Üçüncü Selim'in Gözdesi

Üçüncü Selim'in Gözdesi, yönetmenliğini Vedat Ar'ın yaptığı senaryosunu Nâzım Hikmet ve İhsan İpekçi'nin yazdığı, başrollerinde Münir Nurettin Selçuk ve Perihan Altındağ Sözeri'nin oynadığı 1950 yapımı Türk filmidir. Sadullah Ağa karakterini Münir Nurettin Selçuk, Mihriban'ı Perihan Altındağ Sözeri, III. Selim'i ise Cahit Irgat canlandırmıştır.

 Konusu 
Film, 18. yüzyılda Osmanlı saray çevresinde geçen bir aşk hikâyesini anlatır. Padişah III. Selim döneminde yaşayan bestekâr Sadullah Ağa ile III. Selim'in gözdesi cariye Mihriban arasındaki ilişki, tarihsel bir arka plan içinde sahnelenir. Hikâye, müzik ve dans öğeleriyle zenginleştirilmiştir.http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/belge/1-7059/ucuncu-selimin-gozdesi.html Hikâyeye göre, Sadullah Ağa haremde cariyelerle meşk ettiği sırada Mihriban'a âşık olur. Padişah III. Selim, gözdesiyle bestekâr arasındaki ilişkiyi öğrenince öfkelenir ve Sadullah Ağa'nın öldürülmesini emreder. Saray görevlileri, padişahın sonradan pişman olacağını düşünerek emrin uygulanmasını geciktirir. Zindana atılan Sadullah Ağa burada yeni bir beste yapar. Eser, III. Selim'e dinletildiğinde padişah besteyi çok beğenir ve bestekârın kim olduğunu öğrenince kararından vazgeçer. Sadullah Ağa'yı affeder ve Mihriban'la evlenmelerine izin verir.Turan Tanyer; “Türk Sinemasında Tarihsel Filmler ve Bir Şair, İki Yönetmen”, No: 27/2009, ss: 251-290.

 Arka plan 

 Yapım süreci 
Filmin çekimlerine ilişkin ilk bilgiler gazeteci Şahap Balcıoğlu tarafından kaleme alınmıştır. Balcıoğlu, Emirgân Korusu’nda yapılan çekimleri gözlemlemiş ve 80 kişilik incesaz heyeti ile 30 rakkasenin (dansöz) katıldığı sahnelerden söz etmiştir.Şahap Balcıoğlu, “Padişah’ın gözdesi”, Akşam, 5 Aralık 1950, s. 3. Projeye ilişkin ilk haberler, Nâzım Hikmet’in cezaevinden tahliye edildiği dönemde yayımlanan bir dergide yer almıştır. Bu haberde, Münir Nurettin Selçuk’un filmde söyleyeceği bestelerden bahsedilmiş, bestekâr Sadullah Ağa ile III. Selim dönemine odaklanan bir yapımdan söz edilmiştir.Osman Nihad, “Üstatla Neler Konuştum”, Radyo Haftası, s. 8, 15 Temmuz 1950, s. 9 Nâzım Hikmet’in senaryosu, Balıkhane Nazırı Ali Rıza Bey’in 1921’de Peyâm-ı Sabâh gazetesinde yayımlanan “İstanbul Halkının Tenezzüh ve Eğlenceleri” adlı yazı dizisinde geçen bir “rivayet”ten esinlenmiştir. Bu rivayette, III. Selim’in cariyesi Mihriban ile bestekâr Sadullah Ağa arasındaki aşk anlatılmaktadır.Balıkhane Nazırı Ali Rıza Bey, Eski Zamanlarda İstanbul Hayatı, Hazırlayan: Ali Şükrü Çoruk, Kitabevi, İstanbul, 2001, s. 168-169. Aynı hikâye, daha sonra Ziya Şakir Soku tarafından da romanlaştırılmıştır.Ziya Şakir, Sadullah Ağa, Efe Neşriyat, İstanbul, 1944. Filmin yönetmeni Vedat Ar, senaryo yazarı Nâzım Hikmet ile 1930’lu yıllarda tanıştığını belirtmiş ve yapım sürecini şu sözlerle aktarmıştır: “Ben bir yenilik getirmek, revülü filmler yapmak istedim. O sırada Muhsin [Ertuğrul] Ankara’ya gitmiş, Nâzım da hapisten yeni çıkmıştı. Nâzım ilk senaryoyu yazdıktan sonra, ‘Buna bir modern kısım ekleyelim’ dedi. Doğrudan doğruya tarihi bir film yapsaydık, gülünç olurdu. Çünkü eldeki imkânlar çok dar. Konservatuvar öğrencileri bir eser sahneye koysunlar, olaylar aynı zamanda sahnede geçmiş olsun, dedim. Nâzım da kabul etti.”Alpay Kabacalı, “Çok Yönlü Yaratıcılık”, Cumhuriyet, 11 Haziran 1990.

