Yunancanın romanizasyonu

Yunancanın romanizasyonu, genelde Yunan alfabesi ile yazılan Yunanca metinlerin, Latin alfabesi ile temsili veya bunu yapmayı sağlayan bir sistemdir. Yunancanın romanizasyonu için çeşitli yöntemler kullanılmaktadır. Bu yöntemler, kaynak metnin Eski Yunanca mı Modern Yunanca mı olduğuna ve arzu edilen dönüştürmenin transkripsiyon mu transliterasyon mu olduğuna bağlı olarak değişiklik göstermektedir.

Bilimsel amaçlarda transkripsiyon değil transliterasyon gereklidir çünkü orijinal sözcüğün yazılışına dair bilginin korunması gerekir. Örneğin Yunancada hem "ο" hem "ω" harfleri Türkçe "o" okunur ama ikisi de "o" olarak çevrilirse orijinal yazılışa geri dönüşte hataya kapı açılmış olur, çünkü ikilemden kaynaklanan bir belirsizlik meydana gelmektedir. Transliterasyonda harf veya harf gruplarının çevirileri birebirdir, bilgi kaybı olmadan her iki yöne doğru çeviri yapılabilir. Transkripsiyon, orijinal dildeki telaffuzun kendisine aktarma yapılan dilde yazılı olarak ifade edilmesidir. Transkripsiyon ya ortografik transkripsiyon ya da fonetik transkripsiyon şeklinde yapılır. Fonetik transkripsiyonda, orijinal dildeki her ses farklı bir karakterle belirtilir. Ortografik transkripsiyonda, orijinal dildeki telaffuz, aktarma yapılan dildeki harfler kullanılarak yapılır, özel karakterler kullanılmaz. Bu yüzden fonetik transkripsiyonda ses kaybı ya da değişmesi meydana gelmez, ancak ortografik transkripsiyonda ses kaybı ya da ses değişikliği gerçekleşebilir.

 Tablo 
Bu tablo, Yunan alfabesinden Latin alfabesine geçiş için çeşitli transkripsiyon ve transliterasyon kuralları listelemektedir.

 Yunanca  Eski  Modern Klasik Bilimsel Betacode  ISOBGN/PCGN BM/ELOT TürkçetransliterasyonÖrnekler:

 Θέλω → Thelo
 Ξανά → Ksana
 Ψυχή → Psyhi TürkçeortografiktranskripsiyonΑ, α  a  a  A  a  a  a  a  aΒ, β  b  b  B  v  v  v  b  vΓ, γ  g  g  G  g  g, yαι, ε, ει, η, ι, οι, υ, υι'den önce  g  g Δ, δ  d  d  D  d  dh, dν ve ρ arasında.  d  d  dhİngilizce (th)e gibiΕ, ε  e  e  E  e  e  e  e  eΖ, ζ  z z, (dz)  Z  z  z  z  z  zΗ, η  e  ē  H  ī  i  i  ē  iΘ, θ  th th Q  th  th  th   th  thİngilizce (th)eater gibiΙ, ι  i  i  I  i  i  i  i  iΚ, κ  c  k  K  k  k  k  k  kΛ, λ  l  l  L  l  l  l  l  lΜ, μ  m  m  M  m  m  m  m  mΝ, ν  n  n  N  n  n  n  n  nΞ, ξ  x  x  C  x  x  x  ks  ksΟ, ο  o  o  O  o  o  o  o  oΠ, π  p  p  P  p  p  p  p  pΡ, ρ  r, rhspiritus asper ile.  r, (rh)  R  r  r  r  r  rΣ, σ/ς  s  s  S  s  sSesli harfler arasında bazen ikilenir (ör. Larissa).  s  s  s, zβ, γ, δ, ζ, λ, μ, ν, ρ önünde.Τ, τ  t  t  T  t  t  t  t  tΥ, υ  y  y, (u)  U  y  i  y  y, uυ'nun karşılığı y'dir ama αυ, ευ, ου
durumlarında au, eu, ou kullanılır.  iΦ, φ  ph ph F  f  f  f  ph  fΧ, χ  ch ch X  ch  kh  ch  kh  hΨ, ψ  ps ps Y  ps  ps  ps  ps  psΩ, ω  o ō  W  ō  o  o  ō  o

Sesli harf ikilileriikinci seslide diaeresis ( ¨ ) olması haricinde Yunanca  Eski   Modern Klasik Bilimsel Betacode  ISOBGN/PCGN  UN/ELOT TürkçetransliterasyonTürkçeortografiktranskripsiyonιa                 yaαι ae, e ai AI ai e  ai ai  eαυ  au au AU au av av, afθ, κ, ξ, π, σ, τ, φ, χ, ψ' önünde ve sözcük sonunda.  au  av, afει  i ei EI ei  i ei  ei  iευ  eu eu EU eu ev ev, ef  eu  ev, ef ηυ  eu ēu HU īy iv iv, if  ēu  iv, ifοι oe, eoi OI oi  i oi  oi  iου  u ou OU ou  u ou  ou  uυι ui ui UI yi  i yi  yi  i

Sessiz harf ikilileri Yunanca  Eski  Modern Klasik Bilimsel Betacode  ISOBGN/PCGN   UN/ELOT Türkçe transliterasyonTürkçeortografiktranskripsiyonγγ ng ng GG gg ng ng  ṉg  ngγξ nx nx GC gx nx nx  gks  nksγκ nc nk GK gk  gsözcük başında., ngsözcük ortasında. gk gk γχ nchnchGX gchnkhnchnkh  nhμπ mp mp MP mp  b, mb  b, mp  mp  bsözcük başında, sessizden sonra, hece tekrarlandığında ve kimi yabancı sözcüklerde, mpντ nt nt NT nt  d, nd  nt  nt  d, nd

Değiştiriciler (yalnızca klasik Yunanca) Yunanca  Eski     Klasik Bilimsel Betacode    ῾  hsesli üzerinde: sesliden önceki h; ρ üstünde: rh.  h  ( (spiritus asper, δασεῖα)  ᾿  none  none )  (spiritus lenis, ψιλή) ͺ  i?  i? | (İota subscriptum, ὑπογεγραμμένη)uzun seslilerin altında.

 Eskimiş harfler Yunanca Eski    Klasik Bilimsel Betacode    ϝ  w  V  (digamma) ϛ  st#2  (stigma) ͱ  h  h  (heta) ϻ s, ś#711 (san) ϸ  sh   (sho) ϟ  q #3  (qoppa) ϡ  ss #5  (sampi)

 Özel harf Yunanca Eski     Klasik Bilimsel Betacode    ȷ  j   (yot)

Türkçe transliterasyonla ilgili ek kurallar:
 Yunancada "κσ" harf çifti Türkçeye "k.s" olarak ("ks" olarak değil) çevrilecektir. "ξ" harfi ise "ks" olarak yazılacaktır. Her ikisinin de okunuşu (transkripsiyonu) "ks" şeklinde olsa da, eğer Yunanca orijinaline geri gidişi mümkün kılmak amaçlanıyorsa bu farklılık gözetilimelidir.
 Eski metinlerde kullanılan (῾) işareti (spiritus asper) yerine 'h' harfi gelir. Bu işaret çağdaş yazımdan kalkmıştır.

Türkçe transkripsiyonla ilgili ek kurallar: 
 kelime sonundaki ν harfi, sonraki kelime π, τ, χ ile başlıyorsa, (ikisi bir arada) /mb/, /nd/, /ng/ okunur.
 kelime sonundaki ν harfi, sonraki kelime ξ, ψ ile başlıyorsa, (ikisi bir arada) /ngz/, /nbz/ okunur.
 γ harfi, χ önünde /n/ okunur. 
 çift sessizler (σσ ve χχ gibi) tek sesli gibi okunur ve yazılırlar.

 Diakritikler 
Yunancanın geleneksel çok perdeli (politonik) yazımında Eski Yunanca'nın ses vurgulamasını temsil etmek için çeşitli farklı diaktirik işaretler ve kelime başında h 'nin varlığı veya yokluğu kullanılır. 1982'de modern Yunancada resmen tek perdeli (monotonik) yazıma geçildi. Geriye sadece iki diakritik kalmıştır, bunlar vurgu belirtmeye yarayan tiz aksan ve, ardışık iki sesli harfin birleştirilmemesini belirtmeye yarayan dieresistir. Tiz aksan ve dieresis hem BGN/PCGN hem de the UN/ELOT romanizasyon sistemlerinde korunmuştur. Bir istisna vardır: αυ, ευ ve ηυ sesli harf kombinasyonlarında aksan, (v veya f'ye dönüşen) υ'dan bir evvelki sesliye kayar.

 Ayrıca bakınız 
 Canlıların Yunanca kaynaklı adları için sistematik adlarda yaygın kullanılan Latince ve Yunanca sözcükler listesi for help with Greek-derived scientific names of organisms

 Notlar 

 Kaynakça 

 Latin-dışı harflerin transliterasyonu , Thomas T. Pedersen tarafından hazırlanmış yazı sistemleri ve transliterasyon tabloları koleksiyonu. Çoğu dilin transliterasyon sistemleri için referans tabloları da içermektedir.
 Birleşmiş Milletler'in  Romanizasyon Sistemleri için Çalışma Grubu .
 Kongre Kütüphanesi'nin Transliterasyon tablosu .
 Kongre Kütüphanesi Eski ve Orta Çağ Yunanca transliterasyon tablosu 'unda bilimsel transliterasyon tarif edilmiştir.