Çanaksu, Arpaçay

Çanaksu, Kars ilinin Arpaçay ilçesine bağlı bir köydür.

 Tarihçe 

Çanaksu köyünün eski adı Kamaroani'dir. Kamaroani (კამაროანი), “gök kubbe” anlamındaki Gürcüce “kamara” (კამარა) kelimesinden türemiş olabilir. Bu yer adı, 1561-1587 dönemi olaylarını anlatan Meshuri Davitnis Kronika („მესხური დავითნის ქრონიკა“) adlı Gürcüce vakayinamede de "Kamaroani" (კამაროანი) olarak geçer. Kamaroani Türkçeye Kamarovan şeklinde girmiştir. Nitekim 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Kamarovan (قمروان) olarak kaydedilmiştir. Ortadan kalkmış bir köy olan Albuti'nin yerleşim alanı Çanaksu köyünün sınırları içinde yer alır.

Kamarvani, Orta Çağ'da Gürcistan'nın bir parçası olan Palakatsio bölgesinde yer alır. Nitekim Osmanlılar bu köyü 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde varlığı bilinen kilise de bu dönemden kalmış olmalıdır.2019 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2019 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2021, s. 48.  ISBN 978-9941-9746-3-2

Kamaroani köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterine göre, Gürcistan Vilayeti içinde Çıldır livasının Canbaz nahiyesine bağlıydı. Nüfusu 18 Hristiyan haneden oluşuyordu. Köyde, çoğunluğu Gürcü olmak üzere, Ermeniler ve Gürcüler yaşıyordu. Nitekim ispenç vergisi vermekle yükümlü erkeklerin büyük çoğunluğu Maharebel, İlia, Batata, Serapion, Gogina, Vardzel gibi Gürcü adları taşıyordu. Köyde buğday, arpa, çavdar, keten tohumu tarımı ve arıcılık ile Çıldır Gölü kıyısında yer aldığı için balıkçılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu.

Kamaroani köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde de aynı idari konuma sahipti. Hicri 1132 (1719/1720) tarihinde hasılası 9.050 akçe olan köy, Yusuf adında birine bırakılmıştı. 

Kamaroani köyü, 93 Harbi'in ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 tarihli nüfus sayımı sırasında Kamarvan (Камарванъ) adıyla kaydettiği yerleşim, Ardahan sancağının Çıldır kazasına bağlı Çala nahiyesinin dokuz köyünden biriydi. Kamarvani köyündeki 16 hanede, 70'i erkek ve 70'i kadın olmak üzere 140 kişi yaşıyordu. Bu nüfus içinde 16 hanedeki 135 kişi Karapapak ve bir hanedeki 5 kişi Kürt olarak kaydedilmiştir. Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan bölgesini gezen Gürcü gazeteci Konstantine Martvileli, Kamarvani köyünde Karapapkların yaşadığını, köyde kilise yıkıntıları bulunduğunu yazmıştır.

Kamaroani köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusların bölgeden çekilmesinin ardından Ermenistan sınırları içinde kaldı. 1920 yılında Kızıl Ordu'nun Ermenistan'ı işgalinin ardından 16 Mart 1921'de Ankara Hükümeti ile Sovyet Rusya arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla köy Türkiye'ye bırakıldı.

Kamaroani, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kamarvan (قمروان) olarak geçer. Bu tarihte köy Kars vilayetinin Çıldır kazasının Cala nahiyesine bağlıydı.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 763. 1935 genel nüfus sayımında Kamarvan köyü aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 309 kişiden oluşuyordu. Kamaroani veya Kamarvan "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Çanaksu olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Çanaksu köyünün nüfusu 613 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 183 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 357.

Konstantine Martvileli'nin 1917 yılında yıkık halde olduğunu söylediği köyün kilisesinden günümüze bir iz kalmamıştır.

Köy, 23 Kasım 1997 tarih ve 23179 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İçişleri Bakanlığı'nın 21.11.1997 tarih ve 97/48293 sayılı sınır tespit kararı ile Ardahan ili Çıldır ilçesinden ayrılarak Kars'ın Arpaçay ilçesine bağlanmıştır.

 Coğrafya 
Köy, Kars il merkezine 63 km, Arpaçay ilçe merkezine 21 km uzaklıktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2022 170 2021 202 2020 202 2019 219 2018 224 2017 225 2016 220 2015 241 2014 254 2013 266 2012 270 2011 300 2010 290 2009 299 2008 313 2007 305 2000 337 1990 497 1985 582

Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Arpaçay belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti