Abel Ödülü

Abel Ödülü, Norveç Kralı tarafından her yıl bir ya da daha fazla matematikçiye verilen uluslararası ödül. Ödül adını Norveçli matematikçi Niels Henrik Abel'den almıştır. "Matematikçilerin Nobel'i"Russian-born mathematician wins math's version of the Nobel , Scientific American blog, Mart 2009. olarak da nitelendirilen Abel Ödülü, matematik alanındaki en prestijli ödüllerden biridir. Kazananlara 7,5 milyon Norveç kronu para ödülü verilmektedir.

Her yıl Abel Ödülü'nü kazanan kişi, beş matematikçiden oluşan uluslararası bir komite tarafından belirlenmekte ve daha sonra Norveç Bilim ve Edebiyat Akademisi tarafından ilân edilmektedir. Abel Komitesi'nin üyeleri Uluslararası Matematik Birliği ve Avrupa Matematik Topluluğu önerileri ile oluşturulmaktadır. Norveç, 2001'de ödülün başlatılması için 200.000.000 Norveç kronu (yakaşlık 23.000.000 dolar) finansman sağlamıştır. Ödülün veriliş amacı, matematiğin özellikle gençler arasında, yaygınlaşması ve prestij kazanmasıdır.

Ödül komitesi, Norveç Matematik Topluluğu tarafından organize edilen Abel Sempozyumu'nu da başlattı.

 Tarihçe 
Abel Ödülü verilmesi fikri ilk olarak 1902 yılında, Abel'in doğumunun 100. yılı anısına ortaya atıldı. 1897'de Alfred Nobel'in matematik harici dallarda her yıl dağıtılacak bir ödül hazırlığında olduğunu duyan Sophus Lie, 1899'da, ölümünden hemen önce, Abel Ödülü önerisi getirdi. Kral II. Oscar Abel'in adına verilecek matematik ödülünün finansmanını üstlenmiş; matematikçiler Ludwig Sylow ile Carl Størmer de ödül statüsü ve kurallarını ortaya koymuştu. Ancak Lie'nin ölümüyle bu yöndeki çabalar azaldı. 1905'te İsveç ve Norveç Birliği'nin dağılmasıyla Abel Ödülü için yapılan ilk deneme sonuçsuz kaldı.

2001 yılında böyle bir ödüle ilginin tekrar artmasıyla, bir çalışma grubu tarafından hazırlanan teklif, mayıs ayında Norveç başbakanına sunuldu. Ağustos 2001'de Norveç hükûmeti Abel'in 200. doğum günü anısına 2002 itibarıyla ödülün dağıtılacağını açıkladı. Norveçli matematikçi Atle Selberg 2002'de onursal bir Abel Ödülü almış olsa da ilk gerçek ödül 2003'te verilebildi.

Bunun yanında, her beş yılda bir yayınlanacak kitaplarla, Abel Ödülü sahipleri ve çalışmaları anlatılmaktadır. Bu serinin ilk cildi 2003-2007 dönemini konu almıştır.

