Azendohsaurus

Azendohsaurus, Fas ve Madagaskar'ın Erken Triyas döneminde yaşamış otçul bir archosauromorph sürüngen cinsidir.

Tip tür olan Azendohsaurus laaroussii, 1972'de Jean-Michel Dutuit tarafından Fas'tan gelen kısmi çene parçaları ve dişlere dayanılarak tanımlanmış ve adlandırılmıştır. Madagaskar'da ikinci bir tür olan A. madagaskarensis, ilk olarak 2010 yılında John J. Flynn ve meslektaşları tarafından neredeyse tam bir iskeleti oluşturan çok sayıda örnekten tanımlandı. Cins adı "Azendoh kertenkelesi" anlamına gelir ve adını Atlas Dağları'nda ilk keşfedildiği yerin yakınındaki Azendoh köyünden almıştır. Diğer erken dönem archosauromorphların aksine, görece kısa bir kuyruğa ve yayılmış arka ayaklar ile uzun ön ayaklardan oluşan tuhaf ve sağlam bacaklara sahip hantal bir dört ayaklıdır. Uzun bir boynu, orantılı olarak küçük bir kafası ve dikkat çekici derecede sauropod benzeri çenesi ve dişleri vardır.

Azendohsaurus, eskiden otçul bir dinozor olarak sınıflandırılarak, ornithischian olarak tanımlanmıştı. Ancak bazı araştırmacılarca "prosauropod " sauropodomorph olarak sınıflandırılmıştır. Bunun nedeni yalnızca otçul dinozorlarda tipik olarak bulunan gelişmiş özellikleri taşıyan çenelerine ve dişlerine dayanmaktadır. Bununla birlikte Madagaskar'daki tam iskelet kalıntısı, Azendohsaurus'un Archosauromorpha grubunun ilkel özelliklerine sahip olduğunu ve dinozorlarla yakın akraba olmadığını ortaya çıkmıştır. Azendohsaurus'un sauropod benzeri birçok çene özelliğinin aslında yakınsak evrimden kaynaklandığı anlaşıldı. Yeni yapılan araştırmalar sonucu çoğunlukla otobur sürüngenleri kapsayan ve Allokotosauria olarak adlandırılan archosauromorphlardan oluşan bir grubun üyesi olarak tanımlanan Azendohsaurus, aynı zamanda Azendohsauridae'nin tip cinsidir. Başlangıçta tek üyeli olan bu familya şimdi Hindistan'daki, daha büyük ve boynuzlu olan Shringasaurus gibi diğer benzer allokotosaurları da içermektedir.

 Açıklama 
Azendohsaurus, yaklaşık 2-3 metre uzunluğundadır. Omuzların üzerine kaldırılmış, uzun boyunda kısa burunlu, küçük, kutu şeklinde bir kafası vardır. Geniş bir gövdeye, fıçı şeklinde bir göğüse, kalçalardan çok daha uzun omuzlara ve alışılmadık derecede kısa bir kuyruğa sahiptir. Uzuvları, özellikle parmakları diğer erken archosauromorflara kıyasla daha kısa ve daha sağlamdır, dört ayağının her birinde oldukça büyük, kavisli pençeleri vardır. Yüzeysel olarak görünüşü, iskeletinin çeşitli detaylarıyla birlikte sauropodomorf dinozorlarınki ile karşılaştırılabilir, bu da Azendohsaurus'un nispeten uzun boylu, otçul bir yaşam tarzı için benzer özellikler geliştirdiğini gösterir. A. laaroussii , A. madagaskarensis ile karşılaştırıldığında iki türün sadece çene kemikleri ve dişlerinin küçük ayrıntılarında farklılık gösterdiği bilinmektedir. A. laaroussii'nin ek iskelet materyali, orijinal kafatası parçalarının tip lokalitesinden bildirilmiştir ancak henüz resmi olarak 2015 yılı itibarıyla tanımlanmamıştır.
sol|küçükresim| Azendohsaurus madagaskarensis'in kafatası diyagramı
küçükresim|upright=0.52| Çok sayıda sıralı damak dişi gösteren pterygoidin diyagramı
sol|küçükresim| A. madagaskarensis'ten sağ maksilla'nın medial görüntüsü, arka yarısında omurgayı gösteriyor
küçükresim| A. madagaskarensis'in sağ palatininin damak dişleri ile medial görünümü

 Keşif Tarihi 

küçükresim|Kısmi A. laaroussii çene kemiğinin dişli çizimi
Azendohsaurus laaroussii türünün ilk fosilleri Fas, Atlas Dağları Argana havzasında, bir kuzey kesiminde keşfedildi Argana Formasyonu içinde (aynı zamanda Timezgadiouine formasyonu olarak bilinir). Fosil yatakları, kumtaşları ve kırmızı kil çamurtaşlarından oluşuyor ve 1962-1969 yılları arasında Jean-Michel Dutuit tarafından kazıldı. A. laaroussii fosilleri, T5 (veya Irohalene) üyesinin tabanındaki Dutuit tarafından XVI numaralı bir çıkıntıda, oluşum içindeki tek bir katmandan bilinmektedir. T5 üyesi, Karniyen tarihli "Palaeorhinus" biochron "un bir parçası olarak fitosaur " Paleorhinus "magnokulusunun varlığına dayanan omurgalı biyostratigrafisi kullanılarak kabaca erken Geç Triyas. küresel Triyas dizilerini ilişkilendirmek ve tarihlendirmek yanlış olabilir ve T5 üyesinin tarihi belirsizliğini korumaktadır.

İlk fosiller, yalnızca kısmi diş taşıyan bir diş parçası ve bazı ilişkili dişlerden oluşmaktaydı. Bu materyal, 1965 yılında JM Dutuit tarafından keşfedildi ve 1972'de, otçul bir  dinozorun yanı sıra keşfedilen en eski dinozorlara ait olduğuna inanılarak tanımlandı. Daha sonra yakındaki Azendoh köyünden esinlenilerek cinsi "Azendoh kertenkelesi" olarak adlandırdı. (fosillerin bulunduğu yerin 1.5 km batısında yer alır). Özel isim, A. laaroussii , Azendohsaurus'un bulunduğu bölgeyi ilk keşfeden Fas jeolojik haritalama hizmetinden bir teknisyenin adı olan Laaroussi'nin onuruna verilmiştir.

1985 yılında, paleontolog Peter Galton'ın tanımına göre, Dutuit'in orijinal "Azandohsaurus"   prosauropod 've dişin "malzeme, bir çene içeren' fabrosaurid dişi şeklinde farklılıklara dayalı kuş kalçalı dinozor (erken ornithischians içinde guruplandırıldı). Bu öneri, 1993 yılında François-Xavier Gauffre tarafından materyali yeniden tanımladığında ve ayrıca iki çene kemiği dahil ek çene kemikleri ve dişleri tanımladığında çürütüldü. Materyalin tek bir taksona ait olduğu sonucuna vardı, ancak cinsi yine çene ve dişlerin özelliklerine göre "Prosauropoda"  (ilk sauropodlar) incertae sedis'e atadı. Bununla birlikte, erken otçul dinozorlarda bu özelliklerin belirsiz dağılımı ve benzer Triyas sürüngenlerinin bulunamaması nedeniyle "Prosauropoda" içindeki konumunu belirleyemedi, bu yüzden onu incertae sedis olarak adlandırdı.Gauffre, F. X. (1993). "The prosauropod dinosaur Azendohsaurus laaroussii from the Upper Triassic of Morocco" (PDF). Palaeontology. 36 (4): 897–908 – via The Palaeontological Association. Madagaskar türlerinden yeni materyalin tanımlanmasına kadar geçen yıllarda yaptığı değerlendirme diğer birçok araştırmacı tarafından kabul edildi.

 Sınıflandırma 
sol|küçükresim| Bir başka allokotosaur olan Teraterpeton'un yaşam restorasyonu
küçükresim|Yakın akraba bir azendohsaurid olan Shringasaurus'un yaşam restorasyonu
2017'de, Hindistan'ın Orta Triyas'ından bir başka büyük allokotosaur, Saradee Sengupta ve Shringasaurus indicus adlı meslektaşları tarafından tanımlandı. Shringasaurus azendohsaurus çok benzer ve bunlar trilophosaurids bir ayrı aile olarak Azendohsauridae varlığını destekleyen, yakından ilişkili olduğu bulunmuştur. Aynı analizi de geri kazanılan Pamelaria taban azendohsaurid olarak, Hindistan'dan başka bir uzun boyunlu archosauromorph. Pamelaria ve Azendohsaurus arasındaki benzerlikler, 2015 yılında Nesbitt ve meslektaşları tarafından, birleşik burun delikleri, tırtıklı dişler ve düşük servikal dikenler de dahil olmak üzere not edilmişti, ancak analizleri, Allokotosauria bazalinde azendohsauridlere göre bir pozisyonu tercih etti.Nesbitt, S.J.; Flynn, J.J.; Pritchard, A.C.; Parrish, M.J.; Ranivoharimanana, L.; Wyss, A.R. (2015). "Postcranial osteology of Azendohsaurus madagaskarensis (?Middle to Upper Triassic, Isalo Group, Madagascar) and its systematic position among stem archosaur reptiles". Bulletin of the American Museum of Natural History. 398 (398): 1–126. doi:10.1206/amnb-899-00-1-126.1. hdl:2246/6624. ISSN 0003-0090. S2CID 86289421. 2017 analizi ayrıca cins azendohsaurus onların paylaşılan yönlendirmeyi güçlendirilmesi, Azendohsauridae içinde A. laaroussii ve A. madagaskarensis arasındaki yakın ilişkiyi doğruladı. Triyas arkeozoromorflarının 2018 analizi, Allokotosauria'yı kurtarmada başarısız oldu, ancak yine de bir azendohsaurid küme içinde her iki Azendohsaurus türünü de kurtardı. Aşağıdaki kladogram, Sengupta ve meslektaşlarının 2017'deki sonuçlarını takip etmektedir:

 Kaynakça 

Kategori:1972'de tanımlanan fosil taksonları
Kategori:Trias devri sürüngenleri
Kategori:Tarih öncesi sürüngenler
Kategori:Archosauromorpha