Kıbrıs'taki medreseler listesi

Kıbrıs'ta Osmanlı İmparatorluğu döneminde yapılmış on beş medrese bulunmaktaydı. Vakfıye defterlerine göre ise kayıtlı on bir tane medrese vardı.Atalay, Talip. "Geçmişten Günümüze Kıbrıs" (Türkçe) Bu medreseler, lise düzeyinde eğitim vermekteydi. Adadaki ilk medrese, 1573'te, Lefkoşa'da inşa edilen Büyük Medrese'dir. Yine Lefkoşa'da bulunan Küçük Medrese ise, ondan beş yıl sonra inşa edilmiştir. On iki medresenin sadece sekizi İngiliz dönemine kadar eğitimine devam edebilmiştir.

On beş medreseden dokuzu, sadece Türkiye tarafından tanınmakta olan Kuzey Kıbrıs'ta, beşi ise adanın güney kesiminde bulunmaktadır. Birinin ise nerede bulunduğuna dair bilgiye ulaşılamamıştır. En fazla medrese olan yerleşim yeri yedi medreseyle Lefkoşa iken, onu iki medrese ile Baf izlemektedir. Gazimağusa, Larnaka, Limasol, Peristerona ve Lefke'de de birer medrese bulunmaktadır.

Adada, Osmanlılar döneminde medrese eğitimi çok üst düzeydeydi. A. Süha adlı araştırmacıya göre; bu dönemde Kıbrıs'taki medreseler, Anadolu'nun güney kesiminden öğrenci çekmekteydiler. Öğrenci gönderen şehirlerin başında Mersin, Anamur, Antalya ve Adana gelmekteydi. 16. yüzyıldan sonra bu eğitim türü Osmanlı gerenelinde olduğu gibi adada da zayıflamaya başlamıştır. Önceleri, bir kanunla kapatılmaları yasaklanmıştır. Daha sonra, Osmanlı döneminin sonlarında ve İngiliz hakimiyetinde bu eğitim daha da zayıflamış ve 1939-40 eğitim-öğretim sezonunda sona ermiştir. Eğitim vermekte olan son medrese olan Büyük Medrese, 1936 yılında yıkılmıştır; fakat eğitim bir süre daha devam etmiştir. 1931 yılında söz konusu medresenin yıkılıp tekrar yapılacağı haberleri üzerine, bazı ada sakinleri medreselere karşı çıkmıştır. Günümüzde ise medreselerin çoğu harap durumdadır.

 Medreseler 
Bazı medreselerin yapılış tarihlerine ilişkin farklı kaynaklar farklı tarihler vermektedir. Böyle olan yapılış tarihleri, "/" işaretiyle belirtilmiştir.

 Medrese Diğer adları İnşa tarihi Yer Bağışçı Notlar Büyük Medrese  1573 Lefkoşa İsmail Ağa  Küçük Medrese  1578 Lefkoşa Bilinmiyor Pirpaşa Medresesi Piri Mehmet Paşa Medresesi 1580-1584 Lefke Pirpaşa/Mehmet PaşaBazı kaynaklara göre medrese Kıbrıs beylerbeyi Pirpaşa tarafından yapılmıştır. Bazı kaynaklara göre Pirpaşa, medreseyi yaptıran Baf sancaktarı Mehmet Paşa'nın dedesidir. Küçük Ayasofya Medresesi  1640 Lefkoşa Saadettinzde Müftü Ahmed Efendi  Baf Medresesi 1688 Baf Mahmut Bey Ebu Bekir Saray Önü Medresesi Sarayönü Medresesi 1748 Lefkoşa Bekir Paşa Arap Ahmet Medresesi Arap Ahmet Paşa MedresesiHamidiye MedresesiArab Ahmed Medresesi 1764/1782 Lefkoşa Şeraibzade Osman Efendi Sezaizade Medresesi  1791 Lefkoşa Hacı Osman  İskele Medresesi 1816/1826 Larnaka Hacı İbrahim Ağa Ahmed Reşit Medresesi  1820  Bilinmiyor  Kutup Osman Medresesi Mağusa Medresesi 1826 Gazimağusa Seyit Mehmet Ağa Laleli Medrese 1827 Lefkoşa Muhassıl (Kıbrıs Valisi) Ali Ruhi Efendi Limasol Medresesi Köprülü Medresesi 1825/1829 Limasol Köprülü Hacı İbrahim Ağa Baf Medresesi Hoca İbrahim Medresesi 1850 Baf Hoca İbrahim Sıdık Peristerona Medresesi 1837/1875 Peristerona Bilinmiyor  

 Günümüzdeki durumları 
Günümüzde bazı medreseler harap durumdadır. Lefkoşa'daki Büyük Medrese, 1936 yılındaki yıkılışı ve birkaç yıl sonraki tamamen terkinin ardından harap durumdadır ve sadece kalıntıları kalmıştır. Bunun dışında çeşmesi ayaktadır. Küçük Medrese'nin de sadece kalıntıları ve çeşmesi günümüze ulaşabilmiştir.

Peristerona Medresesi de harap haldedir. Pirpaşa Medresesi'nin günümüze sadece kalıntıları ulaşabilmiştir. Yapıldıktan hemen sonra, 1584'te harap olan medrese, 1825'te tamir edilse de zamanla tekrar harap olmuştur.

 Ekonomi ve mülkiyet 
küçükresim|upright=1.14|sağ|Ali Ruhi Efendi Çeşmesi'nden bir görüntü
Tüm medreseler Vakıflar İdaresi'ne (Evkaf) bağlıydı. Medreselerin yapımı ve öğrencilerin okutulması için gerekli olan para ise bağışçılar tarafından karşılanmaktaydı.

1927-1938 yılları arasında tutulan kayıtlarda, Hamidiye (Arap Ahmet) Medresesi, Büyük Medrese ve Küçük Medrese'nin vakıflarının bulunduğu görülmüştür. Cami himayesinde olanlar ve faal olmayanların kaydı tutulmamıştır. Bu dönemde, vakıfların gömlek, belge ve varak adedi aşağıdaki gibidir. Burada gömlek sözcüğü "dosya kartonu" gibi bir anlamda, varak sözcüğü ise "yazılı kâğıt, varaka" anlamında kullanılmıştır.

 Medrese Gömlek sayısı Belge Sayısı Varak sayısı Büyük Medrese 28 38 38 Küçük Medrese 7 9 9 Hamidiye (Arap Ahmet) Medresesi 13 19 19

 Medrese çeşmeleri 
Büyük Medrese ve Küçük Medrese'de yapılmış çeşmeler bulunmaktadır. İki medreseden de geriye kalan tek harap olmamış yapı çeşmeleridir. Çeşmeler medreselerin su ihtiyacını karşılamak için yapılmaktaydı. Küçük Medrese'nin çeşmesinin adı "Ali Ruhi Efendi Çeşmesi"dir. Bu çeşme, bir zamanlar medresenin içinde olup, şu an medresenin yıkılmasıyla açıkta kalmış bir haldedir. Büyük Medrese Çeşmesi ise, 1828 tarihinde eklenmiş olup, medrese avlusundaydı. Günümüzde çimentoyla bilinçsizce onarıldığı için özgünlüğünü kaybetmiştir.

 Medreseler ve camiler 
Adada medreseler ilk önce camilerden bağımsız olarak inşa ediliyordu. Daha sonra camilerin himayesinde medreseler artmaya başladı. Günümüzde, camiler ile aynı adı taşıyan medreseler bulunmaktadır. Peristerona Camii ile Peristerona Medresesi, Pir Paşa Camii ile Pirpaşa Medresesi bunlardan birkaçını oluşturmaktadır.

 Kaynakça 

 Notlar 

 Konuyla ilgili yayınlar 




#
Medrese
Medrese