Huế

Hué, Vietnam'ın doğrudan yönetilen şehirlerinden biridir. Şehir, ülkenin orta kesiminde Kuzey Merkez Sahili'nde Parfüm Nehri'nin kıyısında yer almaktadır. Yüzölçümü 4947.11 km² olan şehrin nüfusu 2023 yılı itibarı ile 1.236.393'dur.

Hué, 1802 ve 1945 yılları arasında Nguyen Hanedanı yönetiminde bulunan Vietnam'a başkentlik yapmıştır. Eski bir yerleşim yeri olan Hué, anıtlarıyla ve mimarisiyle tanınmaktadır. Hue Anıtları Kompleksi, 1993 yılında UNESCO'nun Dünya Mirasları Listesi'ne girmiştir.

2024 yılında Vietnam Ulusal Meclisi, Hue şehrinin Thừa Thiên Hue eyaletinin tamamına bağlı olarak doğrudan kontrol edilen bir belediye olarak kurulmasını öngören bir kararı oylayarak kabul etti. Aynı zamanda eski Huế eyalet şehri, Phú Xuân Bölgesi ve Thuận Hóa Bölgesi olmak üzere iki yeni bölgeye ayrıldı. Hue belediyesi resmi olarak 2025 yılında faaliyete geçti.

 İdari bölümler 
Huế, 21 semt ve 19 kırsal belediye olmak üzere 40 belediyeye ayrılmaktadır.

 Tarihçe 
Huế, 17. ve 19. yüzyıllar arasına, Güney Vietnam'da hüküm süren feodal bir hanedan olan Nguyen Hanedanı'nın başkenti olarak öne yükseldi. 1775 yılında Trihn Sâm zaptedilince Phu Xuân olarak tanındı. 1802 yılında Gia Long'un sonraki imparatoru Nguyễn Phúc Ánh, Vietnamın tamamında etkinlik kurmayı başardı. Böylece Hué ulusal başkent oldu.Woodside, Alexander (1988). Vietnam and the Chinese model: a comparative study of Vietnamese and Chinese government in the first half of the nineteenth century. Harvard Univ Asia Center. p. 127. ISBN 978-0-674-93721-5.

Huế, İmparator  Bảo Đại'nin çekilip komünist hükûmetin kuzeydeki Hà Nội (Hanoi)'de kurulduğu 1945 yılına dek başkent olarak kaldı.Boobbyer, Claire; Spooner, Andrew; O'Tailan, Jock (2008). Vietnam, Cambodia & Laos. Footprint Travel Guides. p. 122. ISBN 978-1-906098-09-4. Bảo Đại, 1949 yılında Fransız kolonicilerin yardımıyla, komünistler tarafından rasmi olarak tanınmamasına ve Vietnamlıların tamamının kabulünü almamasına rağmen devlet başkanlığını ilan ederken güneyde bulunan Sài Gòn (Saigon)'u kendisine başkent olarak seçti.Stearns, Peter N.; Langer, William Leonard (2001). The Encyclopedia of world history: ancient, medieval, and modern, chronologically arranged. Houghton Mifflin Harcourt. p. 1036.

Vietnam Savaşı sırasında, Güney Vietnam'ı, Kuzey Vietnam'dan ayıran sınır Hue'ye çok yakın olacak şekilde çizilmişti. Böylece savaş yıllarında Hué, Güney Vietnam'da kalmış oluyordu.

Hue Savaşı'nda, 1968 yılındaki Tet Saldırısı'nda Hue şehri büyük ve önemli yaralar aldı. Tarihe geçecek olan Hue Katliamı'ndan sonra keşfedilen düzinelerce toplu mezarda, yaklaşık 6000 sivilin ve savaş esirinin gömülü olduğu belirlendi.Anderson, David L. The Columbia Guide to the Vietnam War. 2004, page 98-9 Mezarların incelenmesiyle birlikte, kurbanların; bağlı, işkence görmüş ve kimi zaman canlı canlı gömüldüğü ortaya çıktı. Hue; sadece demografik ve psikolojik olarak değil, aynı zamanda yapısal olarak da zarar gördü. Şehirdeki tarihî değeri çok yüksek olan binalar Amerikan bombaları altında kaldı.

