Opriçnina

Opriçnina, Rusya'da 1565- 1572 Korkunç İvan döneminde Çarlığa bağlı gizli polis teşkilatıdır. Görevleri Çar'a muhalif Rus aristokratlarının ve köylüleri öldürmek mallarını müsadere etmekti. Opriçina ya Ivan'a sadakatsiz olan herkesi idam etmesi emredildi ve bunu yapmak için dörde bölmek, haşlayarak öldürmek, kazığa oturtmak ve direklere bağlanan kurbanları açık ateşte kızartmak dahil olmak üzere çeşitli işkence yöntemleri kullandılar.

 Tarih 
Tarihçilere göre IV.İvanın Opriçnina'yı kurmasının sebebi Soylulara ve Din adamlarına güvenmemesiydi. Çünkü 1558 Livonya Konfederasyonuna karşı 1583' e kadar sürecek uzun bir savaş başlattı hem savaşın maliyeti hem de Kırım Tatarlarının baskınları Rusya'yı mahvetti.  1564 yılında Prens Andrey Kurbsky Litvanyalılara iltica etti ve Litvanya ordusuna Rusya'ya karşı komuta ederek Rusya'nın Velikiye Luki bölgesini harap etti. Çar diğer Rus aristokratlarında aynı şekilde kendisine ihanet etmeye hazır olduğuna inanıyordu.        

3 Ocak 1565'te Aleksandrova Sloboda'daki kalesinden iki mektup yayınladı. İlk mektup Rus Elitlerini hedef alıyordu İvan onları ihanet ve devleti soymak ile suçladı. Diğer suçlamalar ise Boyarları ve onları koruyan din adamlarına yönelikti. Sonuç olarak İvan tahttan feragat etti. İkinci mektup Moskova halkına yönelikti İvan onlara yönelik herhangi bir öfke duymadığını söyledi. Aleksandrova Sloboda ve Moskova arasında bölünmüş olan Boyar sarayı, Ivan'ın yokluğunda yönetemiyordu. Moskova halkının öfkesinden korkan Soylular ve Boyarlar İvana tahta geri dönmesi için yalvardı.        

IV. İvan, yasal sınırlamaların dışında insanları vatana ihanetten yargılayabilmesi şartıyla geri dönmeyi kabul etti. Boyar konseyinin veya kilisenin müdahalesi olmaksızın hainlerin topraklarına el koyma ve onları idam etme hakkını talep etti. Soruşturmalarını sürdürmek için İvan, opriçina'nın kurulmasını emretti. Ayrıca oprichnina'nın masraflarını karşılamak için 100.000 rublelik bir vergi topladı.        

Bazı tarihçilere göre Opriçnina'nın kurulması fikri Çarın ikinci eşi Maria Temyrukova tarafından ortaya atıldı. Zira Opriçnina da hizmet etmiş olan Alman şövalye Heinrich Von Staden anılarında şöyle yazıyordu: " O (Maria) Büyük Knez'e halkın içinden 500 arbeküzcü seçmesini onlara cömertçe para ve giysi sağlamasını tavsiye etti. Bu kişiler her gün onunla at binecek ve gece gündüz onu koruyacaklardı."        

Bu birlikte görev alanlara Opriçnik deniliyordu ve göreve başlarken bağlılık yemini etmek zorundaydılar:        

"Efendime, Büyük Knez'e ve onun krallığına, genç Büyük Knezlere ve de Büyük Prenses'e sadık kalacağıma Çar'a, krallığına, genç prenslere ve çariçeye karşı düzenlenebilecek, hakkında bilgim olan, duymuş olduğum ya da hazırlıklarını duyabileceğim herhangi bir şeytanlık konusunda sessiz kalmayacağıma yemin ederim. Ayrıca, zemşina ile yiyip içmeyeceğime ve onlarla ortak hiçbir şeyim olmayacağına yemin ederim. Yeminim üzerine haçı öperim."        

