Eyüpsultan Mezarlığı

küçükresim|upright=1.14|Eyüp Sultan Mezarlığı'ndan Haliç'in görünümü

Eyüpsultan Mezarlığı (Eyüp Mezarlığı olarak da bilinir), İstanbul'un Eyüpsultan ilçesinde, Haliç kıyısında bulunan tarihi bir mezarlık.

Tarihi
Eyüpsultan semti gibi Eyüp Sultan Mezarlığı da adını, Emeviler'in 7. yüzyılda Konstantiniye'ye düzenlediği başarısız seferde (674–678) sancaktarlık yapan ve kuşatma esnasında ölen Ebu Eyyûb el-Ensarî'den alır. Ebu Eyyûb el-Ensarî'nin türbesinin burada bulunuşu ve halkın ona yakın gömülme isteği Eyüp Sultan Mezarlığı'nın meydana gelişine neden olmuştur.Eyüp , istanbul.gov.tr

İstanbul'daki en büyük İslam mezarlıklarından biri olan Eyüp Sultan Mezarlığı'nda padişahlar, sadrazamlar, şeyhülislamlar, vezirler, kumandanlar, hanım sultanlar, saray mensupları, din, tasavvuf, ilim, fikir, sanat adamları, şairler ve halktan kişiler gömülmüştür. Eyüp Sultan Mezarlığı, Haliç kıyılarından, Karyağdı Bayırı'na, tepedeki sırtlara ve oradan da Edirnekapı surlarına ulaşmıştır. Edirnekapı ile Alibeyköy'e ulaşan yolların çevresindeki mezar taşları da Eyüp Sultan Mezarlığı'nın uzantısıdır. Haliç çevresi ile sırtlarında yapılan yol çalışmaları ve kamulaştırmalar buradaki mezarlara büyük zarar vermiştir.Erdem Yücel, "Eyüp Mezarlığı", Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, Tarih Vakfı, 1994. ISBN 975-7306-00-2.

İstanbul'un fethinden hemen sonra Eyüp'te ölülerin gömülmesiyle mezar taşlarında toplumun düşünce yapısı ortaya çıkmıştır. Buradaki ilk mezar taşları gösterişten uzaktır. Anadolu mezar taşlarındaki çeşitlilik, burada da dikkati çekmektedir. Başlıbaşına birer sanat eseri niteliğindeki bu taşlar ölünün kimliği konusunda da bilgi vermektedir.

18. yy'ın sonlarında yeni mermer ocaklarının bulunuşuyla Eyüp Sultan Mezarlığı'nda mermerlerden daha çok yararlanıldığı görülmüştür. Osmanlı türbe mimarisinin uyguladığı plan tipleri, üslup ve bezeme ile burada karşılaşılmıştır. Buradaki açık ve kapalı türbelerde, hazirelerde mermer, taş ve tuğla ile birlikte kullanılmış, çini, kalem işi, ştuk ve yazı da onları tamamlamıştır.

 Mezarlar 
 Abdurrahman Paşa
 Âdile Sultan 
 Alaettin Çelebi 
 Alev Alatlı
 Alaeddin Ali 
Çelebi 
Ayas Mehmed Paşa *Bulak Mustafa Paşa
 Cafer Paşa
 Çifte Gelinler (Çifte Gelenler)
 Defterdar Nazlı Mahmud Çelebi
 Dukaginzade Mehmed Paşa, * Ebu'd-Derda
 Ebubekir Kani Efendi
 Edhem
 Ferhad Paşa
 Feridun Ahmed Bey
 Zübeyde Fıtnat Hanım
Hacı Beşir Ağa
 Hafir
 Hançerli Sultan *Bozcaadalı Hasan Hüsnü Paşa
 Hatice Canan Hanım
Hubba Hatun 
 Hüsrev Paşa 
 İzzet Efendi
 Ka'b 
 Karabaş Ahmed Efendi
Kırımî Hüseyin Efendi
Lala Mustafa Paşa
Lala Hüseyin Paşa
Mahmud Ağa 
Mahmud Celaleddin Efendi
Mehmed Çelebi 
 Mihrişah Valide Sultan
 Mirimiran Mehmed Paşa
Nakkaş Hasan Paşa
Pertev Mehmed Paşa
Siyavuş Paşa 
 Sokollu Mehmed Paşa
 V. Mehmed 
Şah Sultan
Uryanizade Ahmed Esad Efendi 
Semiz Ali Paşa
 Şule Yüksel Şenler
Ebussuud Efendi 
Alâeddin Arabî Efendi 
Ali Kuşçu
 Zekai Dede Efendi
 Mehmed Ziya
 Pir Ahmed Edirnevi 
 Lütfi Paşa
 Hoca Sadeddin Efendi
 Mahfiruze Sultan
 Zal Mahmud Paşa

