Burcî Memlûkler

Burcî Hanedanı (Arapça: المماليك الشركس, Al Malik Al Sharkas; Çerkesçe: Буржи Лъэпкъ, Burji Tlepq) Mısır'da Memlûk Devleti'nde 1382-1517 döneminde hüküm süren yani en uzun süre hükmeden Memlûk hanedanı. Çerkes kökenlidir. Bu isim "burç" sözcüğünden yani "kale surlarının üstü" anlamına gelmekte ve bu hanedana mensup olan çoğu Çerkes asıllı olan Memluklu kölelerden oluşan askerlerin Kahire kalesi içinde bulunan kışlalarından mülhem olmaktadır.

Bu askerler arasında yükselip emir rütbesi alan ve sonra da Sultanlığa yükselenler Kafkasya'da Çerkeslerin bulunduğu bölgelerden getirilen kölelerden oluşmaktaydı. Bu hanedan daha önceki genellikle Kıpçak asıllı ve hatta Rumî Türklerden oluşan Memluklu askerlerin ikamet ettiği Nil Nehri üzerindeki bir adada kışlaları olan askerlerden ortaya çıkan "Bahri Hanedanı"'ndan sonra gelmiştir.

Bu hanedan çok istikrarsız olmuş ve hanedana mensup Memluklu Sultanlarının hükümdarlıkları genellikle kısa sürmüştür. Sultanlığa atanma ve bunun için rekabet, Memluklu emirler arasındaki iktidar çatışmalarına çok bağlı olmuştur. Bu hanedan mensuplarının tahta geçme çatışmaları Memlukluların ellerinde bulunan Kıbrıs adasının Timur'a bağlı güçler tarafından işgal edilmesine ve sonra da bu adanın Hristiyanlar'ın idaresine geçmesine neden olmuştur. Sultanlığa geçme için devam eden çekişmeler en sonunda Memlukluların Osmanlılar tarafından yenilip Mısır'ın Osmanlılar eline geçip Memluk Sultanlığı'nın ortadan kaldırılmasına da neden olduğu iddia edilmektedir.

 Tarihçe 

Hanedanın doğuşu 

1250'den itibaren Mısır Kıpçak Türkü asıllı kölemenlere Bahri Hanedanı'na mensup Memluklu Sultanları tarafından idare edilmekteydi. 1377'de Suriye'de çıkan bir isyanla bu devletin idaresi Çerkes kölemenler tarafından ele geçirilmişti ve 1382'de Çerkes asıllı Zahir Sayfeddin Berkuk'un Memluklu Sultanı olarak tahta geçmiştir. 1389'da Bahri Hanedanı'ndan olan Kıpçak kölemenlerinden olan son Memluk Sultanı Salih Zeyneddin Hacı tekrar iktidarı ele aldıysa da 1390'da  Çerkes kökenli Berkuk tekrar tahtını ele geçirdi ve yeni Memluk Sultanlığı kurdu: Çerkes kökenli Sultan Berkuk tarafından Kıpçak Hanedanlığı kaldırılıp onun yerine hanedanlık olmayan yeni sistemli Memluk Sultanlığı kuruldu; kendi Memluk Sultanı'ndan sonra gelen en yetkili komutan, yani ehil olan komutan yeni Memluk Sultanı oluyordu, bu şekilde en yetkili komutana iktidarı devretme sistem-değişikliği 'Çerkesler Dönemi Memluk Sultanlığı'nın sonuna kadar sürdü.

