Plüton'un jeolojik özellikleri listesi

küçükresim|upright=1.35|2017-09-07 tarihinde IAU tarafından resmî olarak tasdik edilem özellik isimlerini gösteren bir Plüton haritası.

Uluslararası Astronomi Birliği, Plüton'un yüzey özelliklerine aşağıdaki temalardan kaynaklanan kalıcı isimler verilmesine karar verdi: kâşifler, uzay görevleri, uzay araçları, bilim adamları ve mühendisler; hayalî kâşifler, gezginler, gemiler, hedefler ve kökenler; keşifleri hayal etmiş yazarlar ve sanatçılar; kurgusal yeraltı dünyaları, yeraltı varlıkları ve yeraltına gitmiş gezginler.

Bu, New Horizons uzay aracından elde edilen verilerle çalışan bilim insanları tarafından tanımlanan Plüton'daki isimlendirilmiş jeolojik özelliklerin bir listesidir. Uluslararası Astronomi Birliği (IAU), 7 Eylül 2017'de ilk 14 ismi resmen tasdik etti, ancak bu sayfada listelenen isimlerin çoğu hâlâ gayri resmîdir. IAU, isimlerin aşağıdaki temalardan seçileceğini belirledi:

 Dünya mitolojilerinden yeraltı dünyasına ait isimler.
 Yeraltında bulunan tanrılar, tanrıçalar ve cüceler.
 Kahramanlar ve yeraltı dünyasının diğer kâşifleri.
 Plüton ve Kuiper Kuşağı ile ilişkilendirilen yazarlar.
 Uzay görevlerinin ve uzay araçlarının öncüleri.
 Plüton ve Kuiper Kuşağı ile ilgili bilim insanları ve mühendisler.

 Cavi 

Cavus (okunuşu ka:vus), boş veya dik kenarlı bir depresyondur. Plüton'da şu ana kadar bir cavus tespit edilmiştir; Mitolojik bir yeraltı dünyasının adını almıştır. Aşağıda New Horizons ekibinin seçtiği resmî olmayan isimlerin listesi yer almaktadır (yukarıda listelenen temaların hepsine karşılık gelen isimler değil). Resmî olarak tasdik edilmiş isimler bu şekilde etiketlenmiştir.

ÖzellikKimin ismi verildiğiİsmin tasdiki Adlivun Cavusİnuit mitolojisinde yeraltı dünyası 8 Ağustos 2017 Baralku Cavi Yolngu kültüründe ölülerin adası Baralku  — Hekla Cavus  Orta Çağ Avrupa'sında Cehenneme giriş olduğuna inanılan İzlanda yanardağı  30 Mayıs 2018 Quidlivun Cavus İnuit mitolojisinde ölülerin ruhlarının bulunduğu Ay'daki arazi —

 Colles 

Collis (okunuşu kolis), alçaktaki bir tepe. Plütonlu collisler (Latince , okunuş koles), Dünya yörüngesinde çalışmış uzay araçlarına göre isimlendiriliyor. Aşağıda New Horizons ekibinin seçtiği resmî olmayan isimlerin listesi yer almaktadır (yukarıda listelenen temaların hepsine karşılık gelen isimler değil). Resmî olarak tasdik edilmiş isimler bu şekilde etiketlenmiştir.

{| class="wikitable"
!Özellik
!Kimin ismi verildiği
!İsmin tasdiki
|-
| Astrid Colles
| İsveç'in ilk uyduları olan Astrid programı
| — 
|-
| Challenger Colles
| Uzay Mekiği Challenger'in kaybını onurlandırmak için verildi
| — 
|-
| Coleta de Dados Colles
| Brezilya'nın ilk uydusu Satélite de Coleta de Dados
| — 
|-
| Columbia Colles
| Uzay Mekiği Columbia'nın kaybını onurlandırıyor
| — 
|-
| Soyuz Colles
| Soyuz programı; Soyuz 11'''in kaybını onurlandırır
| — 
|}

 Kraterler 

Plütonlu kraterler, bilim insanları ve Plüton'un çalışmasıyla alakalı diğer kişilere göre isimlendiriliyor. Aşağıda New Horizons ekibinin seçtiği resmî olmayan isimlerin listesi yer almaktadır (yukarıda listelenen temaların hepsine karşılık gelen isimler değil). Resmî olarak tasdik edilmiş isimler bu şekilde etiketlenmiştir.

 Özellik  Kimin ismi verildiği  İsmin tasdiki Brinton  Henry Brinton, Henry Brinton, Plüton çalışmalarının NASA yöneticisi  — Burney  Plüton'un adını teklif eden Venetia Burney  8 Ağustos 2017 Coradini  Angioletta Coradini, İtalyan astronom  — Coughlin  Thomas Boyd Coughlin, Amerikalı makine ve uzay mühendisi, Yeni Ufuklar misyonunun ilk proje yöneticisi  3 Ocak 2020 Drake  New Horizons misyonunu tasdik eden komiteye başkanlık eden İngiliz-Amerikalı astronom Michael Julian Drake  — Elliot  James L. Elliot, Plüton'un atmosferinin kaşifi  8 Ağustos 2017 Farinella  Paolo Farinella, İtalyan astronom  — Giclas  Henry L. Giclas, Lowell Rasathanesi'nde bir astronom  — Guest  John Guest İngiliz yanardağ ve gezegen bilimcisi  — H. Smith  Harlan Smith, astronom ve McDonald Rasathanesi müdürü  — Hardaway  Lisa Hardaway, Amerikan havacılık mühendisi ve Yeni Ufuklardaki RALPH teleskobu program yöneticisi  5 Ağustos 2020 Hardie  Robert H. Hardie, Amerikalı gök bilimci, Pluto'nun 6,4 günlük rotasyon döneminin ortak kaşifi  3 Ocak 2020 Harrington  Robert Sutton Harrington, Charon'un ortak kâşifi  — Hollis  Andrew J. Hollis, Büyük Britanyalı astronom  — K. Edgeworth  Kenneth Edgeworth, Kuiper Kuşağı'nı ortayan atan İrlandalı astronom  — Khare  Bishun Khare, Gezegen atmosferlerinde uzmanlaşmış Hint-Amerikalı kimyager, tholinleri kapsamlı bir şekilde inceledi  30 Mayıs 2019 Kiladze  Rolan Il'ich Kiladze, Plüton'un dinamiklerini, astrometrisini ve fotometrisini araştıran Gürcü gök bilimci   30 Mayıs 2019 Kowal  Charles T. Kowal, ilk centauru keşfeden Amerikalı astronom  — Oort  Jan Oort, Oort Bulutu'nu ortaya atan Hollandalı astronom  — Pulfrich  Carl Pulfrich, Plüton'u keşfetmek için kullanılan göz kırpma karşılaştırıcısını geliştiren Alman fizikçi  5 Ağustos 2020 Safronov  Viktor Safronov, Rus astronom  — Simonelli  Damon Simonelli, Amerikalı astronom ve Plüton jeoloğu 30 Mayıs 2019 Zagar  Damon Francesco, Plüton yörüngesinin ilk çalışmalarını yürüten İtalyan astronom  5 Ağustos 2020

 Dorsa 

Dorsum bir sırttır. Plütonlu dorsa (dorsumlar) mitolojideki yeraltı dünyasına göre isimlendiriliyor. Aşağıda New Horizons ekibinin seçtiği resmî olmayan isimlerin listesi yer almaktadır (yukarıda listelenen temaların hepsine karşılık gelen isimler değil). Resmî olarak tasdik edilmiş isimler bu şekilde etiketlenmiştir.

ÖzellikKimin ismi verildiğiİsmin tasdiki Pandemonium Dorsa John Milton'ın şiirlerindeki Cehennem'in başkenti Pandæmonium  — Tartarus Dorsa Tartarus, Yunan mitolojisindeki cehennem çukuru 8 Ağustos 2017

 Fluctūs 

Fluctus (okunuşu fluktu:s), sıvının dışarı akışıyla kaplanmış bir arazidir. Plütonlu fluctūs (fluctuslar), yeraltı dünyasının gezginlerine göre isimlendiriliyor. Aşağıda, New Horizons ekibinin seçtiği resmî olmayan isimlerin listesi yer almaktadır (yukarıda listelenen temaların hepsine karşılık gelen isimler değil). Resmî olarak tasdik edilmiş isimler bu şekilde etiketlenmiştir.

ÖzellikKimin ismi verildiğiİsmin tasdiki Dionysus Fluctus Dionysus, oyun yazarı Euripides'i geri getirmek için Hades'e (yeraltı dünyası) giden Yunan mitolojisi tanrısı  — Mpobe Fluctus  Mpobe, Baganda mitolojisinde yeraltı dünyasına isteyerek giren bir kahraman  — Pere Porter Fluctus Pere Porter, 16-17. asra ait ahlaki bir romanın karakteri olup cehennemi ziyaret etti. Xanthias Fluctus Xanthias, Yunan mitolojisinde yeraltına seyahatinde Dionysos'a katılan köle  —

 Fossae 

Fossa, hendeğe benzer bir özelliktir. Plüton fossaları yeraltı mitleri ile ilgili figürlere göre isimlendiriliyor. Aşağıda New Horizons ekibinin seçtiği resmî olmayan isimlerin listesi yer almaktadır (yukarıda listelenen temaların hepsine karşılık gelen isimler değil). Resmî olarak tasdik edilmiş isimler bu şekilde etiketlenmiştir.

{| class="wikitable"
!Özellik
!Kimin ismi verildiği
!İsmin tasdiki
|-
| Beatrice Fossa
| İlahî Komedya’da Cennet'e Araf olan Beatrice Portinari || —
|-
| Djanggawul Fossae
| Djanggawul, Djanggawul, Ölüler Adası'ndan Yolngu yaratılış figürleri
| 8 Ağustos 2017
|-
| Dumuzi Fossa
| Dumuzid, karısı İnanna'yı yeraltında başkasıyla değiştiren efsanevi Sümer kralı || —
|-
| İnanna Fossa
| İnanna, yeraltı dünyasına inen Sümer tanrıçası || —
|-
| Kaknú Fossa || Kaknú, Ohlone, Wiwe ile savaşmak için yeraltı dünyasına seyahat eden, bir peregrine şahini andıran efsanevi kahraman || 13 Ağustos 2019
|-
| Mwindo Fossae || Mwindo, yeraltı dünyasına seyahat eden efsanevi Nyanga kahramanı || 30 Mayıs 2019
|-
| Sleipnir Fossae
| Sleipnir, Odin'in yeraltı dünyasına girerken bindiği at
| 8 Ağustos 2017
|-
| Sun Wukong Fossa
| Cehennem'e giden Çin Maymun Kralı Sun Wukong || —
|-
| Uncama Fossa || Uncama, Yeraltında bir kirpiyi takip eden ve ölü ruhların köyüne gelen Zulu masalı kahramanı || 3 Ocak 2020
|-
| Virgil Fossae
| Dante'nin İlahî Komedya'sındaki Cehennem ve Araf'dan geçerken kılavuzluk yapan Virgil
| 8 Ağustos 2017
|}

 Lacūs 

Lacus (okunuşu laku:s), bir "göl" veya küçük bir düzlüktür. Aşağıda New Horizons ekibinin seçtiği resmî olmayan isimlerin listesi yer almaktadır (yukarıda listelenen temaların hepsine karşılık gelen isimler değil). Resmî olarak tasdik edilmiş isimler bu şekilde etiketlenmiştir.

ÖzellikKimin ismi verildiğiİsmin tasdiki Alcyonia Lacus Alkyonian Gölü olarak da bilinen Lerna, Yunan mitolojisindeki yeraltı dünyasına girişti. 30 Mayıs 2019

 Lineae 

Linea ince uzun bir yer şeklidir. Plütonlu lineae uzay sondalarına göre isimlendiriliyor. Aşağıda New Horizons ekibinin seçtiği resmî olmayan isimlerin listesi yer almaktadır (yukarıda listelenen temaların hepsine karşılık gelen isimler değil). Resmî olarak tasdik edilmiş isimler bu şekilde etiketlenmiştir.

ÖzellikKimin ismi verildiğiİsmin tasdiki Chandrayaan Linea Hindistan'ın ilk ay sondaları olan Chandrayaan programı  — Luna Linea Ay'ı ziyaret eden ilk uzay aracını hazırlayan Luna programı  — Yutu Linea Yutu, ilk Çinli ay gezgini  —

 Maculae 

Makula, karanlık bir noktadır. Plütonlu makulalar (maculae), kurgu ve mitolojiden gelen yeraltı yaratıklarına göre isimlendirilir. Aşağıda New Horizons ekibinin seçtiği resmî olmayan isimlerin listesi yer almaktadır (yukarıda listelenen temaların hepsine karşılık gelen isimler değil). Resmî olarak tasdik edilmiş isimler bu şekilde etiketlenmiştir.

