Şapsığ lehçesi

Şapsığ lehçesi (Adığece шапсыгъабзэ Şapsığabze ; Kabardeyce шапсыгъэбзэ Şapsığebze), Adığecenin Şapsığlar (шапсыгъхэр) tarafından konuşulan lehçesidir. Adigey’deki küçük bir grup dışında bugün Krasnodar Krayı’nın Tuapse ve Lazarevsk ilçelerine bağlı köylerde yaşayan (yaklaşık 10 bin) Şapsığların dil değişkesi, 1924-1945 yıllarında feshedilene kadar Şapsığ Ulusal Rayonu'nda yazı ve edebiyat dili olsa da, Adigey Cumhuriyetinin dışında kaldıklarından günümüzde anadillerinde eğitim ve yayın hakkından yararlanamamaktadırlar.Papşu, Murat (2003). Çerkes dillerine genel bir bakış Kafkasya ve Türkiye . Nart Dergisi, Mart-Nisan 2003, Sayı:35 Şapsığca Çerkeslerin ibadet dilidir ve 1906'da İstanbul'da yayımlanan Adıgece Mevlid (Адыгэ Мэулыд) Şapsığ lehçesiyle kaleme alınmıştır.Hapi Cevdet Yılmaz. Adige dili ve edebiyatı 

Şapsığ Adığecesi, Türkiye’de 1923 yılına değin, Kabardeyler dışında Osmanlı Adiğeleri arasında bir yazı ve ibadet dili olarak kullanılmıştır.

Şapsığ lehçesi, Türkiye’de  Kabardeyce dışındaki Çerkes lehçelerini şu ya da bu ölçüde etkilemiş ya da eritmiştir. Bu da şimdiki Adigey Cumhuriyetinin dili olan ve Çemguy lehçesine dayanan Adığece ile diaspora arasındaki kopukluğu daha da derinleştirmiştir. Kafkasya’da ikişer adet ç (ч, чъ), ç’ (чӀ, кӀ), j (ж, жь), ş (ш, щ) sesi, vb vardır. Bu sesler Türkiye'de tek sese inmiş, Kafkasya'da kullanılan fakat Türkiye'de kullanılmayan bu farklı sesler diasporada anlaşılamamakta ve sorun oluşturmaktadır. Bu arada Kafkasya'da bulunmayan “ge”, ”ke” ve “k’e” (кӀьэ)  gibi sesler Türkiye'de vardır ve halen kullanılmaktadır. Türkiye'de “Kabe”, “kitap”, “Kemal” denirken, Kafkasya'da “Çabe”, “Çıtap” ve “Çemal” denmektedir.

 Lehçeleri 
Kuzey Şapsığ, Büyük Şapsığ, Kuban Şapsığ (шапсыгъэ шху) 
Güney Şapsığ, Küçük Şapsığ, Kıyı Şapsığ, Karadeniz Şapsığ (шапсыгъэ-цIыкIу)
Temirgoy-Şapsığ, Pseuşko (кIэмгуе-шапсыгъ) 
Kfar Kama Şapsığ lehçesi (Кфар Камэм ешапсыгъэбзэ): İsrail'de Kfar Kama kasabasında konuşulur
Hakuç lehçesi (хьакӀуцубзэ, къaрaцхaибзэ): Kıyıboyu Şapsığya'da Soçi'ye bağlı Thağapş (Kirova) köyünde ve Türkiye'de konuşulur

 Karşılaştırma 
ŞapsığcasıAdığece (Çemguy)Kabardeyce (Kabardey)anlamıсӀэцӀэ цӀэ adшӀусӀэшӀуцӀэ фӀыцӀэ siyahдыгьыдыджы дыдж acıкьэтыучэтыу джэду kediкьэтчэты джэд tavuk

 Kiril Latin Telâfuz Kelimeler Diyalektler Гь гь ɡ' Dosya:Adygheгь.ogg гьанэ (gömlek), гьэгун (oynamak) Şapsığ diyalekti, Дж дж harflerinin karşılığıdır. Кь кь k Dosya:Adygheкь.ogg кьэт (tavuk), кьэтыу, кьэфы Şapsığ diyalekti, Ч ч harflerinin karşılığıdır. Кӏь кӏь k' Dosya:Adygheкьӏ.oga кӏьэ, кӏьакӏьэ, кӏьапсэ Şapsığ lehçesi, Кӏ кӏ harflerinin karşılığıdır. Сӏ сӏ ṣ̣ Dosya:Adygheсӏ.oga сӏэ (isim), шӏусӏэ (siyah) Şapsığ lehçesi, Цӏ цӏ harfinin karşılığıdır. Чу чу č̍° Dosya:Adygheчу.ogg чуакъо (ayakkabı), чу (öküz) Şapsığ ve Abzah lehçesi. Цу цу harfinin karşılığıdır.

 Şapsığ alfabesi 
1924-1945 yılları arasında Şapsığ Ulusal Rayonu'nda ve Kfar Kama'da yazı ve edebiyat dili olarak kullanılan alfabe aşağıdaki gibidir:

 А а  Б б  В в  Г г  Гу гу  Гъ гъ  Гъу гъу  Гь гь  Д д  Дж дж Дз дз  Е е  Ж ж  Жъ жъ  Жъу жъу  Жь жь  Жьу жьу  З з  И и  Й й К к  Ку ку  Къ къ  Къу къу  Кь кь  КӀ кӀ  КӀу кӀу  КIь кIь  Л л  Лъ лъ ЛӀ лӀ  М м  Н н  О о  П п  ПӀ пӀ  ПӀу пӀу  Р р  С с  СӀ сӀ Т т  ТӀ тӀ  ТӀу тӀу  У у  Ф ф  Х х  Хъ хъ  Хъу хъу  Хь хь  Ц ц ЦӀ цӀ  Ч ч  Чу чу  КӀ кӀ  Ш ш  Шъ шъ  Щу щу  ШӀ шӀ  ШӀу шӀу  Щ щ Ы ы  Э э  Ӏ Ӏ  Ъ ъ  Ь ь  Ӏу Ӏу  Я я  Ю ю  Ё ё

 Kaynakça 

Kategori:Çerkesçe
Kategori:Adigece
Kategori:Şapsığlar