Tuva Cumhuriyeti idari yapılanması

Tuva Cumhuriyeti idari yapılanması (Tuva Türkçesi: Тывa республикaзынын кожууннaры, Rusça: Административно-территориальное деление Тывы ) —  Sovyetler Birliği devrinden kalma bir yönetim birimi olan rayon denilen ilçe tipi idari yapılanma görülür. Sumon köy tipi yerleşimlerdir.

İdari bölünüşün dizimi

 Baytayga
 Batı Hemçik
 Doğu Hemçik
 Küçük Hem
 Başkent Kızıl
 Gümüş Tayga
 Övür
 Biihem
 Sütgöl
 Tandı
 Teregöl
 Teshem
 Toju
 Büyük Hem
 Yenigöl
 Yedigöl
 Ersin

Cumhuriyetin büyük şehirleri:
Kızıl (Кызыл) (başkent)
Ak Toprak (Ак-Довурак)
İlçeler (kojuunlar):
Barıın-Hemçik 
 9 sumon  ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Bay-Tayga 
 7 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Çaa-Höl 
 4 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Çedi-Höl  
Şehir-tipi yerleşimler ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Hovu-Aksı 
 5 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Doğu-Hemçik
Şehir ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Çadaana (Чадаана)
 11 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Erzin  
6 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Kaa-Hem (Каа-Хемский)
 11 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Kızıl  
Şehir-tipi yerleşimler ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Kaa-Khem, Kızıl (Каа-Хем)
 9 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Möngün-Tayga  (Мөңгүн-Тайга)
 2 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Övür  
 6 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Biy-Hem (Бии-Хем)
Şehir ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Turan (Туран)
 7 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Süt-Höl (Сүт-Хөл)
 7 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Tandı  (Таңды)
8 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Tere-Höl  
 1 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Tes-Hem  
8 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Toju  (Тожу)
 6 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Uluğ-Hem  
Şehir ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.:
Şagaan-Arıg (Шагаан-Арыг)
 9 tane sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.

 Son idari yapılanma ve istatistikleri 
 № İdari bölgenin adı Tıva Türkçesindeki adı (Kiril alfabe) ОКТМО Yüzölçüm,  km²!Земельный фонд Республики Тыва по категориям в разрезе районов. Годовой отчет по Республике Тыва о наличии земель и распределении их по формам собственности, категориям, угодьям и пользователям по состоянию на 1.01.2008 года Nüfus yoğunluğu,  kişi./km² Merkez (Kiril harfle) I Kızıl şehri Кызыл 93 701 000200,37558,9 II Ak-Dovurak Ак-Довурак 93 703 00048,69278,4 1 Baytayga Бай-Тайга кожуун 93 605 000 7922,82 1,33 Тээли 2 Barıın Hemçik Барыын-Хемчик кожуун 93 610 000 6259,66 2,03 Кызыл-Мажалык 3 Çöön Hemçik Чөөн-Хемчик кожуун 93 615 000 6484,56 3,03 Чадан 4 Kaa Hem Каа-Хем кожуун 93 620 000 25726,04 0,47 Сарыг-Сеп 5 Kızıl bölgesi Кызыл кожуун 93 622 0008526,653,31 Каа-Хем 6 Möngün Tayga Монгун-Тайга кожуун 93 625 000 4414,20 1,28 Мугур-Аксы 7 Övür Өвүр кожуун 93 630 000 4522,50 1,52 Хандагайты 8 Biy Hem Бии-Хем кожуун 93 635 000 8194,12 1,22 Туран 9 Sütgöl Сүт-Хөл кожуун 93 638 000 6691,25 1,19 Суг-Аксы 10 Tandı Таңды кожуун 93 640 000 5091,70 2,54 Бай-Хаак 11 Teregöl Тере-Хөл кожуун 93 643 00010050,020,19 Кунгуртуг 12 Tes Hem Тес-Хем кожуун 93 645 000 6687,23 1,22 Самагалтай 13 Toju Тожу кожуун 93 650 000 44757,49 0,14 Тоора-Хем 14 Ulug Hem Улуг-Хем кожуун 93 654 000 5335,40 3,58 Шагонар 15 Çaa göl Чаа-Хөл кожуун 93 656 000 2903,10 2,07 Чаа-Холь 16 Çedi göl Чеди-Хөл кожуун 93 657 000 3706,32 2,05 Хову-Аксы 17 Erzin bölgesi Эрзин кожуун 93 658 000 11081,45 0,74 Эрзин

 Tarih 
18. asırda Tuva ülkesini işgal eden Çin, ülkeyi 4'e ayırdı ve her birine kojuun (bölge, ilçe, rayon) adlandırması verdi. 
Oyun boyunun bölgesi (Tesingol, Oyunnar), Toju boylarının bölgesi (Toju koşun), Salçak boyunun bölgesi (HemgolHem, Tuva Türkçesinde akarsu demektir. Gol, Moğolcada akarsu demektir. Buradaki anlam Hem akarsuyu boyları gibidir.) ve Hasut boyunun bölgesi (Hubsugol). 1808 yılında Heçik koşun (kojuun) kuruldu. 1878 yılında Hubsugol koşun Kuzey Moğolistan'da kaldı. 20. yüzyıl başlarında bölünüm 7'ye ulaştı: Beyse (Бейсэ-хошун), Daa (Даа-хошун), Maadı (Маады), Oyunlar (Оюннар), Salçaklar (Салчак), Tojulular (Тоджинский) ve Çoodu(Чооду). 20. yüzyıl başlarında Tuva ülkesi Kuzey Moğolistan'ın genel idaresine bağlandı. Koşun (Kojuun) denilen ilçe şeklindeki yönetimler sumon adlı büyük köy şeklindeki yönetimlere ayrılırken, sumonlar da arban adlı küçük köylere ayrılır.

 Ayrıca bakınız 
 Tuva Cumhuriyeti şehirleri

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Tarih boyunca Tuva Cumhuriyetinin İdari yapılanması (1756—1987)