Tebük Seferi

Tebük Seferi (Arapça: غزوة تبوك, Gazvetü Tebük), İslam peygamberi Muhammed'in komutasındaki Müslüman ordusu ile Bizans İmparatorluğu'na bağlı Gassaniler arasında, Hicret'in 9. yılında (M.S. 630-631) gerçekleştirilen askeri seferdir. Bu sefer, İslam tarihinde önemli bir dönüm noktası olarak kabul edilir ve Arap Yarımadası'ndaki siyasi ve dini dengeler üzerinde kalıcı etkiler bırakmıştır.Bkz. İbn Hişam, Siretü İbn Hişam, Cilt 4, s. 161-177. Sefer, Medine'den yaklaşık 700 kilometre kuzeyde, günümüz Suudi Arabistan'ında yer alan Tebük bölgesine yapılmıştır.

 Seferin Nedenleri 
Tebük Seferi'nin temel nedeni, Bizans İmparatorluğu'nun Arap Yarımadası'na yönelik askeri hazırlıklar yaptığına dair Müslümanlara ulaşan istihbarattır. Bu istihbarat, özellikle Gassaniler'in, Bizans desteğiyle Medine'ye saldırma niyetinde oldukları yönündeydi.Taberî, Tarihü'l-Ümem ve'l-Müluk, Cilt 3, s. 129-130. Bizans İmparatorluğu, Mute Savaşı'nda Müslümanlara karşı alınan başarısızlığın ardından, Müslümanların güçlenmesinden endişe duymaktaydı. Ayrıca, Hayber Muharebesi'nden sonra Yahudilerin sürülmesi ve Mekke'nin Fethi ile İslam'ın Arap Yarımadası'nda hızla yayılması, Bizans için bir tehdit olarak algılanıyordu. Bu durum, Bizans'ın ve bölgedeki Hristiyan Arap müttefiklerinin Medine'e karşı harekete geçebileceği düşüncesini doğurmuştur. Ek olarak, seferin dini ve siyasi boyutları da bulunmaktadır: İslam'ın Yayılışı: Sefer, İslam'ın sadece Arap Yarımadası'nda değil, kuzeye doğru, Bizans sınırlarına kadar yayılabileceğinin bir göstergesiydi. Münafıkların Tespiti: Bu zorlu sefer, Müslümanlar arasındaki gerçek inançlılar ile münafıkları ayırt etmek için bir fırsat olarak da görülmüştür. Kur'an'da bu sefere katılmayanlar hakkında ayetler indirilmiş, böylece münafıkların kimlikleri açığa çıkmıştır.Kur'an-ı Kerim, Tevbe Suresi, 81-82. ayetler. İslam Devletinin Gücü: Sefer, Medine İslam Devleti'nin askeri ve lojistik kapasitesini ortaya koymuş, Müslümanların Bizans gibi büyük bir güce karşı koyabilecek durumda olduğunu göstermiştir.

 Sefer Hazırlıkları 
Muhammed, Tabuk Seferi için büyük bir ordu hazırlığına girişti. Bu hazırlıklar, İslam tarihinde daha önce görülmemiş derecede kapsamlıydı. Ordu, yaklaşık 30.000 kişiden oluşuyordu ve bu, o zamana kadar toplanan en büyük Müslüman ordusuydu.Vakıdî, Kitabü'l-Megazi, Cilt 3, s. 989. Seferin zorlu koşulları nedeniyle, orduya "Ceyşü'l-Usra" (Zorluk Ordusu) adı verilmiştir. Hazırlık aşamasında Müslümanlardan maddi destek istendi. Ebû Bekir tüm mal varlığını bağışlarken, Ömer mal varlığının yarısını bağışlamıştır. Osman ise ordu için önemli miktarda deve, at ve teçhizat bağışında bulunmuştur.Tirmizî, Sünen, Menakıb, 17. Sefer, yaz aylarının en sıcak dönemine denk geldiği için büyük zorluklarla karşılaşıldı. Susuzluk ve yiyecek sıkıntısı baş gösterdi. Bu durum, bazı Müslümanların sefere katılmakta tereddüt etmesine neden oldu. Özellikle münafıklar, çeşitli bahanelerle sefere katılmaktan kaçındılar. Muhammed, Medine'de yerine Ali bin Ebû Talib'i vekil bıraktı.Bkz. Sahih-i Buhari, Meğazi, 79.

