Bitlis (il)

Bitlis İli, Türkiye'nin Doğu Anadolu Bölgesi'nin Yukarı Murat-Van Bölümü'nde yer alır. İlin doğusunda Van Gölü'nün büyük bir kısmına sahip olan komşusu Van, kuzeyinde Muş ve Ağrı, güneyinde Siirt ve batısında ise Batman illeri bulunmaktadır.

İlin nüfusu 359.808'dir. Bu nüfusun %65,1'i şehirde yaşamaktadır (2020 sonu). İlin yüzölçümü 8.294 km2'dir. İlde km2'ye 42 kişi düşmektedir. (Bu sayı Güroymak'ta 94'tür.) İlde yıllık nüfus artış oranı %0,83 olarak gerçekleşmiştir. İl merkezinin deniz seviyesinden yüksekliği 1.605 metredir.

4 Şubat 2021 TÜİK verilerine göre, Bitlis'te 7 ilçe ve 13 belediye ile bu belediyelere bağlı 123 mahalle ve 348 köy bulunmaktadır.

Bitlis'in plaka kodu 13'tür.

Bitlis adı, Makedonya Kralı Büyük İskender'in şehirdeki kaleyi yaptırdığı komutanlarından Bedlis'ten gelmektedir. İl, tarihi yapıların yoğunlukta olduğu bir vadi içinde kurulduğu için “Vadideki Güzel Şehir” olarak anılır.

 Tarihçe 
Bitlis, MÖ 1400'lü yıllarından itibaren Urartular'ın yerleşim alanıydı. MÖ 1280 yılında, Asur krallarından I. Salmanassar'ın döneminden sonra, Van Gölü çevresindeki dağlık alanlara yerleşen Urartular, MÖ 11. yüzyıla kadar bölgede egemenliklerini sürdürmüşlerdir. Bu tarihten sonra bölge, 7. yüzyıla kadar Asurluların, ardından da 6. yüzyıla kadar Medlerin yönetiminde kalmıştır. Bitlis, daha sonra Pers Krallığı'nın kurulmasının ardından, II. Darius döneminde ele geçirilmiştir. MÖ 4. yüzyılda Makedonya Kralı Büyük İskender'in yönetimi altına giren ve MS 2. yüzyılda Roma İmparatoru Trajan tarafından ele geçirilen Bitlis, 7. yüzyıla kadar Doğu Roma (Bizans) yönetiminde kaldı.

Türklerin 10. yüzyılla birlikte başlayan Anadolu akınları sırasında önemli bir uğrak yeri haline gelen Bitlis, Türklerin Anadolu'ya açılmasında çok önemli bir rol üstlenmiştir. Onuncu yüzyılda Bitlis, Bizans ile Mervanîler devletleri arasında bir sınır şehri oldu. Bu dönemde Bitlis, Mervanîler'in kontrolü altındaydı. Mervanîler'den sonra Bitlis, 1085 yılında Selçukluların eline geçti. Selçukluların ardından Bitlis, Dilmaçoğulları ve Ahlatşahlar'ın kontrolüne geçti, ardından Eyyübiler tarafından ele geçirildi.
Mervanîler döneminde bölgede Kürt nüfusu artmıştır. Eyyübiler döneminde ise Harzemşahlar ve Selçuklulara karşı savunma amacıyla, Eyyübiler tarafından Hakkari'den bölgeye Kürt aşiretler iskan ettirilmiştir. Bu Kürt aşiretleri, Bitlis Emirliği'ni (Şerefhanlar Beyliği) kurmuşlardır. Bitlis, daha sonra Harzemşahlar ve Moğollar'ın saldırısına uğramıştır.

15. yüzyılın sonlarında, Akkoyunlu desteğiyle Zîrkan ve Donboli Beylikleri tarafından işgal edilen Bitlis, 1507 yılında Safeviler tarafından da işgal edilmiştir. 1514 yılındaki Çaldıran Muharebesi'nde Şerefhanlar, Osmanlı egemenliğini kabul etmiştir. Şerefhanlar, 1535 ile 1578 arasında Safeviler'in hakimiyetini kabul ettiği için bu dönemde Osmanlı yönetimine girmiştir. 1587 yılında Şerefhanlar'ın Osmanlı'ya katılmasıyla Bitlis, Şerefhanlar Beyliği'nin yönetimi altında Osmanlı egemenliğine girmiş ve bu aile yönetiminde 1847 yılına kadar kalmıştır. Osmanlı İmparatorluğu'nun idaresi altında Bitlis, ilim, sanat ve kültür merkezi haline gelmiştir. I. Dünya Savaşı esnasında bir süre Çarlık Rusya'sının işgali altında kalan Bitlis, Cumhuriyet'in ilanından sonra il statüsüne kavuşmuştur. Bitlis'in adının, bölgeyi imar ettiği söylenen Bedlis adlı bir komutandan geldiği rivayet edilir.

