Ada devleşmesi

küçükresim|sağ|upright=1.14|Tenerife'de yaşamış olan soyu tükenmiş dev sıçan Canariomys bravoi

Ada devleşmesi, adalarda izole olmuş türlerin boylarının anakarada bulunan benzerlerine nazaran önemli derecede artması olan biyolojik bir fenomen. Ada devleşmesi, anakarada yaşayan hayvanların adaları kolonize etmesi durumunda küçük cüsseli türlerin büyümesi ve büyük cüsseli türlerin de küçülmesi yönünde evrimleştiğini söyleyen Foster kuralının bir yönüdür. Adalara insanoğlunun ve onunla bağlantılı köpek, kedi, sıçan ve domuz gibi hayvanların gelmesiyle birlikte, adalara endemik dev türlerin soyu tükenmiştir.

 Muhtemel nedenler 
Genellikle adalarda büyük etçil memelilere rastlanmaz. Bunun nedenleri yetersiz alan ve su üzerinden dağılmanın zorluklarıdır. Bu hayvanların yokluğunda, büyük yırtıcıların ekolojik nişi normalden büyük boyutlara erişen kuşlar ve sürüngenler tarafından doldurulabilir. Örneğin, Akdeniz'de Miyosen-Pliyosen Devirlerinde bulunan tarihöncesi Gargano Adası'nda, Karayiplerde bulunan Küba gibi adalarda ve Madagaskar ile Yeni Zelanda'da süper avcıların bazıları ya da tamamı kartallar, doğanlar ya da baykuşlar gibi kuşlardı ve bunların arasında kendi türlerinin bilinen en büyük örnekleri bulunmaktaydı. Ancak, kuşlar ve sürüngenler, daha ilerlemiş olan etçillerden daha az etkili avcılardır.

Dolayısıyla otçullar için avcılardan kaçma imkânı sağlayan küçük cüsseye adalarda yırtıcıların baskısı azaldığı için gerek kalmamış ve boyları büyüme yönünde gelişmiştir. Küçük otçullar, aynı zamanda büyük otçulların olmaması sayesinde rekâbet içine de girmemişlerdir.

Yani, ada devleşmesi, küçük cüsseli hayvanların üzerinden yırtıcılara av olma ve rekâbet sınırlamalarının kalkmasından ileri gelen evrimsel bir yönelimdir. Bu sınırlamalar hayvanlar üzerinde farklı şekillerde tezahür edebilir. Örneğin küçük cüsseli otçullar yırtıcılardan saklanarak kaçarken, büyük cüsseli otçullar da cüsselerini kullanarak yırtıcıları korkutabilirler. Bunun sonucunda tamamlayıcı fenomen olarak ada cüceleşmesi de bu tarz sınırlamaların ortadan kalkması sonucu büyük cüsseli otçullar için oluşmaktadır. Buna karşın, yırtıcılar arasında görülen ada cüceleşmesinin nedeni de adalarda yeterli av olanaklarının olmamasıdır. Ada cüceleşmesinin aksine, ada devleşmesine önemli omurgalı gruplarında ve omurgasızlarda rastlanır.

Ada devleşmesine maruz kalmanın başka bir yolu da anakara popülasyonunun büyük üyelerinin adaları kolonize etmede daha başarılı olmalarından gelen kurucu etkisidir.

 Örnekler 

Ada devleşmesine maruz kalmış hayvanlara şöyle örnekler verilebilir:

 Memeliler 
küçükresim|Madagaskar'da Palaeopropithecidae familyasından soyu tükenmiş Archaeoindris
Adalarda kemiricilerden çoğu devleşirken, etçiller, hortumlular ve çift toynaklılar cüceleşir.
 Soricomorpha
 †Asoriculus corsicanus, Korsika
 †Nesiotites hidalgo, Balear Adaları
 Erinaceomorpha
 †Deinogalerix, Gargano Adası
 Kemiriciler
 Papagomys armandvillei, Flores
 †Canariomys bravoi Tenerife ve †Canariomys tamarani Gran Canaria
 †Heptaxodontidae, Karayipler
 †Hypnomys morphaeus Mayorka ve †Hypnomys mahonensis Minorka
 Apodemus sylvaticus hirtensis, St. Kilda, İskoçya, insanlar tarafından adaya getirilen Apodemus sylvaticus türünden evrimleşmiştir
 Lagomorpha
 †Nuralagus, Minorka
 Çeşitli Akdeniz †Prolagus türleri
 Primatlar
 Dev lemurlar †Archaeoindris, †Palaeopropithecus ve †Megaladapis, Madagaskar
 Kuşlar 
küçükresim|Yeni Zelanda'da yaşayan kakapo en ağır ve uçamayan tek papağandır.
küçükresim|Dodo, Mauritius'ta yaşamış ve soyu tükenmiş olan güvercin türü.

 Struthioniformes
 †Aepyornithidae, en büyük kuşlar, Madagaskar
 †Moa, Yeni Zelanda
 Ördekler, kazlar ve kuğular
 †Moa-nalolar, dev ördekler, Hawaii.
 †Cygnus falconeri, dev kuğu, Sicilya, Malta.
 Megapodiidae
 †Sylviornis neocaledoniae, Yeni Kaledonya
 Bazı soyu tükenmiş Polinezya megapodları.
 Yelvegiller
 Takahēler Yeni Zelanda, Porphyrio ve Gallirallus türleri Melanezya ve Polinezya
 Deniz kuşları
 †Phalacrocorax perspicillatus, Bering Adası.
 Güvercinler
 †Dodo ve †Pezophaps solitaria, Mascarene Adaları
 †Natunaornis gigoura, Viti Levu.
 Yırtıcı kuşlar
 †Harpagornis moorei ve Circus eylesi Yeni Zelanda; †Titanohierax ve †Gigantohierax Karayipler; †Buteogallus borrasi Küba
 Papağanlar
 †Lophopsittacus mauritianus Mauritius; soyu tükenmiş tanımlanmamış dev papağan Paskalya Adası; kakapo Yeni Zelanda.
 Baykuşlar
 †Ornimegalonyx Küba; †(Athene cretensis Girit; †Tyto robusta, †Tyto gigantea Akdeniz adaları; †Tyto pollens Karayipler
 Leylekler
 †Leptoptilos robustus, Flores.

 Sürüngenler 
 Kaplumbağalar
 †Geochelone burchardi Tenerife ve †Geochelone vulcanica Gran Canaria
 Kertenkele
 †Gallotia goliath Tenerife

 Notlar 

Kategori:Zooloji
Kategori:Evrimsel biyoloji