Sokak sanatı

Sokak sanatı, kamusal alanda çoğu zaman resmî izin olmadan icra edilen ve genellikle sosyal ve politik mesaj verme amacı taşıyan sanatsal çalışmalardır. Başlıca türleri grafiti, tebeşir sanatı, duvar resmi, gerilla pazarlama, sokak tiyatrosu, sokak müzisyenliği ve canlı heykelliktir.

 Tarihçe 
küçükresim|İstanbul Sokak Sanatçıları Festivali'nde performans sergileyen iki sokak müzisyeni, 2025
Grafiti, sokak sanatının başlangıcı olarak görülür. İçinde grafitinin geçtiği en erken yazılı kaynak olarak Strabon‘un bir eseri gösterilir. Eserde, Tarsus'un yöneticisi Boethos‘un taraftarları tarafından duvarlara izinsiz olarak "Gençlere iş, orta yaşlılara öğüt, yaşlılara gaz" şeklinde yazıldığı belirtilir. Modern anlamda grafitinin ortaya çıkması ve yaygınlaşması 1960‘larda olmuştur. 1980'ler-1990'larda grafiti stilleri katlanarak arttı. Grafitide tasarım teması yazı iken zamanla resimler, logolar, stilleri içeren diğer sokak sanatı türleri ortaya çıktı.

"Sokak sanatı" terimi ilk defa 1985'te Allan Schwartzman‘ın kitabının adı olarak kullanıldı.  Sokak sanatı literatürde kimi zaman grafitinin alt türü kimi zamansa grafitiyi de içinde barındıran bir üst tür olarak değerlendirilmiştir.

 Türler 
Grafiti, sokak sanatının öncüsüdür. Genelde keçeli kalem (marker), sprey veya bazen de fırça ile yapılır. Tasarım teması, yazıdır. Eserin niteliğinden çok nicelliği ve ne kadar zor konumlara yapıldığı önemli kabul edilir. Eserler sanattan ziyade vandallık olarak algılanabilmektedir.
Şablon sanatı, karton, metal, ahşap gibi malzemelerden hazırlanmış şablonların içinin spreylenerek veya boyanarak doldurulması ile icra edilen sanattır. Çeşitli yüzeylere  yazı, sayı, sembol, veya desen uygulamak için kulanılabilir.  Hızlı uygulanabilmesi ve bu sayede polisten kaçmayı kolaylaştırmasından ötürü 1990'ların sonlarında yaygınlaştmıştır. Bansky'nin "Balonlu Kız" adlı çalışması şablon sanatının en bilinen örneklerindendir.
sol|küçükresim|upright=0.68|Belçika'da anti-faşist çıkartma
küçükresim|Çıkartma, İstanbul'da 1 Mayıs çağrısı, 2006
Çıkartma sanatı, kamusal alana çıkartma yerleştirilmesi ile uygulanan bir sokak sanatıdır. Şablon sanatından bile daha hızlı uygulanabilir. Siyasi veya sosyal bir sorun ile ilgili yorum yapmak, bir siyasi görüşü yapmak üzere kullanılır.

Wheat Paste (Paste up), çizimin buğday unu veya nişasta ile yapılmış bir yapıştırıcı kullanılarak duvara veya herhangi bir nesneye işlendiği sokak sanatıdır.

Ters grafiti,  bir yüzeye yeni malzeme eklemektense yüzeydeki fazla malzemenin alınmasıyla meydana getirilen sokak sanatıdır. Diş fırçası, bezler, yüksek basınçlı yıkama cihazları ile ters grafiti yapılabilir.

Yosun grafiti, bir yüzeye yosun boyasının bir fırça ile sürülmesi, 4-6 hafta boyunca haftasda bir suyla nemlendirilen yosunların büyümesi ile meydana gelen sokak sanatıdır.
küçükresim|upright=0.68|Dublin'de bombalanmış bir posta kutusu.
Örgü bombardımanı, şehrin bankları, ağaçları köprüleri, heykelleri, merdivenleri  gibi insanların alanları bombardıman örgülerle  işgal edip kamusal alanları daha insani, daha kişisel kılmak ve geçenleri provoke etmek amacıyla yapılan sokak sanatıdır.

Tebeşir sanatı, tahta, kaldırım veya benzeri bir yüzeyde tebeşirle görsel sanat eseri yaratmaktır. Yok olma ihtimali diğer sokak sanatı türlerine göre daha yüksektir.

Mozaik sokak sanatı, cam, taş, metal, ahşap, seramik gibi malzemelerden küçük parçaları bir araya getirerek yapılır. 1996‘dan beri genelde Space Invaders oyunundaki pikselli karakterleri mozaiğe dönüştürüp sokaklara yerleştiren Invaders lakalplı sanatçı, en önemli temsilcisidir.

Gerilla bahçeciliği, terkedilmiş veya ilgilenilmeyen kamusal alanlara izinsiz bitkiler dikerek bahçecilik yapılmasıdır. İstanbul'daki Gezi Parkı olayları sırasında oluşturulan Gezi Bostanı, gerilla bahçeciliği örneğidir.

Duvar resmi, kamusal alanda yapılan büyük boyutlu resimlerdir. Boyut, stil ve yasal olma durumu değişkendir. Toplum ve otoriteler tarafından grafitiye göre daha kabul edilebilir görülür.

Sokak müziği, genellikle metropollerdeki halka açık alanlarda sokak müzisyenleri tarafından bahşiş veya tebrik karşılığı icra edilen amatör müziktir.

Canlı heykellik, genellikle bir duyguya, olaya veya ifadeye dikkat çekmek, bir konuda farkındalık yaratmak üzere vücutlarının tamamını boyayarak giydikleri kostümlerle gerçek ya da hayali kişileri saatlerce hareketsiz durarak canlandımayı ifade eder.

 Ayrıca bakınız 

 Kamusal sanat

 Kaynakça 

 Ek okuma 

Robinson, David (1990) Soho Walls – Beyond Graffiti, Thames & Hudson, NY, ISBN 978-0-500-27602-0

Le Bijoutier (2008), This Means Nothing, Powerhouse Books, ISBN 978-1-57687-417-2
Bou, Louis (2006), NYC BCN: Street Art Revolution, HarperCollins, ISBN 978-0-06-121004-4
Bou, Louis (2005), Street Art: Graffiti, stencils, stickers & logos, Instituto Monsa de ediciones, S.A., ISBN 978-84-96429-11-6

Combs, Dave and Holly (2008), PEEL: The Art of the Sticker, Mark Batty Publisher, ISBN 0-9795546-0-8
Fairey, Shepard (2008), Obey: E Pluribus Venom: The Art of Shepard Fairey, Gingko Press, ISBN 978-1-58423-295-7
Fairey, Shepard (2009), Obey: Supply & Demand, The Art of Shepard Fairey, Gingko Press, ISBN 978-1-58423-349-7
Gavin, Francesca (2007), Street Renegades: New Underground Art, Laurence King Publishers, ISBN 978-1-85669-529-9
Goldstein, Jerry (2008), Athens Street Art, Athens: Athens News, ISBN 978-960-89200-6-4
Harrington, Steven P. and Rojo, Jaime (2008), Brooklyn Street Art, Prestel, ISBN 978-3-7913-3963-4
Harrington, Steven P. and Rojo, Jaime (2010), Street Art New York, Prestel, ISBN 978-3-7913-4428-7
Hundertmark, Christian (2005), The Art Of Rebellion: The World Of Street Art, Gingko Press, ISBN 978-1-58423-157-8
Hundertmark, Christian (2006), The Art Of Rebellion 2: World of Urban Art Activism, Gingko Press, ISBN 978-3-9809909-4-3
Jakob, Kai (2009), Street Art in Berlin, Jaron, ISBN 978-3-89773-596-5
Longhi, Samantha (2007), Stencil History X, Association C215, ISBN 978-2-9525682-2-7
Manco, Tristan (2002), Stencil Graffiti, Thames and Hudson, ISBN 0-500-28342-7
Manco, Tristan (2004), Street Logos, Thames and Hudson, ISBN 0-500-28469-5
Marziani, Gianluca (2009), Scala Mercalli: The Creative Earthquake of Italian Street Art, Drago Publishing, ISBN 978-88-88493-42-8
Mathieson, Eleanor & A. Tàpies, Xavier (2009): Street Artists, The Complete Guide.Graffito Books, London. ISBN 978-0-9560284-1-9
Palmer, Rod (2008), Street Art Chile, Eight Books, ISBN 978-0-9554322-1-7
Riggle, Nicholas Alden (2010), "Street Art: The Transfiguration of the Commonplaces," Journal of Aesthetics and Art Criticism, Vol. 68, Issue 3 (248–257).
Schwartzman, Allan (1985), Street Art, The Dial Press, ISBN 978-0-385-19950-6
Strike, Christian and Rose, Aaron (August 2005), Beautiful Losers: Contemporary Art and Street Culture, Distributed Art Publishers, ISBN 1-933045-30-2
Walde, Claudia (2007), Sticker City: Paper Graffiti Art (Street Graphics / Street Art Series), Thames & Hudson, ISBN 978-0-500-28668-5
Walde, Claudia (2011), Street Fonts – Graffiti Alphabets From Around The World, Thames & Hudson, ISBN 978-0-500-51559-4
Williams, Sarah Jaye, ed. (2008), Philosophy of Obey (Obey Giant): The Formative Years (1989–2008), Nerve Books UK.

 Dış bağlantılar 

 The 25 Most Popular Street Art Pieces Of 2013  

Kategori:Sokak sanatı
Kategori:Graffiti
Kategori:Kamu sanatı
Kategori:Görsel sanat akımları
Kategori:Kültür karıştırma teknikleri
Sanat