Şâzelî

Ebu'l-Hasan el-Şazeli (Arapça: أبو الحسن الشاذلي), Şeyh el-Şazelî olarak da bilinen (1196–1258) etkili bir Faslı İslam alimi ve Sufi, Şâzelîlik tarikatının kurucusuydu.

 Erken yaşam 
Şazelî, 1196 yılında Sebte yakınlarında doğdu. O, İdrîsîler aracılığıyla Arap Benî Haşim kabilesinin babadan gelen soyundan gelen bir Şerif ve anneden gelen soyundan Berberi Ghomara kabilesinin kraliyet ailesinden doğmuştu. Hukukta Mâlikî mezhebine mensuptu ve bilgi arayışında uzak diyarlara seyahat etti. Genç yaşta bile son derece bilgili olan Al-Shadhili, dönemin din alimleriyle hukuki tartışmalara girme yeteneği ile ünlüydü. Genç bir adam olarak Abulhasan, kendini tamamen namaz ve zikir çekmeye adamak için çölde bir münzevi hayat sürmekle, şehir ve yerleşim yerlerine dönüp alimler ve dindarların arasına katılmak arasında tereddüt ediyordu. Fes'te okudu ve 1244'te İskenderiye'ye taşındı.

Irak'ta Sufi ustası el-Wasiti ile tanıştı ve o, Abulhasan'a seyahat ettiği ülkede manevi ustasını (Şeyh) bulmasını tavsiye etti. Daha sonra orada büyük Faslı manevi usta Abdüsselâm bin Meşîş ile tanıştı. Onun rehberliğinde Abulhasan aydınlanmaya ulaştı ve bilgisini Mağrip'e, özellikle de gömüldüğü Tunus ve Mısır'a yaymaya başladı. İlk zaviyesini 1227'de Tunus'ta kurdu. 1258'de Mekke'ye giderken Mısır'ın Humaithra kentinde vefat etti.

 Şeyhini bulmak 
Tétouan yakınlarındaki Jabal al-'Alam'ın tepesindeki bir inziva yerinde, aradığı ve hayatı üzerinde en büyük etkiye sahip olacak olan şeyhi ile tanıştı. Abdüsselâm bin Meşîş (ö. 625/1228), Abdülkâdir Geylânî (ö. 561/1166) “Doğu'nun Kutup'u” olarak anıldığı gibi, “Batı'nın Kutup'u” olarak biliniyordu. Şeyh Ibn Mashish ile kutsal dağda yaşarken, bu kutsal rehber aracılığıyla Abu'l Hasan'a Allah'tan birçok mucizevi işaret geldi. Bu işaretlerden biri, dağa geldiği gece, ustasının yaşadığı mağaranın girişinde uyurken gördüğü rüyaydı. Rüyasında, Şeyh'ten bazı dileklerini yerine getirmesini istediğini gördü. Bu dileklerden biri, Allah'ın yaratıklarının kalplerini kendisine yöneltmesiydi. Sonra ustasına, dini görevlerini yerine getirmek için doğru konumda (maqām) olmak için yalnızlık içinde mi, yoksa çölde mi yaşaması gerektiğini, yoksa şehirlere ve yerleşim yerlerine dönüp alimler ve erdemli insanların arkadaşlığını mı araması gerektiğini sormak istedi. Bunları kalbinde düşünürken, Şeyh'in hararetle dua ettiğini ve şöyle seslendiğini duydu:Ey Tanrım, sana yaratıkların üzerinde güç vermeni isteyen insanlar var ve sen de onlara bunu veriyorsun. Ama ben, ey Tanrım, yaratıklarını benden uzaklaştırmanı diliyorum ki, senden başka sığınacak yerim kalmasın.Ertesi sabah, müstakbel öğretmenine selam verdiğinde, ona durumunu (kayf al-hal) sordu. İbn Meşiş, “Senin, kendi iradesini kullanma ve seçim yapma (harr al-tadbir wa al-ikhtiyar) konusundaki sıkıntını Allah'a şikayet ettiğin gibi, ben de memnuniyet ve teslimiyet (bard al-rida wa al-taslim) konusundaki sıkıntımı Allah'a şikayet ediyorum” diye cevap verdi. Öğrencisinin sözlerini duyunca yüzündeki şaşkınlığı görünce, “Çünkü böyle bir varoluşun tatlılığı, Allah'a karşı görevimi ihmal etmeme neden olur diye korkuyorum” diye ekledi. Sonra Ebu'l Hasan, “Bu İslam'ın kutbu. Bu taşan deniz” dedi. O zaman ustasının tüm kalbini ele geçirdiğini anladı ve böylece tamamen aydınlandı. 

Abd as-Salam'ın Abu'l Hasan'a verdiği öğretilerde, as-Salat al-Mashishiya adlı ünlü Hizb'inden anlaşıldığı üzere dört temel tema öne çıkmaktadır:

 Varlığın Birliği (wahdat al-wujud), ki bunun ancak çilecilik yoluyla gerçekleştirilebileceğini söylemiştir,
 Tanrı'ya ve O'nun yargılarına karşı korku (khawfu billah),
 Tanrı'nın her yerde olduğu ve O'nun yarattığı her şeyde O'nun Yüzünü görmek gerektiği inancı,
 Sadece Birliğin Okyanusunda boğulmak suretiyle (awnu fi bahri al-wahadati) arayış içindeki kişi kendi varlığını ve niteliklerini terk edip geride bırakabilir ve Allah ve O'nun Niteliklerine karışıp onlarla bütünleşebilir.

Jabal al-Alam'dan ayrılmadan önce Abd as-Salam, öğrencisine sonunda Ifriqiya'ya taşınacağını ve orada Shadhili adıyla tanınacağını ve Abd as-Salam'dan miras alacağı yüce manevi mertebeyi haber verdi. Abu'l Hasan, rüyasında ustasının İlahi Taht'ın yanında durduğunu gördüğünü anlatır. Sabah bu rüyayı ustasına anlattığında, Abd as-Salam şöyle cevap verdi: “Ey Ali, gördüğün ben değildim, benden miras alacağın mevkiydi.”

Abd es-Salam'ın Tunus'a gitmeden önce öğrencisine verdiği veda sözleri ve öğütleri, bilincin içsel ve dışsal olarak Tanrı merkezli hale gelmesini, her durumda Tanrı'dan razı olmayı ve refah ve sıkıntı dönemlerinde yaratılıştan içsel olarak uzaklaşmayı vurguluyordu. Abd es-Salam'ın bu önemli öğretileri, Ebu'l Hasan aracılığıyla Şâzelîlik Tarikatı'nın temel ilkeleri haline gelecekti.

 Seyahatler 

 Tunus 
Bir süre ustasının yanında kalan Ebu'l Hasan, daha sonra öğretmeninin emriyle Tunus'un Şadila kentine gitti ve orada Şadili adını aldı. İlk arkadaşı Ebu Yahya Abdellah ibn Samala el-Habibi ile birlikte Şadila yakınlarındaki Jabal Zaghwan'ın tepesindeki bir mağarada yeni bir inzivaya girdi. Jabal Zaghwan bölgesinde yoğun manevi egzersizler yaptıktan sonra, bir vizyonda Sufizmi öğretmesi emredildi.

Buna göre, yeni vali Ebu Zakariyya'nın da geldiği 625/1228 yılında Tunus'ta ilk kurumunu (zaviyesi) kurdu. Tunus'taki ilk yıllarında Ebu'l Hasan, ilk olarak kırk öğrenciye ders verdi ve bu öğrenciler kırk dost (al-awliya al-arba'un) olarak biliniyordu. Yeni tarikatı büyük bir başarı elde etti ve sultanın ailesi de dahil olmak üzere her kesimden insanları kendine çekti.

Ayyubî sultanlarından biri, Doğu'ya yaptığı seyahatlerden birinde, kendisine ve soyuna, Mısır'ın İskenderiye kentini çevreleyen surların üzerinde yükselen devasa kulelerden birini dini bir bağış olarak verdi.

Abu'l Hasan, birkaç yıl Tunus'ta kaldıktan sonra, bir gün Yüce Allah ona, halefi ve makamının ve kutsal soyunun varisi olacak genç bir adamı, İspanya'nın Murcia kentinden gelen Abul Abbas al-Mursi'yi (ö. 686/1271) gönderdi.