Savaşın sonuçlanmasıyla birlikte, Hue'nin pek çok tarihî yapısı ihmal edilmişti. Çünkü bu yapılar yıkılan feodal rejimin, yani Nguyễn Hanedanı yönetiminin kalıntıları gibi görülüyordu. Bu yapıların yıkılması ise yeni rejimin zaferi gibi kabul edilmişti. Nitekim Vietnam Komünist Partisi doktrini Nguyễn Hanedanı'nı feodal ve gerici ilan ediyordu. Politik düzenin değişmesinden sonra, günümüze kadar ancak bazı tarihî alanlar ve tarihî yapılar restore edilebilmiştir.

 Coğrafya ve iklim 

Hue şehri Parfüm Nehrinin kıyısında, Biển Đông'un birkaç mil içerisinde konumlanmıştır. Hue, başkent Hanoi'nin yaklaşık 700 km güneyinde ve ülkenin en büyük şehri olan ve eskiden Saigon olarak bilinen Hồ Chí Minh City' nin yaklaşık 1100 km kuzeyinde bulunmaktadır.

Vietnamın sahil merkezli konumu sebebiyle Hue şehri Muson rüzgarlarına maruz kalır. Hue, yağışlarının çoğunu Ekim ve Aralık ayları arasında kuzeydoğu'dan esen muson rüzgarlarından alır. Şehrin en kuru dönemi mart ve nisan aylarıdır; ama yağmur bu aylarda da düşebilir.Hue'ye düşen ortalama yıllık yağış miktarı 3000 mm'dir ve bu miktar Hue'yi Asya'nın en nemli şehirlerinden biri yapar.Ishizawa, Yoshiaki; Kōno, Yasushi; Rojpojchanarat, Vira; Daigaku, Jōchi; Kenkyūjo, Ajia Bunka (1988). Study on Sukhothai: research report. Institute of Asian Cultures, Sophia University. p. 68.

 Tarihî anıtlar 

Hue, UNESCO'nun Dünya Mirasları Listesinde yer kazanmış tarihi anıtlarıyla ünlüdür.Along the world heritage path: Hue. Thanh Nien News. December 12, 2005. Nguyễn İmparatorluğunun tahtı, Parfüm Nehrinin kıyısında duvarlarla çevrili geniş bir alan kaplayan Hue Kalesi'ydi. Kalenin içerisi yalnızca imparatora ve onun cariyelerine açık olan bir yasak şehirdi. Yasağı çiğnemenin cezası ise ölümdü. Günümüzde yasak şehrin kalıntıları yeniden yapılanma çalışmalarının ilerlemesine rağmen tarihî cazibesini korumaktadır.

Parfüm Nehri kıyılarında sayısız anıt, birkaç imparator mezarı ve Minh Mạng Anıtı, Khải Định Kulesi1, Tự Đức Anıtı gibi tarihî yapılar bulunmaktadır. Ayrıca şehrin resmî sembolü olan Thien Mu Pagoda2, Hue'deki en büyük pagodadır.Pham, Sherrise; Emmons, Ron; Eveland, Jennifer; Lin-Liu, Jen (2009). Frommer's Southeast Asia. Frommer's. p. 318. ISBN 978-0-470-44721-5.

Parfüm Nehri'nin güney kıyılarında bir dizi Fransız tarzı bina bulunur. Bunlar arasında Vietnam'ın en eski lisesi olan Quoc Hoc Lisesi ve Hai Ba Trung Lisesi de bulunmaktadır. Hue Kraliyet Güzel Sanatlar Müzesi sanatsal ve kültürel yönden Hue için değerli olan pek çok koleksiyonu sergilemektedir.

 Hue Mutfağı 
Hue mutfağı Vietnam mutfağı ile paraleldir fakat iki mutfak kültürü arasındaki en büyük fark Hue'deki vejetaryen beslenme oranıdır. Hue şehrinin pek çok köşesine vejetaryen lokantalar açılmıştır. Hue halkının vejetaryen beslenme geleneği ve Budist inançları doğrultusunda yılın iki ayı vejetaryen beslenmeleri, vejetaryen lokantaların yayılımını hızlandırmıştır.

Hue yemeklerinin bir diğer özelliği ise, Vietnam'ın diğer bölgelerine göre daha küçük miktarlarda servis edilmesidir. Ayrıca diğer şehirlerden farklı olarak Hue yemekleri çok baharatlı olur.Ngoc, Huu; Borton, Lady (2006). Am Thuc Xu Hue: Hue Cuisine. Vietnam.

 Kardeş şehirler 
  Bender Enzeli, İran
  Blois, Fransa
  Honolulu, ABD
  New Haven, ABD

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar