Şenyurt, Tortum

Şenyurt, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

 Tarihçe 

Şenyurt mahallesinin eski adı Kartsha'dır. Gürcüce bir yer adı olan Kartsha (ქარცხა), gökçe çan çiçeği (Campanula tridentata) anlamındaki "kartshvi" (ქარცხვი) kelimesinden türemiş olan Kartshva'dan  (ქარცხვა) gelir ve bu çiçeğin yetiştiği yeri ifade eder.Tao (ტაო), Mamaia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 453.  ISBN 978-9941-25-828-2"ქარცხვი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt ISBN 0-9535878-3-5 Bu yer adı sonradan Kiska ve Kisha'ya (كسخە) dönüşmüştür.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 235. Tortum Çayı kıyısında yer alan ve Kartsha köyüne açılan kapı olan yerleşim de Kartshis Kari (ქარცხის კარი) adını taşıyordu. Kartsha (Kisha) köyünden gelip Tortum Çayı'na katılan dere Kisha Su olarak da bilinir.

Kartsha köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan Tao bölgesinde yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyün eski kilisesi olan Kisha Kilisesi bu dönemden kalmış olmalıdır. Bugünkü köyün sınırları içinde ayrıca yığma taşlardan inşa edilmiş yapı kalıntıları bulunmaktadır.2016 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2016 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2017, s. 170, 191.  ISBN 978-9941-9470-8-7

Kartsha köyü, 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı mufassal defterine göre, Tortum sancağının Ahçirik nahiyesine bağlıydı. Oldukça büyük bir yerleşimdi ve 395 haneden oluşuyordu. Bu nüfus içinde 387 hane Hristiyandı ve sadece 8 hane Müslüman olmuştu. Osmanlı idaresinin askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılında Kartsha'da 122 hanede 397 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun yaklaşık 794 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.Tao (ტაო), Mamaia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 93, 95.  ISBN 978-9941-25-828-2

Kartsha adı Ermenicenin etkisiyle Kisha'ya dönüşmüştür. Nitekim 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde yazım hatası olmakla birlikte köyün adı "Kisha" (كسخە) olarak geçer. Bu sırada köy Erzurum vilayetinin Tortum kazasının Azort nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Kisha" biçiminde yazılmış olan köyün nüfusu 1.614 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte Kisha Tortum kazasının nahiyelerinden biri olan Kisha nahiyesinin idari merkeziydi. Kisha nahiyesi 15 köyü kapsıyordu ve toplam nüfusu 11.357 kişiden oluşuyordu.1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 252. Kartsha veya Kisha Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Uncular olarak değiştirilmiştir. Kisha nahiyesinin adı da Şenyurt bucağı olarak değiştirildiği için 1965 genel nüfus sayımında "Uncular (Şenyurt)" biçiminde yazılmış olan köyün nüfusu 1.853 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 333 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 263. Uncular köyünün adı 1992 yılında Şenyurt olarak değiştirilmiştir.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm belde ve köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu belde de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur. Şenyurt'un belde iken 8 mahallesinden Cumhuriyet, Fatih, Hacılar, Şeyhefendi ve Yavuz isimli 5 mahallesi 2012 sonrası Şenyurt Mahallesi bünyesinde kalmıştır. Diğer 3 mahalle, Cihanlı, Derekapı, Deveboynu, Tortum Belediyesi'nin birer mahallesi olmuştur. 2012 yılı öncesi Şenyurt'un nüfusu, bu 8 mahallenin toplam nüfusu olarak kayıtlara geçmiştir.

Şenyurt köyünün sınırları içinde önemli yapı kalıntıları bulunmaktadır. Bunlardan biri köyün merkezindeki Kisha Kilisesi'dir. Körün 8 kilometre güneybatısında, yayla evlerinin bulunduğu yerdeki Kartsha Harabeleri, yığma taşlardan inşa edilmiş çok eski yapı kalıntılarıdır. Burada ayrıca, günümüzde samanlık olarak kullanılan eski bir kilise bulunmaktadır.2016 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2016 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2017, s. 170-171, 191.  ISBN 978-9941-9470-8-7

 Coğrafya 
Mahalle, Erzurum il merkezine 80 km, Tortum ilçe merkezine 30 km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un kuzeybatısında olup,  numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna  6,5  km'lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre mahalle nüfus verileri 2022 963 2021 1.171 2020 1.632 2019 1.234 2018 1.199 2017 933 2016 988 2015 1.012 2014 1.201 2013 2.679 2012 1.724 2011 1.779 2010 1.986 2009 1.874 2008 2.152 2007 1.882 2000 4.677 1990 3.022 1985 2.945 1965 1.853

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Tortum'un mahalleleri
Kategori:Tao-Klarceti