 Kazananlar 

 Yıl Kazanan(lar) Resim Kurum Milliyet Açıklama 2003 Jean-Pierre Serre 100px|alt=Jean-Pierre Serre Collège de France  “topoloji, cebirsel geometri ve sayılar teorisi gibi matematiğin birçok bölümünde modern yapının şekillendirilmesinde oynadığı anahtar rol dolayısıyla” 2004 Michael F. AtiyahIsadore M. Singer 100px|alt=Michael Atiya100px|alt=Isadore Singer Edinburgh ÜniversitesiMIT   “indeks teoremini buluş ve ispatları, topoloji, geometri ve analizi bir araya getirmeleri ve matematik ile teorik fizik arasında yeni köprüler kurulmasında oynadıkları benzersiz rol dolayısıyla” 2005 Peter D. Lax 100px|alt=Peter Lax Courant Enstitüsü  /  “kısmi diferansiyel denklemler teorisi, bu denklemlerin uygulamaları ve çözümleri konusunda yaptığı çığır açıcı katkılar dolayısıyla” 2006 Lennart Carleson 100px|alt=Lennart Carleson KTH  “harmonik analiz ve düzgün dinamik sistemler teorisine yaptığı büyük katkılar dolayısıyla” 2007 S. R. Srinivasa Varadhan 100px|alt=S. R. Srinivasa Varadhan Courant Enstitüsü  /  “olasılık teorisine yaptığı temel oluşturan katkıları ve özellikle birleşik büyük dağılımlar teorisini oluşturması dolayısıyla” 2008 John G. ThompsonJacques Tits 100px|alt=John Griggs Thompson100px|alt=Jacques Tits Florida ÜniversitesiCollège de France   /  “cebirde, özellikle modern grup teorisinin şekillendirilmesinde ulaştıkları büyük başarılar dolayısıyla” 2009 Mihail Gromov 100px|alt=Mikhail Leonidovich Gromov IHÉS Courant Enstitüsü  /  “geometride devrim yaratan katkıları dolasıyla” 2010 John T. Tate 100px|alt=John Tate UT Austin  “sayılar teorisindeki büyük ve kalıcı etkisi dolayısıyla” 2011 John Milnor 100px|alt=John Milnor Stony Brook Üniversitesi  “topoloji, geometri ve cebirde keşiflerin öncülüğünü yapması dolayısıyla” 2011 Endre Szemerédi 100px|alt=Endre Szemeredi Rutgers Üniversitesi Alfréd Rényi Matematik Enstitüsü  "kuramsal bilgisayar bilimi ve ayrık matematik konularına temel katkıları dolayısıyla ve bunların toplanır sayılar teorisi ve ergodik teori konularındaki kalıcı ve derin etkilerinin takdiri amacıyla" 2013 Pierre Deligne 100px|alt=Pierre Deligne İleri Araştırmalar Enstitüsü  "cebirsel geometriye yaptığı çığır açan katkılarından ve bunların sayılar teorisine, temsil teorisine ve bunlara bağlı alanlara devinim yollları açan etkileri dolayısıyla" 2014 Jakov G. Sinaj 100px|alt=Yakov G Sinai Landau Teorik Fizik Enstitüsü ve Princeton Üniversitesi   "devingen sistemler, ergodik teori ve matematiksel fizik konularındaki temel katkıları dolayısıyla" 2015 John Forbes NashLouis Nirenberg 100px|alt=John Forbes Nash Jr.100px|alt=Louis Nirenberg Princeton ÜniversitesiMITCourant Enstitüsü   "lineer olmayan parçalı diferansiyel denklemler teorisine ve geometrik analize uygulamalarına yaratıcı katkıları dolayısıyla" 2016 Andrew Wiles 100px|alt=Andrew Wiles Oxford Üniversitesi  "Fermat'ın Son Teoremi'ne, yarı durağan eliptik eğriler için modülarite varsayımını kullanarak yapıtğı muhteşem ispatı ile sayılar teorisinde yeni bir dönem açması dolayısıyla" 2017 Yves Meyer 100px|alt=Yves Meyer École normale supérieure Paris-Saclay  "dalgacıkların matematiksel teorisinin geliştirilmesindeki öncü rolü dolayısıyla" 2018 Robert Langlands 100px|alt=Robert Langlands İleri Araştırmalar Enstitüsü  /  "Temsil teorisini, sayılar teorisine bağlayan ufuk açıcı programı dolayısıyla" 2019 Karen Uhlenbeck 100px|alt=Karen Uhlenbeck Austin Teksas Üniversitesi  "geometrik kısmi diferansiyel denklemler, ayar teorisi ve integrallenebilir sistemlerdeki öncü başarıları ile çalışmalarının analiz, geometri ve matematiksel fiziğin temellerine yaptığı etki dolayısıla" 2020  100px|alt=Hillel (Harry) Furstenberg100px|alt=Grigory Margulis Kudüs İbrani ÜniversitesiYale Üniversitesi  /   /  "Grup teorisi, sayı teorisi ve kombinatorikte olasılık ve dinamik yöntemlerin kullanımına öncülük ettikleri için" 2021  100px|alt=Laszlo Lovasz100px|alt=Avi Wigerson Eötvös Loránd ÜniversitesiInstitute for Advanced Study  /    "teorik bilgisayar bilimi ve ayrık matematiğe yaptıkları temel katkılardan ve modern matematiğin merkezi alanlarını şekillendirmedeki öncü rollerinden dolayı" 2022 Dennis Sullivan 100px|alt=Dennis Sullivan Stony Brook Üniversitesi ve The Graduate School and University Center of the City University of New York   "En genel haliyle topolojiye, özel olarak topolojinin cebirsel, geometrik ve dinamik görünümlerine yaptığı çığır açıcı katkı dolayısıyla" 2023 Luis Caffarelli 100px|alt=Luis Caffarelli Austin Teksas Üniversitesi  /   "Serbest sınır problemleri ve Monge-Ampère denklemi dahil olmak üzere doğrusal olmayan kısmi diferansiyel denklemler için düzenlilik teorisine ufuk açıcı katkılarından dolayı" 2024 Michel Talagrand 100px|alt=Michel Talagrand Ulusal Bilimsel Araştırma Merkezi   "Olasılık teorisi ve fonksiyonel analiz alanlarındaki çığır açıcı katkılarının, matematiksel fizik ve istatistikteki  uygulamalarından dolayı" 2025 Masaki Kashiwara 100px|alt=Masaki Kashiwara Kyoto Üniversitesi   "Cebirsel analiz ve temsil teorisine yaptığı çığır açıcı katkılar, özellikle D-modülleri teorisinin geliştirilmesi ve kristal tabanlarının keşfi nedeniyle"

 Ayrıca bakınız 
 Madalyalar ve ödüller listesi - matematik
 Chern Madalyası
 Fields Madalyası
 Nemmers Matematik Ödülü
 Nevanlinna Ödülü
 Schock Ödülü
 Wolf Matematik Ödülü

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Abel Ödülü resmi web sitesi  
 Abel Sempozyumu web sitesi 


*
Kategori:Matematik ödülleri
Kategori:Norveç'te verilen ödüller
Ödül
Kategori:2001'de Norveç'te kurulan oluşumlar
Kategori:Akademik ödüller
Kategori:2001'de oluşturulan ödüller
Kategori:Uluslararası ödüller