Türkiye'de üniter devlet

Üniter devlet, devletin temel unsurları olan ulus, toprak ve egemenlik unsurları ile devletin temel anayasal organları olan yasama, yürütme ve yargı işlevlerinin tek olma özelliğine sahip bulunduğu devlet biçimini ifade eden kamu yönetimi terimi. Devletler yapılarına göre "üniter devlet" ve "bileşik devlet” olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Dünyadaki mevcut devletlerin büyük çoğunluğu üniter devlet özelliğindedir. Türkiye, Fransa, İngiltere, Norveç, İspanya, Tanzanya, Danimarka, İsrail, Yeni Zelanda, Cezayir ve Ürdün dünyadaki üniter devletlerden bazılarıdır. Yasama, yürütme ve yargı güçlerinin merkezde; kuvvetler ayrılığı ilkesiyle toplanmış olmasıyla birlikte yerel yönetim kurumlarının varlığı üniter devlet özelliği ile bir çelişme oluşturmadığı gibi merkezi idare uygulamasının olumsuz görülen yönlerini telâfi edici olarak değerlendirilmektedir.

Devletin üniter niteliği
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 3'üncü maddesine göre, “Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür”. Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütün olması onun “üniter devlet” olması demektir. Türkiye Devleti, üniter bir devlettir; yani kendi bünyesinde farklı kanunların geçerli olduğu farklı yönetim bölgeleri yoktur. "Federatif" yapılar yoktur. Türkiye Büyük Millet Meclisinin yetkisi tüm Türkiye topraklarını kapsar ve her Türk vatandaşı bu topraklar üzerinde eşit muamele görür. Söz konusu üniter devlet yapısı, Türkiye'nin bölünmez bütünlüğünün ve iç huzurunun en büyük teminatıdır.

A- Ülkenin bölünmez butünlüğü:
Ülkenin herhangi bir parçası yabancı bir devlete verilemez.
Ülkeyi oluşturan toprak parçaları bundan ayrılamaz.
Ülke parçalanıp üzerinde birden fazla devlet kurulamaz.
Ülke parçalanmamış olmakla birlikte bir başka devletin parçası haline getirilemez.
Ülke kendi içinde bölünmek suretiyle federal bir devlet oluşturulamaz. Buna federalizm yasağı adı verilir.
B- Milletin bölünmez bütünlüğü:
Ülke, sadece coğrafi anlamda değil aynı zamanda milletiyle bölünemez bir bütündür. Yani etnik grup, dinsel cemaatler veya diğer toplumsal unsurlar arasında paylaştırılamaz.

Üniter devletin genel yapısı
Ulus devletin benimsediği üniter devlet modeli, ülke sınırları içerisinde yaşayan toplulukları bütüncül bir yapı içinde bir araya getirme amacı taşımaktadır. Bu model, etnik, coğrafi, idari ve ekonomik farklılıkları ortadan kaldırarak homojen ve türdeş bir toplumsal yapı oluşturma düşüncesine dayanır. Bu doğrultuda, güçlü ve ülkenin her bölgesine nüfuz edebilen, ancak siyasal merkeziyetçiliğin korunmasını esas alan bir idari teşkilatlanma geliştirilmiştir. Bu idari yapılanma çerçevesinde, merkezî yönetim ile taşra teşkilatları, yerel yönetimler, hizmet yerinden yönetim kuruluşları, kamu kurumları ve bağımsız idari otoriteler bütüncül bir yapının parçaları olarak işlev görür. Bu yapılar, farklı hukuki rejimlere sahip olmalarına rağmen tek bir egemenlik anlayışı etrafında birleşir. Böylece, devletin her alan ve düzeyde etkinliğini sürdürebilmesi amaçlanırken, aynı zamanda ulusal bütünlük ve siyasal birlik korunur.NALBANT, Atilla, "Üniter Devlet-Bölgeselleşmeden Küreselleşmeye", Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 1997 S.70 Bu bütünlük merkezin denetimi ve gözetimi altında korunur ve gerçekleşir.

Üniter niteliğin esasları:
 Üniter devlet, ülkesi ile bölünmez bir bütündür. İl, ilçe vb idari bölümler ile  ayrılabilirse de bunlar ancak idare hukuku yetki ve sorumluluklarına sahiptir. 
 Üniter devlet, millî unsuru ile bölünmez bir bütündür. Din, dil, etnik grup vb. bakımlardan ayrım yapılamaz
 Üniter devlet, egemenlik unsuru ile bölünmez bir bütündür. Tek olan egemenliğin sahası bütün ülkedir.

