Türkiye'de elektrik dağıtımı

Tarihçe 
Türkiye'de elektrik ile tanışma 1902 yılında II. Abdülhamid devrinde olmuştur. Tarsus'ta kurulan 2 KW'lık bir enerji santrali ile sokaklarda ve bazı konutlarda aydınlatma yapılmıştır. İlerleyen yıllarda elektriğe talebin artmasıyla santralde güç artışı yapılmıştır.

İstanbul sokaklarının elektrik ile aydınlatması ise 1914 yılında Silahtarağa Elektrik Santralinden yapılmıştır.

1921 yılında Ankara'nın sokak aydınlatması tesis edilen bir havagazı jeneratörü sayesinde olmuştur. 1928-1930 yılları arasında elektrik direkleri ve yeraltı havagazı boruları döşenmiştir.

Türkiye'nin bazı il ve ilçelerinde 1950'li ve 1960'lı yıllarda dizel jeneratörlerle elektrik sağlanmıştır, örneğin Silifke'de 400 kVA dizel jeneratör ile enerji sağlanmıştır.Şehir Elektrik Dağıtım Şebekeleri Projeleri, Birol YILMAZ

15.07.1970 tarih ve 1312 sayılı kanun ile TEK (Türkiye Elektrik Kurumu) kurulmuştur. Elektrik hizmetlerinde bütünlüğün sağlanması için dağınık bir şekilde yürütülen elektrik hizmetleri diğer kurumlardan devralındı.

1994 yılında yeniden yapılandırılarak TEAŞ (Türkiye Elektrik Üretim İletim A.Ş.) ve TEDAŞ (Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş.) olarak ikiye bölünmüştür.

2001 yılında TEAŞ tekrar TETAŞ (Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt A.Ş.),TEİAŞ (Türkiye Elektrik İletim A.Ş.) ve EÜAŞ (Elektrik Üretim A.Ş.) olarak yeni bir yapılanmaya girmiştir.

TEDAŞ 2004 yılında Özelleştirme Yüksek Kurul Kararı ile özelleştirme kapsamına alınmıştır. Türkiye'de 2019 yılında 290,4 milyar kilovatsaat elektrik tüketilmiştir.

 Türkiye'de Elektrik Dağıtım 

Enerji, santrallerde üretildikten sonra yükseltici transformatörler vasıtasıyla iletim seviyelerine (380 kV, 154 kV) yükseltilirler. Elektrik iletim hatları yük tevzi merkezlerinden yerleşim yerlerine enerji sağlarlar. Millî Yük Tevzi Merkezi ve dokuz tane bölge yük tevzi merkezleri aracılığıyla, enterkonnekte sistemimizin üretim ve tüketiminin dengede tutulması SCADA vasıtasıyla kontrol edilmektedir.

Türkiye'de 380 kV, 154 kV ve 66 kV yüksek gerilim seviyeleri ile 6,3 kV, 15 kV ve 33 kV orta gerilim seviyeleri kullanılmaktadır. Fakat yüksek gerilimde 66 kV ve orta gerilimde 6,3 kV ve 15 kV seviyeleri artık kaldırılmaktadır.Şehir Elektrik Dağıtım Şebekeleri Projeleri, Birol YILMAZ, sf. 104

Enerji nakil hatları yük tevzi merkezlerinden şehirlerde bulunan trafo merkezlerine gelirler. Şehirlerde bulunan trafo merkezlerinde (indirici merkezde denilmektedir) sonlanan bu hatlar, trafo merkezlerinde 33 kV veya bazı yerlerde 15 kV seviyesine dönüştürülerek şehir elektrik dağıtım şebekesindeki yük noktalarına (trafo postalarına) bağlanır. Türkiye'de kullanılan 15 kV ve 6,3 kV ise güç kayıplarının fazla olması sebebiyle terk edilmektedir.Şehir Elektrik Dağıtım Şebekeleri Projeleri, Birol YILMAZ, sf. 196

Ayrıca kullanılan 33 kV seviyesinin Avrupa standartlarıyla uyumlu olmaması ve özel üretilmesinden dolayı Türkiye'ye daha pahalıya mal olduğu fikri belirtilmektedir.Şehir Elektrik Dağıtım Şebekeleri Projeleri, Birol YILMAZ, sf. 106

Dağıtım şebekelerinde son kullanıcılara (tüketicilere) elektrik gücünün ulaşması için trafo postalarında 33 kV veya 15 kv seviyesi 0,4/0,231 kV alçak gerilim seviyesine indirilir. Trafo postaları direk tipi veya köşk tipi bina içinde veya kabin içinde veya yer altında korunaklı bir şekilde bulunur. Hem 33 kV (veya 15 kV) seviyesi hem de 0,4/0,231 kV seviyesi elektrik direklerinde veya şehir içindeki nüfus yoğunluğu olan bölgelerde yer altında taşınabilir.