 Prodüksiyon 
Filmde 70 kişilik bir incesaz heyeti, 30 kişilik kadın korosu ve 120 kişilik rakkase ve saraylı figüranı görev almıştır.“Papağan Yakup Efendi ve 3. Selim’in Gözdesi”, Yıldız, S. 1, 30 Aralık 1950, s. 6-7, 19. Dekorlar, Topkapı Müzesi’nden Muzaffer Batur tarafından hazırlanmış; çekimlerde Topkapı Sarayı, Emirgân Korusu, Yıldız Parkı, Çamlıca ve Salacak gibi mekânlar kullanılmıştır.

 Gösterim ve eleştiriler 
Film, Atlas Sineması’nda gösterime girmiş ve ticari açıdan başarı elde etmiştir.“Haftanın Filmleri”, Yıldız, S. 2, 6 Ocak 1951, s. 18.bkz. İhsan Hisarlı, “Üçüncü Sultan Selim’in Gözdesi Filmin uyandırdığı bazı hatıralar”, Türk Musikisi Dergisi, S. 36, Aralık 1950, s. 8-9, 19. Yapımcı İhsan İpekçi, film için “şimdiye kadar hiçbir filme nasip olmayan bir bütçe” ayırdığını ifade eder. Buna rağmen film, eleştirmenlere göre tarihsel gerçeklikten uzak ve biçimsel olarak “iki ünlü şarkıcının konserine dönüşen” bir yapım olarak değerlendirilmiştir.

 Değerlendirme 
“Üçüncü Selim’in Gözdesi”, Nâzım Hikmet'in senaryo yazarlığı yaptığı az sayıdaki projeden biri olması bakımından Türk sinema tarihi açısından dikkat çekicidir. Ayrıca, erken dönem Türk sinemasında müzikal-tarihsel film türünün gelişimini ve Mısır sinemasının Türk yapımları üzerindeki etkisini göstermesi yönüyle önem taşır. Müzikal melodramın erken örnekleri arasında yer alan “Allah’ın Cenneti” (1939) ve “Kahveci Güzeli”, yine Münir Nurettin Selçuk'un müzikal performanslarıyla tanınmıştır. İpek Film, bu türdeki yapımların elde ettiği ticari başarıyı sürdürmek amacıyla “Üçüncü Selim'in Gözdesi”ni benzer şekilde ticari bir anlayışla üretmiştir. Film, hem tarihsel bir aşk hikâyesini hem de müzik ve revü unsurlarını birleştirerek, dönemin seyirci beklentilerine uygun bir müzikal anlatı örneği oluşturmuştur. Bununla birlikte, dönemin popüler "Mısır müzikal melodramları"nın (örneğin Takiyye Karyoka, Mediha Yusri, Yusuf Vehbi gibi oyuncuların yer aldığı yapımlar) Türkiye'de yarattığı etkiye paralel olarak, bu film de yerli müzikal sinemanın örneklerinden biri sayılır.

 Oyuncular 
 Münir Nurettin Selçuk
 Perihan Altındağ Sözeri
 Pola Moreli
 Münir Özkul
 Cahit Irgat
 Feridun Çölgeçen
 İhsan Evrim
 Meral Körmükçü

 Dış bağlantılar 



 Kaynakça 

Kategori:1950 çıkışlı filmler
Kategori:Nazım Hikmet'in senaryosunu yazdığı filmler
Kategori:Türk siyah-beyaz filmleri
Kategori:İpek Film filmleri