanları enfekte ettiği bilinen 1.415 mikrobun yüzde 61'i hayvanlardan geliyor.Taylor LH, Latham SM, Woolhouse ME. Örneğin, kemirgenler veba ve tifüs etkenlerini insanlara aktarırlar. Kızamık, kabakulak ve boğmaca hastalıklarının orijini evcil çiftlik hayvanlarıdır.Wolfe ND, Dunavan CP, Diamond J. "Origins of major human infectious diseases." Önemli bir istisna Mycobacteria tuberculosis'''tir. Mycobacteria tuberculosis'' insan orijinli olduğu halde hayvanlara bulaşmıştır.Wirth T, Hidebrand F, Allix-Beguec C. et al. Şempanzeler HIV'in doğal konaklarıdır.Keele B. F., van Heuverswyn F., Li Y., et al. Yaban hayatının küresel ticareti, hastalıkların ortaya çıkması sorununu şiddetlendirmektedir.Karesh W. B., Cook R. A., Bennett E. L., et al.

1999'da Batı Nil Virüsü salgını, insan ve hayvan sağlığı arasındaki bağlantıyı vurgulamıştır. Bu salgında, yabani kargalar salgından bir ay önce veya insanlar hasta olmaya başlamadan önce ölmeye başladılar. Eş zamanlı salgınlar birbirleriyle bağdaştırılmadılar, ta ki Bronx Hayvanat Bahçesinde veteriner hekim olan Dr. Tracey McNamara'nın egzotik kuşların ölümünü bu salgınlara bağlamasına kadar.U.S. General Accounting Office (GAO).Drexler, M. "Secret Agents — The menace of emerging infections" 2002 Joseph Henry Press. http://books.google.com/books?id=nnRuEoynzE4C&printsec=frontcover&dq=Madeline+Drexler+Secret+Agents&source=bl&ots=0zjYAWOT8c&sig=HPvLemUlPJJ9O8Rj-ZzXVYI95ic&hl=en&ei=7TiCTb3tKOK30QGd7rTOCA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&sqi=2&ved=0CC0Q6AEwAg#v=onepage&q&f=false  Bu salgınlara Batı Nil virüsünün neden olduğunun kayıtlara geçtiği tarihten sonra, batı yarımkürede vektör kaynaklı hastalıklar, enterik hastalıklar ve gelişmekte olan ve zoonoz bulaşıcı hastalıklar için CDC Zoonotik ulusal merkezi kurdu.Centers for Disease Control and Prevention National Center for Emerging and Zoonotic Infectious Diseases. http://www.cdc.gov/ncezid/ .

Avian influenza (tavuk vebası, kuş gribi) (HPAI H5N1) salgını 1997'de Hong Kong'da başladı. Bu salgından sonra, hayvan sağlığının ve insan sağlığının bağlantılı olduğuna küresel topluluk zorladı. 1997 salgınında 18 insan etkilendi, 6'sı öldü ve 1.5 milyon kanatlı hayvanın itlafıyla sonuçlandı.National Research Council. HPAI H5N1 virüsü 1998–2003 salgınları arasında izole edildi ancak Güney Kore'de 2003 yılı ortalarında yaygın bir salgın oluştu. Uluslararası raporlamada gecikmeler ve zayıf önlemler virüsün Güneydoğu Asya genelinde yayılmasına katkıda bulundu. Avian influenza'nın (HPAI H5N1) ve başka gelişmekte olan zoonotik hastalıkların dünya çapında tehdit olarak kabul edilmesinden sonra, Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü (OIE) hayvan -insan - ekosistem konusunda birlikte daha yakından çalışmak için üçlü bir anlaşmayla stratejik bir çerçeve geliştirdi.The FAO-OIE-WHO Collaboration.

 Karşılaştırmalı tıp 
Hayvanlar, insanlar gibi kalp hastalığı, kanser, diyabet, astım, artrit ve aynı kronik hastalıkların pek çoğundan muzdarip olabilmektedirler. Bazı hastalıklar insanlarda tanımlanmadan uzun süre önce hayvanlarda tanımlanmıştırlar. Örneğin, korku kaynaklı kalp yetmezliği insanlarda tanımlanmadan yaklaşık otuz yıl önce yaban hayatında tanımlanmıştır.JAVMA News. Karşılaştırmalı tıp, türler arasında hastalık süreçlerini ve doğal olarak insanları etkileyen hayvan hastalıklarını baz alan çalışmalardır. Karşılaştırmalı tıp kavramı çok eskilere dayanmaktadır. Antik Yunanlar diseksiyonlar ile ve hayvanları inceleyerek insan hastalıklarını anlamada önemli ipuçları elde etmişlerdir.Olsson S-E. Comparative Orthopaedics. William Harvey'in, karşılaştırmalı anatomik ve fizyolojik çalışmaları tıptaki önemli gelişmelere neden olmuştur; Frederick Banting ve Charles Best'in bu tarz çalışmaları sonucu insülin keşfedilmiştir.Lyons AS, Petrucelli RJ.

İskelet sistemi karşılaştırmalı tıp çalışmalarına çok uygundur. 1930'larda Otto Stader isimli veteriner hekim ilk harici iskelet sabitlemeyi geliştirdi, 2. Dünya Savaşında ordu cerrahları onun geliştirdiği yöntemi kullandılar. 1940 ve 50'lede Jacques Jenny isimli veteriner hekim cerrah
atlarda ve insanlarda ilk kemik içi pin uygulamaları prosedürlerini geliştirdi.Cook JL, Arnoczky SP.

 Çevre 
Kentleşme, küreselleşme, iklim değişiklikleri ve terörizm, kamu planlamasında halk sağlığı konusunu ön plana çıkardı ve iş gücü çeşitliliğine ihiyaç duyulmasına neden oldu.Pappaioanou M. "Veterinary medicine protecting and promoting the public's health and well-being." Arazi kullanımı değişiklikleri, Büyük karasal ürünler ve deniz ürünleri üretim birimleri oluşturma faaliyetleri, toprak ve su kaynaklarındaki mikrobiyolojik ve kimyasal kirlilik, hayvan ve insan sağlığı konularında yeni tehditler oluşturdu.Zinsstag J., Schelling E., Wyss K., et al. Örneğin, Tarım için ormansızlaşma zoonotik hastalıkların ortaya çıkmasına yol açabilir.Kahn LH. Doktorlar ve veteriner hekimler, hastalık salgınlarını takip etmek, kimyasal maruz kalma nedeniyle ortaya çıkan kronik hastalıkları önlemek ve daha sağlıklı çevre oluşturmak için çevre sağlığı araştırmaları ve uygulamalarına yönelmektedirler. Tek Sağlık, insan sağlık uygulayıcıları, veteriner hekimler ve çevre sağlığı profesyonellerini bir araya getirmek için mükemmel birleştirici bir kavramdır. Bu ortaklık, sürdürülebilir ve etkili toplum sağlığı müdahaleleri geliştirmek ve uygulamak için çevresel etkilerin rolünü değerlendirmek üzere epidemiyolojik ve laboratuvar incelemelerinin güçlendirilmesine olanak sağlamaktadır.

2004'te Yaban hayatı koruma topluluğu koruma ve sağlık uzmanları toplanarak, arazi kullanımının ve yaban hayatının insan sağlığı üzerindeki etkisinin araştırılmasını teşvik etmek amacıyla New York Rockefeller Üniversitesinde "Tek Dünya - Tek Sağlık" ifadesini geliştirdi.Wildlife Conservation Society. Topluluk liderlerinden William B. Karesh, dış işlerine insan, hayvan ve çevre arasındaki sağlık bağlantıları hakkında makale yazdı.Karesh W. B., Cook R. A. "The Human-Animal Link".Karesh W. B. “Where the Wild Things Are — The Link Between the Health of Humans, Animals, and the Environment”.

 Komisyon 
Tek Sağlık Komisyonu: 2007'de Amerikan Veteriner Hekimler Derneği Başkanı (AVHD) Dr. Roger Mahr ile Amerikan Tıp Derneği (ATD) Başkanı Dr. Ronald Davis ile bir araya geldi, takip eden zamanda insan ve hayvan sağlığı toplulukları arasında görüşmeler yaşandı. Dr. Davis ATD'nin bu çaba içinde yer alması için resmî bir "Tek Sağlık " çözümüne geçilmesi önerisinde bulundu. Haziran 2007'de, ATD oy birliği ile bu çözümü kabul etti.Kahn L. H. "‘One Medicine — One Health’ interview with Ronald M. Davis, MD, President of the American Medical Association, 14 May 2008". AVHD bir Tek Sağlık Girişimi Görev Gücü kurdu ve Temmuz 2008 ATD'nin çözümüne benzer bir sağlık kararını kabul etti. Tek Sağlık Girişimi Görev Gücü, sonunda Dr. Roger Mahr'ın önderliğinde Tek Sağlık Komisyonu oldu.The One Health Commission home page. http://www.onehealthcommission.org/objective.html . Merkezi Iowa Devlet Üniversitesinde bulunmaktadır.The One Health Commission news.

