İnsan evrimi zaman çizelgesi

İnsan evrimi zaman çizelgesi, insan türlerinin evrimindeki belli başlı önemli olayları ve insan atalarının evrimsel tarihlerini özetlemektedir. Bunun yanında Homo sapiens türünün atası olabilecek canlıların, tür ve cinslerin kısa bir açıklamasını içerir. Temel olarak Abiyogenez'in konusu olan yaşamın kökeni bu zaman çizelgesinde konu edinmemiş olup insanın oluşumuna götüren ön ataların olası bir soy çizgisi ele alınmıştır. Bu zaman çizelgesi, paleontoloji, gelişim biyolojisi ve morfoloji alanında elde edilen verilerin yanında anatomik ve genetik veri çalışmalarına da dayanır. İnsan evriminin tüm yönleriyle araştırılması antropolojinin önemli bir bileşenidir.

 Homo sapiens sınıflandırması 

Modern insan Homo sapiens'in ve onun ön atalarının kladistik soy çizgisi (taksonomik sıralaması) aşağıdaki gibidir:

 Taksonomi İsim Yaygın isim Milyonlarca yıl önce (başlangıç)Üst âlemÖkaryotÇekirdeğe sahip hücreler1,800,000,000 yıl önceÂlemAnimaliaHayvanlar650,000,000 yıl önce ŞubeChordataOmurgalılar ile yakın akrabaları olan omurgasızlar635,000,000 yıl önce AltşubeVertebrataOmurgalılar535,000,000 yıl önceÜstsınıfTetrapodaDört üyeliler395,000,000 yıl önceSınıfMammaliaMemeliler220,000,000 yıl önceAltsınıfTheriaCanlı doğum yapan ve yumurta bırakmayan memeliler160,000,000 yıl önceİnfra sınıfEtenelilerEteneli memeliler (keseli olmayanlar)125,000,000 yıl önce Magnus takımBoreoeutheriaBirim üstü supra primatlar, yarasalar, balinalar, toynaklı memelilerle otçul memelilerin çoğuÜst takımEuarchontogliresSupraprimatlar (primatlar, kemirgenler, tavşanlar, ağaç sivri faresi ve uçar makigiller)100,000,000 yıl önceAsil takımEuarchontaPrimatlar, uçar makigiller ve sivri sincapçıkgiller 80,000,000 yıl önceMir takımPrimatomorphaPrimatlar ve uçar makigiller79,600,000 yıl önceTakımPrimatlarPrimatlar65,000,000 yıl önceAlt takımHaplorrhini"Kuru burunlu" maymunlar (İnsansılar, maymunlar ve cadı makigiller)56,000,000 yıl önce İnfra takımSimiiformes"Yüksek" primatlar (veya Simiyanlar) (insansılar, eski Dünya ile yeni Dünya maymunları)40,000,000 yıl önceKüçük takımCatarrhini"Dar burunlu" primatlar (insansılar ve eski Dünya maymunları)38,000,000 yıl önceÜst familyaHominoideaİnsansılar23,000,000 yıl önceFamilyaHominidaeBüyük insansı maymunlar (insanlar, şempanzeler, bonobolar, goriller ve orangutanlar)17,000,000 yıl önceAlt familyaHomininaeİnsanlar, şempanzeler, bonobolar ve goriller8,000,000 yıl önce OymakHomininiİnsanlar, şempanzeler ve bonobolar7,000,000 yıl önceAlt oymakHomininaİki ayak üzerinde yürüyen bipedal insansılar (Ardipithecus ve onun soyundan gelenler)5,600,000 yıl önceCinsHomoİnsanlar, neandertaller, homo erectus ile onların doğrudan ataları2,800,000 yıl önceTürHomo sapiensİnsanlar350,000 yıl önceAlt türHomo sapiens sapiensAnatomik olarak modern insan150,000 yıl önce

 Zaman çizelgesi 

 İlk canlı yaşam 
 Tarih Olay 4000 Mö(milyonyıl önce)En erken yaşam görünümü. 3900 MöHücreler Prokaryotun görünümüne benzemektedir. Fotosentezin ilk ortaya çıktığı ve bu sayede dünyadaki oksijenin ilk görüldüğü zamanlardır. 2500 Mö İlk organizmaların oksijen kullanımı. 2400 Mö ile, Oksijen Felaketi meydana gelmiştir.  2100 MöDaha gelişmiş hücrelerin görünümü: the eukaryotes. 1200 Mö Eşeylii üremedeki gelişmeler, evrimin daha hızlı gelişimini sağladı."'Experiments with sex have been very hard to conduct,' Goddard said. 'In an experiment, one needs to hold all else constant, apart from the aspect of interest. This means that no higher organisms can be used, since they have to have sex to reproduce and therefore provide no asexual control.'Goddard and colleagues instead turned to a single-celled organism, yeast, to test the idea that sex allows populations to adapt to new conditions more rapidly than asexual populations." Sex Speeds Up Evolution, Study Finds  (URL 9 Ocak, 2005 erişim tarihi) 900 Mö küçükresim|upright=0.45|Choanoflagellate
Choanoflagellate, bütün hayvanlar aleminin atası olarak görünmektedir ve Süngerlerin atası olduğu kabul edilmektedir."Proterospongia is a rare freshwater protist, a colonial member of the Choanoflagellata." "Proterospongia itself is not the ancestor of sponges. However, it serves as a useful model for what the ancestor of sponges and other metazoans may have been like."  http://www.ucmp.berkeley.edu/protista/proterospongia.html  Berkeley University
Proterospongia (Choanoflagellata üyeleri), hayvanlar aleminin atası olarak gösterilebilecek en iyi yaşayan örnektir. Prokaryotlarla beslenen kamçılı protistlerdir.

Bu canlılar  koloniler halinde yaşamaktadır.  600 Möİlk çok hücreli hayvan süngerlerin olduğu düşünülmektedir.
Süngerler, hayvanlar arasında dokuları bakımından en basit canlıdır.

Süngerler günümüzde en eski paleontolojik hayvan şubesidir. 580 MöHayvan hareketi Knidliler ile başladı. Bütün knidliler çevresel sinir ve kas sistemine sahiplerdi çünkü onlar en basit hayvandır.
Vücutlarının belirli şekilleri vardır. 
İlk göz bu dönemde oluşmuştur. 550 Mö küçükresim|upright=0.91|Yassı solucanlar Yassı solucanların ilk beyine sahip hayvanlar oldukları düşünülmektedir. 540 MöAkorn solucanları daha fazla özellikli düşünebilirler ve diğer solucan türlerine göre daha gelişmişlerdir. Dolaşım sistemilerinde böbrek görevini de yapan bir kalp mevcuttur.

 Kordalılar 
590-535 milyon yıl önce ikincil ağızlı atalardan geliştiler.

 Omurgalılar 
535-520 milyon yıl önce ortaya çıktılar. 450 milyon yıl önce ilk çeneliler gelişti. Bunlar 440 milyon yıl önce iki gruba ayrıldılar: Kemikli balıklar, Kıkırdaklı balıklar.

 Dört üyeliler 
Devoniyen sonunda, et yüzgeçli balıklardan geliştiler. Bazal formların hepsinin ayaklarında 5 parmak vardı. Yaklaşık 340 milyon yıl önce Bathrachomorpha ve Amniota olarak ikiye ayrıldılar.

 Memeliler 
Üst Triyas'ta sinodontlardan geliştiler. Dik bacakları ve kılları bu atalardan miras aldıkları özelliklerdir.
 Primatlar 
Paleosen'de primat benzeri plesiadapiformlar gelişip Kuzey Amerika ve Avrasya'da yayıldı. İlk gerçek primatlar 55 milyon yıl önce ortaya çıktı. Primatların ortaya çıkışı ile birlikte plesiadapiformlar yok oldular. Erken primatlar omomyoidler ve adapoidler olarak ikiye ayrılır. Omomyoidlerin kuru burunlu maymunlara, adapoidlerin nemli burunlu maymunlara yol açtığı düşünülmektedir.
 Simiyenler (Simiiformes/Anthropoidea) 
İlk simiyenlerin (Eosimiidae) 45 milyon yıl önce ortaya çıktığı bilinmektedir. Bu erken simiyenler oldukça küçüklerdi ve bazılarının omomyoid atalara sahip olduklarını kanıtlayan özellikleri vardı.
 Büyük insansı maymunlar (Hominidae) 
İlk hominidler Orta Miyosen'de hem Afrika hem Avrasya'da ortaya çıktılar. Bunlar Üst Miyosen'den önce iki ana gruba ayrıldılar: Ponginae (orangutan ve soyu tükenmiş yakın akrabaları) ve Homininae (insan, şempanze, goril ve soyu tükenmiş akrabaları)

 Homo 
İnsanlara (Homo) ilk olarak Alt Paleolitik'te rastlandı. Australopithecinelerden farklı olarak, uzun yolculuklara uyarlanmış bacaklara ve kısa kollara sahiplerdi. Kesici taş aletler geliştirdiler, ateşi kontrolü ettiler ve Üst Pleyistosen'de Dünya geneline yayılmaya başladılar.

 Ayrıca bakınız 

Tarih öncesi zaman çizelgesi 
Şempanze-insan son ortak ata 
Evrenin zaman çizelgesi grafiği 
Yerküre tarihi 
Doğa tarihi 
Dünya tarihi 
Yaşamın evrimsel tarihi 
Homininae 
İnsan evrimi 
İnsan taksonomisi 
Homo 
En son ortak ata 
İnsan evriminin fosil listesi 
Tarih öncesi iki yaşamlılar 
Tarih öncesi balıklar 
Tarih öncesi sürüngenler 
 Ataların Hikayesi, Richard Dawkins'in 40 buluşma noktasına dair bir zaman çizelgesi içerdiği kitabı
Evrim zaman çizelgesi - biyolojik canlılığın günümüzdeki muazzam çeşitliliğin evriminin açıklaması

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
Palaeos 
İnsansılar zaman çizelgesi 
Berkeley Üniversitesi Evrim sayfası 
Tree of Life Web Project - interaktif biçimde tüm filogenetik ağacı keşfedebileceğiniz bir sayfa
Hayvanlar alemimin evrim tarihçesi 
Smithsonian Enstitüsü tarafından hazırlanan İnsan Kökenleri Programı İnteraktif İnsan Evrimi Zaman Çizelgesi

*Zaman çizelgesi
Kategori:Kronolojiler