Opriçnikler siyah kıyafet giyip şapka takıyorlardı yanlarında köpek kafası ve kırbaçlarına bağlı bir çalı süpürge taşıyorlardı. köpek Çarın düşmanlarını ve hainleri bulup ısırmayı yani öldürmeyi süpürge ise onları ülke dışına süpürmeyi sembolize ediyordu.  Akdes Nimet Kurat, Rusya Tarihi, TTK, Ankara 1987, s.151

 Operasyonlar 
İlk zulüm dalgası öncelikle Rusya'nın prens ailelerini, özellikle de Suzdal'ın etkili ailelerini hedef aldı. İvan, şüpheli komplo suçlamalarıyla Boyar ailelerinin önde gelen üyelerini idam etti, sürgüne gönderdi veya işkence etti. 1566'da Opriçnina sekiz merkezi bölgeye genişletildi. Oradaki 12.000 soyludan 570'i Opriçnik oldu, geri kalanı ise sürgün edildi. Kış ortasında zemşina'ya gitmek zorunda kaldılar; onlara yardım eden köylüler idam edildi.  

1569'da Ivan Dikkatini kuzeybatıdaki Novgorod şehrine çevirdi Rusya'nın ikinci büyük şehri olan Novgorod, Moskova'daki bazı mahkum edilmiş Boyar aileleriyle bağlantılı büyük bir Soylu sınıfına ev sahipliği yapıyordu. III.Ivan döneminde şehrin yağmalanmasına rağmen, Novgorod Rusya'nın merkezi yönetiminden bağımsız bir siyasi örgütlenmeyi sürdürdü.  

IV. İvan ve bir Opriçnik birliği, Novgorod'da bir ay süren bir terör eylemi gerçekleştirdi (Novgorod Katliamı ) Opriçnikler şehre baskın düzenledi ve tüm sınıflar arasında infazlar gerçekleştirdi. Livonya seferi devlet kaynakları üzerinde önemli bir yük oluşturduğundan, İvan özellikle dini ve ticari mülkleri hedef aldı. Novgorod'dan sonra, Opriçnik birliği bitişikteki ticaret şehri Pskov'a yöneldi. Şehir nispeten daha merhametli bir muamele gördü. Oprichnikler infazları sınırladı ve öncelikle dini zenginliklere el koymaya odaklandı. 

İvan kendini "Tanrı'nın Eli" ilan ettiğinde, 300 oprichnik'i kişisel "kardeşliği" olarak seçti ve Vladimir yakınlarındaki Aleksandrovskaia Sloboda'daki şatosunda yaşamalarını sağladı. Sabah 4'te, bu seçilmiş opriçnikler İvan'ın verdiği bir vaazı dinledikten sonra günün ritüel infazlarını gerçekleştiriyorlardı. Opriçnikler, taklit ettikleri keşişler gibi dışarıdan çileci bir yaşam tarzı sürdürmeye çalışıyorlardı, ancak bu yaşam tarzı zulüm ve ahlaksızlık eylemleriyle kesintiye uğruyordu. Novgorod katliamında opriçnikler tahminen 1500 soyluyu öldürdü, ancak gerçek kurban sayısı bilinmiyor. 

Çarın zulmünden Opriçnina liderleride nasiplerini aldılar. Çar, Opriçnina liderlerlerinden Basmanov ve Viazemsky'nin Novgorod seferine katılmayı reddetmeleri üzerine dönüşünde ikisini de hapse mahkum etti ve kısa süre sonra öldüler.

 Kaldırılması 
Tarihçilere göre Opriçnina'nın kaldırılmasının çeşitli faktörleri vardı; 1571 Yılında Kırım Tatarları Moskova'ya saldırıp şehri yıkıp yaktılar Opriçnikler ciddi direniş göstermeyince gözden düştüler ve sayıları azaldı. 1572 yılında Zemşina ve Opriçnina toprakları birleştirildi ve her iki aygıtın yönetimi Boyar konseyine verildi. Bir diğer faktör ise Çar İvan rakipleri olan Soyluları ve Prensleri ortadan kaldırdığı için artık terörün gereksiz olduğunu düşünmüş olabilir. Opriçnina hukuken 1584 yılında son buldu 

Kaynakça

Kategori:Moskova Knezliği'nde siyaset
Kategori:Gizli polis