Mardin (il)

Mardin, Türkiye'nin bir ilidir. Mardin merkezli ilin nüfusu 2024 sonu 895.911'dir. Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin Dicle Bölümü'nde yer alır. Suriye ile sınır komşusudur.

Mardin'in trafik plaka numarası 47'dir.

 Coğrafya 
 Konum 
küçükresim|Mardin'den bir görünüm
Mardin ili Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin Dicle Bölümü'nde yer alır. Suriye ile sınır komşusudur. Güneyinde Suriye, batısında Şanlıurfa, kuzeyinde Diyarbakır ve Batman, kuzeydoğusunda Siirt ve doğusunda Şırnak bulunur.

Mardin ili, yaklaşık olarak 37°18′44″ kuzey enlemi ve 40°44′06″ doğu boylamı üzerinde yer almaktadır.

Mardin'in deniz seviyesinden yüksekliği 1.050 metredir.
küçükresim|Mardin panaromik görüntü.2010
 Akarsular 
İl genelindeki başlıca akarsular; Buğur Çayı, Çağçağ Suyu, Savur Çayı ve Zergan Deresidir. Derik ilçesinin Buğur köyü yakınlarında doğan Buğur Çayı 53,65 km uzunluğunda olup, akarsuyun tamamına yakını il içerisinde akmaktadır. 103 km uzunluğundaki Çağçağ Deresinin tamamı il içerisinde akmaktadır. Savur ilçesinden kaynağını alan 92 km uzunluğundaki Savur Çayının 60,5 kmlik bölümü il içerisinde akmaktadır.

 Orman ve mera arazileri 
2013 yılı verilerine göre il genelinde 126.908 hektar alanda orman arazileri görülmektedir. Orman arazilerinin büyük bölümü bozuk baltalıklardan oluşmaktadır.
Mardin ilindeki mera arazileri insan faaliyetleri nedeniyle azalmaktadır. 2011 yılı verilerine göre ilde, çayır ve meraların kapladığı alan 115.447
hektardır. Mera arazileri zayıf vasıflı olup, tarla açmaları nedeniyle azalmaktadır.

 İklim 
İl genelinde karasal iklim özellikleri görülmektedir. Kış ayları soğuk geçmektedir. Yaz aylarında güneyden gelen çöl iklimi etkisi altında olduğu için kurak geçer. İlde ölçülen en yüksek sıcaklık 42,5 °C'dir (31 Temmuz 2000). İlde ayrıca Türkiye sıcaklık rekoru kırılmıştır (48,8 °C Mardin, Kızıltepe). İlde ölçülen en düşük sıcaklık -14,0 °C'dir (22 Şubat 1985). Ayrıca bölge ilkbahar yaz gibi çöllerden gelen toz taşınımı etkisi altına girer. Derik, Nusaybin ve Savur ilçelerinde Akdeniz iklimi özellikleri de görülür. Ortalama en yüksek sıcaklık 34,9 °C ile temmuz ayında, ortalama en düşük sıcaklık 0,5 °C ile ocak ayında görülür.

 Nüfus 
1960'lı yıllarda şehre göç başlamış ve kır nüfusu oran olarak azalmaya başlamıştır. 1990 yılında dört ilçenin komşu illere bağlanmasıyla nüfus %14,4 oranında azalmıştır. 2000 nüfus sayımında ilk defa kır nüfusu, kent nüfusunun gerisinde kalmıştır. Bunda en önemli etkenler ekonomik kaygılar ve 90'lı yıllarda başlayan terör faaliyetleridir. Güvenlik kaygıları nedeniyle hem ildeki kırsal kesimlerden, hem de diğer illerden Mardin şehrine göç hareketleri başlamıştır.

Şehir nüfusu oranı %60, kırsal nüfus oranı %43'tür. Nüfusu en yüksek ilçeler sırasıyla Kızıltepe, Merkez, Nusaybin ve Midyat'tır. Genç bir nüfus yapısına sahiptir. 2000 yılına göre 15 yaşın altındaki nüfusun oranı %44,8'dir.

