Aleutça

Aleutça ya da Unanganca, Aleut dili (kendilerince Unangam Tunuu), Amerika Birleşik Devletlerinde Alaska'ya bağlı Aleut Adaları ile Pribilof Adalarında ve Rusya'da Kamçatka Krayına bağlı Komandor Adalarında Aleutlar ya da Unanganlar tarafından konuşulan ve Eskimo - Aleut dilleri ailesinin tek başına iki kolundan birini oluşturan dil. Alaska'daki 2.300 kişilik nüfustan 150 kadarı, Rusyadaki 200 kişilik nüfustan ise ancak 5 tanesi anadillerini konuşabiliyor

 Diyalekt ve kabileleri 
Diyalekt ve kabileleri:Unangam Language Pre-contact Tribes and Dialects  by Knut Bergland and Moses L. Dirks

 Uzak Batı Unangancası
 Sasignan Unangancası [kendilerince Sasignan; Doğu lehçesinde Sasxinan; Batı lehçesinde Sasxinas; İngilizce Attuan]. Attu, Agattu, Semichi adalarında konuşulur.
 Rus Unangancası [kendilerince Kasakam Unangangis 'Rus Aleutları'; İngilizce Copper Island Aleut; Rusça медновский язык]. Rusça temelli Sasignan kreolü olup Rusya Federasyonuna bağlı Komandorskiy adalarında (Остров Беринга и Медный Остров) konuşulur.
 Orta Batı Unangancası [kendilerince Niiĝuĝim Tunuu, Aliguutax̂; İngilizce Atkan, Western Aleut]
 Naahmiĝus. Delarof (Amatignak, Tanaga) adalarında konuşulur.
 Niiĝuĝis. Andreanof (Kanaga, Adak, Atka, Amlia, Seguam) adalarında konuşulur.
 Doğu Unangancası [İngilizce Eastern Unangan, Eastern Aleut]
 Akuuĝun ya da Uniiĝun. Four Mountains (Amukta, Kagamil) adalarında konuşulur.
 Qawalangin. Fox (Umnak, Samalga, Unalaska'nın batısı) adalarında konuşulur.
 Qigiiĝun. Krenitzin (Unalaska'nın doğusu, Akutan, Akun, Tigalda) adalarında konuşulur.
 Qagaan Tayaĝungin. Sanak (Unimak, Sanak) adalarında konuşulur.
 Taxtamam Tunuu. Belkofski'de konuşulur.
 Qaĝiiĝun. Shumagin adalarında konuşulur.

 Konuşanları 

 Alfabe 

Kiril

 А  Б*  В*  Г  Г̑  Д  Е*  Ж*  З†  И  І*  Й  К  Ҟ  Л  М  Н  Ҥ  О*  П*  Р*  С  Т  У  Ў  Ф*  Х  Х̑  Ц*  Ч  Ш*  Щ*  Ъ  Ы*  Ь  Э*  Ю  Я  Ѳ*  Ѵ* а  б*  в*  г  г̑  д  е*  ж*  з†  и  і*  й  к  ҟ  л  м  н  ҥ  о*  п*  р*  с  т  у  ў  ф*  х  х̑  ц*  ч  ш*  щ*  ъ  ы*  ь  э*  ю  я  ѳ*  ѵ* * Yalnızca alıntılarda kullanılır
† Yalnızca Sasignan Unangancasında kullanılır

Latin

 A  B  CH  D  F  G  Ĝ  X  X̂  H  I  K  L  M  N  O  Q  R  S  T  U  V  W  Y  Z a  b  ch  d  f  g  ĝ  x  x̂  h  i  k  l  m  n  o  q  r  s  t  u  v  w  y  z

Aleut Fontu kullanan web sitelerindeki gerçek harfli görünüm font yüklenmemiş bilgisayarlarda şöyle görünür:

x̂ = {  
ĝ = }  
X̂ = |  
Ĝ = ^ 

 Eğitim 

1987-1988 döneminde Alaska okul bölgelerinde Aleut öğrencilerin sayısı :

Okul BölgesiAnadilini konuşabilenlerKonuşamayanlarToplam öğrenci sayısıAleutian Region21618Anchorage12930Bristol Bay.11Kenai.11Pribilof Islands.7070Tanana.1818TOPLAM3135139

Aleut ve Pribilof Adalarındaki okullarda Aleutça bilen öğrencilerin 10 Ekim 2000 itibarıyla yüzdesi:

 Atka %100
 Akutan %100
 St. Paul %97
 St. George %100
 King Cove %91
 Sand Point %86
 False Pass %83
 Nelson Lagoon %81
 Adak %73
 Nikolski %44
 Unalaska %19
 Cold Bay %17

 Örnekler 
 Bazı gramer özellikleri 
Aleutça, Eskimo - Aleut dillerinin tipik görünümünü sergiler:

 Kelimelerde üç sayı vardır: tekil, ikil, çoğul

tekil  ikilçoğulanlamıUnangax̂UnangaxUnanganAleutqax̂qaxqanbalıksax̂saxsankuşisux̂isuxisuĝinkadıntix̂lax̂tix̂laxtix̂lankartaliqyax̂iqyaxiqyankayak
 ilgaaĝux̂ilgaaĝuxilgaaĝunahtapot

 Kelimeler yalın halde çoğu zaman nominatif (ya da ABS) eki alırlar : daha çok -x̂ (tekil) -x (ikil) -n (Doğu şivesinde çoğul) -s (Batı şivesinde çoğul)
 Kelimeler (ya da cümleler) 4 bölümden oluşur: kök (stem), yapım eki (postbase), çekim eki (ending), bağlaç (enclitic)
 Tamlama (isim ya da sıfat) bulunmaz
 Türkçede iyelik tamlaması (genitive + possessive) ile ifade edilen (örn: adamın evi) yapılar, Aleutçada iyelik tamlaması olmadığı için ona yakın başka bir yapıyla kurulur: relative + absolutive:

Unangam Tunuu : Aleut(un) dili
tayaĝum adaa : adamın babası
tayaĝum ulaa : adamın evi
tayaĝus hlangis : adamın oğulları

Fiiller de sayı ile uyumludur:

qax̂ akux̂ : balıkdır
qax akux : iki balıkdır
qan akun : balıkdırlar (en az üç balıkdır)

 Dipnotlar 

 Dış bağlantılar 
 www.alaskool.org  (Aleut Kabile ve Şivelerinin Haritası)
 Alice Taff and all. (2001), Phonetic structures of Aleut, Journal of Phonetics (2001) 29, 231-271

Kategori:Aleutlar
Kategori:Eskimo-Aleut dilleri
Kategori:Alaska yerli dilleri
Kategori:Rusya'daki diller