Türk yazı dilleri söz varlığı

(Daha fazla bilgi için buraya bakınız: Türk dilleri ailesi)

Türk dilleri olarak söylenegelen dillerin birbirlerine göre söyleniş biçimlerini gösterir çizelgeler halinde karşılaştırmalar yapılmıştır.

 Türk yazı dilleri söz varlığı karşılaştırması 
Burada yer alan bazı çizelgelerde, önemli sözcükler farklı Türk dillerinde karşılaştırılır; böylece Çuvaşça'nın ve Yakutça'nın farklığını ve diğerlerinin birbirine yakınlığını görmemizi sağlar. Bazı sözcüklerin tabloda eksik olması, o dilde o sözcüğün varolmadığı anlamına gelmez. Bazı dillerde bazı sözcükler farklı etimolojik kökten gelirler ve bu yüzden karşılaştırılması anlamlı değildir.

 Eski TürkçeTürkiye TürkçesiTürkmenceTatarcaKazakçaÖzbekçeUygurcaYakutcaÇuvaşca ata	ata ata 	ota ata	 atte ana	anne/ana	ene	ana	ana	ona	ana	 anne 	o'gul	oğul	oğul	ul, uğılul	o'gil	oğul	uol	ıvăl 	er(kek)erkekerkek ir	erkekerkak	är(käk)	er	ar, arşçin kyz	kız	gyz	qız	qιz	qiz	qiz	ky:s	he'r kiši	kişi	kişi	keşe	kisi	 kishi kişikihi	şçin kelin	gelin	geli:n kilen	kelin	kelin	kelin	kylyn	kilen Eski TürkçeTürkiye TürkçesiTürkmenceTatarcaKazakçaÖzbekçeUygurcaYakutcaÇuvaşca 	jürek	yürek	ýürek yöräk	jürekyurak	yüräk	süreq	ıratu 	qan	kan	ga:n	qan	qan	qon	qan	qa:n	jon 	baš	baş	baş	baş	bas	 bosh baş	bas	pušç 	qyl	kıl	qyl	qıl	kyl	kyl	qil	kyl	χe'le'r 	köz	göz	göz	küz	köz	ko'z	köz	kos	kör kirpikkirpikkirpikkerfekkirpikkiprikkirpikkirbi:χurbuk 	qulqaqkulak	gulak	qolaq	qulaq	quloq	qulaq	gulka:khălha 	burun	burun	burun	borın	murιn	burun	burun	murun	sămsa; 	qol	kol	gol	qul	qol	qo'l	qolqol	hul 	el(ig)el	el	  al(qan)ili:	ală barmakparmakbarmakbarmaq barmoqbarmaq  pürne tyrnaqtırnakdyrnaqtırnaqtιrnaqtirnoqtirnaqtynyraq  	tiz	diz	dy:z	tez	tize	tizza	tiz	tüsäχ	  	baltyrbaldırbaldyrbaltırbaldyrboldyrbaltirballyr  	adaq	ayak	aýaq	ayaq	ayaq	oyoq	ayaqataq    qaryn	karın	garyn	qarın	qarιn	qorin	qor(saq)qarynhırăm Eski TürkçeTürkiye TürkçesiTürkmenceTatarcaKazakçaÖzbekçeUygurcaYakutcaÇuvaşca at	at	at	at	at	ot	at	at	ut 	siyir	sığır	sygyr	síır (sıyır)	siyιr	sigir	seyir   	yt	it	it	et	iyt	it	it	yt	jyda balyq	balık	balyk balıq	balιq	baliq	beliq	balyk	pulă 	bit	bit	bit	bet	biyt	bit	pit	byt	pıjdă Eski TürkçeTürkiye TürkçesiTürkmenceTatarcaKazakçaÖzbekçeUygurcaYakutcaÇuvaşca 	ev	ev	öý	öy	üy	uy	öy	 av 	otag	otağotaq	  otaq	otoq	otağotu:	  yol	yol	yo:l	yul	jol	yo'l	yol	suol	şçăl köprüqköprüköpri	küpar	köpir	ko'prikkövrükkürpe keper oq	ok	ok	uk	 o'q	oq	oχ	ugu ot	ot	ot	ut	ot	o't	ot	uot	vot kül	kül	kül	köl	kül	kul	kül	kül	kö'l suv	su	suw	syw	suw	suv	su	ui	syv kemi	gemi	gämi	kimä	keme	kema	kemä kime 	köl	göl	köl	kül	köl	ko'l	köl	küöl külĕ atov	ada	ada	atan	aral	orol	aral	  ută künešgüneşgünqoyaşkün quyoshkün	kün (quyaş)	hĕvel bulut	bulut	bulut	bolıt	bult	bulut	bulut	bylyt	pĕlĕt yulduzyıldızýyldyzyoldızzhuldιzyulduzyultuzsulusşçăltăr 	topraqtopraktopraktufraqtopιraqtuproqtupraqtoburaχtăpra  töpü	tepe	depe	tübä	töbe	tepa	töpätöbö	tüpe 	yağac	ağaç	agaç	ağaç	ağaš  yog'och yağaç jyvăşç  tenri tanrı	taňry täñre  tangritäñritanaratură Eski TürkçeTürkiye TürkçesiTürkmenceTatarcaKazakçaÖzbekçeUygurcaYakutcaÇuvaşca 	uzun	uzun	uzyn	ozın	uzιn	uzun	uzun	uhun	vărăm 	yany	yeni	yany	yaña	jangayangi	yeñi	sana	şĕnĕ 	semiz	semiz	semiz	simez	semiz	semiz	semiz	emis	samăr 	tolu	dolu	do:ly	tulı	tolι	to'la	toluq	tolorutulli 	aq	ak	ak	aq	aq	oq	aq	   qarakara  gara	qara	qara	qora	qara	χara	χura 	qyzyl	kızıl	gyzyl	qızıl	qızıl	qizil	qizil	kyhyl	χĕrlĕ kökgök	gök	kük	kök	ko'k	kök	küöq	kăvakSayılarEski TürkçeTürkiye TürkçesiTürkmenceTatarcaKazakçaÖzbekçeUygurcaYakutcaÇuvaşca1	bir	bir	bir	ber	bir	bir	bir	bi:r	pĕrre2	eki	iki	iki	ike	yeki	ikki	ikki	ikki	ikkĕ4	tört	dört	dö:rt	dürt	tört	to'rt	töt	tüört	tăvattă7	yeti	yedi	yedi	cide	jeti	yetti	yättä	sette	şiççĕ10	on	on	o:n	un	on	o'n	on	uon	vunnă100	yüz	yüz	yü:z	yöz	jüz	yuz	yüz	sü:s	şĕr
Şahıs ZamirleriTürkiyeAzerbaycanTürkmenÖzbekYeni UygurBaşkurtTatarKazakKırgızYakutÇuvaşbenmənmenmenmänminminmenmenminepĕ / epbanamənəmaňamengamañamiñämiñamağanmagamiexe / miexeğemanabenimənimenimenimenimineminemenimenimiiginmanabendeməndəmendemendamändä / meniñdämindämindämendemende -manrabendenməndənmendenmendanmändin / meniñdinmindänminnänmenenmendenmiigittenmanranbenimmənimmeniňmeningmeniñmineñminemmeniñmeninmieneman / manănbenimlemənimləmen bilen / meniň bilenmen bilan / mening bilanmän bilen / meniñ bilänmineñ menänminem belänmenimenmen menenmiiginenmanpaTürkiyeAzerbaycanTürkmenÖzbekYeni UygurBaşkurtTatarKazakKırgızYakutÇuvaşsensənsensensänhinsinsensenenesĕ / essanasənəsaňasengasañahiñäsiñasağansagaeyiexe / eyiexeğesanasenisənisenisenisenihinesinesenisenieyiginsanasendesəndəsendesendasändä / seniñdähindäsindäsendesende -sanrasendensəndənsendensendansändin / säniñdinhindänsinnänsenensendeneyigittensanranseninsəninseniňseningseniñhineñsineñseniñsenineyienesan / sanănseninlesəninləsen bilen / seniň bilensen bilan / sening bilansän bilän / seniñ bilänhineñ menänsineñ belänsenimensen meneneyiginensanpaTürkiyeAzerbaycanTürkmenÖzbekYeni UygurBaşkurtTatarKazakKırgızYakutÇuvaşsizsizsizsizsiz / siliheźsezsizsizenesir / esĕrsizesizəsizesizgasizgä / siligäheźgäsezgäsizgesizgeeyiexe / eyiexeğesiresizisizisizisiznisizni / siliniheźźeseznesizdisizdieyiginsiresizdesizdəsizdesizdasizdä / silidäheźźäsezdäsizdesizde -sirĕntesizdensizdənsizdensizdansizdin / silidinheźźänsezdänsizdensizdeneyigittensirĕntensizinsizinsiziňsizningsizniñ / siliniñheźźeñsezneñsizdiñsizdineyienesirĕnsizinlesizinləsiz bilen / siziň bilensiz bilan / sizning bilansiz bilän / sizniñ bilän / sili bilän heźźeñ menänsezneñ belänsizbensiz meneneyiginensirĕnpeTürkiyeAzerbaycanTürkmenÖzbekYeni UygurBaşkurtTatarKazakKırgızYakutÇuvaşoooluuululolalkinivăl / ulonaonaoňaungauniñğauğaañaoğanagakiniexeănaonuonuonuuniuniunıanıonıanıkininiănaondaondaondaundaunda / uniñda / andaundaandaondaanda -unra / untaondanondanondanundanundin / uniñdin / andinundanannanonanandankinittenunran / untanonunonunonuňuningunuñunıñanıñonıñanınkieneun / unănonunlaonunlao bilen / onuň bilenu bilan / uning bilanu bilän / unuñ bilänunıñ menänanıñ belänonımenal menenkininenunpaTürkiyeAzerbaycanTürkmenÖzbekYeni UygurBaşkurtTatarKazakKırgızYakutÇuvaşbizbizbizbizbizbeźbezbizbizbihigiepir / epĕrbizebizəbizebizgabizgäbeźgäbezgäbizgebizgebihiexe / bihiexeğepirebizibizibizibiznibiznibeźźebeznebizdibizdibihiginipirebizdebizdəbizdebizdabizdäbeźźäbezdäbizdebizde -pirĕnte / pirtebizdenbizdənbizdenbizdanbizdinbeźźänbezdänbizdenbizdenbihigittenpirĕnten / pirtenbizimbizimbiziňbizningbizniñbeźźeñbezneñbizdiñbizdinbihienepirĕnbizimlebizimləbiz bilen / biziň bilenbiz bilan / bizning bilanbiz bilän / bizniñ bilänbeźźeñ menänbezneñ belänbizbenbiz menenbihiginenpirĕnpeTürkiyeAzerbaycanTürkmenÖzbekYeni UygurBaşkurtTatarKazakKırgızYakutÇuvaşsizsizsizsenlarsilär / sänlärheźsezsendersilerehigiesir / esĕrsizesizəsizesenlargasilärgä / sänlärgäheźgäsezgäsendergesilergeehiexe / ehiexeğesiresizisizisizisenlarnisilärni / sänlärniheźźeseznesenderdisilerdiehiginisiresizdesizdəsizdesenlardasilärdä / sänlärdäheźźäsezdäsenderdesilerde -sirĕntesizdensizdənsizdensenlardansilärdin / sänlärdinheźźänsezdänsenderdensilerdenehigittensirĕntensizinsizinsiziňsenlarningsilärniñ / sänlärniñheźźeñsezneñsenderdiñsilerdinehienesirĕnsizinlesizinləsiz bilen / siziň bilensenlar bilan silär bilän / sänlär bilänheźźeñ menänsezneñ belänsendermensiler menenehiginensirĕnpeTürkiyeAzerbaycanTürkmenÖzbekYeni UygurBaşkurtTatarKazakKırgızYakutÇuvaşonlaronlarolarularularularalar / ularolaralarkinilervĕsem / vălsemonlaraonlaraolaraulargaularğaularğaalarğaolarğaalargakinilergevĕseneonlarıonlarıolaryularniularniularźıalarnıolardıalardıkinilerivĕseneonlardaonlardaolardaulardaulardaularźaalardaolardaalarda -vĕsencheonlardanonlardanolardanulardanulardinularźanalardanolardanalardankinilertenvĕsenchenonlarınonlarınolaryňularningularniñularźınalarnıñolardıñalardınkiennerevĕsen / vĕsenĕnonlarlaonlarlaolar bilenular bilanular bilänular menänalar belänolarmenalar menenkinilerinenvĕsempe

