Çalabaş, Ardahan

Çalabaş, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.

 Tarihçe 

Çalabaş, köyün bilinen en eski adıdır. Nitekim 1886 tarihli Rus nüfus tespitinde Çalabaş (Чалабашъ) şeklinde yazılmıştır. Köyün adı 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Çalabaş (چلەباش) olarak geçer. Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 772. Bu yer adı, Gürcüce Çalistavi'den (ჭალისთავი) Türkçeleşmiş olabilir. Gürcüce "çala" (ჭალა) akarsu taşkın yatağı, "tavi" (თავი) de baş anlamına gelir."ჭალა" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt   ISBN 0-9535878-3-5"თავი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt   ISBN 0-9535878-3-5 Nitekim Ardahan sancağını gezmiş olan Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli 1917 yılında "çala" kelimesinin Gürcüce, "baş" kelimesinin Türkçe olduğunu yazmıştır.  Bu isim, köyün akarsuyun taşkın yatağının başında bulunduğu göstermektedir. Gürcistan'da bugün de Çalistavi adını taşıyan köy bulunmaktadır.

Çalabaş köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Poso'da yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Günümüzde tamamen yıkılmış olan Çalabaş Kilisesi bu dönemden kalmış olmalıdır. Ayrıca köyde halkın "Lovmer" olarak adlandırdığı yerde bir başka kilise daha bulunuyordu.2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო–კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 135.  ISBN 978-9941-0-7362-5

Çalabaş köyü, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresi sırasında köy, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlı Hoçevan nahiyesinin 17 köyünden biriydi. 1886 tarihinde yapılan tespite göre köydeki 9 hanede, 37'si erkek ve 38'i kadın olmak üzere, 75 kişi yaşıyordu. Köy halkının tamamı Kürtlerden oluşuyordu. Çalabaş köyünde 1896 yılında 84 kişi, 1906 yılında 113 kişi tespit edilmiştir.Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 112, ISBN 9786052100271.

Gürcü araştırmacı ve gazeteci Konstantine Martvileli Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan sancağını gemiş, gözlem ve tespitlerini 1917 yılında Sakartvelo adlı gazetede yayımlamıştır. Martvileli, Çalabaş köyünde, tepede büyük bir kilisenin bulunduğunu, fakat yıkıldığını ve geriye sadece yıkıntıların kalmış olduğunu yazmıştır.

Çalabaş köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca köy Türkiye'ye bırakıldı.

Çalabaş köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kars vilayetinin Göle kazasının Hoçovan nahiyesine bağlıydı.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 772. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 345 kişiden oluşuyordu. Ancak Hoçovan nahiyesi bu tarihte Ardahan kazasına bağlanmıştı. 1965 genel nüfus sayımında Çalabaş köyünün nüfusu 694 kişiye çıkmıştı ve bu nüfus içinde 149 kişi okuma yazma biliyordu.

Çalabaş köyünde iki eski kilisenin varlığı tespit edilmiştir. Bu kiliseler köyde eskiden Hristiyan bir nüfusun yaşadığı göstermektedir. Bugünkü yerleşimin güneybatı ucunda bulunan Çalabaş Kilisesi 1917 yılında da yıkık haldeydi. Köylülerin "Lovmer" olarak adlandırdığı yerde, köyün 1,3 kilometre güneybatısında bulunan kiliseden geriye sadece harçlı duvar parçaları kalmıştır.

 Coğrafya 
Köy, Ardahan il merkezine 35 km uzaklıktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2022 328 2021 3462020344 2019 329 2018 322 2017 316 2016 327 2015 330 2014 345 2013 348 2012 354 2011 356 2010 358 2009 369 2008 382 2007 372 2000 347 1990 577 1985 823

Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Ardahan merkez belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti