Talışça

Talışça veya Talişçe (Talışça: Tolışə zıvon, Tолышә зывон, تؤلشه زوؤن), İran ve Azerbaycan'da konuşulan bir Kuzeybatı İran dilidir. Tatça ve ZazacaHenning, W. B. The Ancient Language of Azerbaijan”, TPhS 157-77, 1954. Mitteliranisch", in Handbuch der Orientalistik, 1(1), 20-130.Language of Azerbaijan. Transactions of the philological Society, 53(1), 157-177. s. 175. ile yakından ilişkili dil, Hazar Denizi'nin batı kıyılarında, İran'ın Gilan ve Erdebil eyaletleri ile Azerbaycan'ın Lenkeran, Astara, Masallı, Lerik gibi güney illerinde yaklaşık 220.000 kişi tarafından konuşulmaktadır. Konuşurlar Hazar Denizi'nin batı ve güneybatı kıyı bölgelerinde yoğunlaşmıştır. Glottolog Talışçayı Türkiye'de konuşulan Zazaca ile Hazar Denizi'nin güney kıyılarında konuşulan Tatça ve lehçeleri ile birlikte Eski Azerice'den türeyen Azeri dilleri grubu içinde sınıflandırmaktadır.

Sınıflandırma
Bir Kuzeybatı İran dili olan Talışçaya dilbilimsel olarak en yakın diller başta Tatça, Zazaca ve Eski Azerice olmak üzere ve Hazar Denizi kıyılarında konuşulan diğer İran dil ve lehçeleridir. Talışça aynı zamanda Zazaca, Tatça,Ergative in Tāti Dialect of Khalkhāl, Jahandust Sabzalipoor Simnanca, Kahangi, Vefsçe dilleri/diyalektleriKoohkan, Sepideh. The typology of modality in modern West Iranian languages. 2019. PhD Thesis. University of Antwerp. gibi ergatif bir dildir.Mirdehghan, M., & Nourian, G. Ergative Case Marking and Agreement in the Central Dialect of Talishi. Gramatik cinsiyet Eski Talışçada bulunmakla birlikte günümüzde kalıntı olarak bazı sözcüklerde mevcuttur. UNESCO'nun Tehlike Altındaki Dünya Dilleri Atlası'na göre düşük tehlike altında olan diller arasındadır. Talışça Azerice, Farsça, Zazaca ve Gilancadan etkilenmiş olup, kısmen de olsa Farsça ve Zazaca ile karşılıklı anlaşılabilirdir. Dilde yer alan sesbilimsel, dilbilimsel ve sözcük bilimsel farklılıklar göz önüne alındığında Talışça, Kuzey (Azerbaycan ve İran), Orta (İran) ve Güney (İran) lehçeleri olmak üzere üçe ayrılmaktadır.Stilo, D.  1981. The Tati Group in the Sociolinguistic Context of Northwestern Iran. Iranian Studies XIV

ZazacaTalışçaWolfgang, Schulze: Northern Talysh. Lincom Europa. 2000. (page 35) ZazacaTalışçaZazacaTalışçaPaul, D. (2011). A comparative dialectal description of Iranian Taleshi. The University of Manchester (United Kingdom). ZazacaTalışçaezaz/əzberzberznızmnızımsiyesi, sə, səytıtıbiyebıedıdıpırpuɾo/a/eyəv/aybınbınneweşnoxəşçımçammaəməboybukahnkanəgavɡovşımaşıməke/keyekətezetozəpostpustkeynekinəvistvistpancpençmêrdekmerdəkçıçıçiçbızbızşeşşəşxozxupi/pêrpiyəmaemoəhawthaftmumuşıtşıtserdsardnewnevnon, nunnunvergvərgkergkarg/kagnezdinezdûduvılvılvelgvelgengışteangışterırı, ruvavaengeminengivinsinesinədewdikamkommerdemardedındandandonvizerizeɾşiyen-şiyən-zıwanzıvonlınglıngespeəspaşewşevawovzımıstanzımıstondızdidızdivat-vâtēzan-zun/zan-vesarəvəsorbırabərâgêcgıjmorjelamujne/morjenavor, vewrevoəçiçibermayenberamesanroc/rozruzbumlerzbuməlarzənew serre binəv surə bimpısıngpışıkcênicenhakha/agladardaraşme/mengeavşem/mengşanşangoveyveveyezamazumanêne/nabêboy/beyvengvangmezgmazgdestdesçım/çışmçam/çaşmtersayentarsesan İranıj (-ıj) İranıj (-ıj)
</small>

Dillerin tarihsel evrimi ve dil gruplarındaki sınıflandırmanın esas temelini oluşturan ünsüzlerin oluşumu (eşdillilik/sınırı/isoglosses) Talışçada Zazaca ile hemen hemen aynıdır. Talışça da Zazaca gibi Proto-Hint Avrupa ünsüz harf köklerini güçlü bir biçimde muhafaza etmiştir:Ludwig, P. (1998). The Pozition of Zazaki the West İranian Languages.Keskin, M. (2012). Orta ve eski İrani dillerin Zazacaya tuttuğu ışık. II. Uluslararası Zaza Tarihi ve Kültürü Sempozyumu, 232-253.
<small>
Proto Hint-AvrupaPartçaAzerice/TatçaZazacaTalışçaSimnancaHazar dilleriMerkez Lehç.BeluççaKürtçeFarsça*ḱ/ĝs/zs/zs/zs/zs/zs/zs/zs/zs/zh/d*kue-ž--ž--ĵ--ž-ĵ, ž--ĵ--ĵ-, ž, z-ĵ--ž--z-*guežž (y-)ĵžĵ,žĵĵ, ž, z ĵžz*kw29?isbesbasbespsesb?ss*tr/tlhr(h)r(hi)r(h)*r(h)rrrsss*d(h)wbbbbbbbddd*rd/*rzr/rzr/rzr/rzrzl/l(rz)l/ll/l(rz)l/ll/ll/l*swwxhwhx(u)x(u)x(u), fvx(w)x(u)*twfuwhhhh(u)hhh*y-yyĵĵĵĵĵ (y)ĵĵĵ

 Not listesi 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 Positive Orientation Towards the Vernacular among the Talysh of Sumgayit  
 Example of Talyshi Language  
 B. Miller- iТАЛЫШСКИЙ ЯЗЫК И ЯЗЫК «АЗЕРИ» 
 A. Mamedov - Талыши как носители древнего языка Азербайджана 

Kategori:Kuzeybatı İran dilleri
Kategori:Azerbaycan'daki diller
Kategori:İran'daki diller