 İlçeler 
04 Şubat 2020 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 7 İlçe, 13 belediye, bu belediyelerde 123 mahalle ve ayrıca 348 köy vardır.
 Bitlis (merkez)
 Adilcevaz
 Ahlat
 Güroymak
 Hizan
 Mutki
 Tatvan

 Yönetim 

İllerde protokolde ilk sırada yer alan vali, merkezi yönetimi temsil eder ve Cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, iller düzeyindedir. Belediye Başkanı, belediye sınırları içinde ikamet eden seçmenin oyuyla seçilir. Aynı seçmen, ilçe belediye meclisi için oy kullanarak ilçelerin belediye meclislerini; ildeki bütün seçmenler ise il genel meclisi için oy kullanarak il genel meclisini oluşturur.

İl genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, %10 baraj uygulanan nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise salt çoğunluk sistemi uygulanır İl genel meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise D'Hondt Sistemine göre belirlenir (Kanun:2972-Madde:23)

İl Genel Meclisi, İl Özel İdaresinin karar organıdır, başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. Ayrıca, İl Genel Meclisi kendi içinden gizli oyla bir yıl görev yapacak 5 kişilik il encümenini seçer.

Merkezi yönetim, vali ve il müdürlerinden oluşur. İl Özel İdaresi (İl Genel Meclisi ve İl Encümeni) seçilmişlerden oluşur, vali başkanlığında görev yapar. Yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur.

Bitlis Valisi Ahmet Karakaya, 1977 Kastamonu doğumludur. Eylül 2024'te Sancaktepe kaymakamı iken bu göreve atanmıştır.

Bitlis Belediye Başkanı, 1975-Bitlis doğumlu Nesrullah Tanğlay (AK Parti), 31 Mart 2024 yerel seçimlerinde %38,23 oy oranıyla seçilmiştir.

2019 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre Bitlis İl Genel Meclisi üye sayısı, 13 AK Parti, 9 HDP, 1 Saadet Partisi ve 1 DP olmak üzere 24'tür. Bitlis Belediye Meclisi ise 14 AK Parti, 8 HDP ve 3 Saadet Partisi'ne ait olmak üzere 25 üyeden oluşur.

2023 Türkiye genel seçimleri sonucuna göre Bitlis'in Türkiye Büyük Millet Meclisindeki millertvekili sayısı 3'tür: YSP/HDP (Hüseyin Olan ve Semra Çağlar Gökalp) ve AK Parti (Turan Bedirhanoğlu).

 Yerel seçimler 
 Bitlis Belediyesi Yıl  Belediye Başkanı  PartiOy Oranı 1963 Adil ŞerefhanoğluCHP%66,94 1968 Ziya FıratAP%48,72 1973 Adil ŞerefhanoğluBağımsız%42,61 1977 Ahmet Muzaffer GeylaniCHP%70,91 1984 Ahmet Muzaffer GeylaniSODEP%36,05 1989 Ahmet Muzaffer GeylaniANAP%51,75 1994 Yaşar BurhanRP%28,90 1999 Yaşar BurhanFP%23,37 2004 Cevdet ÖzdemirAK Parti%28,94 2009 Fehmi AlaydınAK Parti%42,80 2014 Hüseyin OlanBDP%43,80 2019 Nesrullah TanğlayAK Parti%43,80 2024 Nesrullah TanğlayAK Parti%38,23

 Genel seçimler 
 Yıl  Parti   Oy Oranı 1983  MDP  %65,60 1987  ANAVATAN  %43,80 1991  ANAP  %31,28 1995  RP  %29,00 1999  FP  %20,82 2002  DEHAP  ℅29,55 2007   AK Parti  %58,80 2011  AK Parti  %50,70 Haziran 2015  HDP  %59,40 Kasım 2015  HDP  %48,60 2018   AK Parti  %44,80 2023   YSP  %39,80

 Nüfus 

Güncel Nüfus Değerleri (TÜİK 9 Şubat 2026 verileri)

Bitlis ili nüfusu: 360.423'dür. Bu nüfusun %73,25'i şehirlerde yaşamaktadır (2025 sonu). İlin yüzölçümü 8.294 km2dir. İlde km2ye 43 kişi düşmektedir. (Bu sayı Güroymak'ta 96'dır.) İlde yıllık nüfus artışı  %0,17 olmuştur. Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Merkez (%1,66) - Mutki (%-4,03)

09 Şubat 2026 TÜİK verilerine göre 7 ilçe, 13 belediye, bu belediyelerde 124 mahalle, ayrıca 354 köy bulunmaktadır.

2025 yılı sonunda Bitlis ili ve ilçelerinin yerleşim yeri ve nüfusla ilgili sayısal bilgileriİlçeNüfus 
2024Nüfus  
2025FarkNüfus  
Artışı %Belediye  
SayısıMahalle
SayısıKöy  
SayısıKöy  
NüfusuŞehir 
nüfusuŞehirde 
oturan %Alanı  
 km2 km2'ye 
düşen kişiAdilcevaz29.29028.769 -521 -1,782152811.55517.21459,84158618Ahlat45.09645.6375411,20215268.95036.68780,39115340Güroymak49.09049.3722820,573292611.32938.04377,0551596Hizan31.03029.948 -1.082 -3,491107916.12613.82246,15102129Merkez73.67874.9041.2261,662227713.59761.30781,85106470Mutki27.87226.748 -1.124-4,032116118.9347.81429,21106925Tatvan103.752105.0451.2931,251225715.93489.11184,83188556Bitlis359.808360.4236150,171312435496.425263.99873,25829343

 İlin yıllara göre nüfusları 

 Kültür 

 Tarihi Yapılar              

 Kaleler 

 Tatvan Kalesi
 Ahlat Kalesi
 Adilcevaz Kalesi
 Bitlis Kalesi
 Kef Kalesi

 Camiler 

 Ulu Cami-Bitlis
 Gökmeydan Cami
 Şerefiye Külliyesi Ve Cami
 Adilcevaz Tuğrul Bey Cami
 Ahlat İskender Paşa Cami

 Medreseler 
küçükresim|upright=1.05|İhlasiye Medresesi (Ocak 2014)
 İhlasiye Medresesi
 Yusufiye Medresesi

 Tarihi Köprüler 
 Narlıdere Köprüsü
 Ahlat Emir Bayındır Köprüsü

 Hanlar 
 El Aman Hanı
 Hazo Han
 Papşin Hanı

 Türbeler 
 Emir Bayındır Kümbeti
 Emir Ali Kümbeti
 Usta Şagirt Kümbeti
 Çifte Kümbet
 Abdurrahman Gazi Türbesi
 Şeyh Babo Kümbeti
 Küfrevi Türbesi
 Kalender Baba Kümbeti

 Müze ve ören yerleri 
 Bitlis Etnografya Müzesi
 Ahlat Müzesi
 Ahlat Selçuklu Mezarlığı
 Ahlat Harabeşehir Kaya Evleri
 Aghperig Manastırı

 Din 
Ortodoks Hristiyan azizi Türk Nikolas bu şehirlidir.

 Konum 

Konum BilgileriİlçeKuruluş  Yılıİçişleri Bakanlığı- İller İdaresi Genel MüdürlüğüÖnceden bağlı olduğu ilçeAlanı  km²Rakım mt.Merkeze  Uzaklık kmkarayolları Genel MüdürlüğüUlaşan YollarBitlis Merkez1.0641.637/-13, , Adilcevaz1953Ahlat1.5861.68385/-11, AhlatCumh.önce1.1531.70362/-11, , Güroymak1987Merkez5151.30833-31Hizan1936Merkez1.0211.47252=>=>=>MutkiCumh.önce1.0691.48621-13=>Tatvan1936Ahlat1.8851.65625-32, /-12BİTLİS1935MUŞ8.294

 Spor 

2018-19 sezonunda BAL'da Özgüzeldere Spor yer almaktadır. Türkiye Kadınlar Voleybol İkinci Ligi de Bitlis Gençlik Spor (çekildi), erkeklerde TÜRŞAD yer almaktadır. Türkiye Erkekler Voleybol Bölgesel Ligi'nde 2 takım bulunmaktadır.

Futbol Türkiye Kupası'nda Özgüzeldere Spor, 3. turda Kastamonuspor 1966'a elenmiştir.

Bitlis'in önemli spor tesisleri: Bitlis 8 Ağustos Stadyumu (2.550), Tatvan Spor Salonu (500), Merkez Çiftkaya, Rahvan, Dideban, Tatvan Nemrut ve Yumurtatepe, Ahlat Serinbayır olmak üzere 7 adet kayak merkezi bulunmaktadır.
 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Bitlis Valiliği


Kategori:Urartu kentleri
Kategori:İl taslakları