NATO üyesi ülkeler

NATO (Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü), Avrupa ve Kuzey Amerika'daki 32 üye ülkeden oluşan uluslararası bir askeri ittifaktır. Kuzey Atlantik Antlaşmasının 4 Nisan 1949 tarihinde imzalanmasıyla kurulmuştur. Antlaşmanın 5. maddesi, üye devletlerden birine karşı silahlı bir saldırı olması halinde, bunun tüm üyelere karşı yapılmış bir saldırı olarak kabul edileceğini ve diğer üyelerin saldırıya uğrayan üyeye gerekirse silahlı kuvvetlerle yardım edeceğini belirtmektedir. Antlaşmanın 6. maddesi, 5. maddenin kapsamını Yengeç Dönencesi'nin kuzeyindeki adalar, Kuzey Amerika ve Avrupa anakaraları, Türkiye'nin tamamı ve sonuncusu Temmuz 1962'den beri tartışmalı olan Fransız Cezayiri ile sınırlamaktadır. Dolayısıyla, Hawaii, Porto Riko, Fransız Guyanası, Falkland Adaları, Septe veya Melilla gibi yerlere yapılacak bir saldırı 5. madde kapsamında bir karşılık verilmesini tetiklemeyecektir.

32 üye ülkenin 30'u Avrupa'da, ikisi ise Kuzey Amerika'dadır. 1994 ve 1997 yılları arasında NATO ve komşuları arasında bölgesel işbirliği için Barış için Ortaklık, Akdeniz Diyaloğu girişimi ve Avrupa-Atlantik Ortaklık Konseyi gibi daha geniş forumlar kurulmuştur.

Tipik bir ordusu olmayan (ancak sahil güvenliği ve NATO operasyonları için sivil uzmanlardan oluşan küçük bir birimi vardır) İzlanda dışında tüm üyelerin orduları vardır. NATO'nun üç üyesi nükleer silah sahibi devletlerdir: Fransa, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri. NATO'nun 12 orijinal kurucu üye ülkesi vardır. Üç üye 1952 ve 1955 yılları arasında, dördüncü üye ise 1982 yılında katılmıştır. Soğuk Savaş'ın sona ermesinden bu yana NATO'ya 1999'dan 2024'e kadar 16 üye daha eklenmiştir.

NATO günümüzde Bosna-Hersek, Gürcistan ve Ukrayna'yı Açık Kapılar genişleme politikasının bir parçası olarak istekli üyeler olarak tanımaktadır.

 Üyeler ülkeler listesi 

 Bayrak  Harita  İsim  Başkent Katılım Nüfus Yüzölçümü  Askeri bütçenin 2024 GSYİH'ye oranı (%) GSYH 2023 (milyon US$) Dil border|centre|100px|link=Flag of Albania 150px Arnavutluk  Tiran   2,854,710   2.03 22,743  Arnavutça border|centre|100px|link=Flag of Belgium 150px Belçika  Brüksel  11,611,419   1.30 630,110  Flemenkçe Fransızca Almanca border|100px|link=Flag of Bulgaria 150px Bulgaristan  Sofya  6,885,868   2.18 101,611  Bulgarca border|centre|100px|link=Flag of Canada 150px Kanada  Ottawa  38,155,012   1.37 2,140,086  İngilizce Fransızca border|100px|link=Flag of Croatia 150px Hırvatistan  Zagreb   4,060,135   1.81 82,044  Hırvatça border|100px|link=Flag of the Czech Republic 150px Çekya Prag   10,510,751   2.10 332,025  Çekçe border|100px|link=Flag of Denmark 150px Danimarka Kopenhag   5,854,240   2.37 405,199  Danca border|100px|link=Flag of Estonia 150px Estonya  Tallinn   1,328,701   3.43 40,757  Estonca border|100px|link=Flag of Finland 150px Finlandiya  Helsinki   5,619,399   2.41 300,499  Fince İsveççe border|100px|link=Flag of France 150px Fransa Paris   64,531,444   2.06 3,031,778  Fransızca 100px|link=Flag of Germany 150px Almanya Berlin   83,408,554   2.12 4,457,366  Almanca border|100px|link=Flag of Greece 150px Yunanistan  Atina   10,445,365   3.08 238,275  Yunanca border|100px|link=Flag of Hungary 150px Macaristan  Budapeşte   9,709,786   2.11 212,610  Macarca border|100px|link=Flag of Iceland 150px İzlanda  Reykjavík   370,335   0.0 31,020  İzlandaca border|100px|link=Flag of Italy 150px İtalya  Roma 59,240,329   1.49 2,255,503  İtalyanca border|100px|link=Flag of Latvia 150px Letonya  Riga   1,873,919   3.15 43,598  Letonca 100px|link=Flag of Lithuania 150px Litvanya  Vilnius 2,786,651   2.85 77,926  Litvanca border|centre|100px|link=Flag of Luxembourg centre|150px Lüksemburg  Lüksemburg   639,321   1.29 85,780  Lüksemburgca Fransızca Almanca 100px|link=Flag of Montenegro 150px Karadağ  Podgorica   627,859   2.02 7,406  Karadağca border|100px|link=Flag of the Kingdom of the Netherlands 150px Hollanda Amsterdam   17,501,696   2.05 1,117,101  Flemenkçe 100px|link=Flag of North Macedonia 150px Kuzey Makedonya  Üsküp   2,103,330  2.22 14,769  Makedonca border|100px|link=Flag of Norway 150px Norveç Oslo   5,403,021   2.20 485,513  Norveççe border|100px|link=Flag of Poland 150px Polonya  Varşova   38,307,726   4.12 808,435  Lehçe 100px|link=Flag of Portugal 150px Portekiz  Lizbon   10,290,103   1.55 287,421  Portekizce 100px|link=Flag of Romania 150px Romanya  Bükreş   19,328,560   2.25 345,894  Rumence border|100px|link=Flag of Slovakia 150px Slovakya  Bratislava 5,447,622   2.0 132,122  Slovakça border|100px|link=Flag of Slovenia 150px Slovenya  Ljubljana 2,119,410   1.29 68,236  Slovence 100px|link=Flag of Spain 150px İspanya Madrid   47,486,935   1.28 1,581,151  İspanyolca border|100px|link=Flag of Sweden 150px İsveç  Stockholm   10,467,097   2.14 593,268  İsveççe 100px|link=Flag of Turkey 150px Türkiye Ankara   84,775,404   2.09 1,108,453  Türkçe border|100px|link=Flag of the United Kingdom 150px Birleşik Krallık Londra   67,281,039   2.33 3,344,744  İngilizce border|100px|link=Flag of the United States 150px Amerika Birleşik Devletleri Washington, D.C. 336,997,624   3.38 27,357,825, Washington, D.C. 336,997,624   3.38 27,357,825

 Kurucu üyeler ve genişleme 

NATO, 4 Nisan 1949 tarihinde Kuzey Atlantik Antlaşması'nın (Washington Antlaşması) imzalanmasıyla kurulmuştur. İttifakın 12 kurucu üyesi şunlardır: Belçika, Kanada, Danimarka, Fransa, İzlanda, İtalya, Lüksemburg, Hollanda, Norveç, Portekiz, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri.

Çeşitli müttefikler, İttifak'ın sivil gözetimini somutlaştıran 1951 tarihli bir belge olan Ottawa Anlaşması'nı imzalamışlardır.

Mevcut üyelik 32 ülkeden oluşmaktadır. Kurucu 12 ülkeye ek olarak, Soğuk Savaş sırasında dört yeni üye katılmıştır: Yunanistan ve Türkiye (1952), Batı Almanya (1955) ve İspanya (1982). 1990 yılında Almanya'nın yeniden birleşmesiyle eski Doğu Almanya toprakları da eklenmiştir. Soğuk Savaş sonrasında NATO daha da genişleyerek Çek Cumhuriyeti, Macaristan ve Polonya (1999); Bulgaristan, Estonya, Letonya, Litvanya, Romanya, Slovakya ve Slovenya (2004); Arnavutluk ve Hırvatistan (2009); Karadağ (2017); Kuzey Makedonya (2020); Finlandiya (2023); ve İsveç'i (2024) bünyesine katmıştır. 1990-2024 yılları arasında eklenen bölge ve üyelerden Finlandiya ve İsveç dışındakilerin tümü ya eskiden Varşova Paktı'nın bir parçası (eski Sovyet Baltık ülkeleri dahil) ya da eski Yugoslavya topraklarıydı. Kuruluşundan bu yana hiçbir ülke NATO'dan ayrılmamıştır.

Günümüzde Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü, 7 Mart 2024 tarihinde İsveç'in katılımından bu yana toplam 27.581.382 km2 alanı kapsamaktadır.

 Üyelik hedefleri 
Mart 2024 itibarıyla üç devlet daha NATO'ya üyelik isteklerini resmen bildirmişlerdir: Bosna-Hersek, Gürcistan ve Ukrayna.

 NATO üyeleri 2008 Bükreş zirvesinde Gürcistan ve Ukrayna'nın "gelecekte NATO üyesi olacakları" konusunda anlaşmışlardır.
 Bosna-Hersek, NATO tarafından Nisan 2010'da Üyelik Eylem Planı'na (MAP) katılmaya davet edilmiştir.

bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/Dosya:NATO_32_Members.png|küçükresim|Avrupa'da NATO:

 Katılım tarihine göre üye ülkeler 
 Tarih Ülke Genişleme Notlar 4 Nisan 1949   Kurucular  17 Mart 1948'de imzalanan NATO antlaşması'nın öncüsü Brüksel'de gerçekleşmiştir      Danimarka'nın NATO üyeliği Faroe Adaları ve Grönland'ı kapsamaktadır.   Fransa, NATO'nun askerî kanadından 1966'da çekildi; 3 Nisan 2009'da geri döndü.   İzlanda, ordusu olmayan tek NATO üyesidir.                      18 Şubat 1952    İlk  Yunanistan, 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı'nın ardından NATO'nun askerî kanadından çekildi; 1980'de geri döndü.    9 Mayıs 1955    İkinci  Batı Almanya olarak katıldı; Saarland 1957'de, Berlin'in bölgeleri ve Doğu Almanya ise 3 Ekim 1990'da ülkeye katıldı. Doğu Almanya 1956-1990 arasında rakip Varşova Paktı'na üyeydi. 30 Mayıs 1982    Üçüncü   12 Mart 1999    Dördüncü  Çekoslovakya'nın parçası olarak 1955-1991 arasında rakip Varşova Paktı'na üyeydi.   1955-1991 arasında rakip Varşova Paktı'na üyeydi.   1955-1991 arasında rakip Varşova Paktı'na üyeydi. 29 Mart 2004    Beşinci  1955-1991 arasında rakip Varşova Paktı'na üyeydi.   Sovyetler Birliği'nin parçası olarak 1955-1991 arasında rakip Varşova Paktı'na üyeydi.   Sovyetler Birliği'nin parçası olarak 1955-1991 arasında rakip Varşova Paktı'na üyeydi.   Sovyetler Birliği'nin parçası olarak 1955-1991 arasında rakip Varşova Paktı'na üyeydi.   1955-1991 arasında rakip Varşova Paktı'na üyeydi.   Çekoslovakya'nın parçası olarak 1955-1991 arasında rakip Varşova Paktı'na üyeydi.   1945-1991 arasında Yugoslavya'nın parçasıydı. (Bağlantısızlar Hareketi) 1 Nisan 2009    Altıncı  1955-1968 arasında rakip Varşova Paktı'na üyeydi.   1945-1991 arasında Yugoslavya'nın parçasıydı. (Bağlantısızlar Hareketi) 5 Haziran 2017    Yedinci  1945-1991 arasında Yugoslavya'nın parçasıydı. (Bağlantısızlar Hareketi) 27 Mart 2020    Sekizinci  1945-1991 arasında Yugoslavya'nın parçasıydı. (Bağlantısızlar Hareketi) 4 Nisan 2023    Dokuzuncu 7 Mart 2024Onuncu

 Özel düzenlemeler 
NATO'ya kurucu üye olarak katılan üç İskandinav ülkesi, Danimarka, İzlanda ve Norveç, katılımlarını üç alanda sınırlandırmayı seçtiler: barış zamanında kalıcı üsler olmayacak, nükleer savaş başlıkları bulunmayacak ve topraklarında (davet edilmedikçe) hiçbir müttefik askeri faaliyetine izin verilmeyecekti. Ancak Danimarka, ABD'nin Grönland'daki mevcut Thule Hava Üssü'nü (günümüzde Pituffik Uzay Üssü) muhafaza etmesine izin verdi.

Fransa 1960'ların ortalarından 1990'ların ortalarına kadar "Gaullo-Mitterrandizm" olarak adlandırılan bir politika çerçevesinde NATO'dan bağımsız bir askeri strateji izlemiştir. Nicolas Sarkozy 2009 yılında Fransa'nın entegre askeri komutanlığa ve Savunma Planlama Komitesine geri dönmesi için müzakerelerde bulunmuş ve ertesi yıl bu komite lağvedilmiştir. Fransa Nükleer Planlama Grubu dışında kalan tek NATO üyesi olmaya devam etmektedir ve Amerika Birleşik Devletleri ve Birleşik Krallık'ın aksine nükleer silahlı denizaltılarını ittifaka teslim etmeyecektir.

 Tablo 

 Ülke  Savunma harcamaları,milyon USD  Savunma harcamaları,cari fiyatlarla GSYİH %'si  Savunma harcamaları,USD kişi başı  Konuşlandırılabilir askerbin olarak   731.879  4,8  2.060  1.427   48.140  1,4  500  205   197  1,5  51  10   5.541  1,1  404  32   63.567  2,6  994  192   758  1,4  64  29   2.448  1,1  162  23   4.518  1,4  636  18   389  1,7  195  6   53.444  1,9  666  227   970  1,5  161  16   11.339  1,3  553  48   13.984  0,9  241  127   30.228  1,4  351  352   -  -  -  -   23.685  1,4  492  60   -  -  -  -   -  -  -  1   289  1,0  76  5   351  0,8  75  9   279  0,5  402  0.9   1.378  1,0  111  29   7.232  1,5  1036  21   8.908  1,7  181  100   3.611  1,5  274  39   2.380  1,3  67  66   1.065  1,1  126  16   665  1,3  255  7   15.479  2,9  200  900   6.425  2,1  427  124  NATO  1.038.145  3,0  987  3.515Kaynak: 2011 yılına ait "NATO Savunmasına Dair Veriler" İzlanda'nın ordusu bulunmamaktadır.

 Siyasi destek ve halk desteği 

Pew Araştırma Merkezinin 2016 yılında üye ülkeler arasında yaptığı ankete göre çoğu ülke NATO'ya olumlu bakarken, NATO üyelerinin çoğu askeri harcamalarını aynı tutmayı tercih etmiştir. Ülkelerinin Rusya ile ciddi bir askeri çatışmaya girmesi halinde başka bir NATO ülkesine askeri yardımda bulunup bulunmaması gerektiği sorusuna verilen yanıtlar da karışıktır. Ankete katılan sekiz ülkeden altısının yaklaşık yarısı ya da daha azı Rusya'nın NATO müttefiki olan komşu bir ülkeye saldırması halinde ülkelerinin askerî güç kullanması gerektiğini söylüyor. Sekiz NATO ülkesinden üçünün en az yarısı ise hükûmetlerinin böyle bir durumda askerî güç kullanmaması gerektiğini söylüyor. Silahlı güçle karşılık vermeye en güçlü muhalefet Almanya'da (%58) görülürken, onu Fransa (%53) ve İtalya (%51) takip ediyor. Amerikalıların (%56) ve Kanadalıların (%53) yarısından fazlası Rusya'nın dost bir NATO ülkesine yönelik askeri saldırısına karşılık vermeye hazırdır. İngilizlerin (%49) ve Polonyalıların (%48) çoğunluğu da 5. madde taahhütlerini yerine getirecektir. İspanyollar bu konuda ikiye bölünmüş durumda: %48'i destekliyor, %47'si karşı çıkıyor.

 Notlar 

 Kaynakça