Şehirlerde alçak gerilim dağıtım şebekesi üç fazlı sistemlerden, kırsal kesimde nüfus yoğunluğunun az olduğu yerlerde tek fazlı sistemlerden oluşabilir. Şehirlerde trafolardan çıkan bu alçak gerilim hatları dağıtım kutularından (box) binalardaki tüketicilere ait sayaç panolarına bağlanır.

Tüketiciler genelde konutlarda alçak gerilim abonesi olabileceği gibi orta gerilim veya daha yüksek gerilim seviyelerinde abone olan sanayi kuruluşları ve işletmeler olabilmektedir. Ayrıca yüksek gerilim doğru akım kullanan ark ocakları da bulunmaktadır.

Türkiye'de alçak gerilim (400/231 VAC) elektrik dağıtım şebekelerinde TT topraklama sistemi tercih edilmiştir. Ancak dünyada yaygın TT uygulamasından farklı olarak, yıldız noktası (neutral) transformatörden başka noktalarda da toprakla irtibatlanır. Başka deyişle, TT sistemi nötrün sadece transformatörde topraklanmasını kabul etmişken, Türk elektrik dağıtım şebekesinde -transformatördekine ek olarak- her şebeke çıkış (feeder) kolunun sonunda, direkte veya kutuda (box) takviye topraklamalar, kural olarak yapılır. "Hibrit" bir TT sistemi denilebilecek bu uygulama ile nötr toprak geçiş empedansının düşürülmesi ve nötr kopma hasarlarının azaltılması amaçlansa da sistemdeki bu eklenti tartışmalara yol açar. Çünkü bu durum, faz-toprak hatalarında arıza akımına alternatif dönüş yolları sunmakta ve ülkede can almaya devam eden kazalara önlem almak iyice zorlaşmaktadır. TT sistemde, alçak gerilim tüketicilerinin sorumluluk alanındaki toprak hatasına karşı, hata akımı tespit röleleri (RCD, diferansiyel koruma, kaçak akım koruma gibi adlarla anılır) ile çözüm varken şebeke sağlayıcısı tarafında hatayı farketmek ve hatanın yerini bulmak zordur.

Tüketici, dağıtım şebekesine alçak gerilim seviyesinden bağlanır ise TT kullanmak zorundadır (tüketicinin izolasyon transformatörü ile farklı sisteme geçtiği durumlar istisna). Tüketici, daha yüksek gerilimden bağlanır ve kendi transformatörünü tesis ederse, uygulayacağı sistemi seçmek proje müellifinin kararıdır. Avrupa'da çok yaygın olan TN veya daha az yaygın olan IT sistemi, TT yanında kullanılabilecek alternatiflerdir.

 Elektrik Piyasası ve Düzenlemeler 

Türkiye'de Elektrik Piyasası Kanunu istikrarlı bir elektrik piyasasının oluşturulmasını amaçlar. Türkiye'de elektriğin üretimi, iletimi, dağıtımı, toptan satışı, perakende satışı, ithali veya ihracı ve bu işlerle ilgili gerçek ve tüzel kişilerin hak ve yükümlülükleri bu kanun kapsamında bulunmaktadır. Bu kanuna ait yürütme işlemleri Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından gerçekleştirilmektedir.http://www.mevzuat.gov.tr/Metin.Aspx?MevzuatKod=1.5.4628&MevzuatIliski=0&  sourceXmlSearch=% Bu kanunlar doğrultusunda 2013 yılında elektrik dağıtım şirketlerinden elektrik tedarik ve satış yetkisi alınmış ve bu yetki elektrik tedarikçilerine verilmiştir. 2014 yılı itibarıyla da elektrik tedarikçileri iki ana gruba ayrılarak görevli ve görevli olmayan tedarikçiler olarak düzenlenmiştir.

EPDK kamuoyunu ve tüketicileri elektrik faturalarında alınan bedeller ve yasal dayanakları hakkında bilgilendirmektedir.

 Kaynakça 

Kategori:Elektrik arızası
Kategori:Elektrik mühendisliği