Gelecek zaman

Gelecek zaman, dilbilgisinde şu andan sonraki bir zamanda gerçekleşen bir olayı veya durumu anlatan zaman yapısıdır.Comrie, Bernard, Tense, Cambridge Univ. Press, 1985.

 Fiil cümlelerinde 
Türkçede gelecek zaman kipi fiil sonuna büyük ünlü uyumuna uyacak şekilde eklenen -ecek ve -acak ekleri ile oluşturulur. Ünsüzden sonra ek doğrudan gelirken, ünlü ile biten eylemlere eklenmeden önce yardımcı ünsüz gelir.Prof. Dr. Muharrem Ergin, Türk Dil Bilgisi, Bayrak Yayını, İstanbul, 2002

 yaz-acak (ünsüz ile biten fiil)
 oku-y-acak (ünlü ile biten fiil)

Türkçede farklı şahıslara göre basit gelecek zaman, çeşitli örneklerle aşağıda gösterilmiştir:
 Kişi git- gel- ara- 1. tekil kişi (ben)  gid-eceğ-im gel-eceğ-im ara-y-acağ-ım 2. tekil kişi (sen) gid-ecek-sin gel-ecek-sin ara-y-acak-sın 3. tekil kişi (o) gid-ecek gel-ecek ara-y-acak 1. çoğul kişi (biz) gid-eceğ-iz gel-eceğ-iz ara-y-acağ-ız 2. çoğul kişi (siz) gid-ecek-siniz gel-ecek-siniz ara-y-acak-sınız 3. çoğul kişi (onlar) gid-ecek-ler gel-ecek-ler ara-y-acak-lar

 İsim cümlelerinde 

İsim cümlelerinin gelecek zaman hâli yoktur. Farklı zamanlardaki isim cümleleri, "olmak" fiili eklenerek gelecek zamana dönüştürülür. Olmak fiili eklendiğinde cümle fiil cümlesine dönüşür:

 Bugün hava çok güzel. (geniş zamanlı isim cümlesi)
 Yarın hava çok güzel olacak. (gelecek zamanlı fiil cümlesi)

 Gelecek zamanda süreklilik 

Gelecek zamanda süreklilik, şimdiki zaman kipi (-iyor) ve gelecek zaman kipi eklerinin bir arada kullanılması ile gerçekleştirilir:

 Yarın bu saatlerde Ankara'ya doğru uçuyor olacağım.

 Diğer dil ve lehçelerde 

 Hakaniye lehçesinde 
Karahanlı Türkçesine veya Türkçenin Karahanlı dönemine verilen isim olan Hakaniye Lehçesi'nde gelecek zaman çekiminin -ġa; -ge, -ġay; -gey ve -ġu; -gü ekleri ile yapıldığını göre biliriz.
ol yag korgay; ol ewge bargay; ol manga kelgey;Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati't - Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt II, sayfa 66. barġay menAtalay, Besim (2006). Divanü Lügati't - Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt III, sayfa 236. ve katıġlanġa menKutadgu Bilig - 541 gibi asıl kelimeye yapılan ekler Çiğil, Yağma, Toxsı, Argu, yukarı Çin'e kadar Uygur dillerinde bir kuraldır.

Eski Türkçede sıkça kullanılan -daçı; -deçi, -taçı; -teçi ekinin ise Hakaniye Lehçesi'nde çok az kullanılmıştır.Hacıeminoğlu, 1996: sayfa 187.Ercilasun, 1984: sayfa 126, 129.

Hakaniye Lehçesi'nde "yakın gelecek zaman" şeklinde ikinci bir gelecek zaman -ġalır; -gelir, -galur; -gelür gibi eklerden söz edilmektedir.Hacıeminoğlu, 1996: sayfa 188.Ercilasun, 1984: sayfa 133-135.

Böyle eklerin örnekleri şöyledir:

alġalır,Kutadgu Bilig - 116-11. atġalır,Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati't - Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt II, sayfa 20-23 köngelir,Kutadgu Bilig - 5976 yetgelür,Kutadgu Bilig - A, 176-7. barġalır men.Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati't - Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt II, sayfa 67-1.. gibi.

