Bilinen geçmiş zaman

Bilinen geçmiş zaman ya da -di'li geçmiş zaman; Türkçede fiil sonuna "-di" ekinin ses uyumlarına uyacak şekilde eklenmesi ile oluşturulan geçmiş zaman yapısı. Ayrıca görülen geçmiş zaman ve hikâye geçmiş zaman olarak da bilinir. -di eki; -dı, -du, -dü, -ti, -tı, -tu veya -tü şekillerinden birini alabilir. -di ekinden sonra -varsa- ilgili şahıs eki gelir.

Bilinen geçmiş zaman kipi, Türkçedeki 5 haber kipinden biridir. Uzak ya da yakın geçmişte yapılan ve tamamlanan işleri kesinliğe bağlayarak anlatır. Tipik bir olumlu basit cümle kuruluşu şu şekildedir:

 Ben izledim.  Biz izledik. Sen izledin.  Siz izlediniz. O izledi.  Onlar izlediler.

İsim cümleleri de ek-fiil alarak bilinen geçmiş zamanı ifade edebilirler:

 Dün hava çok güzeldi.
 Şimdiye kadar izlediğim en korkunç filmdi.

Çağdaş Türkçede giderek seyrekleşmekle birlikte -di eki, ("idi" şeklinde) ayrı olarak da kullanılabilir. Bu durumdayken küçük ve büyük ses uyumlarına uyması zorunlu değildir:

 Hükümdar halkın sorunlarına karşı çok duyarlı idi. (Bileşik yazılsaydı ses uyumlarına uyarak "duyarlıydı" şekline dönüşürdü.)
 Çorba çok lezzetli idi.

 Olumsuzluk 

Fiil cümlelerinde olumsuz hâli, -di ekinden önce -me olumsuzluk ekinin eklenmesi ile sağlanır. -me eki de -di eki gibi ses uyumlarına uyar:

 Bugün evden çıkmadım.

İsim cümlelerinde olumsuz hâli değil koşacı ile oluşturulur:

 Kardeşim evde değildi.

 Soru hâli 

Soru hâli, fiilden sonra (boşluk bırakarak) olumsuzluk eki "mi"nin ses uyumlarına uyacak şekilde eklenmesiyle veya soru sözcükleri ile sağlanır:

 Haberleri duydun mu?
 Eve kaçta geldin?
 Var-yok kelimelerinin ek-fiil çekimi
 Kişi olumlu olumlu-soru olumsuz olumsuz-soru 1. Tekil Kişi (Ben)  var-dım var mıydım? yok-tum yok muydum? 2. Tekil Kişi (Sen) var-dın var mıydın? yok-tun yok muydun? 3. Tekil Kişi (O) vardı var mıydı? yoktu yok muydu? 1. Çoğul Kişi (Biz) var-dık var mıydık? yok-tuk yok muyduk? 2. Çoğul Kişi (Siz) var-dınız var mıydınız? yok-tunuz yok muydunuz? 3. Çoğul Kişi (Onlar) var-dılar var mıydılar? yok-tular yok muydular?

 Kaynakça 

Kategori:Türkçede zamanlar