Değirmenli, Ardahan

Değirmenli, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.

 Tarihçe 

Değirmenli köyünün eski adı Tziskvilishevi'dir. Gürcüce bir yer adı olan Tziskvilishevi (წისქვილისხევი), "değirmen dere" anlamına gelir. Bu yer adı 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterine Zisğvilisğav (زسغولسغاو) olarak girmiştir. Köyün bu adı zaman içinde değişime uğramış ve Değirmenköy'e dönüşmüştür. Nitekim Rus idaresi köyün adını Değirmenköy (Дагирманкёй) olarak kaydetmiştir. Değirmenli köyü 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de "Değirmen köy" (دكرمن كوی) olarak geçer.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 759. Değirmenköy adının 1950 genel seçimlerinden kısa bir süre Değirmenli olarak değiştirildiği kayıtlardan anlaşılmaktadır.

Tziskvilishevi'nin eski bir yerleşme olduğu köydeki megalit kale kalıntısı da göstermektedir.2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce), Tiflis, 2015, s. 139 . Öte yandan köyün eski adının Gürcüce olması ve erken dönem Osmanlı tahrir defterinde yer alması, Tziskvilishevi'nin Osmanlı dönemi öncesi tarihine işaret etmektedir. Osmanlılar köyü 16. yüzyılın ortasında Gürcü atabeglerin yönettiği Samtshe Atabeyliği'nden ele geçirdi. Köy daha önce Gürcü Krallığı sınırları içinde kalıyordu.

Tziskvilishevi, 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterine göre Ardahan-i Büzürg (Büyük Ardahan) livasının Güney nahiyesine bağlı bir köydü. Köyde ispenç vergisi vermekle yükümlü 36 hane yaşıyordu. Hane reisleri Murad, Zandar, Gogiça, Mihran, Elizbar, İordane, Badura, Maharebel, Teodore, Elisa, Grigol, Papuna, Manvel, Nanika, Yaraziz, Babela gibi adlar taşıyordu. Bu adlara ve bu kişilerin baba adlarına bakınca, köyün etnik olarak homojen bir yapıya sahip olmadığı görülmektedir. Köyde buğday, arpa, yonca tarımı ve arıcılık yapıldığı, domuz beslendiği ve çok sayıda değirmen bulunduğu bu kayıtlardan anlaşılmaktadır.

Üç yüz yılı aşkın bir süre Osmanlı egemenliğinde kalan Tziskvilishevi, 93 Harbi sonucunda Rusların eline geçti. Rus idaresinde köy Ardahan sancağının (okrug) Ardahan kazasına (uçastok) bağlıydı. 1886 yılında köyün nüfusu 334 kişiden oluşuyordu ve nüfusun tamamı "Türk" olarak kaydedilmişti. Rusların Değirmenköy olarak kaydettiği yerleşme, aynı zamanda 10 köyü kapsayan Değirmenköy nahiyesinin (маркяз: merkez) idari merkeziydi. Değirmenköy nahiyesinde ise, toplam 1.354 kişi yaşıyordu. Köyün nüfusu 1896'da 382 kişi, 1906'da 416 kişi olarak kaydedilmiştir.Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 110, ISBN 9786052100271.

Birinci Dünya Savaşı'nın ardından Rus idaresinin son bulmasından sonra Tziskvilishevi ya da Değirmenköy, bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sürerken, Ankara Hükümeti'nin ültimatomu doğrultusunda Gürcü kuvvetleri Ardahan'dan çekildi ve Değirmenköy de fiilen Türkiye'ye katıldı. Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması'yla da köy Türkiye'ye bırakıldı.Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt, s. 41. Değirmenköy, 1928 tarihli köy listesinde Kars vilayetinin Ardahan kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. Köyün adı 1940'larda Değirmenli olarak değiştirildi. Buna rağmen köyün eski adı uzun süre yeni adıyla birlikte resmî kayıtlarda "Değirmenli (Değirmenköy)"  biçiminde yazılmıştır. Değirmenli, 1992 yılında il yapılan Ardahan'ın merkez ilçesine bağlandı.

Değirmenli köyünde günümüze kalan tek tarihsel yapı, megalit bir yapı olan Tziskvilishevi Kalesi'dir. Kale köyün 1 km güneydoğusunda yer alır. Oval bir yapı olan kalenin çapı 9.5 metredir. Kalenin günümüze kalan bölümlerinin büyük kısmı yığma taştandır. Güneydoğu tarafında kaleye bitişik oval bir yapı kalıntısı vardır. 1917 yılında Ardahan bölgesini gezen Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli köyde bir kilise yıkıntısından söz etmiş, ama günümüze bu kiliseden geriye bir şey kalmamıştır.

 Coğrafya 
Köy, Ardahan kentine 12 km uzaklıktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2022 199 2021 1932020196 2019 211 2018 210 2017 203 2016 212 2015 227 2014 225 2013 224 2012 209 2011 213 2010 212 2009 214 2008 209 2007 211 2000 302 1990 423 1985 575

Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Ardahan merkez belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti