Tıva edebiyatı

Rusya Federasyonu'nun Sibirya Federal Bölgesi birimlerinden Tuva Cumhuriyetinde, Çin'in batısında Doğu Türkistan'a bağlı Altay İli'nde, Moğolistan'da Bayölke'nin Ak Sayan beldesinde yaşayan Tıvalar'ın sözlü ve yazılı edebiyat ürünleridir. Ayrıca Tıvalar gibi Türk halkları içinde geçen  Duhhalar, Hoton Türkleri, Tukalar, Tohfalar'ın sözlü ve yazılı edebiyatları da aynı edebiyat sahası içindedir.

 Doğuşu 
Türklerin milli alfabesi olan Orhun Alfabesinin kullanılmaması sonucu uzun bir dönem sözlü edebiyat görülür. 20. yüzyıla kadar yazılı bir Tuva edebiyatı ürünü pek görülmez. 20. yüzyılda kurulan Tuva Halk Cumhuriyeti (Tıva Arat Respublikazı) Tuva edebiyatına da canlılık katar. Çok sayıda Tuva edebiyatçısı yetişir.

 21. yüzyıl 
Türkçenin dallarından Tuva Türkçesi ile yazılmış olan kitaplar 21. yüzyılda basılmaya başlamıştır. Genel olarak Tuva Cumhuriyeti başkenti Kızıl'da basılan ve çevre bölgelerde de (Abakan, Novosibirsk) nadir olsa da basılan Tuva Türkçesinde yazılmış veya içinde Tuva Türkçesini anlatan eserlerin çoğunluğunu roman, şiir, hikâye türünde edebi eserler ve akademik çalışmalar oluşturur.

 Çağdaş Yazılı Tuva Edebiyatı
İlk hikâye Sambukay'ın Sözü (Sambukay'nın Çugaazı) eseri 1930 yılında Şın gazetesinde yayınlanır. Sovyet tesirinin hissedildiği yıllarda halkın gelecekteki mutlu hayatı, halkların ortak kaderi ve kardeşliği, sosyalizmin erdemleri konuları eserlerde işlenir. 1940'lı yıllarda Salçak Toka'nın İşçi Sözü (Arattın Sözü) romanı yayımlanır. 1946 yılında yayın hayatına başlayan Ulug-Hem (Ulu Kem, Yenisey) adlı edebiyat dergisinde birçok Tıvalı yazarın eserlerini yayınlar.
1951970 yıllarında ise Yuriy Künzegeş, Stefan Sarıgoğul, Sergey Pürbü dönemin önemli edebiyatçılarıdır. 1970-1990 yılları arası roman türü eserlerde artış görülmüştür. Dönemin yazarları arasında Kızılenik Kudajı, V. Serenoğul ve yine Stefan Sarıgoğul'u görmekteyiz.

Tuva dilinde kitap görüntüleri

 Dram 

 Şiir kitapları 
 Ünlü şair A.Darjay'ın Hayatın Güzü (Nazın Küzü) adlı şiir kitabı
 Ünlü şair A.Darjay'ın  Yaşamın Zor Bozkırı adlı şiir kitabı
 Çurttalganın şiriin şölü, Aleksandr Darjay şiir defteri
 Hek-Davan. Çocuklar için masal türü şiirler  
 Еkii, Hünüm. Şülüktеr. çеçеn çugааlаr. оçulgаlаr-  еkеr-ооl, kеçil-ооl. kızıl . (Tuvaca şiirler ve metinler) tıvаnınñ nоm ündürеr çеri, 2004. 264 sayfa
 Çañgıs Önçüm-uyan ırım (hikayеlеr-şiirlеr)  / Yuriy Kunzеgеş/ 2002 Kızıl / 224 sayfa

 Dış bağlantılar 
 Tıva Edebiyatı öğretim üyesi Prof. Dr. Margarita Kungaa ile söyleşi
 İngilizce-Tuvaca, Tuvaca-İngilizce sözlük
 Tuvaca ve folklorü materyalleri
 ТываВики-Tuva Vikipedisi
 Omniglot'da Eski Uygur alfabesi 
 Türk bitig - Old Turkic inscriptions, Texts, Translations
 Orkhon Alphabet page from Omniglot
 Gokturkish Keyboard by Isa SARI
 Хөх Түрүгийн Бичиг (Moğolca)
 Tuva Kiril Alfabesi ile yazmağ programı
 Tuva Türkçesinde Kitap Kapakları
  Twitter Tuva Kitap Tanıtımları 
   Tumblr Tuva Kitap Görselleri
 Tuva Dil Kitapları 
 Örgül