ÖzellikKimin ismi verildiğiİsmin tasdiki Ala Macula Ala, İgboların yeraltı dünyasının bir tanrısı  — Balrog Macula Balrog, J.R.R. Tolkien'nin yazılarındaki bir yeraltı iblisi.  — Cadejo Macula Cadejo, Orta Amerika folklorundan  — Cthulhu Macula Cthulhu, H.P. Lovecraft'ın yazılarında eski bir tanrı.  — Hun-Came Macula Popol Vuh’un önde gelen Maya ölüm tanrılarından biri.  — Krun Macula Krun, yeraltı dünyasının Mandeist derebeyi  — Meng-p'o Macula Meng Po, ölümden sonra unutkanlığın Çin tanrıçası  — Morgoth Macula Morgoth, J.R.R. Tolkien'in yazılarında bir kötülük figürü.  — Vucub-Came Macula Popol Vuh’un önde gelen Maya ölüm tanrılarından biri.  —

 Montes 

Mons, bir dağdır. Plütonlu montes (dağ sıraları) kâşiflerin ve maceracıların adını almıştır. Aşağıda New Horizons ekibinin seçtiği resmî olmayan isimlerin listesi yer almaktadır (yukarıda listelenen temaların hepsine karşılık gelen isimler değil). Resmî olarak tasdik edilmiş isimler bu şekilde etiketlenmiştir.

ÖzellikKimin ismi verildiğiİsmin tasdiki al-İdrisî Montes Muhammad al-Idrisi, Orta Çağ Murâbıt kâşifi 2017-08-08 Barét Montes Jeanne Barét, Dünya'nın çevresini dolaşan ilk kadın  2018-04-26 Elcano Montes  Juan Sebastián Elcano, completed Magellan's circumnavigation after his death  2019-05-30 Enrique Montes — Hillary Montes Edmund Hillary, Everest Dağı'na (Tenzing Norgay ile) çıkan ilk insan 2017-08-08 Piccard Mons Auguste Piccard, 23 kilometreye yükselebilen balonlarla üst atmosferin ölçümlerini yaptı 2019-05-30 Pigafetta Montes  Antonio Pigafetta, participated in Magellan's circumnavigation and wrote its only first-hand record  2019-05-30 Tabei Montes  Junko Tabei, first woman to climb both Mount Everest and the Seven Summits  2019-11-19 Tenzing Montes Tenzing Norgay, Everest Dağı'na (Edmund Hillary ile) çıkan ilk insan 2017-08-08 Wright Mons Wilbur Wright ve Orville Wright, uçağın icadı, uçakla ilk uçuş 2019-05-30 Zheng He Montes Zheng He, Orta Çağ'ın Çinli kaşifi  —

a.
b.

 Paludes 

Palus (kelimenin tam anlamıyla "bataklık"), küçük bir ovadır. Plüton'daki Paludes, tarihî kâşiflerin adını almıştır. Aşağıda New Horizons ekibinin seçtiği resmî olmayan isimlerin listesi yer almaktadır (yukarıda listelenen temaların hepsine karşılık gelen isimler değil). Resmî olarak tasdik edilmiş isimler bu şekilde etiketlenmiştir.

ÖzellikKimin ismi verildiğiİsmin tasdiki David-Néel Palus Alexandra David-Néel, en çok Tibet'te 1924'teki Lhasa ziyareti ile bilinen Belçikalı-Fransız kaşif  — Hyecho Palus  Hyecho, Korean traveler and scholar, crossed Asia from China to Arabia and back in 724-727  2020-01-02 Tinne Paludes Alexine Tinne, Sahara'yı geçmeye çalışan ilk Avrupalı Hollandalı kadın seyyah  —

 Plana 
Planum, bir yayla veya yüksek düzdür. Bunlardan biri (Sputnik Planum) Plüton'da önce tespit edildi; ama o zamandan beri bir planitia olduğu anlaşıldı.

 Planitiae 

Planitia, plana'dan farklı olarak alçak arazide yer aldıklarından alçaktaki düzlüklerdir. Aşağıda New Horizons ekibinin seçtiği resmî olmayan isimlerin listesi yer almaktadır (yukarıda listelenen temaların hepsine karşılık gelen isimler değil). Resmî olarak tasdik edilmeş isimler bu şekilde etiketlenmiştir.

ÖzellikKimin ismi verildiğiİsmin tasdiki Bird Planitia  19. asır İngiliz kâşifi Isabella Bird  — Piri Planitia Yeni Dünya'nın ilk haritasının yapan Pîrî Reis  — Sputnik Planitia  Sputnik 1, Sputnik 1, Dünya'nın yörüngesinde dönen ilk uydu 2017-08-08

 Regiones 

Regio, coğrafî olarak etrafından ayrılmış bir bölgedir. Plüton regioları (regiones), kurgu ve mitolojide yeraltı dünyasının ruhlarına veya Plüton'un çalışmasıyla ilişkili bilim insanlarına göre isimlendiriliyor. Aşağıda New Horizons ekibinin seçtiği resmî olmayan isimlerin listesi yer almaktadır (yukarıda listelenen temaların hepsine karşılık gelen isimler değil). Resmî olarak tasdik edilmiş isimler bu şekilde etiketlenmiştir. [2] Böyle bir özellik olan ve önceleri Cthulhu Regio denilen özellik, şimdi bir makula olarak kabul edilir.

ÖzellikKimin ismi verildiğiİsmin tasdiki Lowell Regio X. Gezegen ile ilgili düşünceleriyle Plüton'un keşfine istemeyerek sebep olan Percival Lowell  2019-05-30 Tombaugh Regio Clyde Tombaugh, Plüton'un kâşifi 2017-08-08

 Rupēs 

Rupes, dik bir kayalıktır. Plütonlu rupesler (rupēs), kâşiflere göre isimlendirilir. Aşağıda New Horizons ekibinin seçtiği resmî olmayan isimlerin listesi yer almaktadır (yukarıda listelenen temaların hepsine karşılık gelen isimler değil). Resmî olarak tasdik edilmiş isimler bu şekilde etiketlenmiştir.

ÖzellikKimin ismi verildiğiİsmin tasdiki Cousteau Rupes Jacques Cousteau, deniz altının kaşifi  — Eriksson Rupes Leif Erikson, Amerika'nın ilk İzlandalı kaşifi  — Piri Rupes Yeni Dünya'nın ilk haritasının yapan Pîrî Reis 2019-05-30

 Terrae 

Terra, geniş bir toprak kütlesidir. Plütonlu terralar (terrae), uzay sondalarına göre isimlendirilir. Aşağıda New Horizons ekibinin seçtiği resmî olmayan isimlerin listesi yer almaktadır (yukarıda listelenen temaların hepsine karşılık gelen isimler değil). Resmî olarak tasdik edilmiş isimler bu şekilde etiketlenmiştir.

ÖzellikKimin ismi verildiğiİsmin tasdiki Hayabusa Terra Hayabusa, Hayabusa, bir asteroid örneğini geri getiren ilk uzay aracı 2017-08-08 Pioneer Terra Pioneer programı, dış Güneş Sistemi'ni keşfetmek için yapılan ilk uzay aracı  — Vega Terra Venüs'ün yüzeyine sondalar bırakmanın yanı sıra Halley Kuyruklu Yıldızı'nın ilk yakından geçişlerini yapan Vega programı  2019-05-30 Venera Terra Venera programı, Venüs'e ilk inen araçlar  2019-05-30 Viking Terra Viking programı, Mars'a inen araçlar  — Voyager Terra Voyager programı, Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün ve yıldızlararası uzaydaki ilk uzay araçları. 2017-08-08

 Valles 

Vallis, bir vadidir. Plütonlu valles, tarihî kâşiflerin ismini almıştır. Aşağıda New Horizons'' ekibinin seçtiği resmî olmayan isimlerin listesi yer almaktadır (yukarıda listelenen temaların hepsine karşılık gelen isimler değil). Resmî olarak tasdik edilmiş isimler bu şekilde etiketlenmiştir.

 Feature  Kimin ismi verildiği  İsmin tasdiki Heyerdahl Vallis  Thor Heyerdahl, Norveçli maceraperest ve etnograf  — Hunahpu Valles  Hunahpu, one of the mythological Maya Hero Twins  2019-05-30 Kupe Vallis  Kupe, Yeni Zelanda'nın efsanevi kaşifi  —

Ayrıca bakınız
 Plüton'un coğrafyası
 Plüton'un jeolojisi

Kaynakça

*
Kategori:Plüton
Kategori:Plüton'un coğrafyası