Edegül, Ardahan

Edegül, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.

 Tarihçe 

Edegül köyünün eski adı Adaguli'dir. Gürcüce bir yer adı olan Adaguli (ადაგული), Eski Gürcücede "yanma" anlamındaki "adagva" (ადაგვა) kelimesinden türemiştir ve "yanmış" (yer), "yanıklı" anlamına gelir. Bu ad 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterine Adagul / Adagül (اداكول)  olarak girmiştir. Köyün adı zaman içinde Edegül'e (ۀدەكول) dönüşmüştür.

Adaguli köyü, Orta Çağ'da Gürcistan sınırları içinde yer alan Artani bölgesinin bir parçasıydı. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü,
16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde varlığı bilinen kilise de bu dönemden kalmış olmalıdır.

Adaguli köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterine göre, Gürcistan Vilayeti içinde, Ardahan-i Büzürg livasının Güney nahiyesine bağlıydı. Nüfusu 27 Hristiyan haneden oluşuyor ve hane reisleri Giorgi, Pavle, Badria, Sargis, Zakara, İvane, Giorgi, Cavaha, Abram gibi Gürcü adları taşıyordu. Köyde buğday ve arpa tarımı ile arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu. Üç adet su değirmeni bulunuyordu.

Adaguli köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 tarihindeki nüfus tespitinde Adagül (Адагюлъ) şeklinde kaydedilmiş olan yerleşim, Ardahan sancağının Ardahan kazasına bağlı Değirmenköy nahiyesinin 10 köyünden biriydi. Nüfusu, 34'ü erkek ve 25'i kadın olmak üzere, 10 hanede yaşayan 59 kişiden oluşuyordu. Köy halkının tamamı Türk olarak kaydedilmiştir.

Rus idaresi sırasında Ardahan bölgesini gezen Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli, 1917 yılında Adaguli'nin (ადაგული) gerçek bir Gürcü köyü olduğunu, burada 26 hanede 533 Müslüman Gürcünün yaşadığını ve köydeki eski kilisenden geriye sadece duvarların kaldığını yazmıştır.

Adaguli köyü, Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra Rus idaresinin son bulmasının ardından bir süre bağımsız Gürcistan’ın sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu’nun Gürcistan’ı işgali daha sona ermeden Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında, 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla Türkiye’ye bırakıldı.Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt, s. 41.

Adaguli köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Edegül" (ەدە كول) adıyla Kars vilayetinin Ardahan kazasının Yalnızçam nahiyesine bağlıydı.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 760. 1940 genel nüfus sayımında "Edegül" biçiminde yazılmış olan köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 265 kişiden oluşuyordu.1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 349. 1965 genel nüfus sayımında Edegül köyünün nüfusu 360 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 104 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 355.

Nişanyan Yer Adları'nda Edegül köyünün günümüzde Ahıska Türkü / Kürt-Sünni yerleşimi olduğu belirtilmiştir.

 Coğrafya 
Köy, Ardahan il merkezine 10 km uzaklıktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2019 87 2018 81 2017 99 2016 85 2015 88 2014 95 2013 98 2012 104 2011 106 2010 106 2009 102 2008 90 2007 89 2000 130 1990 214 1985 277

Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Yerelnet


Kategori:Ardahan merkez belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti