Tersiyer (kimya)

Tersiyer Latincedeki "tertiarius" kelimesinden gelmektedir. Kimyada üçüncül manasında kullanılmaktadır.
Kırmızı ile işaretlenen atomlar farklı atom gruplarındaki merkez atomlarını temsil etmektedirler. 
Bu şemada tersiyer, primer, sekunder ve kuartet merkez atomları karşılaştırılmıştır. primer sekunder tersiyer Kuartet Karbonun Organik  kimyadaki bağları 80px|frameless 80px|frameless 80px|frameless 80px|frameless Alkol 90px|frameless 90px|frameless 90px|frameless Bulunmamaktadır. Amin 70px|frameless 70px|frameless 70px|frameless 70px|frameless Karbon asit amidler 100px|frameless 100px|frameless 100px|frameless Bulunmamaktadır Fosfin 70px|frameless 70px|frameless 70px|frameless 70px|frameless

Organik kimyada tersiyer (üçüncül) kelimesinin anlamı merkezdeki atomun (Karbon, Azot, Fosfor) üç bağı organik kısımla (R) yapması ve merkezdeki atomun cinsine bağlı olarak, bir hidrojen atomuyla ya bağ yapar ya da sadece üç tane organik kısımla bağ yapmasıyla yetinilmiş bileşiklerdir.

Burada organik kısımlar alkil, aril, alkil-aril, vb... olabilirler. Tersiyer alkoller merkez atom olarak karbon atomu (merkez atom = Karbon ), tersiyer aminler merkez atom olarak Azot (merkez atom = Azot )  ve tersiyer fosfinlerde ise merkez atomu olarak fosfor atomu (merkez atom = Fosfor ) yer almaktadır.Otto-Albrecht Neumüller (Herausgeber): Römpps Chemie Lexikon, Frank'sche Verlagshandlung, Stuttgart, 1983, 8. Auflage, S. 4170, ISBN 3-440-04513-7.

Örnek olarak: 
Alkanlarda merkez atomu olan karbon atomuna üç tane sübstitüentin yanı sıra bir tane hidrojen atomu bağlıdır. 
Tersiyer  alkollerde ise merkezdeki karbon atomuna  üç sübstitüen bağlı iken bu karbonla başka bir hidrojen direkt bağ yapmamıştır. Çünkü bu moleküllerde fonksiyonel  grup olan hidroksil (OH)  grubu bağlıdır.
Tersiyer aminler de bu durum pek farklı değildir bu sefer merkez atomu olan azota sadece üç tane sübstitüent bağlıdır.


Tersiyer bileşiklerin yapısında fonksiyonel grubunu engelleyebilecek  başka üç tane fonksiyonel grubun daha olması, bu bileşiklerde çok güçlü sterio engellemenin oluşmasına neden olmaktadır. Bu nedenle bu tür molekülleri yapılarında barındıran bileşiklerin klasik yöntemlerle tepkimeye girmesi çok zor hatta imkânsızdır denilebilir. Bu tepkimelere örnek olarak tersiyer alkoller(2-Metil-2-propanol), tersiyer aminler ve tersiyer fosfinler verilebilir. Tersiyer  karbonlar için örnek olarak 2-Metilpropan verilebilir.

 Ayrıca bakınız 
Primer
Sekunder
Kuartet

 Kaynakça 

Kategori:Kimyasal isimlendirme sistemleri