Besleney lehçesi

Besleney lehçesi (Kabardeyce беслъэнеибзэ, Adigece бэснэибзэ), Rusya Federasyonu'nda Karaçay-Çerkesya'daki iki köy ile Krasnodar Krayındaki iki köyde ve Türkiye'de yaşayan Besleneyler tarafından konuşulan bir Kabardeyce lehçesidir.

Besleneyce, Çerkes dilleri içerisinde en ahenkli değişke olarak görülür ve o yüzden “Уубэщтмэ убыхыбзэ, ухъонэщтмэ шапсыгъабзэ, улъэӀощтмэ абдзэхабзэ, уубзэщтмэ бэснэибзэ” («Dedikodu ve kötüleme için Ubıhça, sövmek/küfretmek için Şapsığca, istemek/dilenmek için Abzehçe, övmek/tatlı dil dökmek için Besleneyce») denir.

Çorum iline bağlı tamamı Besleney olan Kırkdilim köyünde 40 yaşın üstündekiler Besleneyce konuşurken, gençler ve yeni yetişenler dillerini kaybetmektedirler.

 Fonoloji 

Diğer bazı Kabardey diyalektleri gibi Besleneyce de гь [ɡʲ], кь [kʲ] ve кӀь [kʲʼ] seslerine sahiptir. Bunların yerini diğer dialektlerin çoğunda дж [d͡ʒ], ч [t͡ʃ] ve кӀ [t͡ʃʼ] alır.Консонантная система уляпского говора в сопоставлении с аналогами других диалектов адыгских языков   
 Besleneycedeki гь [ɡʲ] diğer dialektlerde дж [d͡ʒ] olur:
 Türkçe Besleneyce Adigece KabardeyceKirilIPAKirilIPAKirilIPA tavuk гьэд ɡʲad чэты t͡ʃatə джэд d͡ʒad kedi гьэду ɡʲadəw чэтыу t͡ʃatəw джэду d͡ʒadəw gömlek гьанэ ɡʲaːna джанэ dʒaːna  джанэ dʒaːna  okumak егьэн jaɡʲan еджэн jadʒan еджэн jadʒan cam абгь ʔaːbgʲ апч ʔaːpt͡ʃ абдж ʔaːbd͡ʒ oyun гьэгу ɡʲagʷ джэгу d͡ʒagʷ джэгу d͡ʒagʷ acı дыгь dəɡʲ дыджы dəd͡ʒə дыдж dəd͡ʒ hasta сымагьэ səmaːɡʲa сымаджэ səmaːd͡ʒa сымаджэ səmaːd͡ʒa şeytan бзагьэ bzaːɡʲa бзаджэ bzaːd͡ʒa бзаджэ bzaːd͡ʒa vadi къуэлагьэ qʷalaːɡʲa къоладжэ qʷalaːd͡ʒa къуэладжэ qʷalaːd͡ʒa öğle щэгьагъуэ ɕaɡʲaːʁʷa щэджагъо ɕad͡ʒaːʁʷa шэджагъуэ ʃad͡ʒaːʁʷa gavur гьаур ɡʲaːwər джаур d͡ʒaːwər джаур d͡ʒaːwər

 Besleneycedeki кь [kʲ] diğer dialektlerde ч [t͡ʃ] olur:
 Türkçe Besleneyce Adigece KabardeyceKirilIPAKirilIPAKirilIPA boğaz кьий kʲəj чый t͡ʃəj чий t͡ʃəj dalak кьэ kʲa чэ t͡ʃa чэ t͡ʃa öksürmek пскьэн pskʲan псчэн pst͡ʃan псчэн pst͡ʃan