 Seferin Seyri 
Müslüman ordusu, Medine'den Tabuk'a doğru yola çıktı. Zorlu çöl şartları altında ilerleyen ordu, yolculuk boyunca disiplinini korudu. Muhammed, sefer sırasında hem ordunun moralini yüksek tutmaya çalıştı hem de münafıkların çıkardığı sorunlarla ilgilendi. Bazı kaynaklar, yolculuk sırasında mucizevi bir şekilde su kaynaklarının ortaya çıktığını belirtmektedir.İbn Kesir, el-Bidaye ve'n-Nihaye, Cilt 5, s. 12. Ordu, yaklaşık 20 gün süren bir yolculuğun ardından Tabuk'a ulaştı. Ancak Tabuk'ta Bizans ordusuyla veya Gassanilerle doğrudan bir çatışma yaşanmadı. Bizans İmparatorluğu'nun, Müslümanların bu kadar büyük bir orduyla sefere çıktığını öğrenince geri çekildiği veya beklenen saldırıyı yapmaktan vazgeçtiği düşünülmektedir. Bu durum, Müslümanların askerî gücünün ve kararlılığının Bizans'ı caydırdığını göstermektedir. Tabuk'ta yaklaşık 20 gün kalan Muhammed, bölgedeki bazı kabilelerle anlaşmalar yaptı. Eyle hükümdarı Yuhannâ bin Ru'be, Müslümanlara cizye ödemeyi kabul ederek barış anlaşması imzaladı.Belazurî, Fütuhu'l-Büldan, s. 77. Benzer şekilde, Cürbe ve Ezruh kabileleri de cizye ödeyerek Müslümanların himayesine girdi. Bu anlaşmalar, İslam devletinin kuzeye doğru nüfuzunu genişletti ve Bizans sınırındaki bölgelerde Müslüman otoritesini pekiştirdi. Seferin Sonuçları ve Önemi Tabuk Seferi, askeri bir çatışma yaşanmamış olsa da, İslam tarihinde büyük önem taşıyan bir dizi sonuç doğurmuştur: Bizans'a Karşı Caydırıcılık: Sefer, Bizans İmparatorluğu'na karşı önemli bir caydırıcılık unsuru oluşturdu. Müslümanların askerî gücünün ve stratejik kararlılığının Bizans'ı etkilediği, bölgedeki Bizans etkisini azalttığı ve İslam devletinin kuzey sınırlarını güvence altına aldığı düşünülmektedir. İslam Devletinin Güçlenmesi: Sefer, Medine İslam Devleti'nin siyasi ve askerî gücünü pekiştirdi. Müslümanların böylesine büyük bir orduyu mobilize edebilmesi ve uzun bir mesafeyi kat edebilmesi, İslam devletinin kapasitesini gözler önüne serdi. Münafıkların Açığa Çıkması: Sefer, Müslüman cemaat içindeki münafıkların kimliklerinin netleşmesine yol açtı. Kur'an'da bu sefere katılmaktan kaçınanlar hakkında ayetler indirilmesi, cemaat içindeki samimiyetsiz unsurların ayrıştırılmasına yardımcı oldu.Kur'an-ı Kerim, Tevbe Suresi, 81-129. ayetler. Cizye Uygulaması: Sefer sırasında imzalanan anlaşmalarla, gayrimüslimlerden alınan cizye vergisi uygulaması yaygınlaştı. Bu, İslam devletinin gelir kaynaklarını çeşitlendirdi ve farklı inançlardan insanlarla barış içinde bir arada yaşama modelini gösterdi. Arap Yarımadası'nda İslam'ın Yükselişi: Sefer, Arap Yarımadası'ndaki kabileler arasında İslam'ın otoritesini daha da güçlendirdi. Kuzeydeki kabilelerin Müslümanlara boyun eğmesi, İslam'ın genel olarak Arap Yarımadası'ndaki siyasi üstünlüğünü pekiştirdi. Siyasi ve Stratejik Dersler: Tebük Seferi, İslam devletinin stratejik planlama, lojistik yönetimi ve askeri disiplin konularında önemli tecrübeler kazanmasını sağladı. Bu tecrübeler, sonraki fetihler için zemin hazırladı. Tebük Seferi, Müslümanların Bizans'a karşı doğrudan bir zafer elde etmese de, İslam devletinin bölgesel bir güç olarak yükselişinde kritik bir adım olmuştur. Seferin ardından, Bizans İmparatorluğu'nun Arap Yarımadası'ndaki etkisi zayıflamış ve İslam'ın kuzeye doğru yayılışı için önemli bir kapı aralanmıştır.

Muhammed mazeretsiz şekilde sefere katılmayan 3 sahebisine: Kab b.Malik, Mürare b.Rebi ve Hilal b.Ümeyye yaptırım uygulamıştır 40 gün kendilerini cami sütunlarına bağladılar sadece namaz vaktinde çözüldüler namazdan sonra tekrar bağlandılar kimse onlarla konuşmadı kırk gün sonra inen Tevbe 118. ayet ile affedildiler.

 Kaynakça 

Kategori:Muhammed'in muharebeleri
Kategori:Halid bin Velid'in muharebeleri
Kategori:630