Şeyh Hasanlılar

Şeyh Hasanlılar bir Moğol-Alevi aşiretidir.Veli Saltık (2013), s. 279 - 312.

Aşiret, "Dede Şeyh Hasanlılar" etnisite olarak Ehl-i beyt kökenli iken Tunceli ve çevresinde "Şeyh Hasanlı" aşiretleri olarak bilinen grup ise aslen köken olarak Moğol kökenlidirler. Moğolların Suldus boyuna mensuplardır, ataları onlardır. Mezhepleri ise Aleviliktir.Köken olarak Emir Çoban'ın torunu Kuçek Hasan'dan gelmektedirler. Ehl-i beyt soyundan gelen Dede Şeyh Hasanlı grubu ile karıştırılmamalıdırlar. Anadilleri çoğunlukla Zazaca'dır.International Zaza and Historical Culture DeclarationEbubekir Pamukçu, Historical Origins of Dersim Zaza UprisingNazmi Sevgen, Zazalar ve Kızılbaşlar: Coğrafya-Tarih-Hukuk-Folklor-Teogoni, Kalan Yayınları, Ağustos 1999, ISBN 975-8424-00-9(in Turkish Language) Tarih boyunca, en erken kaydedildiği haliyle 18. yüzyıl dolaylarında olmak üzere Zazaca, Kürtçe ve Türkçe konuşan üyeleri olmuştur. Bugün bir kolu Türktaner, Hozat yerleşiminde yaşamaktadır, bu yerleşim ise Zazaca anadillidir, aşiretin bir kolu da Şeyh Hasan, Baskil 'de yaşamaktadır bunlar da Türkçe anadillidir.

 Kökeni 
Tunceli'ye gelişlerinin sebebi ise zamanında İlhanlıların Olcaytu Han döneminde Karamanoğulları Konya'da isyan çıkardı. Olcaytu Han, Emir Çoban ve Emir Çoban'ın aşiretini kabilesini bu isyanı bastırması için görevlendirdi. Malatya'yı bunun üzerine yurtluk olarak verdi, Emir Çoban isyanı bir şekilde bastırdı. Karamanoğulları Konya'dan geriye çekildi. Bu süreç içerisinde Emir Çoban'ın oğlu olan Timurtaş Anadolu valisi yapıldı. Olcaytu Han ölünce yerine Ebû Said Bahadır Han geçti, Ebu Sâid Bahadır Han'ın tahta geçmesi sonrası birkaç olay yaşandı. Bunların en büyüğü ise, Emir Çoban'ın kızı olan Bağdat Hatun dönemine göre güzel bir kadındı. Ebu Sâid'in kardeşi ile evlendirildiler Ebu Sâid Han Bağdat Hatun'a aşık oldu, evliliği entrika yolu ile bozdu. Bu durumu öğrenen Emir Çoban, isyan bayrağını açtı. İsyan sonucu Emir Çoban kaybetti ve idam edildi. İdam sonucu, Timurtaş babasına yapılanları öğrenince bunu yediremedi ve oda isyan etti. Timurtaş'ın oğlu Kuçek Hasan ise Güney Azerbaycan'da valilik yapıyordu orayı yönetiyordu. Timurtaş, isyan sonucu kaybetti ve o da dönemin Memlük Mısırına kaçtı. Ki orada Memlûkler tarafından öldürüldü, hanedanın son kalan üyelerinden olan Kuçek Hasan Çoban aşireti ile beraber Tunceli ve çevresine göç etti. Bunlara Küçük Şeyh Hasanlı aşiretleri de denir, fark edildiği gibi Küçük lakabı Kuçek'ten gelmektedir. Dede Şeyh Hasanlılar ise Tunceli'ye Küçük Şeyh Hasanlılardan önce gelmiştir. Ehl-i beyt soyundan gelmektedirler ve Alevilik mezhebini yaymışlardır, Türkmenleşmişlerdir.

 Mezhep ve kollar 
Küçük Şeyh Hasanlılar ise Dede Şeyh Hasanlıların Tunceli ve çevresindeki vermiş olduğu dini eğitimlerden etkilenerek, Alevilik mezhebine geçiş yapmışlardır.

'Küçük' Şeyh Hasanlı aşiret konferedasyonunun iki kolu vardır;

 Bunlardan birincisi Şeyh Hasanlı,
 Diğeri ise Seydanlı koludur.

 Aşiret Kolları ve Alt Kolları Şeyh Hasanlı Kolu 
 Kırganlı  
 Ferhadan  
 Abbasan  
 Karaballı Seydanlı Kolu 
 Kaluşağı  
 Koçuşağı  
 Kevuşağı / Maksutuşağı

Daha bir çok kol ve kabile vardır, bilinenlerin listesi budur.

 Tarihçe 
Şeyh Hasanlı toplulukları 18.ve 17.yüzyıla gelindiğinde aşiretleştiler, yaşadıkları köylerde nüfusları arttı ve büyüdüler. Topraklarını genişletmek için eşkiyalığa başvurdular, bir çok köye baskın attılar ve yağmaladılar. Hatta bu durumdan dolayı, padişahlar üst üstte fermanlar bile verdiği oldu. Örneğin;

Birkaç yüzyıl sonra Şeyh Hasan aşiretleri çoğalıp büyüyünce, eski köyleri kendilerine yetmez oldu. Zor kullanarak Çemişkezek sancağına bağlı bazı Gayrimüslim köylerini ele geçirmeye başladılar. Osmanlı yönetimi, 1705 yılında Çemişkezek Sancak Beyliği'ne bir ferman göndererek, Şeyh Hasan aşiretlerinin eski yerlerine geri çekilmelerini veya Rakka'ya sürülmelerini emretmektedir.Halaçoğlu (2006), ss. 49, 50, 135, 136.

 Göçleri 
Şeyh Hasanlı sülalesinin ecdatları Moğol baskınından dolayı Bağdat'tan Anadolu'ya göç etmiş olan Şeyh ailelerindendir. Büyük ataları Hazreti Ali el-Mûrtezâ soyundan ve Seyyîd Ebû'l Vefâ Tâcûl Ârifîn evlâdından Sarı Sultân lakabı meşhur olmuş Seyyîd Şeyh Ahmed Dede ile kardeşi Seyyîd Şeyh Hasan Dede'dir. Buna dair Şeyh Hasanlı sülalesine mensup Seyyîd Ocakzade ailelerinin elinde birçok belge mevcuttur.

 Din 
Şeyh Hasanlılar genel olarak Alevîyyul Mezheb bir sülale olmakla beraber bazı bölgelerde Ehli Sünnet olarak hayatını devam ettirenler de mevcuttur.

 Aşiretin kolları 
Şeyh Hasanlılar, Ocak (Manevi Önderler) ve aşiret olarak iki bölüme ayrılılar. Şeyh Hasanlıların Ocak mensupları başta Şeyh Hasan Köyü olmak üzere Elazığ, Malatya, Tunceli, Erzincan, Sivas, Tokat, Samsun gibi yerlerde mevcutlardır. Aşiretleşme ise Tunceli'de başlamış ve zamanla Türkiye'nin çeşitli bölgelerine yayılmıştır.

Şeyh Hasanlıların Aşiret Kolları:

Şeyh Hasanlı Kolu
Abbasuşağı 
Karabaliuşağı
Ferhatuşağı
Kırganlı

Seyyid Kolu
Kaluşağı
Koçuşağı
Kevuşağı/Maksutuşağı

Ve bu ana kolların kendi alt kolları da mevcuttur. Hepsine birden genel olarak Şeyh Hasanlı adı verilmektedir.

 Osmanlılar tarafından idam edilen Şeyh Hasanlı aşiret liderleri 
 Topuz oğlu Alişir  
 Şat oğlu Ali  
 Laçin oğlu Genco  
 Ergen'li Mahmut oğlu Sarı  
 Topuz oğlu Mahmut  
 Laçin oğlu Ali  
 Hanço'nun oğlu Ahmet  
 Durso'nun oğlu Gülabi  
 Arelli Maksut oğlu Ali  
 Maksut'un emmisi Mahmut  
 Zeki oğlu Veli  
 Veli'nin kardeşi oğlu Salih  
 Öksüz oğlu Ali  
 Zivan'lı Süleyman  
 Hamza oğlu Bertal  
 Genco oğlu İsmail  
 Kara Memo oğlu İbrahim  
 Edil'li Mustafa  
 Laçinli Bozo  
 Lican oğlu Yirik  
 Liçek oğlu Meşkir  
 Mahmut oğlu Mustafa  
 Kupik'li Ali oğlu İbrahim  
 Garaz oğlu Bali  
 Yusuf Mirza'nın oğlu Bertal
 Kaynakça 
 Notlar 

 Dipnot 

 Alıntı 


 Veli Saltık (2013), Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, Sayı 66, 2013, 279 - 312,

Kategori:Şeyh Hasanlılar