Osmanlılarla ilişkiler

 Hanedanının ve Sultanlığın sona erişi 

 Burcî Hanedanı sultanları 

 No. Saltanatın başı Saltanat sonu İsim Tam isim Hanedana ilişkisi Saltanat sonu nedeni 1  1382  1389BerkukMalik Zahir Seyfeddin Osmani Yulbugavi Berkuk Emir Yelboğa kölesi  Emir Yelboğa tarafından isyan    1389  1398 BerkukMalik Zahir Seyfeddin Osmani Yulbugavi Berkuk İkinci defa   Ölüm 2  1399  1405 Farac  Malık Nasır Zeynedin Ebu-Saadat Farac bin Berkuk  Sultan Berkuk'un oğlu   3  1405  1405 Mansur Abdülaziz  Sultan Berkuk'ün oğlu, Sultan Farac'ın kardeşi            1405  1412 Farac  Melik Nasır Zeynedin Ebu-Saadat Farac bin Berkuk   Emir Yaşbak ile Muavyed Şeyh'in komplosu ile öldürülmesi 4  1412  1412Mustain Müsta'in Billah Ebu Fadil Abbasi     Emir Muavyed Şeyh komplosu ile tahttan uzaklaştırıldı. 5  14121421 Muavyed ŞeyhMalik Muavyed Ebunaşır Şeyh Mahmudí Zahir Sultan Berkuk'ün kölemeni Ölüm 6  14211421 Muzaffer Ahmed Malik Muzaffer Ahmed bin Muavyed Şeyh  Sultan Muavyed Şeyh'in ikinci oğlu  Atabegi olan Seyfeddin Tatar tarafından tahttan indirildi 7  14211421 Seyfeddin TatarMalik Zahir Sayfeddin Tatar     Ölüm 8  1421 1421 Salih MuhammedMalik Salih Nasireddîn Muhammed bin Tatar Sultan Seyfeddin Tatar'ın oğlu   Barsbay tarafından tahttan indirildi  9  14221438 BarsbayMalik Eşref Ebu-Nasır Seyfeddin Barsbay Emir Zahir Çakmak ve Sultan Berkuk'ün kölemeni  Ölüm 10 14381438 Aziz YusufMalik Aziz Cemaleddin Yusuf bin Barsbay Sultan Barsbay'ın oğlu Emir Çakmak isyanı ile tahttan indirildi.  11 14391453 Zahir ÇakmakMalik Zahir Sayfeddin Çakmak Sultan Berkuk'ün kölemeni  Ölüm  12 14531453 Fahreddin Osman Malik Mansur Fahreddin Osman bin Çakmak Sultan Zahir Çakmak oğlu İnal ve emirler tarafından tahttan indirildi.  13 14531461 İnalMalik Eşref Şeydeddin Ebu Nasr-el-Alai el-Zahiri el-Nasır İnal el-Acrud Sultan Berkuk ve Sultan Farac'ın kölemeni  Ölüm  14 14611451  Muavyed AhmedMalik Muavyed Sihabeddin Ahmed bin İnal Sultan İnal'ın oğlu  Reformlarına karşı emirlerin komplosu ile tahttan indirildi. 15 14611467 HoşkademMalik Zahir Seyfeddin Hoşkadem Nasırî el-Muayyadî  Sultan Muavyed Ahmed'in kölemeni  Dizanteriden oldu. 16 14671468 Zahir BilbayMalik Zàhır Sayfeddin Bilbay İnalí el-Muayyadí     Emir Zahir Timur Buğa Rumi tarafından tahttan indirildi. 17 14681468 Zahir Timur Buğa Malik Zàhır Timur Buğa Rumí    Yüksek saray memsubu Hayır Bey komplosu ile tahttan indirildi. 18 14681496 Sultan KayıtbayMalik Eşref Seyfeddin Kayıtbay Sultan Barsbay'ın kölemeni  Ölüm 19 14961498 Nasır MuhammedMalik Nasır Muhammad bin Kayıtbay Sultan Kayıtbay'ın oğlu  Emir Adil Tumanbay darbesiyle tahttan indirildi. Hapiste öldürüldü. 20 14981500 Zahir KansuMalik Zshır KansuSultan Nasır Muhammed'in dayısı   Emir Adil Tumanbay darbesiyle tahttan indirildi.  21 15001500 Eşref CanbulatMalik Eşref Canbulat    Emir Adil Tumanbay darbesiyle tahttan indirildi. 22 15011501 Adil TumanbayMalik Adil Sayfeddin Tumanbay    Emirler darbesiyle tahttan indirldi. 23 15011516 Kansu Gavri Malik Eşref Kansu Gavrı  Sultan Kayıtbay'ın kölemeni  Mercidabık Muharebesi'nde öldü. 24  15161517 Tomanbay Malik Eşref Tumanbay  Sultan Kansu Gavri'nın yeğeni   Osmanlı Kahire fethine karşı koymakta iken yakalanıp Kahire kalesi kapısında asıldı. 

 Kaynakça 

 Ayrıca bakınız 
 Memlûk sultanları listesi
 Bahrî Hanedanı

 Dış bağlantılar 

 Clot, Andre (2009), L'Égypte des Mameloüks 1250-1517. L'empire des esclaves Paris:Perrin ISBN 978-2-262-03045-2. 
 Tür. çev.: Clot, Andre (çev. Turhan Ilgaz) (2005), Kölelerin İmparatorluğu Memlüklerin Mısır'ı, İstanbul:Epsilon Yayınları ISBN 9753317727.
 Bosworth, Clifford Edmund (1967) The new İslamic dynasties: a chronological and genealogical manual Edinburgh:Edinburgh University Press  İSBN 978-0-7486-2137-8  Google Books  (Erişim:2.7.2010)
 Muir, William (2007) The Mameluke or slave dynasty of Egypt, 1260-1517 Piscataway, NJ: Görgias Press. İSBN 978-1-59333-697-4. (Birinci basım: Smith, Elder 1896) 
 El-Makrizi (1997), Al Selouk Leme'refatt Dewall al-Melouk, Kahire: Dar al-kotob, . 
 İng. çev.: Bohn, Henry G. (çev.), (16969) The Road to Knowledge of the Return of Kings, Chronicles of the Crusades, AMS Press.
 El-Makrizi, (1996) al-Mawaiz wa al-'i'tibar bi dhikr al-khitat wa al-'athar, Kahire:Matabat aladab, ISBN 977-241-175X .


Kategori:Tarihteki Türk devletleri