Öğrenilen geçmiş zaman

Öğrenilen geçmiş zaman, Türkçede fiil sonuna "-miş" ekinin ses uyumlarına uyacak şekilde (-miş, -mış, -muş veya -müş hâliyle) eklenmesi ile oluşturulan geçmiş zaman yapısı. Ayrıca rivayet geçmiş zaman, duyulan geçmiş zaman ve miş'li geçmiş zaman olarak da bilinir. Standart bir olumlu basit cümle kuruluşu şu şekildedir:

 Ben gelmişim.  Biz gelmişiz. Sen gelmişsin.  Siz gelmişsiniz. O gelmiş.  Onlar gelmişler.

 Görevleri 
-miş'li geçmiş zaman, Türkçede başlıca olarak iki amaçla kullanılır. İlk olarak geçmişte gerçekleşmiş ancak başka bir kaynaktan öğrenilmiş (şahsen şahit olunmamış) bir olaydan veya durumdan bahsederken kullanılır:

Dün bir İtalyan gemisi batmış.
Bu topraklarda büyük bir Kelt ülkesi varmış.

Kendi kendine sonradan fark edilen veya keşfedilen durumlar için kullanılır:

Neredeyse bir saat boyunca koşmuşum.
Elektrikler kesilince buzdolabındaki tüm yiyecekler bozulmuş.
Bu yemekler çok güzel olmuş, elinize sağlık. (Yemekler yeni pişirildiğinde de lezzetlidir ancak kişi bu durumu yemekleri yerken keşfetmiştir.)
Hava da ne kadar soğukmuş. (Kişi bina içerisindeyken dışarıdaki havanın soğuk olduğundan habersizdir.)

 Bildirme eki "-dir" ile kullanımı 

Öğrenilen geçmiş zaman kipi, "-dir" bildirme eki birlikte kullanıldığında "d" ünsüzü sertleşerek "t"ye dönüşür (-miştir). Eylem bu hâldeyken belirleme, saptama ve resmî veya ciddi açıklamalarda; olasılık ve tahmin belirtmede; geçmişte sürekli yaşanan bir olayı veya bir durumu belirtmede kullanılır:
Annem eve ulaşmış. (Bir kaynaktan öğrenilmiş, kesinlik arz ediyor.)
Annem eve ulaşmıştır. (İhtimal)
Türkiye ekonomisinin büyümesi geçtiğimiz çeyrekte %5 olarak gerçekleşmiştir. (Saptama veya resmî açıklama)

-miş eki Türkçede sıfat-fiil eki olarak da kulanılır ancak bu ekin kullanıldığı cümleler öğrenilen geçmiş zaman kipinde olmayabilirler:
Yeni yıkanmış kıyafetlerinle çamurda oynama. (sıfat-fiil)
Yolun sonundaki maviye boyanmış ev bizimkisi(dir). (sıfat-fiil)

 Olumsuz hâli 

Öğrenilen geçmiş zamanın olumsuz hâli fiil cümlelerinde -miş ekinden önce -me olumsuzluk eki eklenerek yapılır:
Evde hiç sarımsak kalmamış.
Dünkü zincirleme kazada kimse ölmemiş.'' (Eğer cümle olumlu olsaydı ölmek eyleminden sonra "-müş" eki kullanılırdı.)

İsim cümlelerinde "değil" koşacı ile oluşturulur:

 Hava sandığımız kadar da soğuk değilmiş.
 Var-yok kelimelerinin ek-fiil çekimi
 Kişi olumlu olumlu-soru olumsuz olumsuz-soru 1. Tekil Kişi (Ben)  var-mışım var mıymışım? yok-muşum yok muymuşum? 2. Tekil Kişi (Sen) var-mışsın var mıymışsın? yok-muşsun yok muymuşsun? 3. Tekil Kişi (O) varmış var mıymış? yokmuş yok muymuş? 1. Çoğul Kişi (Biz) var-mışız var mıymışız? yok-muşuz yok muymuşuz? 2. Çoğul Kişi (Siz) var-mışsınız var mıymışsınız? yok-muşsunuz yok muymuşsunuz? 3. Çoğul Kişi (Onlar) var-mışlar var mıymışlar? yok-muşlar yok muymuşlar?
Şart
 Kişi olumlu olumsuz 1. Tekil Kişi (Ben)  var-sam yok-sam 2. Tekil Kişi (Sen) var-san yok-san 3. Tekil Kişi (O) varsa yoksa 1. Çoğul Kişi (Biz) var-sak yok-sak 2. Çoğul Kişi (Siz) var-sanız yok-sanız 3. Çoğul Kişi (Onlar) var-salar yok-salar

 Kaynakça 
 Fiil çekim ekleri Turkeciler.com.

Kategori:Türkçede zamanlar