III. Arnuvanda

III. Arnuvanda, MÖ 13. yüzyıl sonlarında (yaklaşık MÖ 1209-1207Verilen tarihler takribidir ve "orta" kronolojiye dayanmaktadır. Hitit krallarının 'uzun', 'orta' ve 'kısa' kronolojiye göre karşılaştırmalı bir listesi için: Alpaslan, M. (2009) 'Hititolojiye Giriş', s. 155.), kısa bir süre hüküm sürmüş Hitit kralıdır.

 Hükümdarlığı 
III. Arnuvanda, babası ve bir önceki kral IV. Tuthaliya'nın ölümüyle Hitit tahtına çıkmıştır. Hüküm süresi tam bilinmemekle birlikte bir ya da iki yıldan fazla olmadığı tahmin edilmektedir ve dolayısıyla dönemine ait çok az belge vardır.Yakın zamana kadar Hitit kral listesindeki belirsizliklerden dolayı, daha fazla sayıda dokümanın III. Arnuvanda'ya ait olduğu düşünülmekteyken, bunların çoğunun daha önceki adaşlarına, özellikle I. Arnuvanda'ya ait olduğu ortaya çıkmıştır. Arzava kralı Madduvatta ile ilgili dokümanlarda adı geçen kral, III. değil I. Arnuvanda'dır. Hükümdarlığını belgeleyen, ismini taşıyan bir adet kraliyet mührü Boğazköy'de bulunmuştur. Ne sebeple öldüğü bilinmemektedir, ancak öldüğünde bir oğlu olmadığından başa kardeşi II. Şuppiluliuma geçmiştir. II. Şuppiluliuma'nın tahta geçişiyle ilgili olarak dönemine ait bir dokümanda Arnuvanda hakkında şöyle denmektedir:

"Hatti halkı ona karşı günah işledi ama ben işlemedim. Eğer bir oğlu olmuş olsaydı, onu dışlamazdım; (aksine) oğlunu korurdum. Ama oğlu yoktu; (hatta) bir hamile eş var mı diye aradım, ama hamile eş (bile) yoktu. Eğer Arnuvanda'nın bir oğlu olsaydı, günah işlemiş olurdum.'KUB 26.33, ii 3'-11', tercüme d'Alfonso'dan uyarlanmıştır, d'Alfonso (2007) "The Treaty between Talmi-Teššub of Karkemiš and Šuppilulijama Great King of Hatti," Fs Košak, DBH 25, s. 203-220.

Hatti halkının Arnuvanda'ya karşı günah işlediğinin söylenmesi, ülkede ayaklanmaların olduğu ve iç düzendeki bozukluğun bir işareti olarak yorumlanmıştır. Bu bağlamda, hem Ugarit hem Mısır kaynaklarında bahsedilenUgarit'de bulunan RS 20.212 no'lu dokümanda Hitit limanı Ura'ya Ugarit limanlarından doğru 450 ton tahıl gönderildiği ve Karnak tapınağının Merneptah'a ait yazıtlarında "Hatti ülkesini hayatta tutmak için" Mısır'dan tahıl gönderildiği yazılmıştır. Hatti'deki yiyecek sıkıntısı ve açlığın bu döneme ait olabileceği düşünülmüşse de,Klengel (1999) s. 299 bu yönde kesin bir delil yoktur. Bu dokümanlar IV. Tuthaliya'nın son yılları veya II. Şuppiluliuma dönemiyle de ilişkilendirilebilir.

 Ayrıca bakınız 
 Hitit kralları listesi
 Hitit İmparatorluğu

 Kaynakça 
 Brandau, B. & Schickert, H. (2003) Hititler, Ankara: Arkadaş Yayınları.
  Bryce, T. (2005) Kingdom of the Hittites, 2nd Edition, Oxford: Oxford University Press
  Klengel, H. (1999) Geschichte des hethitischen Reichs, Brill, Leiden.

 Notlar 

Kategori:Hitit kralları
Kategori:MÖ 13. yüzyıl liderleri