 Azericede 
Gələcək zaman

Azericede gelecek zaman tablosu (-(y)acaq-, -(y)əcək- Gelecek Zaman Eki + Kişi Ekleri) böyledir:
Gelecek ZamanOlumluOlumsuzgələcəyəmgeleceğimoxuyacağamokuyacağımgəlməyəcəyəmgelmeyeceğimoxumayacağamokumayacağımgələcəksəngeleceksinoxuyacaqsanokuyacaksıngəlməyəcəksəngelmeyeceksinoxumayacaqsanokumayacaksıngələcək(dir)gelecek(tir)oxuyacaq(dır)okuyacak(tır)gəlməyəcək(dir)gelmeyecek(tir)oxumayacaq(dır)okumayacak(tır)gələcəyikgeleceğizoxuyacağıqokuyacağızgəlməyəcəyikgelmeyeceğizoxumayacağıqokumayacağızgələcəksinizgeleceksinizoxuyacaqsınızokuyacaksınızgəlməyəcəksinizgelmeyeceksinizoxumayacaqsınızokumayacaksınızgələcəklərgelecekleroxuyacaqlarokuyacaklargəlməyəcəklərgelmeyecekleroxumayacaqlarokumayacaklar

 Türkmencede 

Türkmence gelecek zamanda şahıslara göre fiil çekimi yoktur. Gelecek zaman yerine zamirler kullanılır.

Gelecek ZamanOlumluOlumsuzmen geljekgeleceğimmen okajakokuyacağımmen geljek dälgelmeyeceğimmen okajak dälokumayacağımsen geljekgeleceksinsen okajakokuyacaksınsen geljek dälgelmeyeceksinsen okajak dälokumayacaksınol geljekgelecekol okajakokuyacakol geljek dälgelmeyecekol okajak dälokumayacakbiz geljekgeleceğizbiz okajakokuyacağızbiz geljek dälgelmeyeceğizbiz okajak dälokumayacağızsiz geljekgeleceksinizsiz okajakokuyacaksınızsiz geljek dälgelmeyeceksinizsiz okajak dälokumayacaksınızolar geljekgeleceklerolar okajakokuyacaklarolar geljek dälgelmeyeceklerolar okajak dälokumayacaklar

 Özbekçede 
Kelasi Zamon 
{|
|-bgcolor='#COFOFO'
 Olumlu  Olumsuz
|-
!Özbekçe
!Türkçe
!Özbekçe
!Türkçe
|-
! kelaman
| geleceğim
! kelmayman
| gelmeyeceğim
|-
! kelasan
| geleceksin
! kelmaysan
| gelmeyeceksin
|-
! keladi
| gelecek
! kelmaydi
| gelmeyecek
|-
! kelamiz
| geleceğiz
! kelmaymiz
| gelmeyeceğiz
|-
! kelasiz
| geleceksiniz
! kelmaysiz
| gelmeyeceksiniz
|-
! keladilar
| gelecekler
! kelmaydilar
| gelmeyecekler
|}

 Ulahçada 

Balkanlar'da konuşulan doğu Romen dili olan Ulahçada gelecek zaman, "va" (düslemek) yardımcı değişmeyen cüzü ve dilek kipi kullanarak, aynen eski Rumencedeki gibi oluşturuluyor.

UlahçaRumence(eski)Türkçeva s-cãntuva să cânt şarkı söyleyeceğimva s-cãntsãva să cânţi şarkı söyleyeceksinva s-cãntãva să cânte şarkı söyleyecekva s-cãntãmva să cântăm şarkı söyleyeceğizva s-cãntatsva să cântaţişarkı söyleyeceksinizva s-cãntãva să cânte şarkı söyleyecekler

 Litvanyacada 

Gelecekte gerçekleşecek olayları anlatmaya yarayan zamandır. Göreceli olarak kolay bir yapılışı vardır:

 Mastar eki -ti atılır,
 Gelecek zaman son eki -s- eklenir,
 Son olarak, uygun sonlandırma yapılır.

  dirbti = çalışmak norėti = istemek skaityti = okumakBendirbsiu norėsiu skaitysiuSendirbsi norėsi skaitysiOdirbs norės skaitysBizdirbsime norėsime skaitysimeSizdirbsite norėsite skaitysiteOnlardirbs norės skaitys

 dirbsiu = 'Çalışacağım', norėsi = 'İsteyeceksin', skaitysime = 'Okuyacağız'

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
4 Future Tenses Explained

Kategori:Dilbilgisi