 Besleneycedeki кӏь [kʲʼ] diğer dialektlerde кӏ [t͡ʃʼ] olur:
 Türkçe Besleneyce Adigece KabardeyceKirilIPAKirilIPAKirilIPA yumurta кӏьэнкӏьэ kʲʼankʲʼa кӏэнкӏэ t͡ʃʼant͡ʃʼa кӏэнкӏэ t͡ʃʼant͡ʃʼa tavan кӏьафэ kʲʼaːfa кӏашъо t͡ʃʼaːʃʷa кӏафэ t͡ʃʼaːfa ip кӏьапсэ kʲʼaːpsa кӏапсэ t͡ʃʼaːpsa кӏапсэ t͡ʃʼaːpsa tabanca кӏьэрахъуэ kʲʼaraːχʷa кӏэрахъо t͡ʃʼaraːχʷa кӏэрахъуэ t͡ʃʼaraːχʷa uzun кӏьыхь kʲʼəħ кӏыхьэ  t͡ʃʼəħa кӏыхь t͡ʃʼəħ öldürmek укӏьын  wkʲʼən укӏын  wt͡ʃʼən укӏын  wt͡ʃʼən uzaklaşmak ӏукӏьын ʔʷəkʲʼən ӏукӏын ʔʷət͡ʃʼən ӏукӏын ʔʷət͡ʃʼən anahtar ӏункӏьыбзэ ʔʷənkʲʼəbza ӏункӏыбзэ ʔʷənt͡ʃʼəbza ӏункӏыбз ʔʷənt͡ʃʼəbz sakal жьакӏьэ ʑaːkʲʼa жакӏэ ʒaːt͡ʃʼa жьакӏэ ʑaːt͡ʃʼa fakir тхьэмыщкӏь tħaməɕkʲʼ тхьамыкӏ tħaːmət͡ʃʼ тхьэмыщкӏэ tħaməɕt͡ʃʼa utanmak укӏьытэн wəkʲʼətan укӏытэн wət͡ʃʼətan укӏытэн wət͡ʃʼətan

 Batıdaki ч [t͡ʃ]; Besleneycede дж [d͡ʒ], Kabardeycede ж [ʒ] olur:
 Türkçe Besleneyce Adigece KabardeyceKirilIPAKirilIPAKirilIPA inek джэм d͡ʒam чэм t͡ʃam жэм ʒam mızrak бджы bd͡ʒə пчы pt͡ʃə бжы bʒə keçi бджэн bd͡ʒan пчэн pt͡ʃan бжэн bʒan köy джылэ d͡ʒəla чылэ t͡ʃəɮa жылэ ʒəɮa gece джэщ d͡ʒam чэщы t͡ʃaɕə жэщ ʒam çil keklik адэджынэ  a:dad͡ʒəna адэжынэ a:daʒəna

 Batıdaki кӏ [t͡ʃʼ] Besleneycede korunmuş, Kabardeycede щӏ [ɕʼ] olmuştur:
 Türkçe Besleneyce Adigece KabardeyceKirilIPAKirilIPAKirilIPA oğlan кӏалэ t͡ʃʼaːla кӏалэ t͡ʃʼaːɮa щӏалэ ɕʼaːla yeni кӏэ t͡ʃʼa кӏэ t͡ʃʼa щӏэ ɕʼa misafir хьакӏэ ħaːt͡ʃʼa хьакӏэ ħaːt͡ʃʼa хьащӏэ ħaːɕʼa

 Batıdaki чъ [ʈʂ]; Besleneycede дж [d͡ʒ] Kabardeycede ж [ʒ] olur.
 Türkçe Besleneyce Adigece KabardeyceKirilIPAKirilIPAKirilIPA ağaç джыг d͡ʒəɣ чъыгы ʈʂəɣə жыг ʒəɣ uyumak джейн d͡ʒajn чъыен ʈʂəjan жейн ʒajn koşmak джэн d͡ʒan чъэн ʈʂan жэн ʒan aşağı akmak еджэхын jad͡ʒaxən ечъэхын jaʈʂaxən ежэхын jaʒaxən keçi аджэ aːd͡ʒa ачъэ aːʈʂa ажэ aːʒa kapı бджэ bd͡ʒa пчъэ pʈʂa бжэ bʒa

 Besleneycede чъ [t͡ʂ] diğer dialektlerde ш [ʃ] olur:
 Türkçe Besleneyce Adigece KabardeyceKirilIPAKirilIPAKirilIPA at чъы t͡ʂə шы ʃə шы ʃə kız kardeş чъыпхъу t͡ʂəpχʷ шыпхъу ʃəpχʷ шыпхъу ʃəpχʷ evlenmek нысачъэ nəsaːt͡ʂa нысашэ nəsaːʃa нысашэ nəsaːʃa

 Gramer 

Kabardeycedeki -щ soneki Besleneycede kullanılmaz.

 Kaynakça 

Kategori:Kabardeyce