Sagittarius A*

Sagittarius A* (kısaltılmış adıyla Sgr A*), Samanyolu'nun Galaktik Merkezi'ndeki süper kütleli kara deliktir. Yay ve Akrep takımyıldızlarının sınırında, ekliptiğin yaklaşık 5,6° güneyinde, Kelebek Kümesi (M6) ve Lambda Scorpii'ye görsel olarak yakın bir konumda yer alır.

Bu nesne, parlak ve çok yoğun bir astronomik radyo kaynağıdır. Sagittarius A* adı ile bu yoğun kaynak, içinde gömülü bulunduğu daha büyük (ve çok daha parlak) Sagittarius A (Sgr A) bölgesinden ayrılmaktadır. Sgr A*, 1974 yılında  ve Robert L. Brown tarafından keşfedilmiş ve yıldız işareti , gökada merkezinden gelen en güçlü radyo emisyonunun yoğun bir termal olmayan radyo nesnesine bağlı olduğunu anlayan Brown tarafından 1982 yılında atanmıştır.

Başta S2 yıldızı olmak üzere Sagittarius A*'nın yörüngesindeki birkaç yıldızın gözlemleri, nesnenin kütlesini ve yarıçapının üst sınırlarını belirlemek için kullanıldı. Gökbilimciler, kütle ve giderek daha hassas hale gelen yarıçap sınırlarına dayanarak Sagittarius A*'nın Samanyolu'nun merkezi süper kütleli kara deliği olması gerektiği sonucuna vardılar. Şu anki kütle değeri 4,297 milyon güneş kütlesidir.

Reinhard Genzel ve Andrea Ghez, Sagittarius A*'nın süper kütleli kompakt bir nesne olduğu ve o dönemde tek makul açıklamanın bir kara delik olması gerektiğini ortaya koydukları için 2020 Nobel Fizik Ödülü'ne layık görüldüler.

Mayıs 2022'de gökbilimciler, dünya çapında bir radyo gözlemevi ağı olan Olay Ufku Teleskobu'nu (Event Horizon Telescope) kullanarak Sagittarius A*'nın ufuk çizgisi etrafındaki yığılma diskinin kara delik olduğunu doğrulayan ilk görüntüsünü yayınladılar. Bu, 2019 yılındaki Messier 87 süper kütleli kara deliğinden sonra bir kara deliğin teyit edilen ikinci görüntüsüdür. Kara deliğin kendisi görülmüyor, sadece hareketleri kara delikten etkilenen yakındaki nesneler görülüyor. Gözlenen radyo ve kızılötesi enerji, kara deliğin içine düşerken milyonlarca dereceye kadar ısınan gaz ve tozdan kaynaklanmaktadır.
 Olay Ufku Teleskobu ile görüntüleme 
Olay Ufku Teleskobu (EHT) iş birliği, dünya genelinde 20 ülkeden 60 enstitünün katılımıyla, Samanyolu'nun merkezindeki Sagittarius A*’nın olay ufkunu görüntülemek amacıyla kurulmuştur. 2009 ve 2019 yılları arasındaki hazırlık ve çalışma sürecinin ardından teleskop ağı, Nisan 2017'de Sagittarius A*'yı gözlemlemiş ve elde edilen ilk görüntü 12 Mayıs 2022 tarihinde kamuoyuyla paylaşılmıştır.

Nisan 2017'deki gözlem kampanyasında, üç farklı kıtadaki gözlemevlerinden toplanan verilerin boyutu yaklaşık 5 petabayta ulaşmış ve bu veriler 1.000'den fazla sabit diske kaydedilmiştir. Veri miktarının internet üzerinden aktarılamayacak kadar büyük olması nedeniyle, diskler fiziksel olarak ABD'deki Haystack Gözlemevi ve Almanya'daki Max Planck Radyo Astronomi Enstitüsü'ne taşınmış, burada bulunan süper bilgisayarlarda işlenmiştir.

Her iki kara delik de 2017 yılında gözlemlenmiş olmasına rağmen, M87* kara deliğinin görüntüsü Sagittarius A*'dan önce yayımlanmıştır. Bu durum, Sagittarius A*'nın görüntülenmesindeki teknik zorluklardan kaynaklanmaktadır. Dünya ile galaksi merkezi arasındaki yoğun yıldızlararası tozun yarattığı perdelemeye ek olarak, asıl zorluk kara deliğin boyutundan ileri gelmiştir. M87* çok büyük olduğu için çevresindeki gazlar yörüngelerini günler süren bir zaman diliminde tamamlarken; Sagittarius A*'nın çok daha küçük olan yığılma diskinde gazlar, dakikalar içinde tur atabilmektedir. Gazların bu aşırı hızı, EHT'nin uzun pozlama süresi boyunca görüntünün sürekli değişmesine ve bulanıklaşmasına neden olmuştur. Bilim insanları, daha stabil olan M87* verilerinden edindikleri tecrübeyle çok sayıda simülasyon geliştirmiş ve bu sayede Sagittarius A*'nın hızlı değişen yapısını netleştirerek görüntülemeyi başarmışlardır.

 Ayrıca bakınız 
 Bilinen en yakın kara deliklerin listesi

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 UCLA Faculty Research presentation on Sagittarius A* (Video)
 UCLA Galactic Center Group - latest results retrieved 8/12/2009
  Is there a Supermassive Black Hole at the Center of the Milky Way? (arxiv preprint)
 2004 paper deducing mass of central black hole from orbits of 7 stars (arxiv preprint)
 ESO video clip of orbiting star  (533 KB MPEG Video)
 Star Orbiting Massive Milky Way Centre Approaches to within 17 Light-Hours ESO Press Release, October 16, 2002
 Max Planck page on the galactic center, with animation
 The Proper Motion of Sgr A* and the Mass of Sgr A* (PDF)
 NRAO article  regarding VLBI radio imaging of Sgr A*

Kategori:Galaktik merkez
Kategori:Astronomik radyo kaynakları
Kategori:Dev kütleli kara delikler
Kategori:1974'te keşfedilen astronomik cisimler