Herakleios Hanedanı

Herakleios (Heraklius) Hanedanı, 610-717 arasında Bizans İmparatorluğu'nu yöneten hanedan. Hanedanın kurucusu Herakleios 610-641 arasında başta kaldı. Herakleios Hanedanı ile Bizans İmparatorluğu Doğulaşmaya başladı ve Batı'dan kopuşta önemli bir evre başladı. O zamana kadar Latince konuşan, Roma gelenekleri üzerinde kurulan kurumlarını koruyan imparatorluk, bir Doğu-Grek İmparatorluğu'na dönüşmüştür. Bu sebeple kimi müellife göre, Doğu Roma'nın gerçek başlangıcı bu hanedan ile olmuştur. Latince yerine Grekçe'nin resmi dil olması ve Ortodoksluğun yükselmesi Batı'dan kopuşta başat nedenlerdi.Paul Lemerle. "Bizans Tarihi", çev. Galip Üstün, İstanbul, İletişim Yayınları, 2004: 71-81.Charles Diehl. "Bizans İmparatorluğunun Tarihi", çev. A. Gökçe Bozkurt, İstanbul, İlgi Yayınevi, 2017: 51-63.

Devlet 610-717 arasında İslamın ortaya çıkışı ve peşi sıra gelen seri İslam fetihlerine karşı mücadele etti. 628'de İslam peygamberi Muhammed, Herakleios'u İslama davet eden bir mektup ve elçi yolladı. Yermük Muharebesi (636) Bizans-Arap mücadelelerinde ilk kırılma noktasıydı. 653'e kadar İslamlık Şam, Kudüs, Mezopotamya, Kuzey Afrika ve Kilikya'nın geniş bir bölgesine yayılmıştı. 673-78 arasında İslam devleti kara ve denizden olmak üzere 5 kez İstanbul'u kuşattı ancak başarılı olamadı. 7. Yüzyılda Grejuvanın ortaya çıkmasıyla Bizans, bu savaşlarda avantajlı konuma geldi. Thema sistemi de devletin yaşadığı tehlikeler nedeniyle 7. Yüzyılda gerçek hüviyetine kavuştu.

Perslerle olan mücadele Herakleios devrinde yoğundu. İmparator 627'da Ninova, 628'de Ktesifon'da Persleri mağlup etti.  Herakleios, perslere karşı kazandığı zaferin bir hatırası olarak Bizans tarihinde ilk defa daha önce yalnızca Pers hükümdarlarına verilen Basileus ünvanını aldı. Hırvat ve Sırplar gibi Slav halkları da bu dönemde Balkanlar'da yükselmeye başlıyordu. 7. Yüzyılda Bizans için İslamlık sonrasında en büyük tehlikelerden biri de Bulgarların güçleniyor olmasıydı. Özellikle Bulgarlar Makedon Hanedanı döneminde Bulgar kasabı II. Basileios'a kadar tehlike olmaya devam edecekti.

 Mirası 
Herakleios Hanedanına mensup imparatorlar döneminde Bizans İmparatorluğu, köklü mali ve idari reformlar geçirmiştir. Devlet, Thema ile sağlam ve homojen bir askeri idare sistemine kavuşmuş ve toprağa bağlı stratiotes gücüne dayanan yeni bir ordu kurulmuştur. Vergi ödeyen köylü sınıfı oluşturulmuş ve bu sayede boş kalan toprakların ekilebilmesi amaçlanmıştır. İlerleyen yıllarda Bizans İmparatorluğu, bu dönemde yapılan reformların çevresinde şekillenmiştir. Tüm bu reformların sonucunda Bizans, Araplara ve Bulgarlara karşı kendini savunabilmiş; Anadolu ve Balkanlar'da taarruza geçebilmiştir. Bu dönemde Bizans İmparatorluğu, İranlılara ve Avarlara karşı kazandığı zaferlerden sonra, Araplara karşı olan savaşların sonucunda büyük ve zengin eyaletlerinin çoğunu kaybetmiştir. Yine de çekirdek arazisini kurtarmayı başarmış ve Müslümanların, Avrupa içlerine ilerlemelerine engel olmuştur.

Tüm bunlara rağmen Bizans kültürü, Herakleios Hanedanı döneminde oldukça gerilemiştir. Bu devirde, teoloji revaçta olmuştur. Kilise giderek daha fazla güç kazanmıştır. Nitekim Herakleios "kutsal ülkenin kurtarıcısı", IV. Konstantinos "doğru inancın meşalesi", II. Justinianos ise "İsa'nın kulu" olarak anılmışlardır.
 Hükümdarlar listesi 
 Herakleios 610-641 
 Ortak imparator olarak III. Konstantinos ile, 613-641 
 III. Konstantinos 641
 Ortak imparator olarak Heraklonas ile
 Heraklonas 641
 II. Konstans 641-668
 Ortak imparator olarak IV. Konstantinos ile (654–668), ortak imparator olarak Herakleios ve Tiberios ile (659-668)
 IV. Konstantinos 668-685
 Ortak imparator olarak Herakleios ve Tiberios ile (668-681), ortak imparator olarak II. Justinianos ile (681-685)
 II. Justinianos 685-695, 705-711
 Ortak imparator olarak Tiberios ile, 706-711

 Kaynakça