Çarkıfelek (bitki)

küçükresim|sağ|upright=1.18|Passiflora incarnata türünün çarkı andıran çiçeği

Çarkıfelek (Passiflora), çarkıfelekgiller (Passifloraceae) familyasından 550'den fazla türden oluşan asma ya da sarmaşık tipi bitki cinsidir. Cinsin ticari değeri en yüksek olan ve meyvesi (Mararkuya) için yetiştirilen türü Passiflora edulistir.

Değirmen çarkını andıran çiçeklerinden dolayı Türkçede "çarkıfelek" (feleğin çarkı) adını almıştır. Farsçada ise saate benzerliğinden dolayı "saat" (ساعت) adı kullanılır.

Bazı türleri yenilebilir meyveleri nedeniyle tropikal bölgelerde yetiştirilirken, bazıları ise gösterişli çiçekleri nedeniyle bahçe ve kameriye örtü bitkisi olarak kullanılır.
küçükresim|sağ|upright=1.27|Çarkıfelek; çiçeği ve meyvesi.
 Besin olarak tüketimi 
küçükresim|Çarkıfelek çiçeği, tropikal tırmanıcı bitki, mor-mavi çiçekler.
Yenilebilir meyveleri olan türleri içinde çarkıfelek''' (P. edulis 'in meyvesi) başta olmak üzere P. ligularis, P. incarnata, P. quadrangularis, P. foetida, P.caerulea, P. tripartita var. mollissima P. tarminiana, P.laurifolia ve P. maliformis sayılabilir.

Meyvelerinin herhangi bir zararlı etkisi bulunmamakla birlikte, yenilebilen meyvelere sahip bütün Passiflora türleri için günde 2 taneden fazla meyvelerinden yenmesi tavsiye edilmemektedir. Zira çok aşırı tüketimi uyku, halsizlik gibi sorunlara neden olabilmektedir. Bununla birlikte meyvelerinin tamamen olgunlaştıktan sonra yenilip toplanması tavsiye edilir; zira bitkinin yapraklarında bulunan siyanid glikozit maddesi meyvelerinde de bulunmaktadır. Ancak bu oran yapraklarındakinden düşüktür ve olgunlaşmış veya dalından düşmüş meyvelerde en düşük ve zararsız düzeydedir.

Bitkinin yaprakları stres ve endişeyi azaltıcı olduğu düşünülen çay yapımında kullanılsa da, yapraklarında bulunan siyanid glukosit maddesinin toksik ve zararlı etkisi sebebiyle az tüketilmesi gerekmektedir. Ayrıca hamile olanlarda, bebek emzirenlerde, 6 aydan küçük çocuklarda bu konuda çok fazla bir araştırma yapılmadığı için, etkileri bilinmediği için, yapraklarının hiç kullanılmaması meyvelerinin ise bu gruplar için mümkün olduğunca az tüketilmesi tavsiye edilir. Bunun dışında özellikle yapraklarının alkollü içecekler ve reçeteli sedatiflerle (sinirleri yatıştıran ilaçlarla) birlikte doktora danışmadan kullanılması tavsiye edilmez. Zira bitkinin bu ilaçlarla etkileşime geçip etkisini arttırıcı özelliği bulunmaktadır. Ayrıca bitkinin valeria ve kava bitkileri ile birlikte yapraklarının kullanılması halinde bu bitkilerin etkisini arttıracağı ve buna göre kullanılması gereği unutulmamalıdır.

Ayrıca passiflora capsularis gibi bazı türlerin meyvesi yenilmemekle bu konuda göz önünde tutulmalıdır.

 Üretimi 
Tohumdan veya çelikten çoğaltılması yapılır. Asma sülüğü gibi helezonik tutmaçlarla tutunarak hızlı büyür. Çoğu sıcak iklim bitkisidir. P. incarnata türü soğuğa en dayanıklı türlerden biri olarak kabul edilir.

 Ekolojik Özellikleri
Sarmaşık balözü bezleri yardımıyla karıncaları kendine çekerek savunma sağlar.

 Türler 

{|
|- valign=top
|
 ‡ Passiflora actinia Hook.
 Passiflora adenopoda Passiflora affinis 
 ‡ Passiflora alata Curtis
 ¶ Passiflora altebilobata Hemsl.
 ‡ Passiflora ambigua Hemsl. ex Hook.f.
 Passiflora amethystina Passiflora amoena L.K.Escobar
 ‡ Passiflora ampullacea Harms
 Passiflora andina (H.Karst.) Killip
 Passiflora anfracta Mast. & André
 ‡ Passiflora antioquiensis H.Karst
 Passiflora arbelaezii L.Uribe
 Passiflora arborea Spreng.
 ‡ Passiflora arida (Mast. & Rose) Killip
 ¶ Passiflora aurantia G.Forst.
 ¶ Passiflora aurantioides (K. Schum.) Krosnick
 Passiflora auriculata Kunth
 Passiflora biflora 
 Passiflora bogotensis Benth
 Passiflora brachyantha L.K.Escobar
 Passiflora bryonioides 
 ‡ Passiflora caerulea L. 
 Passiflora capsularis Passiflora ciliata 
 Passiflora cincinnata 
 ¶ Passiflora cinnabarina Lindl.
 Passiflora cirrhiflora A.Juss.
 Passiflora citrina J.M.MacDougal
 Passiflora clypeophylla Passiflora coactilis Killip
 ‡ Passiflora coccinea Aubl.
 ¶ Passiflora cochinchinensis Spreng.
 Passiflora colimensis Mast. & Rose ex Rose
 Passiflora complanata J.M.MacDougal in edit
 Passiflora coriacea Juss.
 ‡ Passiflora cumbalensis Harms
 Passiflora cuneata Willd.
 ¶ Passiflora cupiformis Mast.
 Passiflora cuspidifolia Harms
 Passiflora deidamioides Harms
 Passiflora deltoifolia Holm-Niels. & J.E.Lawesson
 Passiflora dolichocarpa Killip
 Passiflora discophora P.Jørg. & J.E.Lawesson
 ¶ Passiflora eberhardtii Gagnep.
 Passiflora edmundoi Sacco
 † Passiflora edulis Sims
 Passiflora eggersii Harms
 Passiflora eichleriana Mast.
 Passiflora eglandulosa Passiflora exsudans Zucc.
 Passiflora foetida 
 Passiflora fruticosa Killip
 Passiflora galbana Masters
 Passiflora gardneri Masters
 Passiflora gibertii N. E. Br.
 Passiflora glandulosa Cav.
 Passiflora goniosperma Killip
 Passiflora gracillima Killip
 Passiflora guatemalensis S. Wats.
 Passiflora haematostigma Mast.
 Passiflora hahnii Mast.
 Passiflora harlingii Holm-Niels.
 ¶ Passiflora henryii Hemsl.
 Passiflora herbertiana Passiflora hirtiflora P.Jørg. & Holm-Niels.
 ¶ Passiflora hollrungii K.Schum.
 Passiflora holosericea Passiflora hyacinthiflora Planch. & Linden
 ‡ Passiflora incarnata L. 
 Passiflora indecora Kunth
 Passiflora insignis Hook.
 Passiflora jamesonii L. H.Bailey
 Passiflora jatunsachensis M.Schwerdtfeger
 ¶ Passiflora jiangfengensis S.M. Hwang and Q. Huang
 Passiflora jorullensis Kunth.
 ¶ Passiflora jugorum W.W.Sm.
 Passiflora juliana Passiflora kermesina Link & Otto
 ¶ Passiflora kuranda Krosnick
 ¶ Passiflora kwangtungensis Merr.
 Passiflora lanata Poir.
 Passiflora lancifolia † Passiflora laurifolia L.
 ¶ Passiflora leschenaultii DC.
 Passiflora ligularis 
 Passiflora linda Panero
 Passiflora lindeniana Planch. ex Triana & Planch.
 Passiflora loefgrenii Vitta
 Passiflora loxensis Killip & Cuatrec.
 Passiflora lutea 
 Passiflora luzmarina P.Jørg.
 Passiflora macdougaliana S.Knapp & J.Mallet
 Passiflora macfadyenii Passiflora macrophylla Spruce ex Mast.
 Passiflora macvaughiana|
 † Passiflora maliformis L.
 Passiflora manicata 
 Passiflora membranacea Benth.
 Passiflora menispermifolia Kunth
 Passiflora microstipula L.E.Gilbert & J.M.MacDougal
 Passiflora miersii Mast.
 Passiflora miniata Vanderpl.
 Passiflora misera Kunth 
 Passiflora mixta 
 ¶ Passiflora moluccana Reinw. ex Blume
 Passiflora monadelpha P.Jørg. & Holm-Niels.
 Passiflora morifolia 
 Passiflora mucronata Passiflora multiflora 
 Passiflora murucuja 
 ¶ Passiflora napalensis Wall.
 ‡ Passiflora nitida Kunth.– bell apple
 Passiflora obtusifolia Passiflora odontophylla Harms ex Glaz.
 Passiflora oerstedii Mast.
 Passiflora organensis Gardner
 Passiflora ovalis Vell.
 Passiflora palenquensis Holm-Nielsen & Lawesson
 Passiflora pallens 
 Passiflora pallida ¶ Passiflora papilio H.L.Li
 Passiflora pardifolia Vanderpl.
 Passiflora pectinata Griseb.
 Passiflora penduliflora Bert. ex DC.
 ¶ Passiflora perakensis Hallier f.
 ‡ Passiflora pergrandis Holm-Nielsen & Lawesson
 Passiflora picturata Ker Gawl.
 Passiflora pilosa Ruiz & Pavon ex DC.
 † Passiflora pinnatistipula Cav.
 Passiflora pittieri Mast.
 Passiflora platyloba Killip
 Passiflora pohlii Mast.
 Passiflora popenovii Killip
 Passiflora punctata L.
 Passiflora pusilla J.M.MacDougal
 Passiflora pyrrhantha Harms
 † Passiflora quadrangularis L. 
 Passiflora quetzal J.M.MacDougal
 Passiflora racemosa 
 Passiflora reflexiflora Cav.
 Passiflora retipetala Mast.
 Passiflora rhamnifolia Mast.
 Passiflora roseorum Killip
 Passiflora rubra L.
 Passiflora sanctae-barbarae Holm-Nielsen & Jørgensen
 Passiflora sanguinolenta Mast.
 ‡ Passiflora schlimiana Triana & Planch.
 ‡ Passiflora seemannii Griseb.
 Passiflora sexocellata Passiflora sexflora Juss.
 Passiflora serratifolia Passiflora serratodigitata 
 Passiflora setacea DC.
 ¶ Passiflora siamica Craib
 Passiflora sicyoides Schlecht. & Cham.
 Passiflora smilacifolia J.M.MacDougal
 Passiflora sodiroi Harms
 Passiflora speciosa Gardner
 Passiflora sprucei Mast.
 Passiflora suberosa 
 Passiflora subpeltata 
 Passiflora subpurpurea Jørgensen & Holm-Nielsen
 ¶ Passiflora sumatrana Blume
 Passiflora tarminiana Passiflora telesiphe Knapp & Mallet
 ¶ Passiflora tetrandra Banks & Sol. ex DC
 Passiflora tenuifila Passiflora tenuiloba 
 Passiflora tica Gómez-Laurito & L.D.Gómez
 ¶ Passiflora tonkinensis W.J.de Wilde
 Passiflora trialata Feuillet & J.M.MacDougal
 Passiflora tridactylites Passiflora trinervia (Juss.) Poir
 Passiflora trinifolia Passiflora tripartita 
 Passiflora tripartita var. mollissima 
 Passiflora trisecta Mast.
 Passiflora trochlearis Jørgensen 
 Passiflora tulae 
 Passiflora ulmeri Schwerdtfeger
 Passiflora umbilicata (Griseb.) Harms
 Passiflora urbaniana Killip
 Passiflora vellozii Gardner
 Passiflora viridescens L.K. Escobar
 Passiflora viridiflora'
 Passiflora vitifolia 
 Passiflora xiikzodz
 ¶ Passiflora xishuangbannaensis Krosnick
 Passiflora yucatanensis
 Passiflora zamorana Killip
|}

 Melez Türler 

 Passiflora ×allardii Lynch (P. caerulea × quadrangularis)
 Passiflora ×belotii Pépin (P. alata × caerulea)
 Passiflora ×colvillii Sweet (P. incarnata × caerulea)
 Passiflora ×decaisneana G.Nicholson (P. alata × quadrangularis)
 Passiflora ×exoniensis Mast. (P. antioquiensis × tripartita var. mollissima)
 Passiflora ×kewensis Nicholson (P. caerulea × kermesina)
 Passiflora ×lawsoniana Mast. (P. alata × racemosa)
 Passiflora ×loudonii Loudon (P. racemosa × kermesina)
 Passiflora ×smythiana Mast. (P. manicata × tripartita var. mollissima)
 Passiflora ×violacea Loisel. (P. racemosa × caerulea)

 Meyve galerisi 

 Kaynakça 
Özellikle bitkinin tıbbi etkileri için bakınız.
 http://www.minddisorders.com/Ob-Ps/Passionflower.html 
 http://www.gardenguides.com/130979-passiflora-remedies.html
 http://www.wisegeek.com/what-are-the-medicinal-uses-of-passiflora-incarnata.htm 
 http://medicinalplants.us/passionflower-clinical-use-dosage 
 http://www.ehow.com/info_8369978_passiflora-dangers.html

 Kaynakça 

 Dipnotlar 


Kategori:Monoamin oksidaz inhibitörleri
Kategori:Carl Linnaeus tarafından adlandırılmış taksonlar
Kategori:Şifalı bitkiler