Hükûmet sistemine göre ülkeler listesi

Bu, anayasal olarak tanımlanmış de jure hükümet sistemine göre egemen devletlerin bir listesidir. Bu liste, hükûmetlerin demokrasi derecesini, siyasi yolsuzluğunu veya devlet kapasitesini ölçmez.

 Parlamenter sistemler 

 Parlamenter monarşiler 
Bunlar, devlet başkanının sembolik ve anayasal bir hükümdar olduğu sistemlerdir; makamlarının varlığı ve yetkilerini kullanma kabiliyetleri anayasal hukuk tarafından belirlenir ve sınırlandırılır.

Bir başbakanın hükûmetin yürütme organının aktif başkanı olduğu sistemlerdir. Bazı durumlarda başbakan aynı zamanda yasama organının da lideridir, diğer durumlarda ise yürütme organı yasama organından net bir şekilde ayrılmıştır (güvensizlik oylaması durumunda tüm kabine veya tek tek bakanlar istifa etmek zorunda olsa da). Devlet başkanı, normalde yetkilerini sadece hükûmetin, halkın ve/veya temsilcilerinin rızasıyla kullanan bir hükümdardır (anayasal kriz veya siyasi çıkmaz gibi acil durumlar hariç).

 Parlamenter cumhuriyetler 
Parlamenter cumhuriyetlerde hükümet başkanı yasama organı tarafından seçilir veya aday gösterilir ve aynı zamanda yasama organına karşı sorumludur. Devlet başkanına genellikle cumhurbaşkanı denir ve sembolik bir makamdır, (tam parlamenter cumhuriyetlerde) hükûmet başkanından ayrıdır, büyük ölçüde apolitik, sembolik bir rol oynar. Parlamenter cumhuriyetlerde hükûmet başkanı ve yönetim yetkilerine sahip icra makamı genellikle başbakan, şansölye veya premier olarak adlandırılır. Karma cumhuriyet sistemlerinde ve direktörlük cumhuriyet sistemlerinde hükûmet başkanı aynı zamanda devlet başkanı olarak da görev yapar ve genellikle cumhurbaşkanı olarak adlandırılır.

Bazı tam parlamenter sistemlerde devlet başkanı doğrudan seçmenler tarafından seçilir. Ancak diğer sınıflandırma sistemlerine göre bu sistemler yarı başkanlık sistemleri olarak sınıflandırılabilir çünkü başkanlar her zaman bir siyasi partiye bağlıdır ve geniş yetkilere sahip olabilirler (zayıf başkanlıklarına rağmen). Başkanların tamamen sembolik ve tarafsız olduğu ve geniş yetkilere sahip olmadığı tam parlamenter cumhuriyet sistemlerinde genellikle doğrudan seçilmiş bir devlet başkanı bulunmaz ve bunun yerine genellikle başkanı atamak için ya bir seçim kurulu ya da yasama meclisinde bir oylama kullanılır.

 Doğrudan seçilen sembolik devlet başkanlarına sahip parlamenter cumhuriyetler 

 Dolaylı olarak seçilen sembolik devlet başkanlarına sahip parlamenter cumhuriyetler 

BM üyesi olmayanlar veya gözlemciler italik yazılmıştır.

 İcracı bir cumhurbaşkanına sahip parlamenter cumhuriyetler 
İcracı bir devlet başkanı veya cumhurbaşkanının görüldüğü parlamenter cumhuriyet nadir bir durumdur. Aslında bu sistemdeki "başkanlar" diğer parlamenter sistemlerdeki başbakanlarla aynı işlevi görmektedir. İcracı bir devlet başkanı şeklinde birleşik bir devlet başkanı ve hükûmet başkanı ya yasama organı tarafından ya da yasama organı tarafından gösterilen adaylar arasından seçmenler tarafından seçilir (Kiribati örneğinde olduğu gibi) ve görevde kalmak için yasama organının güvenini korumak zorundadırlar.

 Başkanlık sistemleri 
Başkanlık sistemlerinde başkan hükûmetin başıdır ve yasama organından bağımsız olarak seçilir ve görevde kalır. Genellikle başbakan yoktur, ancak başbakan varsa da çoğu durumda başkan yardımcısı olarak görevini icra eder veya tamamen başkanın takdirine bağlı olarak görev yapar.

 Başbakanı olmayan başkanlık cumhuriyetleri 








BM üyesi olmayanlar veya gözlemciler italik yazılmıştır.

 Başbakanı olan başkanlık cumhuriyetleri 
Aşağıdaki ülkeler, başbakanlık makamının (resmi unvan değişebilir) başkanın yanında yer aldığı başkanlık sistemlerine sahiptir. Başkan hala hem devletin hem de hükûmetin başıdır ve başbakanın rolü çoğunlukla başkana yardımcı olmaktır.

BM üyesi olmayanlar veya gözlemciler italik yazılmıştır.

 Hibrit sistemler 

 Yarı başkanlık cumhuriyetleri 
Yarı başkanlık cumhuriyetinde bir cumhurbaşkanı, bir başbakan ve bir bakanlar kurulu ile birlikte bulunur ve son ikisi yasama organına karşı sorumludur. Parlamenter sistemden farkı yasama organından bağımsız bir yürütme başkanına sahip olmasıdır; başkanlık sisteminden farkı ise kabinenin başkan tarafından atanmasına rağmen yasama organına karşı sorumlu olmasıdır ve yasama organı güvensizlik önergesiyle kabineyi istifaya zorlayabilir.

 Başbakan-başkanlık sistemleri 
Başbakan-başkanlık sisteminde, başbakan ve kabine yalnızca yasama organına karşı sorumludur.

BM üyesi olmayanlar veya gözlemciler italik yazılmıştır.

 Başkanlık-parlamenter sistemleri 
Başkanlık-parlamenter sisteminde başbakan ve kabine, cumhurbaşkanı ve yasama organına karşı iki taraflı olarak sorumludur.

Constitution of Belarus, 106, 97.5 97.7.

BM üyesi olmayanlar veya gözlemciler italik yazılmıştır.

 Meclisten bağımsız cumhuriyetler 
Birleşik devlet başkanı ve hükûmet başkanı (genellikle başkan olarak adlandırılır) yasama organı tarafından seçilir ancak yasama organına karşı sorumlu tutulmaz (kabineleri gibi), dolayısıyla yasama organından daha bağımsız hareket eder. Yasama organında bir sandalyeye sahip olabilirler ya da olmayabilirler.

 Direktörlük cumhuriyeti 
Direktörlük cumhuriyetinde, bir konsey hem devlet başkanının hem de hükûmet başkanının yetkilerini ve törensel rollerini ortaklaşa kullanır. Konsey parlamento tarafından seçilir ancak sabit görev süresi boyunca parlamentonun güvenine tabi değildir. Başkan primus inter pares (eşitler arasında birinci) sıfatıyla yönetim konseyinin bir üyesidir ve yönetimin diğer üyeleri üzerinde hiçbir yetkisi yoktur.

 Teokratik cumhuriyet 
, genel oyla seçilen bir cumhurbaşkanının bulunduğu bir başkanlık cumhuriyeti ile devlet politikasından nihai olarak sorumlu olan ve seçilmiş Uzmanlar Meclisi tarafından ömür boyu seçilen bir yüce liderin bulunduğu bir teokrasi biçimlerini birleştirmektedir. Hem Uzmanlar Meclisi hem de cumhurbaşkanlığı için adaylar atanmış olan Anayasa Koruma Konseyi tarafından incelenmektedir.

 Yarı anayasal monarşiler 
Başbakan ülkenin aktif yürütme organıdır, ancak hükümdar hala kendi takdirine bağlı olarak kullanabileceği önemli siyasi yetkilere sahiptir.

Mutlak monarşiler
Spesifik olarak, monarşiler, herhangi bir maddi anayasal yasanın hükümdarın yetkilerini sınırlamadığı monarşilerdir. Hükümdar hem devlet hem de hükûmeti yönetir.

BM üyesi olmayanlar veya gözlemciler italik yazılmıştır.

Tek parti rejimli sistemler
Siyasi gücün kanunen, faaliyetleri büyük ölçüde hükûmet hiyerarşisiyle kaynaşmış tek bir siyasi partide toplandığı devletler (çok partili sistemin resmi olarak var olduğu, ancak bu kaynaşmanın yine de seçim hileleri veya az gelişmiş çok partili gelenekler yoluyla sağlandığı devletlerin aksine).

 (Komünist Parti sekiz küçük siyasi partiye liderlik etmektedir) (liste)
 (Komünist Parti) (liste)
 (Demokrasi ve Adalet için Halk Cephesi) (liste)
 (İşçi Partisi iki küçük partiye liderlik etmektedir) (liste)
 (Halkın Devrimci Partisi Ulusal İnşa Cephesine liderlik etmektedir) (liste)
 (Polisario Cephesi)
 (Komünist Parti Vatan Cephesine liderlik etmektedir) (liste)

BM üyesi olmayanlar veya gözlemciler italik yazılmıştır.

 Askerî cuntalar 

Ülkenin askeri liderlerinden oluşan bir komite olağanüstü hal süresince hükûmeti kontrol eder. Bu devletlerde hükûmete ilişkin anayasal hükümler askıya alınır; anayasal hükûmet biçimleri parantez içinde belirtilmiştir.









 Kalıcı anayasası olmayan hükümetler 

 Geçiş hükûmetleri 
Geçiş veya kargaşa içinde olan bir hükûmet sistemine sahip olan devletler. Bu rejimlerin anayasal bir temeli yoktur.

BM üyesi olmayanlar veya gözlemciler italik yazılmıştır.

 İslam teokrasisi 
 teokratik bir sisteme sahiptir ve bu sistemde yüce lider sınırsız siyasi güce sahiptir ve anayasa yerine Kur'an kullanılır.

İdari bölünüş sistemleri

Üniter devletler

Merkezi hükûmetin nihai olarak üstün olduğu ve herhangi bir idari bölümün (alt ulusal birimler) yalnızca merkezi hükûmetin devretmeyi seçtiği yetkileri kullandığı tek bir güç olarak yönetilen bir devlet. Dünyadaki devletlerin çoğunluğu üniter bir hükûmet sistemine sahiptir. BM üyesi 193 devletten 126'sı merkezi üniter devlet olarak yönetilirken, 40'ı da bölgesel üniter devlettir.

Merkezi üniter devletler
Gücün çoğunun merkezi hükûmet tarafından kullanıldığı devletler. Var olan yerel otoriteler ise çok az yetkiye sahiptir.

 Bölgesel üniter devletler 

Merkezi hükûmetin yetkilerinin bir kısmını bölgesel makamlara devrettiği, ancak anayasal otoritenin nihai olarak tamamen ulusal düzeyde kaldığı devletler.

 (59 rayon ve 1 özerk cumhuriyet)
 (9 departman)
 (16 bölge)
 (22 eyalet, 5 özerk bölge, 4 doğrudan yönetilen şehir, 2 özel idari bölgesi ve 1 hak iddia edilen bölge)
 (34 departman ve 1 başkent bölgesi)
 (14 özerk ilçe)
 (5 bölge ve 2 özyönetim bölgeleri)
 (19 bölge ve )
 (18 ve, bunların 5'i denizaşırı bölgedir)
 (9 bölge ve 2 özerk cumhuriyet)
 (7 merkezi olmayan idare ve 1 özerk manastır devleti)
 (38 il, bunların 9'u özel statüye sahiptir)
 (6 ilçe, Yahudiye ve Samarya)
 (20 bölge, bunların 5'i özerktir)
 (47 prefektörlük)
 (17 il, il haklarına sahip 3 şehir)
 (47 ilçe)
 (4 kurucu ülke) 
 (15 bölge)
 (32 ilçe, 3 belediye ve 2 özerk bölgesel birim) 
 (16 bölge, 1 özyönetim bölgesi ve 2 devlet serbest ilişki içinde) 
 (15 il, 2 özerk bölge) 
 (10 il, 1 özerk şehir, 2 ayrılmaz denizaşırı bölge, 3 bağımlı bölge)
 (20 il, 1 özerk bölge ve 1 ulusal başkent bölgesi)
 (25 bölge ve 1 il) 
 (bir özerk bölge, 5 il ve 113 diğer il ve bağımsız şehir, 17 özerk olmayan diğer bölge)
 (16 voyvodalık)
 (18 ilçe ve 2 özerk bölge)
 (6 ilçe ve )
 (29 ilçe, 2 özerk il (bunlardan biri kısmen tanınmış de facto bağımsız bir devlettir) ve 1 özerk şehir)
 (9 il ve 1 başkent bölgesi)
 (9 il)
 (8 il, 6 özel şehirler ve 1 özerk il)
 (17 özerk topluluk, 15 ortak rejim topluluğu, 1 imtiyazlı rejim topluluğu, 3 imtiyazlı il, 2 özerk şehir)
 (9 il)
 (3 il, 1 özerk bölge ve 1 başkent şehri)
 (21 bölge ve )
 (9 bölge, 1 özerk ada, 3 ilçe ve 2 şehir)
 (24 oblast, 2 özel statülü şehir ve )
 (4 ülke - , , Kuzey İrlanda ve , bunlardan 3'ü devredilmiş hükûmetlere sahiptir - İskoçya, Kuzey İrlanda ve Galler)
 (3 il, 1 özerk cumhuriyet ve 1 bağımsız şehir)

Federasyon

Ulusal hükûmetin, yasal veya anayasal eşitliğe sahip olduğu bölgesel hükûmetlerle gücü paylaştığı devletler. Merkezi hükûmet (teoride) bölgesel hükûmetlerin bir eseri olabilir ya da olmayabilir.

 (23 eyalet ve bir özerk şehir)
 (altı eyalet ve on bölge)
 (9 eyalet)
 (3 bölge ve 3 dilsel topluluk)
 (2 idari bölüm ve iki idari bölümün kondominyumu olan 1 ilçe)
 (26 eyalet ve Federal Bölge)
 (10 eyalet ve 3 bölge)
 (,  ve )
 (10 bölge ve 2 sözleşmeli şehir)
 (16 eyalet)
 (28 eyalet ve 8 birlik toprağı)
 (18 il ve bir bölge: )
 (13 eyalet ve 3 federal toprak)
 (32 eyalet)
 (, ,  ve )
 (7 il)
 (36 eyalet ve bir federal bölge: Federal Başkent Toprakları)
 (4 il, 2 özerk bölge ve 1 federal bölge)
 (46 oblast, 21 cumhuriyet, 9 kray, 4 özerk okrug, 2 federal şehir, 1 özerk oblast)
 (Saint Kitts, )
 (altı federal üye devlet)
 (10 eyalet)
 (17 eyalet)
 (26 kanton)
 (7 emirlik)
 (50 eyalet, 1 enkorpore olmayan toprak ve bir federal bölge: )
 (23 eyalet, 1 başkent bölgesi ve )

Avrupa Birliği

Avrupa Birliği'nin tam olarak siyasi karakteri tartışılmaktadır; bazıları sui generis (benzersiz) olduğunu savunurken diğerleri bir federasyon veya konfederasyonun özelliklerine sahip olduğunu savunmaktadır. AB Konseyinin kolektif "başkan" olarak hareket ettiği devletlerarasıcılık unsurlarına ve aynı zamanda Avrupa Komisyonunun yürütme ve bürokrasi olarak hareket ettiği uluslarüstücülük unsurlarına sahiptir.For a more detailed discussion, see John McCormick, European Union Politics (Palgrave Macmillan, 2011), Chapters 1 and 2.

 Ayrıca bakınız 
 Günümüzdeki devlet ve hükûmet başkanları listesi

Notlar

Kaynakça

Ülke
Kategori:Ülke listeleri
Sistem