 Mısır 
642/1244 yılında, şeyh bir kez daha bir vizyon gördü. Abu'l Hasan şöyle dedi:Rüyamda Peygamberi gördüm ve bana şöyle dedi: “Ey Ali, Mısır'a git ve orada kırk sadık takipçinin (siddiqun) saflarını yükselt.” Yaz mevsimiydi ve hava çok sıcaktı. Ben, “Ey Allah'ın Peygamberi, hava çok sıcak” dedim. O da, “Bak, bulutlar sana gölge yapacak” dedi. Ben, “Susamaktan korkuyorum” dedim. O da, “Bak, gökyüzü her gün senin için yağmur yağdıracak” diye cevap verdi. Yolculuğumda bana birçok mucizevi armağan (karamat) vaat etti. Ben de takipçilerime Mısır'a gitmek için hazırlanmalarını söyledim.Böylece, kardeşi Abdullah, hizmetkarı Abu al-'Azayim, diğer Sufi şeyhleri ve birçok öğrencisiyle birlikte Tunus'tan ayrıldı ve İskenderiye'ye taşındı. Burada, sultanın kendisine verdiği kulede hem ikametgahını hem de tarikatının kurumunu (zawiyah) kurdu. İskenderiye, o dönemde önemli bir şehir ve çeşitli bilim dallarının öğrenildiği bir yerdi. 

Ailesiyle birlikte en üst katta yaşıyordu; bir başka kat ise halka ders verdiği muazzam bir camiye dönüştürülmüştü; bir başka kat ise meditasyon için hücreler içeren, öğrencileri için büyük bir zaviyeye dönüştürülmüştü. Mısır'da da tarikatı büyük başarı elde etti ve birçok saray görevlisi, İzzü'd-Din ibn Abdü's-Salam (ö. 660/1262) veya Şafiî mezhebinden al-Mundhiri (ö. 656/1258) gibi büyük din alimleri, çok sayıda Sufi şahsiyet ve toplumun farklı kesimlerinden kişiler tarikatına katıldı. 646/1248 yılında görme yetisini kaybetti ve bu durumda Mısır'daki Mansûre Muharebesi'ne katıldı ve bu savaş, Fransa Kralı Saint Louis'in önderliğindeki Yedinci Haçlı Seferi'ni durdurdu.

 Ölüm 
Şeyh Ebu'l Hasan Mekke'ye son hac yolculuğuna çıkmadan kısa bir süre önce, Bağdat şehri Moğolların istilasına uğradı ve böylece Abbasiler'in uzun süren hükümdarlığı sona erdi ve İslam tarihinde yeni bir dönem başladı. Şeyh, çok sayıda müridiyle birlikte yola çıktı; ancak Mısır'ın doğu çölünde, Humaithara'da hastalandı ve 656/1258 yılında orada vefat etti. Orada toprağa verildi ve onun için bir cami ve türbe kompleksi inşa edildi.

 Halefler 
Ölmeden kısa bir süre önce, 656/1258 yılında Şeyh Ebu'l Hasan, Ebu'l Abbas el-Mursi'yi tarikatın halefi olarak atadı. Şeyh Ebu'l Hasan'ın ölümünden sonra, Ebu'l Abbas el-Mursi, Şadhiliyyah'ın kurucusunun ikametgah, cami ve zaviyesi olarak kullandığı büyük kuleye taşındı ve yaklaşık otuz yıl sonra, 686/1288'de vefat edene kadar orada kaldı ve nadiren Mısır'da seyahat etmek için dışarı çıktı. 

 Fikirler 
Manevi hocasının kim olduğu sorulduğunda, “Eskiden Abdüsselâm bin Meşîş'in yakın takipçisiydim, ama hala Cebrâil, Mikâil, İsrafil, Azrail ve Ruh adlı beş gölden bilgelik suyunu içiyorum” diye cevap verirdi. Şeyh ash-Şadhili'nin yerine tarikatın manevi ustası olarak geçen Şeyh Abul-Abbas al-Mursi (ö. 1288), manevi ustasının bilgisi hakkında sorulduğunda, “Bana kırk bilim verdi. O, kıyısı olmayan bir okyanus gibiydi” diye cevap verirdi. Yakın takipçilerine, dünyadaki normal günlük faaliyetlerini yerine getirirken tefekkür ve Allah'ı anma hayatı sürmelerini öğretirdi. Zaten bir mesleği olmayan kişileri mürit olarak kabul etmekten hoşlanmazdı. Yakın takipçilerine, İslam'ın öğretilerini kendi dünyevi yaşamlarına uygulamaları ve varlıklarını dönüştürmeleri konusunda öğütler verirdi. Şadhili, bazıları günümüze kadar ulaşan birçok ibadet okuma, dua ve mektup yazmıştır. En tanınmış şiirlerinden biri “Denizin Litanyası”dır (hizb al-Bahr).

Ayrıca bakınız
İmam Cezuli

 Dış bağlantılar 


 Notlar 

 Kaynakça 

Kategori:Mutasavvıflar
Kategori:Malikiler
Kategori:13. yüzyılda Berberiler
Kategori:1196 doğumlular
Kategori:Tunus'taki Faslı gurbetçiler