Türkiye'deki en farklılaşmış nüfusa sahip illerinden biridir. İlde Kürtler, Hristiyan Süryaniler, Sünni Araplar, Türkler, Yezidiler ve Ermeniler yaşamaktadır. Zaman içinde Süryani ve Yezidi nüfusu göçler sebebiyle azalmıştır. Lübnan'ın başkenti Beyrut'ta
Mardin ve Midyat bölgesinde az sayıda Süryani yaşamaktadır. Bölgede birçok Süryani Manastırı ve Kilisesi vardır: Deyrüzzaferân Manastırı, Mor Gabriel, Mor Yakub ve Meryem ana Kilisesi.
Mardin Protestan Kilisesi'nin dış kapısı|küçükresim|sağ

Güncel Nüfus Değerleri (TÜİK 9 Şubat 2026 verileri)

Mardin il nüfusu: 903.576 (2025 sonu). İlin yüzölçümü 8.779 km2dir. İlde km2ye 103 kişi düşmektedir. (Yoğunluğun en fazla olduğu ilçe: 225 kişi ile Artuklu'dur.)

İlde yıllık nüfus artış oranı %0,86 olmuştur. Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Yeşilli (%62,87) - Savur (-%3,66)

09 Şubat 2026 TÜİK verilerine göre 10 ilçe ve belediye, bu belediyelerde toplam 701 mahalle bulunmaktadır. 
2025 yılı sonunda Mardin ili ve ilçelerinin yerleşim yeri ve nüfusla ilgili sayısal bilgileriİlçeNüfus 2024Nüfus 2025FarkDeğişim %Mah.Say.Alanı  km2YoğunlukArtuklu197.776198.7189420,4891885225Dargeçit27.40626.675 -731 -2,674051951Derik62.40161.553 -848 -1,3680138145Kızıltepe275.460275.217 -243 -0,091831236223Mazıdağı37.47037.381 -89 -0,245385044Midyat124.543125.7911.2481,00721241101Nusaybin119.499119.559600,05821079111Ömerli14.06614.112460,334545831Savur24.29423.404 -890-3,664196224Yeşilli12.99621.1668.17062,8714168126MARDİN895.911903.5767.6650,867018779103

 Ekonomi 
upright=0.91|küçükresim|Ekili tarım alanları, Güney Mardin
Ekonomisi tarım, hayvancılık ve ticarete dayalıdır. 2001 yılına göre ildeki iktisadi faaliyetlerin %66,8'i tarım, çiftçilik ve hayvancılık alanlarında gerçekleşmiştir. Suriye sınırındaki organik tarıma elverişli topraklar mayınlı olması nedeniyle Mardin ekonomisine katkı sağlamamaktadır. Tarımdan sonraki en önemli sektörü devlet hizmetleri oluşturmaktadır. 2001 yılına göre ilde kişi başına düşen gayri safi yurt içi hasıla 983 Dolardır.

İlde "Mardin Serbest Bölgesi" ve "Mardin Organize Sanayi Bölgesi" adlarında üretim ve sanayi bölgeleri bulunmaktadır. Bölgenin en önemli projesi olan Güneydoğu Anadolu Projesi'nin tamamlanamaması nedeniyle tarım ürünlerine dayalı sanayi gelişmemiştir. Sanayinin toplam gelir içindeki payı %5,5'tir.

İlde kültür turizmi, inanç turizmi imkânları olmasına karşın Mardin ekonomisinde önemli bir yere sahip değildir.

 Konum 

Konum BilgileriİlçeKuruluş Yılıİçişleri Bakanlığı- İller İdaresi Genel MüdürlüğüÖnceden bağlı olduğu ilçeAlanı km²Rakım mt.Merkeze kmKarayolları Genel MüdürlüğüUlaşan YollarArtuklu2012Merkez8859381-11, -01, -13, Dargeçit1987Midyat519902113-12 (Midyat)=>DerikCumh.önce1.38179972/-28=>Kızıltepe1929Merkez1.23648524/-28, -11, Mazıdağı1937Derik8501.04848-10=>MidyatCumh.önce1.24194463-02, -12, ,, NusaybinCumh.önce1.07947561/-30, Ömerli1953Savur4581.08924-01SavurCumh.önce96287746-01=>Yeşilli1990Merkez1688229-01MARDİNCumh.önce8.780938

 Kültür 
2010 yılından beri bienal düzenlenmektedir.
 Etkinlikler 
 Mardin Film Festivali

 Müzeler 
 Mardin Müzesi
 Sakıp Sabancı Mardin Kent Müzesi

 Cami ve medreseler 
küçükresim|Mezopotamya vadisi önünde Mardin Ulu Camii
 Latifiye Camii
 Melik Mahmut (Savurkapı) Camii
 Eminüddin Medresesi
 Harzem Medresesi
 Hatuniye Medresesi
 Sultan İsa Medresesi (Zinciriye Medresesi)
 Sultan Kasım Medresesi ve Kümbeti
 Şehidiye Medresesi
 Mardin Ulu Camii
 Zairi Camii
 Zeynel Abidin Cami
 Koçhisar Ulu Camii (Kızıltepe Ulu Camii)

 Manastırlar ve kiliseler 
sağ|upright=0.91|küçükresim|Deyrüzzaferân Manastırı
 Mor Behnam Kilisesi (Kırklar), Mardin şehrindedir.
 Meryemana Kilisesi, Mardin şehrindedir.
 Mor Yusuf Kilisesi (Surp Hovsep), Mardin şehrindedir.
 Mor Efrem Manastırı, Mardin kent merkezindedir.
 Mor Petrus - Mor Paulus Kilisesi, Mardin kent merkezindedir.
 Mort Şmuni Kilisesi, Mardin kent merkezindedir.
 Surp Kevork Kilisesi, Mardin kent merkezindedir.
 Mor Hürmüzd Keldani Kilisesi, Mardin kent merkezindedir.
 Mor Mihael Manastırı, Mardin kent merkezinin güneybatısındadır.
 Deyrüzzaferân Manastırı, şehir merkezine 5 km. mesafededir. Milattan önceki dönemlere ait bölümleri olmakla birlikte, dördüncü yüzyılın sonlarında yapıldı. Geçmişte farklı isimlerle, 15. yy'dan günümüze ise Za'ferân olarak bilinen manastır 1293-1932 yılları arasında Süryani Patriklik merkezlerinden biriydi. 
 Deyrulumur Manastırı, Midyat ilçesi, Yayvantepe mahallesi yakınlarındadır. 397 yılında yapılan manastır, tarih boyunca dört farklı isimle anıldı. 615 yılından 1049 yılına kadar Turabidin Metropolitlik merkezi olan manastır, bu sıfatını 1915 yılına kadar korudu.
 Mor Yakup Manastırı, Nusaybin ilçesi merkezindedir.
 Meryemana Manastırı, Midyat, Mardin ilçesinin Anıtlı mahallesindedir.
 Mor Dımet Manastırı, Savur ilçesinin Dereiçi mahallesindedir.
 Mor Evgin Manastırı, Nusaybin ilçesindedir.
 Deyrulzafaran Manastırı, Artuklu

 Kaleler 
Mardin Kalesi
Kız Kalesi (Kalat'ül Mara-Lorna Jurek), Merkez ilçeye bağlı Eskikale mahallesindedir
Erdemeşt Kalesi
Arur Kalesi
Dara Kalesi (Daras Anastasiupolis), Merkez ilçeye bağlı Oğuz mahallesindedir.
Rabbat Kalesi, Derik ilçesine bağlı hisaraltı mahallesindedir.
Dermetinan Kalesi, Mazıdağı, Mardin ilçesine bağlı Gümüşova mahallesindedir.
Zarzavan Kalesi (Sammachisacane), Mardin, Diyarbakır yolu üzerindedir.
Savur Kalesi, Savur ilçesi merkezindedir.
Aznavur Kalesi, Nusaybin ilçesi merkezindedir.
Rahabdium Kalesi (Hafemtay), Nusaybin ilçesi merkezindedir.
Merdis Kalesi (Mardin), Nusaybin ilçesi merkezindedir.
Haytam Kalesi (Turbdin - Dimitriyus) Nusaybin ilçesindedir.
El Nıhman Kalesi, Yeşilli ilçesine bağlı Bülbül mahallesindedir.

 El sanatları 
upright=0.91|küçükresim|Gümüş İşciliği, Telkârî
 Telkârî
 Taş İşlemeciliği
 Bakırcılık
 Ahşap Oymacılığı
 Semercilik
 Bitkisel Sabunculuk
 Ev Şarapçılığı

 Diğer 
 Kayseriye Çarşısı
 Cihangirbey Zaviye ve Türbesi

 Spor 

2018-2019 Sezonu sonunda, futbolda BAL'daki tek takım Mardin BŞB grup 2.si olmuştur.

Futbolda 2020-2021 Sezonu içinde şu an Misli.com TFF 3. Ligde Mardin Fosfat Spor mücadele etmektedir.

Basketbol kadın 1. ligde Mardin BŞB lig 6.sı olmuştur. Federasyon kupasında ise Yarı final sonu kupa 5.si olmuştur.

Voleybolda kadınlar 1. Liginde Mardin BŞB, grup 10.su olmuştur. Mardin'in erkekler 2. liginde 10 takımı, kadınlar 2. Liginde 3 takımı yer almıştır. Bölgesel ligde 13 takımı vardır.

Hentbol kadınlar 1. ligindeki Mardin BŞB, süper lige yükselmiştir. Ligdeki diğer takım 1947 Sağlık ve SK. lig 5.si olmuştur. Erkekler 2.ligde 1903 Mardin Spor da lig 5.si olmuştur.

Önemli spor tesisleri: 21 Kasım Stadyumu (5.700) ve Artuklu Yeni Spor Salonu (2.300)'dur.

 Yönetim 

upright=0.91|küçükresim|Mardin'in İlçe Haritası

 Merkezi yönetim 
Büyükşehir illerinde merkezi yönetim vali, il müdürleri ve il danışma kurulundan oluşur.

Mardin, bir büyükşehirdir. Bu özelliğine göre yönetimi belirlenmiştir. Protokolde ilk sırada yer alan vali, merkezi yönetimi temsil eder ve cumhurbaşkanı tarafından atanır.

Büyükşehir yapılan illerde, İl Genel Meclisi, yetki ve görevlerini Büyükşehir Belediye Meclisi'ne devretmiş ve kaldırılmıştır.

Mardin Valisi 1976-Elazığ doğumlu Tuncay AKKOYUN, Ağustos 2023/376 sayılı kararla Karaman Valisi iken atanmıştır.

Vali ve kaymakamlara ait bilgiler Mardin'in ilçeleri sayfasında gösterilmiştir

 Yerel yönetim 
Büyükşehir belediyelerinde yerel yönetim; büyükşehir belediye başkanı, büyükşehir belediye meclisi ve büyükşehir belediye encümeninden oluşur.

Yerel yönetimi temsil eden Büyükşehir Belediye Başkanı, ildeki tüm seçmenlerin oy çokluğu ile seçilir. Yerel seçimlerde İlçe Belediye Başkanı ve İlçe Belediye Meclisi için de oy kullanılarak ilçelerin belediye meclisleri oluşur. İlçe Belediye meclislerinden alınan üyelerle (başkan kontenjanı, ilçe nüfusu ve parti oy oranına göre) de Büyükşehir Belediye Meclisi oluşur. Bu mecliste ilçe belediye başkanları da yer alır. Meclisin başkanı Büyükşehir Belediye Başkanı'dır.

Büyükşehir belediye encümeni, belediye başkanının başkanlığında, belediye meclisinin kendi üyeleri arasından bir yıl için gizli oyla seçeceği beş üye ile biri genel sekreter, biri malî hizmetler birim amiri olmak üzere belediye başkanının her yıl birim amirleri arasından seçeceği beş üyeden oluşur. (5216 saylı kanun 16.madde)

2019 Türkiye yerel seçimleri sonunda Mardin Büyükşehir Belediye Başkanlığını kazanan Ahmet Türk (HDP), 19 Ağustos 2019 tarihinde görevden alınmış, yerine Mardin Valisi Mustafa Yaman kayyum olarak atanmıştır.

Diğer ilçelerden Derik, Kızıltepe, Mazıdağı, Nusaybin ve Savur'un HDP'li belediye başkanları da göreve geldikten sonra İçişleri Bakanlığı tarafından görevden alınmış, yerlerine ilçe kaymakamları kayyum atanmıştır.