 Girişim 
Tek Sağlık Girişimi, Tek Sağlık Komisyonuyla karıştırılmamalıdır. Tek Sağlık Girişimi internet sitesi Tek Sağlığa ilişkin tüm haber ve bilgiler için küresel bir depodur. Bu hareketi destekleyen örgütler internet sitelerinde listelenir ve bu listede Amerikan Tıp Derneği, Amerikan Veteriner Hekimler Derneği, Amerikan Tropikal Tıp ve Hijyen Derneği, Amerikan Halk Sağlığı Doktorları Derneği,The American Association of Public Health Physicians website. http://www.aaphp.org/OneHealth . Amerika Birleşik Devletleri Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezleri (CDC), Amerika Birleşik Devletleri Tarım Bakanlığı (USDA) ve ABD Ulusal Çevre Sağlığı Derneği (NEHA)The National Environmental Health Association October 2008 position paper on One Health. http://www.neha.org/pdf/position_one_world.pdf . gibi örgütlerin yanı sıra dünya çapında 700'den fazla önde gelen bilim insanı, doktor ve veteriner hekim vardır.One Health Initiative website. http://www.onehealthinitiative.com . Tek Sağlık girişimi hakkında ek bilgi Horizon International'de mevcuttur, bu kuruluş Yale Üniversitesine bağlı küresel sağlık, çevre ve yoksulluk gibi birbiriyle ilişkili endişe verici konularda çözüm geliştirmeye çalışan ve kâr amacı gütmeyen bir kuruluştur.Horizon International website http://www.solutions-site.org/node/875 .

 Uluslararası çabalar 
Avrupa Birliği, Tek Sağlığının önemini kabul etmiştir.European Union.

ABD'de, CDC'nin Tek Sağlık araştırmalarıyla ilgili bir internet sitesi var.Centers for Disease Control and Prevention. 1. Uluslararası Tek Sağlık Kongresi 14-16 Şubat 2011'de Melbourne, Avustralya'da yapıldı.First International One Health Congress. İkincisi ise 29 Ocak-2 Şubat 2013'te Bangkok, Tayland'da yapıldı.One Health Global Network website. http://www.onehealthglobal.net/?p=1369 

1. Tek Sağlık Konferansı 14-15 Temmuz 2011'de Johannesburg, Güney Afrika'da düzenlendi.First One Health Conference in Africa. http://www.sacids.org/kms/frontend/?m=101 .

Dünya Bankası, Tek Sağlık yaklaşımının küresel sağlık maliyetine etkisini araştırmaktadır.The World Bank. Ayrıca Haziran 2012'de Tek Sağlığın ekonomik faydalarını yayınladı.

Tek Sağlık birçok ülkeden önde gelen bilim insanları ve içinde—Dünya Sağlık Örgütü, Gıda ve Tarım örgütü, Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü, Ulaslararsı Hayvan Sağlığı Federasyonu, Kuduz Kontrolü İçin Küresel İttifak, Yeni Zelanda Koruyucu Tıp Merkezi, Asya'da HUBNET, Tek Sağlık Küresel Ağı, Kaliforniya Üniversitesi Tek Sağlık Merkezi, Utrecht Akademik Hastanesi ve Utrecht Hayat Bilimleri, Enfeksiyon Ekolojisi ve epidemiyolojisi Ağı Uppsala, İsveç—gibi kuruluşların da olduğu organizasyonlar tarafından önerilmekte ve desteklenmektedir.Global Alliance for Rabies Control.New Zealand Centre for Conservation Medicine. http://www.conservationmedicine.co.nz/main-conservation-medicine.aspx .Hubnet website. http://www.hubnet.asia/ .The One Health Global Network website http://www.onehealthglobal.net .University of California Global Health Institute.Utrecht Science Park website http://www.utrechtsciencepark.nl/nl/40/focus-gebieden/public-health/index.html  Erişim tarihi: 1 Ocak 2015.Infection, Ecology, and Epidemiology.

 Ayrıca bakınız 
 Çevre sağlığı
 Halk sağlığı
 Koruyucu tıp
 DHSÖ

 Dış bağlantılar 
DHSÖ'nün tek sağlık sayfası

 Kaynakça 

 Kitaplar 
Zinsstag J., Schellin, E., Waltner-Toews D., Whittaker M. and Tanner M. One Health: The Theory and Practice of Integrated Health Approaches. 2015. CAB International; Wallingford, UK. ISBN 9781780643410. http://www.cabi.org/bookshop/book/9781780643410. Accessed March 11, 2015

Rabinowitz P. M. and Conti L. A. Human-Animal Medicine — Clinical Approaches to Zoonoses, Toxicants and Other Shared Health Risks. Saunders Elsevier. 2010. ISBN 1416068376. Reviewed by Brown C. Human-animal medicine: clinical approaches to zoonoses, toxicants and other shared health risks [book review]. Emerg Infect Dis [serial on the Internet]. 2010 Jun [date cited]. http://wwwnc.cdc.gov/eid/article/16/6/10-0367.htm. Accessed April 28, 2013.

Natterson-Horowitz B and Bowers K. Zoobiquity. What Animals Can Teach Us About Health and the Science of Healing. 2012. Knopf, New York. http://www.goodreads.com/book/show/13147888-zoobiquity . Accessed May 16, 2013.

Quammen D. Spillover. Animal Infections & the Next Human Pandemic. 2012. W.W. Norton & Co. http://www.goodreads.com/book/show/13637215-spillover . Accessed May 16, 2013.

Kategori:Sağlık hizmetleri
Kategori:Sağlık politikaları
Kategori:Veteriner tıp