Teb

Teb, Thebes, Thebai () veya  Mısır dildeki adıyla Waset, Nil Nehrinin kıyılarına kurulmuş ve Akdeniz'in yaklaşık olarak 800 km güneyinde yer alan Antik Mısır'ın önemli şehirlerinden biridir. Yukarı Mısır'ın dördüncü nomunun ana şehridir ve Orta Krallık ve Yeni Krallık dönemlerinde uzun süre Mısır'a başkentlik yapmıştır. Nübye ve Doğu Çölüne yakın lokasyonda bulunan şehir aynı zamanda bir ticaret rotalarının üzerindeydi. Aynı zamanda dini bir merkez olan şehir, Antik Mısır'da en saygı duyulan şehirlerindendi. Şehir, Nil Nehrinin yakasına yayılmıştır. günümüzde Nil'in doğu tarafında Luxor kenti ve Karnak ve Luksor Tapınaklarının harabeleri, batı tarafında ise Teb Nekropolü bulunmaktadır. 1979 senesinde UNESCO Dünya Mirası listesine dahil edilmiştir.

Tıp kelimesinin Thebes şehrinden geldiğine dair iddialar mesnetsizdir. Kelime Arapça "Tibb طِبّ" kelimesinden gelir.https://www.ttb.org.tr/sted/sted0805/hikaye.pdf  s. 8. 

 Toponim 

Şehrin Mısır dilindeki ismi wꜣs.t, "wꜣs şehri" manasına gelmektedir. Yeni Krallığın sonralarından sonra şehir njw.t-jmn "Amun şehri" ismiyle alınır. Şehrin ismi Tanah'ın Nahum KitabındaNahum 3:8 "Nōʼ ʼĀmôn" (נא אמון) şeklinde ve HezekielHezekiel 30:14-16 ve Yeremya KitabındaYeremya 46:25 "No" (נא) şeklindedir.

"Thebes" kelimesinin şehrin Demotik Mısırcadaki adı olan tꜣ jpt ("mabed") kelimesinin Helenize hali olan Grekçe Thebai (Θῆβαι) kelimesinin Latinize edilmiş olduğu bazılarınca savunulmaktadır. Lakin Homeros'un İlyada'sındaİlyada, IV.406 ve IX.383 şehre Thebai denmesi bu etimoloji şüpheli yapmaktadır. Yunanlar şehri "Yüz geçitli Teb" (Θῆβαι ἑκατόμπυλοι, Thēbai hekatómpyloi) olarak Böotya'daki "Yedi geçitli Teb" (Θῆβαι ἑπτάπυλοι, Thēbai heptápyloi) şehrinden ayırır.

Günümüzde şehrin Arapça ismi olan "Karnak" müstahkem köy manasına gelmektedir.

 Şehrin özellikleri 

 Coğrafya 
Şehir Yukarı Mısır'ın orta kısmında bulunan, Nil Deltasının 800 km güneyinde bulunan, Nil Vadisinideki büyük kıvrımdaki alüvyal bir ovaya kurulmuştur. Kurn tepesi() dahil birkaç tepe de dahil olmak üzere 93 km3'ye yayılmıştı. Doğusunda Nil'e akan vadiler ve Doğu Çölü bulunuyordu ki bunların en önemlisi Hamamat Vadisiydi ki vadi Prehistorik Mısır'dan beri Mısır'ın Kızıldenize bağlandığı ana güzergahlardan biriydi. Şehir ticaret rotalarının üzerinde bulunuyordu. Uruk Medeniyeti ile bu koridordan ticaret yapılmaktaydı. Birinci Hanedanın başkenti Thinis de aynı sebeplerden dolayı Teb şehrine yakın bir yerde kurulmuştu. Her iki şehir de Hamamat Vadisiyle Kızıldenize ve Güney ve Kuzey Mısıra ulaşan kervan yollarının kesişim noktasıydı. Şehir aynı zamanda Batı çölündeki bir vahaya ulaşan Hol Vadisine() da yakın bir lokasyondaydı. Bu vadide bilinen ilk Proto-Sinaitik yazı()  keşfedilmiştir ki Teb'in başkent olmasından kısa süre sonrasına tarihlenmektedir.

Etrafındaki Yukarı Mısır'ın dördüncü nom'dan kasabalar şunlardır: Gebelein, Medamud, El-Tod, Armant, SumenuWilkinson, T. (2013). "The Rise and Fall of Ancient Egypt".

 Demografi 
küçükresim|Teb Şehrinin nüfusu (MÖ 2000-900)
George Modelski'ye göre, MÖ 2000 tarihinde şehir 40.000 nüfusa (ki o zaman 60.000 nüfusa ship olan Memfis Dünya'nın en büyük şehriydi) sahipti. Memfis'in nüfusu MÖ 1800'de 30.000'e geriledi ve Teb Mısır'ın en büyük şehri oldu. Tarihçi Ian Morris, şehrin MÖ 1500 senesinde 75.000 nüfusu ile Dünya'nın en büyük şehri haline geldiğini ve bu unvanını MÖ 900'e kadar (Nimrud tarafından geçilene kadar) koruduğunu tahmin etmektedir.

 Ekonomi 
Yunan şair Homeros, İlyada 9. Kitapta(yaklaşık MÖ 8.yüzyıl), şehrin zenginliğini methetmek için der ki: "Mısır'daki Teb şehrinde değerli külçe yığınları parlar, yüz geçitli Teb." Arkeolojik kalıntılar da Mısır Medeniyetinin altın çağlarına tanıklık etmektedir.

 Kültür 
Teb şehrinde yılda altmış festival kutlanırdı. Bunlardan en mühim olanları, Edfu Jeografik Yazısına göre: Opet Festivali, Khoiak Festivali, 1.Shemu(Hasat) Festivali, 2.Shemu Festivali ve Güzellik Festivali idi.

 Tarih 

 Dipnotlar 

 Ayrıca bakınız 
Antik Mısır yerleşimleri listesi
İstefe
Mısır başkentleri listesi
Memfis

Kaynakça

Gauthier, Henri. 1925–1931. Dictionnaire des noms géographiques contenus dans les textes hieroglyphiques. Vol. 3 of 7 vols. Cairo: Imprimerie de l'Institut français d'archéologie orientale du Caire. (Reprinted Osnabrück: Otto Zeller Verlag, 1975). 75, 76.
Polz, Daniel C. 2001. "Thebes". In The Oxford Encyclopedia of ancient Egypt, edited by Donald Bruce Redford. Vol. 3 of  3 vols. Oxford, New York, and Cairo: Oxford University Press and The American University in Cairo Press. 384–388.
Redford, Donald Bruce. 1992. "Thebes". In The Anchor Bible Dictionary, edited by David Noel Freedman. Vol. 6 of 6 vols. New York: Doubleday. 442–443. ISBN 0-385-42583-X (6-volume set)
Strudwick, Nigel C., & Strudwick, Helen, Thebes in Egypt: A Guide to the Tombs and Temples of Ancient Luxor. London: British Museum Press, 1999, ISBN 0-8014-3693-1 (hardcover)/ISBN 0-8014-8616-5 (paperback)

Dış bağlantılar

More information on ancient Thebes, a World Cultural Heritage site
Theban Mapping Project
Ramesseum/Ancient Thebes Digital Media Archive (photos, laser scans, panoramas), data from an Egyptian Supreme Council of Antiquities/CyArk research partnership
ICOMOS Heritage at Risk 2001/2002

Kategori:Antik Mısır coğrafyası
Kategori:Teb, Mısır