İbrahim ibn Edhem

İbrahim ibn Adham, İbrahim Balkhi ve Ebrahim-e Adham (Farsça: ابراهیم ادهم) olarak da bilinir; yaklaşık 718 – yaklaşık 782 / AH yaklaşık 100 – yaklaşık 165, çilecilik (münzevi yaşam) ile tanınan en önde gelen erken dönem velîlerden biridir.

Onun dönüşümünün hikâyesi, Ferîdüddin Attâr'ın Tezkiretü'l Evliya adlı eserinde bahsedilen, Sufi efsanelerinde en çok bilinen hikâyelerden biridir. Sufi geleneği, İbrahim'e sayısız iyilik ve alçakgönüllü yaşam tarzı atfeder; bu, onun Belh kralı olarak geçirdiği erken dönem hayatıyla (Balkh, daha önce Budizmin merkeziydi) keskin bir tezat oluşturur. Ebu Nuaym el-İsfahanî'nin anlattığına göre, İbrahim, münzevi yaşam için sükunet ve meditasyonun önemini vurgulamıştır. Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Mesnevi'sinde İbrahim'in efsanesini ayrıntılı olarak anlatmıştır. İbrahim'in en ünlü öğrencisi Shaqiq al-Balkhi'dir (ö. 810).

 Hayat 
İbrahim'in ailesi ya bölgedeki Fars soylularından ya da bugünkü Irak'ta bulunan Kufe'den gelen Arap kökenliydi. O, bugün Afganistan'da bulunan Balkh'ta doğdu. Bazı tarihçilere göre, annesi tarafından 2. Raşid halifesi Ömer'in soyundan geliyordu.

İbrahim'in hayatı, İbn Asakir ve Buhârî gibi ortaçağ yazarları tarafından kaydedilmiştir.

İbrahim, M.S. 730 civarında Balkh'ın Arap topluluğunda bölgenin kralı olarak dünyaya geldi, ancak tahtını terk ederek münzevi bir hayat sürmeye başladı. Tanrı, ona iki kez görünen Hızır aracılığıyla bir uyarı gönderdi ve İbrahim tahtını terk ederek Suriye'de münzevi bir hayat sürmeye başladı. M.S. 750 civarında göç eden İbrahim, hayatının geri kalanını yarı göçebe bir şekilde geçirdi ve sık sık Gazze'ye kadar güneyde seyahat etti. İbrahim dilenmeyi nefret ederdi ve geçimini sağlamak için yorulmadan çalışır, sık sık tahıl öğütür veya bahçelere bakar. Ayrıca, Bizantion sınırında askeri operasyonlara katıldığı ve zamansız ölümünün bu deniz seferlerinden birinde meydana geldiği söylenir.

Efsaneye göre, onun ilk ruhani ustası Simeon adında bir Hristiyan keşişti.

Chishti Sufi Tarikatı kayıtlarına göre, o tarikatın ilk ustalarından biridir ve bir süre Fudayl bin İyaz'dan da ders almıştır.

Azizlerin mezarlarında sıklıkla olduğu gibi, İbrahim ibn Adham'ın mezarının bulunduğu yer olarak birçok yer gösterilmektedir. İbn Asakir, İbrahim'in bir Bizans İmparatorluğu adasında gömüldüğünü belirtirken, diğer kaynaklar mezarının Sur'da, Bağdat'ta, “Lût Kavmi'nin şehri”nde, Kudüs'teki “Yeremya mağarası”nda ve Suriye kıyısındaki Cebele şehrinde, onun adını taşıyan bir caminin bulunduğu yerde (35.3626975, 35.9244253). Ancak, Umman'ın Sur şehrinde küçük bir türbe hac yeri olarak kabul edilmektedir (22.5528326, 59.5295567).

 Tarihsel gerçeklik ve edebi karşılama 
İbrahim'in hayatına dair ortaçağ anlatıları yarı tarihseldir. İbrahim, 8. yüzyılda yaşamış ve efsanesi daha sonraki anlatılarda süslenmiş tarihi bir Sufi olabilir. Örneğin, Attar'ın Tazkirat'ı, İbrahim'in din değiştirme süreci ve Balkh kralı olarak geçirdiği ilk yılları hakkında en zengin kaynaklardan biri olmaya devam etmektedir. Farsça anıtlar sayesinde, İbrahim hakkındaki edebiyat, Hindistan ve Endonezya'nın efsanevi edebiyatına girmiş ve burada tarihsel olmayan süslemeler eklenmiştir.

Diğer benzer biyografiler Urduca, Awadhi ve Malayca dillerinde yazılmış olup, bunlar Cava ve Sundaca dillerinde yazılan kısa biyografilerin temelini oluşturmuştur.

İngiliz şair Leigh Hunt'ın “Abou Ben Adhem” adlı şiiri, İbrahim ibn Adham'ın hikâyesini anlatır. Müzikal Flahooley'de ise Abou Ben Atom adlı bir cin karakteri yer alır ve bu karakter, 1951 tarihli orijinal Broadway prodüksiyonunda Irwin Corey tarafından canlandırılmıştır.

Ayrıca bakınız
Fudayl bin İyaz

Kaynakça

Kategori:Mutasavvıflar
Kategori:Evliyalar
Kategori:Arap asıllı İranlılar