Pierre Loti Tepesi
Fransız yazar Pierre Loti'nin zaman zaman gelerek kahve içtiği söylenen kahvehaneye (Pierre Loti Tepesi) çıkan yokuşun çevresinde tanınmış kişilerin mezarları vardır. Yokuşun hemen başında, 1900'de cihan pehlivanlığını kazanan, 1904'te de ölen Kara Ahmed'in demir parmaklıklı mezarı vardır. Aynı yol üzerinde Kaşgari Murtaza Efendi Cami çevresindeki mezarlıklarda da Türk musikisinin büyük üstadı Zekai Dede Efendi, hattat Kâmil Efendi, Edirne tarihi yazarı Badi Ahmed Efendi, Mareşal Fevzi Çakmak gömülüdür.Mareşal Fevzi Çakmak Eyüp’te Anıldı… , http://eyup.bel.tr , 10 Nisan 2013.
Çakmak'ın kabrinin yakınında Nakşi şeyhi Küçük Hüseyin Efendi'nin kabri bulunur. Eyüp Sultan Mezarlığı Nakşibendiler'in gömüldüğü bir yer olarak eski İstanbullular tarafından "Nakşi Tarlası" olarak adlandırılırdı.Fevzi Çakmak Nakşibendi miydi? , Murat Bardakçı, Hürriyet, 31 Ağustos 2001.

Kaşgâri Tekkesi'nden yukarıda, Karyağdı ismiyle tanınan Bektaşî Tekkesi'ne uzanan yolun iki yanında daha eskiye inen mezar taşlarıyla karşılaşılır. Koca Sinan Türbesi yakınında Eyüb Sultan Türbesi'nin ilk türbedarı ve aynı zamanda II. Bayezid'in tahta çıkışında ona kılıç kuşatan Şeyh Baba Yusuf Efendi'nin, Vezir Sinan Paşa Türbesi yanında Hacı Abdullah Paşa'nın mezarı vardır. Öte yandan Eyüp Sultan Mezarlığı'nda gömülmenin kutsallığı inancı yeni gömü için eski mezarların tahribi sonucunu doğurmuştur. Bu nedenle de Eyüp Sultan Mezarlığı'nda pek çok ünlü kişinin mezarı kırılmış veya kaybolmuştur. Ebu'l-Fazıl Alaeddin Efendi'nin mezarı yerine başkaları gömülmüş, Şeyhülislam Sadi Sadullah Efendi'nin, Ali Kuşçu'nun mezar taşları caminin arkasında kırık olarak bulunmuş ve yerine yerleştirilmiştir.

Eyüp Sultan Mezarlığı'nda yapılan araştırmalar ortaya ilginç tarihi belge niteliğinde mezar taşlarını çıkarmıştır. Nitekim Kırım'da Bahçesaray'da gömülü olduğu sanılan, II. Gazi Giray'ın oğlu Devlet Han'ın mezar taşı Eyüpsultan'da bulunmuştur.