Son durumda 10 ilçe belediyesinin 5'ini kayyum olarak atanan kaymakamlar, 5'ini de Ak Partili belediye başkanları yönetmektedir.

Mardin Büyükşehir Belediye Meclisi bazı üyelerin görevden uzaklaştırılması nedeniyle belirsizleşmiştir

Büyükşehir ve ilçe belediye başkanlarına ait bilgiler Mardin'in ilçeleri sayfasında gösterilmiştir.

Büyükşehir ve ilçe belediyeleri 2019 yerel seçim sonuçları aşağıdaki gibidir.

Mardin Belediyeleri 2019 Yerel Seçim Sonuçları
İlçeGeçerli oySeçilen BaşkanEn yakın rakipAdıPartisiAldığı oyOranıAdıPartisiAldığı oyOranıBüyükşehir371.334Ahmet TürkHDP208.85456,24Mehmet Vejdi KahramanAKPARTİ143.06038,53Artuklu79.398Abdulkadir TutaşiAKPARTİ42.46453,48Nurettin TurğayHDP30.49438,41Dargeçit13105Mehmet Cüneyt AksoyAKPARTİ6.63050,59Ahmet İnciHDP5.96645,52Derik28.763Mülkiye EsmezHDP19.94469,34Şeyhmus NecimoğluAKPARTİ8.08028,09Kızıltepe112.473Nilüfer Elik YılmazHDP79.23970,45Şukrü CevheroğluAKPARTİ28.76425,57Mazıdağı16.983Nalan ÖzaydınHDP9.57956,40İbrahim AtlıAKPARTİ6.27736,96Midyat46.801Veysi ŞahinAKPARTİ27.11157,93Osman DemirciHDP16.26234,75Nusaybin44.779Semire NergizHDP34.66677,42Mehmet Hadi HamidiAKPARTİ8.43718,84Ömerli7.756Hüsamettin AltındağAKPARTİ4.62959,68Cuma TurğayHDP2.17127,99Savur12.027Gülistan ÖncüHDP5.77548,02Oğuzhan Sönmez KayaAKPARTİ5.00941,65Yeşilli6.923Hayrettin DemirAKPARTİ3.50350,60Enver SağlamSP3.37648,76
31 Mart 2024 yerel seçimlerinde Mardin'de Demokratik Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) adayı Ahmet Türk, %57,40 oy alarak belediye başkanı seçilmiştir.

 Eğitim 
Diyarbakır yolu üzerinde, Mardin şehir merkezinde yer alan Mardin Artuklu Üniversitesi 2007 yılında kurulmuş ve 2007-2008 döneminde eğitim öğretime başlamıştır.

 Altyapı 
küçükresim|Mardin ilinin Türkiye'deki ilçeleri haritası

 Sağlık 
Mardin ilinde Sağlık Bakanlığı'na bağlı 11 hastane bulunmaktadır. Mardin şehir merkezinde Mardin Devlet Hastanesi, Mardin Kadın Doğum ve Çocuk Hastanesi ve Mardin Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi bulunmaktadır. Derik ilçesinde Derik Devlet Hastanesi, Dargeçit ilçesinde Dargeçit Devlet Hastanesi, Kızıltepe ilçesinde Kızıltepe Devlet Hastanesi, Mazıdağı ilçesinde Mazıdağı İlçe Hastanesi, Midyat ilçesinde Midyat Devlet Hastanesi, Nusaybin ilçesinde Nusaybin Devlet Hastanesi, Ömerli ilçesinde Ömerli İlçe Entegre Hastanesi, Savur ilçesinde Savur İlçe Entegre Hastanesi sağlık hizmeti sağlamaktadır. Özel kurum olarak Mardin şehir merkezinde 1 hastane hizmet vermektedir.

 Ulaşım 
Kızıltepe ve Nusaybin ilçelerinden geçen doğu-batı yönündeki  karayolu, ildeki en önemli karayoludur. Şanlıurfa ve Şırnak illerinden bu yolla ulaşılabilir. Şehir merkezine 20 km uzaklıktaki Mardin Havalimanı'na Türkiye içi tarifeli uçak seferleri düzenlenmektedir.

 Ayrıca bakınız 
 Mardin ilindeki yerleşim yerleri listesi

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

T.C. Mardin Valiliği