 Karşılaştırmalı Çalışmalar 
Süleyman Hilmi Kızıldağ (2021), Eski Türk Yazıtları söz varlığının Çağdaş Kuzeybatı (Kıpçak) Türk Lehçeleri söz varlığı ile karşılaştırılması, Doktora Tezi.
Aydın Öztürk (2021), Türkmen Türkçesi Söz Varlığının Türkiye Türkçesi Ağızları Söz Varlığı ile Karşılaştırılması, Doktora Tezi.
Mesut Sönmez (2021), Kazak Türkçesi konu çözümlemeli söz varlığı -Türkiye Türkçesi ile karşılaştırmalı-, Yüksek Lisans Tezi.
Sara Amirtayeva (2019), Temel kelimeler açısından söz varlığı karşılaştırması (Türkiye Türkçesi, Kazak Türkçesi, Türkmen Türkçesi), Yüksek Lisans Tezi.
Günsel Barış (2016), Azerbaycan Türkçesinin Söz Varlığının Türkiye Türkçesi ile Karşılaştırılması, Yüksek Lisans Tezi.
Jyldyz Alimova (2011), Türkiye Türkçesi ağızları ile Kırgız Türkçesinin söz varlığı açısından karşılaştırılması, Doktora Tezi.
Nurettin Aksu (2006), Konuşan Sözlük Türkiye Türkçesi-Kazak Türkçesi.Bu sözlük sadece ortak sözcükleri listelediğinden karşılaştırmalı bir söz varlığı çalışmasıdır.
Kurtuluş Öztopçu (1996), Dictionary of the Turkic Languages: English, Azerbaijani, Kazakh, Kyrgyz, Tatar, Turkish, Turkmen, Uighur, Uzbek
Ahmet Bican Ercilasun vd. (1991), Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri SözlüğüBu sözlük Azerbaycan, Başkurt, Kazak, Kırgız, Özbek, Tatar, Türkmen ve Yeni Uygur dillerini kapsamaktadır. Bu sözlük Türk Dil Kurumunun resmî sözlük sitesi olan sozluk.gov.tr adresinde çevrimiçi olarak yayınlanmaktadır.

 Kaynakça