Eyüp Sultan Mezarlığı'nın ilginç bir bölümü de Gümüşsuyu'na çıkan sırtlardaki cellat mezarlığıydı. Cellatlık halk arasında iyi karşılanmadığından bu işi yapanlar ayrı bir mezarlığa gömülmüşlerdir. Buradaki mezar taşları oldukça kalın ve insan büyüklüğündeki taşlardan yapılmıştır. Pier Loti yakınlarındaki cellat mezarlığı bugün tamamen yok olmuştur. Normal mezarlıkla birbirine karışmış ve çok sayıda yeni dönem mezarları oluşturulmuştur. Tek tük bulunabilen cellat mezarlarının birçoğu yeni mezarların arasında kalmış, bazıları ise tahribata uğramıştır. Bazıları ise yeni mezarların yapımında kullanılmıştır.Cellat mezarlıkları kayıplara karıştı , Radikal, 11 Ağustos 2011.
küçükresim|Mezarlığın deniz kısmına yakın kapılarından biri, 2022

Eyüpsultan'a mistik bir görünüm veren mezarlığın büyük bir bölümü, doğanın tahribine, kamulaştırmalara, gecekondu yapımında yok olmalarına, kırılmalarına, modern mezarların onların yerini almalarına karşılık yine de korunmuştur.

Pierre Loti Tepesi'yle Haliç kıyısı arasında uzanan Eyüp - Piyer Loti Teleferik Hattı mezarlığın üzerinden geçer. 2005 yılında hizmete giren 384 m uzunluğundaki hat, Maçka - Taşkışla Teleferik Hattı'ndan sonra İstanbul'un ikinci teleferik hattıdır.

 Kabri bulunanlar 
 Abdülkadir Töre (1873-1946), besteci
 Adil Serdar Saçan (1962-2023), polis
 Âdile Sultan (1826-1899), divan edebiyatı şairi
 Ahmet Cevdet Oran (1862-1935), yayıncı, yazar ve gazeteci
 Ahmet Haşim (1887-1933), şair ve yazar
 Ali Kuşçu (1403-1474), Osmanlı bilim insanı
 Ali Taygun (1943-2009), oyuncu, yönetmen ve aktivist
 Enver Ören (1939-2013), iş insanı
 Erkan Aydoğan Oflu (1972-2011), oyuncu
 Fikret Adil (1901-1973), gazeteci ve çevirmen
 Gani Turanlı (1926-2005), görüntü yönetmeni
 Hafız Ziya Efendi (1853-), siyasetçi
 Hızır Çelebi (1407-1456), din alimi
 Hüseyin Hilmi Işık (1911-2001), din adamı
 İdris-i Bitlisî, devlet adamı 
 İlyas Tetik (1960-2021), besteci ve müzisyen
 Kamil Akdik (1861-1941), hattat
 Kara Ahmed (1870-1902), güreşçi
 Lala Mustafa Paşa (1500-1580), Osmanlı devlet adamı
 Mahmud Esad Coşan (1938-2001), din adami 
 Mehmet Ali Ülgen (1887-1952), asker
 Melih Gülgen (1946-2017), sinemacı
 Mevlâna İdris Zengin (1966-2022), lyazar ve şair
 Murat Öztürk (pilot) (1953-2013), akrobasi pilotu ve haber muhabiri
 Mustafa Miyasoğlu (1946-2013), romancı ve yazar
 Necip Fazıl Kısakürek (1904-1983), şair 
 Rasim Özdenören (1940-2022), öykü ve deneme yazarı
 Salih Mirzabeyoğlu (1950-2018), örgüt lideri
 Sinan Toros (1943-2013), gazeteci ve muhabir
 Süheyl Eğriboz (1927-2014), oyuncu
 Süleyman Sabit Bey (1846-1885), Osmanlı devlet adamı
 Süleyman Özmen (1948-1970), çatışmada ölen Türk öğrenci
 Şazi Tezcan (1907-1962), futbolcu ve futbol hakemi
 Topal İzzet Mehmed Paşa (1792-1855), Osmanlı devlet adamı
 Yavuz Bahadıroğlu (1945-2021), İslamcı yazar ve komplo teorisyeni
 Yenişehirli Avni (1826-1884), Osmanlı divan şairi
 Yunus Hazarlı (1893-1965), rütbeli Azerbaycan ve Türk askeri
 Zübeyde Fıtnat Hanım (1725-1780), Osmanlı divan şairi

 Ayrıca bakınız 
 Türkiye'deki mezarlıklar listesi
 Konstantinopolis Kuşatması

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Ebu Eyyûb el-Ensarî
Kategori:Eyüpsultan'daki mezarlıklar
Kategori:Merkez, Eyüpsultan