Merkezi idare
Merkezi idarenin merkez teşkilâtı
 Cumhurbaşkanlığı 
 Cumhurbaşkanı
 Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği
 Devlet Denetleme Kurulu

 Bakanlar Kurulu ve Başbakan
 Bakanlıklar

Merkezi idarenin taşra teşkilâtı
Merkezî idare, kamu hizmetlerini etkin ve verimli bir şekilde sunabilmek amacıyla, bu hizmetleri hizmetin niteliğine, ekonomik ve toplumsal koşullara ile ülkenin coğrafi özelliklerine göre yürütmek üzere taşrada da örgütlenmiştir. Bu doğrultuda oluşturulan taşra teşkilatı, merkezî idarenin taşradaki uzantısı niteliğindedir.

Taşra teşkilatları, coğrafi olarak merkezden uzak bölgelerde yaşayan yurttaşlara kamu hizmetlerinin ulaştırılmasını sağlamakla yükümlüdür. Söz konusu teşkilat, çeşitlilik arz eden birimlerden oluşsa da, bu birimlerin tamamı tek bir devlet tüzel kişiliği içinde yer alır ve merkezî idareye bağlı olarak faaliyet gösterir. Dolayısıyla taşra teşkilatı, merkezî yönetimin bütünlüğünü bozmadan, kamu hizmetlerinin yerel düzeyde örgütlenmesini ve yürütülmesini sağlayan tamamlayıcı bir yapıdır.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 126. maddesinin 1. fıkrasında, Türkiye, merkezi idare kuruluşları bakımından, coğrafya durumuna, ekonomik şartlara ve kamu hizmetlerinin gereklerine göre, illere, iller de kademeli bölümlere ayrılır dedikten sonra bu fıkrayı takip eden 3. fıkrasında Kamu hizmetlerinin görülmesinde verim ve uyum sağlamak amacı ile birden çok ili içine alan merkezi idare teşkilatı kurulabileceği belirtilmektedir.

Merkezi idarenin taşra teşkilatı:
 İl idaresi, merkezi idaresinin en büyük taşra teşkilatıdır. İl idaresi, üç bölümden oluşur:
 Vali, il idaresinin başıdır.
 İl İdare Şube Başkanları
 İl İdare Kurulu

 İlçe idaresi
 Kaymakam, ilçe idaresinin başıdır.
 İlçe İdare Şube Başkanları
 İlçe İdare Kurulu

 Bucak idaresi
 Bucak Müdürü 
 Bucak Meclisi
 Bucak Komisyonu

Merkezi idarenin yurtdışı teşkilâtı
 Dış temsilcilikler (Diplomatik temsilcilikler)
 Büyükelçilikler
 Başkonsolosluklar
 Dış temsilciliklerin uzmanlık birimleri

Yerinden Yönetim Kuruluşları
Mahalli idareler (yerel yönetimler)
Mahalleri idareler, hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşlarıdır. Türkiye, adem-i merkeziyye (merkezin bulunmadığı) yönetim biçimi çerçevesindeki "siyasal yerinden yönetim" esasına göre değil "yönetsel yerinden yönetim" esasına göre örgütlenmiş tekçi, üniter yani merkezi bir devlettir.

Yerinden yönetim en geniş anlamıyla merkezin kendi dışında bir otoriteye -bir takım yetkileri aktarması olarak tanımlanmaktadır.TODAİ, Bölgesel devlet yeni bir yönetim biçimi mi? Atilla Nalbant Osmanlı İmparatorluğunun merkezileşme sürecinin kurumsal olarak II. Mahmut'la başladığı ileri sürülmektedir. Çünkü daha önce geleneksel Osmanlı idaresinde her eyaletin kendi yasası mevcutken, II. Mahmut döneminden itibaren ortak bir yapılanma kurulmaya çalışılmıştır.Atilla NALBANT, Üniter Devlet, Yapı Kredi Yayınları: İstanbul, 1997, s.113-132 Osmanlı döneminde modern anlamda ilk belediye teşkilatı tanzimattan sonra kurulmuştur.

 İl Özel İdaresi
 İl Genel Meclisi
 İl Encümeni
 Vali

 Belediye İdaresi
 Belediye Başkanı
 Belediye Meclisi
 Belediye Encümeni

 Büyükşehir Belediye İdaresi
 Köy İdaresi
 Muhtar
 İhtiyar Meclisi
 Köy Derneği

Ayrıca bakınız
 Üniter devlet

Kaynakça

Kategori:Üniter devlet
Üniter devlet
Üniter devlet