Küçük gezegen adlandırması

Resmi olarak küçük gezegen adlandırması, bir küçük gezegene (asteroit, centaur, Neptün ötesi cisim ve cüce gezegen) nihai biçiminde verilen bir sayı-isim kombinasyonudur. Bu tür bir adlandırma, her zaman yeterince güvenilir bir yörünge belirlendikten sonra (buna "numaralandırma" denir) bir cisme atanan öncü numarayı (katalog veya IAU numarası) içerir. Resmi adlandırma, ilk gözlemlendiğinde otomatik olarak atanan geçici adlandırmaya dayanır. Daha sonra, resmi adlandırmanın geçici kısmı bir isim ile ("adlandırma" olarak bilinir) değiştirilebilir. Hem resmi hem de geçici adlandırmalar, Uluslararası Astronomi Birliği'nin (IAU) bir şubesi olan Küçük Gezegen Merkezi (MPC) tarafından denetlenmektedir.

Günümüzde, bir cisim ancak yörüngesi dört iyi gözlemlenmiş karşı konumla güvence altına alındıktan sonra numaralandırılır. Dünya'ya yakın asteroitler gibi olağandışı cisimler için numaralandırma üç, belki de sadece iki karşı konumdan sonra bile gerçekleşebilir. Numaralandırılmış yarım milyondan fazla küçük gezegenden yalnızca yaklaşık 20 binine (%4) bir isim atanmıştır. Ayrıca, Kasım 2023 itibarıyla yaklaşık 700.000 küçük gezegen numaralandırılmamış durumdadır.

Küçük gezegenlerin uyduları için kullanılan resmi adlandırma, örneğin 87 Sylvia'nın uydusu Romulus için kullanılan (87) Sylvia I Romulus, Galileo'dan beri gezegenlerin uyduları için zaman zaman kullanılan Roma rakamı kuralının bir uzantısıdır. Kuyruklu yıldızların adlandırılması da Küçük Gezegen Merkezinin gözetimindedir, fakat farklı bir kataloglama sistemi kullanılır.

 Adlandırma dizilimi 
Resmi adlandırmanın iki kısmı bulunmaktadır. Bunlardan ilki olan katalog numarası tarihsel olarak keşif sırasına göre atanmaktadır. Bir diğeri olan isim kısmında ise tipik olarak küçük gezegenin geçici adlandırması veya kaşifin adı yer alır.
Kesin dizilim:
 adlandırılmamış küçük gezegenler için: (numara) geçici adlandırma
 adlandırılmış küçük gezegenler için: (numara) İsim; parantez içinde veya dışında

Örnek olarak, adlandırılmamış bir küçük gezegen olan 'i betimlemek için her durumda numarası parantez içinde yazılırken, adlandırılmış bir küçük gezegen olan (274301) Wikipedia'yı betimlemek için ise parantez imleri kaldırılarak  biçiminde bir ifade kullanılır. Günümüzde bu parantez işaretleri çoğu zaman önde gelen veri tabanlarında kullanılmamaktadır.

Küçük gezegen tanımlamalarının zaman içinde değişmesi nedeniyle, astronomi dergilerinde farklı tanımlama versiyonlarına yer verilebilmektedir. Ağustos 2008'de bir ana kuşak asteroidi olan 274301 Wikipedia keşfedildiğinde,  şeklinde yazılmasından ve bir numara atanmasından önce geçici olarak  şeklinde tanımlanmaktaydı. 27 Ocak 2013'te Küçük Gezegen Merkezi'nin bir yayını olan sirkülerde yayımlanmasıyla "Wikipedia" olarak isimlendirildi.

Astronomun tercihine ve derginin yayım tarihine göre, 274301 Wikipedia adlı cisime yapılacak atıflar basitçe  veya  biçiminde yapılabilmektedir. Uygulamada oldukça iyi bilinen herhangi bir nesne için cismin numarası çoğunlukla bir katalog girişini ifade etmektedir ve resmi uzun tanımlaması yerine genellikle cismin adlandırıldıysa ismi veya geçici ismi kullanılır. Örneğin bir küçük gezegen olan Plüton çok nadiren 134340 Plüton şeklinde zikredilir. Daha az bilinenlerden de  adlı cisim için genellikle uzun versiyonu  şeklindeki resmi tanımlaması tercih edilmez. 
küçükresim|Bazı astronomik cisimlerin sembolleri

 Tarihi 
1851 yılına kadar yalnızca 15 adet asteroit olduğu bilinmekteydi ve biri hariç tümünün kendi sembolü bulunmaydı. Nesnelerin sayısı arttıkça semboller giderek daha karmaşık hale geldi ve elle çizilmeleri gerektiğinden astronomlar bu sembollerden bazılarını zor buldular. Bu zorluk 1851 yılında Benjamin Apthorp Gould tarafından ele alınmış ve asteroidlerin keşif sırasına göre numaralandırılması ve bu numaranın asteroidin sembolü olarak bir daire içine yerleştirilmesi önerilmiştir, örneğin dördüncü asteroid Vesta için ④ gibi. Bu uygulama, küçük gezegenlerin sayısı arttıkça, kısa bir süre sonra ismin kendisiyle birleşerek "④ Vesta" şeklinde resmi bir sayı-isim tanımlamasına dönüştü. 1850'lerin sonlarına doğru daire, dizgisi daha kolay olan "(4)" ve "(4) Vesta" parantezlerine basitleştirildi. "4) Vesta" ve "4, Vesta" gibi diğer noktalama işaretleri de kullanılmış, ancak bu işaretler 1949 yılına kadar neredeyse tamamen ortadan kalkmıştır.From Dr. James Hilton's When Did the Asteroids Become Minor Planets? , particularly the discussion of Gould, B. A. 1852, On the Symbolic Notation of the Asteroids, Astronomical Journal, Vol. 2, and immediately subsequent history. The discussion of C. J. Cunningham (1988), also from there, explains the parenthetical part.

Numaranın keşif ya da yörüngenin belirlenme sırasını takip etmesi kuralının en büyük istisnası Plüton'un durumudur. Plüton başlangıçta bir gezegen olarak sınıflandırıldığından, 2006 yılında "gezegen" tanımı yeniden düzenlenene kadar kendisine bir numara verilmemiştir. Bu noktada Plüton'a resmi olarak (134340) Plüton adı verilmiştir.
 Ayrıca bakınız 
 Küçük gezegenler listesi
 Astronomik adlandırma kuralları

 Kaynakça


 Dış bağlantılar 
 Minor Planet Names: Alphabetical List 
 IAU FAQ on minor planets
 MPC explanation of provisional designations
 Dr. James Hilton, When Did the Asteroids Become Minor Planets?

Kategori:Küçük gezegenler
Kategori:Astronomik adlandırma