Tapuğ

Tapuğ, Türk halk ve tasavvuf edebiyatında dini içerikli şiirler ve bu şiirlerin özel makamlarla okunduğu müzik türüdür. Gülşeni tarikatına bağlı mutasavvıf şairlerin ayinlerde okuduğu form olarakda bilinir. Diğer Türk dillerinde Tapuk, Tapzuk veya Tapzuğ varyantlarıyla kayıtlıdır.

 Etimoloji 
Türkçedeki "tap-" (inanmak, kulluk etmek) kökünden türeyen sözcük, "tapınmak" (ibadet etmek), "tapmak" (iman etmek) ve "tapu" (hukuki güven belgesi) gibi kelimelerle ortak köke sahiptir. Azericede "tapmaq" (bulmak) anlamıyla da bağlantılı olup, inanç ile vicdan (bulunç) arasındaki ilişkiyi yansıtır.

 Tarihsel gelişim 
13. yüzyılda Ahmet Yesevi geleneğiyle başlayan tapuğ formu, 15. yüzyılda Eşrefoğlu Rumi ve Gülşeni tarikatı mensuplarınca geliştirilmiştir. Özellikle Halveti-Gülşenilik kolunda "zikir ayinleri"nin temel unsurlarından biri olmuştur.

 Müzikal özellikler 
 Makam: Genellikle Hicaz, Uşşak ve Rast makamlarında icra edilir
 Usul: Düyek ve Aksak usulleri yaygındır
 Enstrümanlar: Ney, kudüm ve bendir eşliğinde okunur

 Edebi yapı 
Tapuğlar genellikle:
 7'li veya 8'li hece ölçüsüyle yazılır
 Allah, peygamber sevgisi ve tasavvufi konuları işler
 Nazım birimi dörtlüktür
 Son dörtlükte şairin mahlası geçer

 Önemli temsilciler 
 Eşrefoğlu Rumi (15. yy)
 Tamaşvarlı Âşık Hasan (16. yy)
 Gülşeni tarikatı şairleri

 Tapuğ örneği 
Aşağıda Eşrefoğlu Rumi'nin Divanından alınan tapuğ örneği yer almaktadır:

 Bizdedir 
Eşrefoğlu al haberi
Bahçe biziz gül bizdedir
Biz bir Mevlânın kuluyuz
Yetmiş iki dil bizdedir

Erlik midir eri yormak
Irak yoldan haber sormak
Cennetteki ol dört ırmak
Coşkun akan sel bizdedir

Âdem vardır cismi semiz
Apdest alır olmaz temin
Halkı ta'neylemek nemiz
Bilcümle vebal bizdedir

Arı vardır uyup gezer
Teni tenden seçip gezer
Canan bizden kaçıp gezer
Edep erkân yol bizdedir

Kuldur Hasan Dede'm kuldur
Manayı söyleyen dildir
Elif Hakka doğru yoldur
Cim ararsan dal bizdedir

Tamaşvarlı Âşık Hasan

 Kaynakça 

Kategori:Biçimlerine göre halk edebiyatı
Kategori:Tasavvuf müziği
Kategori:Türk edebiyatı
Kategori:Dinî şiir