Uranüs'ün uyduları

Uranüs, güneş sisteminin yedinci gezegenidir ve bilinen 29 doğal uydusu vardır. Bu uydulara William Shakespeare ve Alexander Pope'un eserlerindeki karakterlerin isimleri verilmiştir. Titania ve Oberon adı verilen ilk iki uydu 1787 yılında İngiliz astronom William Herschel tarafından keşfedilmiştir. Bu keşifleri 1851 yılında William Lassell tarafından (Ariel ve Umbriel) ve 1948 yılında Gerard Kuiper (Miranda) tarafından keşfedilen üç hidrostatik dengeye sahip uydu izlemiştir. Bu beş uydu gezegensel kütleye sahiptir ama güneşin etrafında dönmedikleri için cüce gezegen kategorisine alınmazlar. Kalan uydular 1985 sonrasında Voyager 2 uzay aracı ve dünya merkezli teleskoplar tarafından keşfedilmiştir.

Uranüs uyduları on üçü iç ay, beşi büyük ay ve dokuz düzensiz ay olmak üzere üç grupta incelenir. İç aylar küçük ve koyu renklidir ve gezegenin halkalarıyla aynı özellikleri taşırlar. Beş büyük ay, hidrostatik dengeye sahip olacak kadar büyük kütleye sahiptir, bunlardan dördü üzerinde kanyon ve volkanik oluşumlar gözlenmiştir. Bu beş aydan en büyü olan Titania, 1,578 km çapa sahiptir ve güneş sistemindeki 8. büyük aydır. Kütlesi dünya'nın uydusu olan Ay'ın kütlesinden 20 kat daha azdır. Düzensiz ayların yörüngeleri ise gezegenden son derece uzak ve eğimli elips şeklinde yörüngelerdir.

 Keşif 
küçükresim|William Herschel
Keşfedilen ilk iki uydu olan Titania ve Oberon gezegenin keşfinden altı yıl sonra, 11 Ocak 1787'de William Herschel tarafından keşfedildi. Daha sonraları Herschel altıya kadar uydu ve belki de bir gezegen halkası keşfettiğini düşünmüştür. Yaklaşık 50 yıl boyunca Herschel'in ekipmanları Uranüs'ün uydularının göründüğü tek teleskop olarak kaldı. 1840'larda daha iyi teleskoplar e Uranüs'ün gökyüzündeki daha uygun konumu sayesinde Titania ve Oberon yeniden gözlemlenebildi. Daha sonra iki yeni ay, Ariel ve Umbriel 1851 yılında William Lassell tarafından keşfedildi. Uranüs'ün uydularının Roma rakamları ile adlandırılması sistemi astronomi yayınları arasında uzun bir süre karışıklık yarattı, Herschel'in Titania ve Oberon'u Uranüs II ve IV olarak adlandırmasının mı, yoksa William Lassell'in bu uyduları I ve II olarak adlandırmasının mı kullanılacağı kesinleştirilemedi. Ariel ve Umbriel'in gözlemlerinin doğrulanmasıyla Lassell, Uranüs'ün uydularını gezegenden dışarı doğrı I, II, III ve IV olarak adlandırdı; bu adlandırma kalıcı oldu. 1852'de Herschel'in oğlu John Herschel, o dönemde bilinen dört uyduya günümüzdeki isimlerini verdi.

 İsimler 
İlk iki uydu 1787'de keşfedildi ama 1852'ye (iki uydu daha keşfedildikten bir yıl sonra) kadar bunlara isim verilmedi. Uydulara Uranüs'ün kaşifinin oğlu olan John Herschel tarafından isim verilmesine karar verildi. Herschel uydulara Yunan mitolojisinden isimler vermek yerine, William Shakespeare'in Bir Yaz Gecesi Rüyası adlı romanındaki iki perinin ismi olan Oberon ve Titania ve Alexander Pope'un Bukleye Tecavüz adlı eserindeki mitolojik yaratıkların ismi olan Ariel ve Umbriel isimlerini verdi.

Uranüs uydularına verilen diğer isimler ve geldikleri yer şöyledir:
 Bukleye Tecavüz (Alexander Pope):
 Ariel, Umbriel, Belinda
 William Shakespeare oyunları:
 Bir Yaz Gecesi Rüyası: Titania, Oberon, Puck
 Fırtına: (Ariel), Miranda, Caliban, Sycorax, Prospero, Setebos, Stephano, Trinculo, Francisco, Ferdinand
 Kral Lear: Cordelia
 Hamlet: Ophelia
 Hırçın Kız: Bianca
 Troilus ve Cressida: Cressida
 Othello: Desdemona
 Romeo ve Juliet: Juliet, Mab
 Venedik Taciri: Portia
 Size Nasıl Geliyorsa: Rosalind
 Kuru Gürültü: Margaret
 Kış Masalı: Perdita
 Atinalı Timon: Cupid

Uranüs aylarıyla aynı ismi taşıyan bazı astreoidler: 171 Ophelia, 218 Bianca, 593 Titania, 666 Desdemona, 763 Cupido ve 2758 Cordelia.

 Uranüs'ün uyduları listesi 
Uzaklık NONOUyduÇapı (km)Dönüş süresi (gün)Kütle (1014 kg)Keşif yılıGrubuGörüntüsü1VICordelia400.270.041986İç2VIIOphelia430.290.051986İç3VIIIBianca510.330.091986İç4IXCressida800.350.341986İç5XDesdemona640.360.181986İç6XIJuliet940.370.561986İç7XIIPortia1350.421.701986İç8XIIIRosalind720.460.251986İç9XXVIICupid180.510.0052003İç10XIVBelinda900.550.491986İçküçükresim|upright=0.3511XXVPerdita300.610.0171999İç12XVPuck1640.762.901985İçküçükresim|upright=0.2213XXVIMab250.920.0122003İç14VMiranda4741.47651948Anaküçükresim|upright=0.3315IAriel1 0862.561 3531851Anaküçükresim|upright=0.3916IIUmbriel1 1234.441 1721851Anaküçükresim|upright=0.4217IIITitania1 5808.653 5271787Anaküçükresim|upright=0.3918IVOberon1 46413.763 0141787Anaküçükresim|upright=0.4119XXIIFrancisco22-2660.0082003Dış20XVICaliban72-5790.271997Dış21XXStephano32-6760.0211999Dış22XXITrinculo18-7580.0052001Dış23XVIISycorax150-1 2832.301997Dışküçükresim|upright=0.1924XXIIIMargaret201 6940.0062003Dış25XVIIIProspero50-1 9920.081999Dış26XIXSetebos48-2 2020.071999Dış27XXIVFerdinand20-2 8230.0062003Dış
Kaynaklar: NASA/NSSDC, Sheppard, et al. 2005. Yeni keşfedilen dış düzensiz uydular (Francisco'dan Ferdinand'a kadar) için en isabetli veri Natural Satellites Ephemeris Service ile üretilmiştir. Düzensiz uydular Güneş tarafından ciddi oranda pertürbe edilmiştir.

 Notlar 

 Kaynakça 


Kategori:Uydu listeleri