1. Lig play-offları

1. Lig play-offları, 1. Lig'de fikstür tamamlandıktan sonra Süper Lig'e yükselecek son takımı belirlemek için oynanan maçlara verilen ad.

Güncel sistemde 1. Lig'i 3, 4, 5, 6 ve 7'nci bitiren takımlar play-off'a kalmakta, 3. doğrudan finale gitmekte, ilk turda 4'üncü ile 7'nci ve 5'inci ile 6'ncı seri başı takımın sahasında tek maç usulü karşılaşmaktadır. Rakibini eleyerek ilk turu geçen iki takım arasından çift maçlı eleme usulüyle finalist belirlenir. TFF'nin belirlediği tarafsız bir sahada tek maç üzerinden oynanan final maçını kazanan takım Süper Lig'e yükselmektedir.

 Tarihçe 

İlk kez 1963-64 sezonunda oynanmaya başlanan 1. Lig'de Süper Lig'e yükselecek takımları belirlemek için değişik sistemler uygulanmıştır. Tek ligden o zaman Süper Lig'den düşen takım sayısına göre bir, iki veya üç takımın çıktığı, grup sistemine geçilip grup birincilerinin çıktığı, gruplarda belli sırayı alan takımların Yükselme grubu adı altında tekrar mücadele ettiği sistemlerle beraber yükselecek son takımı belirlemek için play-off sistemi de kullanılmıştır.

1. Lig'de play-off sistemi ilk kez 1978-79 sezonunda uygulanmıştır. Bu sezonda 16 takımdan oluşan Kırmızı Grup ve 15 takımdan oluşan Beyaz Grup'un birincileri Süper Lig (o zamanki adıyla Türkiye 1. Futbol Ligi)'e çıakrken, gruplarını ikinci sırada bitiren Kayserispor ve MKE Ankaragücü Yükselme maçı oynamış ve bu maçta Ankaragücü'nü 3-0 yenen Kayserispor üst lige yükselen son takım olmuştur. Bu sistem ertesi sezon olan 1979-80 sezonunda uygulandıktan sonra bir daha uygulanmamıştır.

upright=1|küçükresim|sol|Boluspor ile Eskişehirspor'un BJK İnönü Stadyumu'nda karşılaştığı 2008 Play-off final maçında tribünler.1. Lig'de sonraki play-off maçları 1993-94 sezonundan 2000-01 sezonuna kadar yapıldı. Bu yıllar arasındaki sistemde ise onar takımdan oluşan 5 kademe grubunda maçlar tamamlandıktan sonra gruplarını ilk iki sırada bitiren takımlar Yükselme Grubu'na kalıyor ve burada çift devreli lig usulüyle karşılaşırken, 5 kademe grubunda kalan takımlar kendi gruplarındaki takımlarla kademe gruplarında topladıkları puanlar silinmeden Klasman Grubu adı altında oynamaya devam ediyorlardı. Yükselme ve Klasman grupları sona erdiğinde Yükselme grubundaki ilk iki takım üst lige çıkarken, burada 3.,4. ve 5. sırayı alan takımlarla Klasman gruplarını birinci bitiren 5 takımın katıldığı 8'li play-off sonrasında final maçını kazanan takım üst lige yükselen son takım olarak belirleniyordu.

1993-94 sezonunda ise Süper Lig'deki takım sayısının 16'dan 18'e çıkarılması sebebiyle Yükselme grubunu ilk iki sırada bitiren Petrol Ofisi GSK ve Denizlispor'un yanı sıra 3. bitiren Vanspor'da üst lige yükselmiş, bunun yanı sıra oynanan play-off'lar sonucu finale yükselen Antalyaspor ve Adana Demirspor'unda üst lige çıkmasıyla tam 5 takım üst lige yükselmiştir.

2001-02 sezonunda ligin adının Türkiye 2. Futbol Ligi'nden 2. Futbol Ligi A Kategorisi olarak değişmesinden sonra play-off sistemi kaldırılmış, 2005-06 sezonuna kadar 18 takımlı (ilk sezon 20 takım) ligde ilk üç sırayı alan takımlar Süper Lig'e yükselmiştir.

2005-06 sezonundaysa ligin adı bu kez Lig A oldu ve play-off sistemi tekrar getirildi. Bu sistemde 18 takımlı ligde ilk iki sıra direkt olarak Süper Lig'e yükselirken, 3., 4., 5. ve 6. sırayı alan takımlar play-off'a kaldı. Federasyonun belirlediği tarafsız bir sahada tek maçlı eleme sistemine göre oynanan play-off'larda yarı finalde 3. sırayı alan takım 6. sıradki, 4.sırayı alan takım ise 5. sıradaki takımla oynuyor ve bu maçları galip bitiren takımalr finale yükseliyordu. Yine tek maç üzerinden oynanan finali kazanan takım üst lige yükselen son takım oluyordu.

2009-10 sezonuna kadar bu sistem devam ederken 2009-10 sezonunda play-off'a kalan takımlar Yükselme grubu adı altında tarafsız sahada tek devreli lig usulü karşılaştılar ve bu grubu birinci bitiren Konyaspor Süper Lig'e yükselen takım oldu.

2010-11 sezonunda eski play-off sistemine geri dönüldü ancak yarı final maçlarının tarafsız sahada tek maç usulü oynanmasından vazgeçilerek deplasmanlı çift maç sistemine geçilmiş, final maçı ise eskisi gibi tarafsız sahada tek maç usulü oynanmaya devam etmiştir.

 Play-off maçları 

Yükselme maçları<center> Sezon<center> Şampiyon<center> Skor<center> Finalist<center> Stadyum<center> Yarı finalistler<center> Çeyrek finalistler<center>1978-79<center>Kayserispor   <center> 3-0 <center> MKE Ankaragücü<center> İzmir Atatürk Stadyumu<center> -<center> -<center>1979-80<center>Boluspor   <center> 3-0 <center> Düzcespor<center> İzmir Atatürk Stadyumu<center> -<center> -Ekstra play-offlar<center> Sezon<center> Şampiyon<center> Skor<center> Finalist<center> Stadyum<center> Yarı finalistler<center> Çeyrek finalistler<center>1993-94<center>Adana Demirspor    Antalyaspor<center> -<center> -<center> Ankara 19 Mayıs Stadyumu<center> Çanakkale Dardanelspor   İstanbulspor<center> Hatayspor Konyaspor Erzurumspor Bakırköyspor<center>1994-95<center>Eskişehirspor   <center> 2-1<center> Aydınspor<center> Konya Atatürk Stadyumu<center> Adanaspor  Çanakkale Dardanelspor  <center> Erzurumspor Orduspor Bucaspor Boluspor<center>1995-96<center>Zeytinburnuspor <center> 1-0<center> Diyarbakırspor<center> Ankara 19 Mayıs Stadyumu<center> Elazığspor  Kardemir Karabükspor  <center> Kemerspor Çaykur Rizespor Yeni Salihlispor Balıkesirspor<center>1996-97<center>Şekerspor   <center> 0-0  (4-2 pen.)<center> Adanaspor<center> Antalya Atatürk Stadyumu<center> Adıyamanspor  Kartalspor  <center> Bucaspor Konyaspor Zonguldakspor Mersin İdman Yurdu<center>1997-98<center>Sakaryaspor   <center> 1-0<center> İstanbul BB<center> Eskişehir Atatürk Stadyumu<center> Erzincanspor  Denizlispor  <center> Marmarisspor Ankaraspor Kartalspor Diyarbakırspor<center>1998-99<center>Göztepe   <center> 1-0<center> Çaykur Rizespor<center> Antalya Atatürk Stadyumu<center> Batman Petrolspor  Yimpaş Yozgatspor  <center> Ankaraspor Mersin İdman Yurdu Marmarisspor Kayserispor<center>1999-2000<center>Çaykur Rizespor   <center> 2-0<center> Diyarbakırspor<center> Antalya Atatürk Stadyumu<center> Aydınspor  Konyaspor  <center> Gaziantep BB Ağrıspor Kardemir Karabükspor Ankaraspor<center>2000-01<center>Malatyaspor   <center> 0-0  (4-2 pen.)<center> Sakaryaspor<center> Konya Atatürk Stadyumu<center> Kayserispor  Altay  <center> Akçaabat Sebatspor İstanbul BB Aydınspor KonyasporPlay-offlar<center> Sezon<center> Şampiyon<center> Skor<center> Finalist<center> Stadyum<center> Yarı finalistler<center> Çeyrek finalistler<center>2005-06<center>Sakaryaspor   <center> 4-1<center> Altay <center> Ankara 19 Mayıs Stadyumu<center> İstanbulspor  Orduspor  <center> -<center>2006-07<center>Kasımpaşa   <center> 3-3  (7-6 pen.)<center> Altay <center> Ankara 19 Mayıs Stadyumu<center> Diyarbakırspor  Malatyaspor  <center> -<center>2007-08<center>Eskişehirspor   <center> 2-0<center> Boluspor <center> BJK İnönü Stadyumu<center> Sakaryaspor  Diyarbakırspor  <center> -<center>2008-09<center>Kasımpaşa   <center> 2-1<center> Karşıyaka <center> Yenikent ASAŞ Stadyumu<center> Altay  Boluspor  <center> -<center>2009-10<center>Konyaspor   <center> -<center> -<center> Atatürk Olimpiyat Stadyumu, Ali Sami Yen Stadyumu<center> Altay   Karşıyaka  Adanaspor     <center> -<center>2010-11<center>Orduspor   <center> 1-0<center> Gaziantep BB <center> Ankara 19 Mayıs Stadyumu<center> Çaykur Rizespor  TKİ Tavşanlı Linyitspor  <center> -<center>2011-12<center>Kasımpaşa    <center> 3-2 (uzt.)<center> Adanaspor <center> Ankara 19 Mayıs Stadyumu<center> Konyaspor  Çaykur Rizespor  <center> -<center>2012-13<center>Konyaspor   <center> 2-0<center> Manisaspor <center> Eskişehir Atatürk Stadyumu<center> Bucaspor  Adana Demirspor  <center> -<center>2013-14<center>Mersin İdman Yurdu   <center> 2-0 <center> Samsunspor <center> Fenerbahçe Şükrü Saracoğlu Stadyumu<center> Orduspor  Ankaraspor  <center> -<center>2014-15<center>Antalyaspor   <center> 2-2  (4-1 pen.)<center> Samsunspor <center> Başakşehir Fatih Terim Stadyumu<center> Adana Demirspor  Alanyaspor  <center> -<center>2015-16<center>Alanyaspor   <center> 1-1  (3-1 pen.)<center> Adana Demirspor <center> Konya Büyükşehir Belediye Stadyumu<center> Balıkesirspor  Elazığspor  <center> -<center>2016-17<center>Göztepe   <center> 1-1  (3-2 pen.)<center> Eskişehirspor <center> Antalya Stadyumu<center> Boluspor  Giresunspor  <center> -<center>2017-18<center>BB Erzurumspor   <center> 0-0  (5-4 pen.)<center> Gazişehir Gaziantep <center> Bursa Büyükşehir Belediye Stadyumu<center> Boluspor  Ümraniyespor  <center> -<center>2018-19<center> Gazişehir Gaziantep <center> 1-1  (5-3 pen.)<center> Hatayspor<center> Başakşehir Fatih Terim Stadyumu<center> Adana Demirspor  Osmanlıspor<center> -<center>2019-20<center> Fatih Karagümrük<center> 1-1  (6-5 pen.)<center> Adana Demirspor<center> Eryaman Stadyumu<center> Akhisar Belediyespor  Bursaspor<center> -<center>2020-21<center> Altay<center> 1-0<center> Altınordu<center> Atatürk Olimpiyat Stadyumu<center> İstanbulspor  Samsunspor<center> -<center>2021-22<center> İstanbulspor<center> 2-1<center> Bandırmaspor<center> Kocaeli Stadyumu<center> BB Erzurumspor  Eyüpspor<center> -<center>2022-23<center> Pendikspor<center> 2-1<center> Bodrumspor<center> Spor Toto Akhisar Stadyumu<center> Eyüpspor<center> GöztepeSakaryaspor<center>2023-24<center> Bodrumspor<center> 3-1 (uzt.)<center> Sakaryaspor<center> Yeni Adana Stadyumu<center> Çorum<center> KocaelisporBoluspor

 Kaynakça 

Kategori:1. Lig