Naukan Yupikleri

Naukan Yupikleri (kendilerince Нывуӄаӷмит Nıvuḳaġmit), Rusya'ya bağlı Çukotka Özerk Okrugunda Naukan (Посёлок Наукан) ile Dejnyov (Посёлок Дежнёв) adlı iki köyde yaşayan ve soyu tükenmek üzere olan Yupik kolundan bir Eskimo halkıdır.

 Eskimo halkları içindeki yeri 
 Eskimo - Aleut halkları
 Aleutlar
 Eskimolar
 Yupik halkları
Sirenik Yupikleri
Öz Yupik halkları
Sibirya Yupikleri
Naukan Yupikleri
Alaska Yupikleri (Yupikler & Çupikler)
Supikler
 İnuit halkları
 İnyupikler
 Batı Kanada İnuitleri
 Doğu Kanada İnuitleri
 Grönland İnuitleri

 Tarih 
küçükresim|upright=1.36|Çukotski ilçesinde kapatılıp ahalisi tehcir edilen köyler ve kökenleri

Naukan Yupiklerinin bilinen tek yerleşimi koordinatları 66° 1′ 38″ N, 169° 42′ 8″ W olan Naukan (Rusça Наукан) köyüdür (Rusça посёлок) ve köyün adı Naukan Yupikçesinde нывукак ('çimenlik' ; Rusça дернистое) kelimesinden gelir. Naukan köyü 1958 yılında taşınana kadar Avrasya'nın en doğudaki yerleşimi idi. Naukan köyü yaklaşık olarak 14. yüzyılda kurulmuştur. 1958 yılında tahliyesinden önce yaklaşık 400 kişinin yaşadığı bir yerdi. ABD ile Sovyetler arasında olası bir savaş tehlikesine karşı stratejik konumda olduğu için 1954 yılında perde arkasında cereyan eden gelişmelere göre köyün taşınması kararlaştırılmış. Resmi olarak  20 Kasım 1958 tarihinde Çukçi rayonu Sovyeti tarafından köyün tahliyesine ve Naukan Yupiklerinin tehcirine karar verildi. Tehcir edilen Naukan aileleri, Çukotka Özerk Okrugunun değişik yörelerine, Uelen (Уэлен), Lavrentiya (Лаврентия), Lorino (Лорино) köy ve kasabalarına yerleştirildiler. Bugün, Novoye Çaplino (Новое Чаплино), Sireniki (Сиреники) ve Uelkal (Уэлькаль) yerleşimlerinde de Naukan Yupiği bulunmaktadır. Bu tahliye ve tehcir, Naukan Yupiklerinin kültürlerinin yok olması sürecini hızlandırmıştır.Rusça Vikipedinin Наукан  maddesi

 Dil ve eğitim 

Konuşanları 2005 rakamlarına göre 50Steven A. Jacobson (2005), History of the Naukan Yupik Eskimo dictionary with implications for a future Siberian Yupik dictionary , Études/Inuit/Studies 29 (1–2):149-161 kişiyi geçmez.

 Sosyal yaşam  
küçükresim|upright=1.18|Ren geyiği kızağı, Arhangelsk, 1890-1900; Resimdekiler Yupik olmasa da, Çukçilerden öğrendikleri bu kızaklardan (Qamawk) Yupikler de kullanır
 Aile 

 Köy odası 
Eskimo köy odası (Naukan Yupikçesi Qaygi) : Sibirya'daki Eskimolar arasında yalnızca Naukan yupiklerinde görülür. Alaska'daki İnyupikler ile Yupiklerde de yaygın olan geleneksel yapı ve yapılanmadır. Yalnızca erkeklerce kullanılan, genelde yarı yarıya toprağa gömülü tek odalı geniş ve büyük evdir.

 Şenlik ve Törenler 

 Avcılık ve Toplayıcılık 
küçükresim|upright=1.18|Mors (Somateria mollissima) ; Ayveq
küçükresim|upright=1.18|Erkek ve dişi Somateria mollissima, Amaghullek, Tegmiapik ; erkek: Qengallek
Bütün Eskimo halkları gibi Naukan Yupikleri de avcı ve toplayıcıdır. Bu avcı ve toplayıcılığın izleri ay adlarında bariz biçimde görülür: Ocak ayı için Nayyughaghhsiq ('fokların beyaz görünümlü oldukları ay'), Haziran ayı için Kigyughvik (' Rumex cinsinden kuzukulağı toplama ayı') gibi. Deniz memelileri içinde mors (Ayveq), fok (Neghhsaq), kutup ayısı (Nanuq) avladıkları hayvanlar arasındadır. Çukçilerden öğrendikleri evcil ren geyiği (Quyngiq tekil Quyngit çoğul) ile yabani ren geyiği (Tuntu), hem av hem de kızak (Qamawk) hayvanı olarak kullanılır. Kutup tilkisi (Ulagaq) de kara avları arasında idealdir.

 Din 
 Şamanizm 

Tunghaq kötü ruh, şeytan

 Hıristiyanlık 

 Giyim Kuşam 
 Giyecek 
Parka (Atekuk), pantolon (Qulliik), başlık (Nasaghaq, Nasaq) ve ayakkabı olarak bot tipli (kamgek ikil kamget çoğul) ile uzun çizme (Ivghusiq) deniz ve kara memelileri ile kuş derilerinden yapılır. Qitaq ya da Sillaghaq adı verilen yağmurluklar kadınlarca kullanılır. El giyecekleri arasında eldiven (Ayggaq) ile kolçak (Ayepghhaataq) vardır.

 Takı ve beden süslemesi 

 Mutfak 
Genelde avcılıkla beslenen bir uygarlikdir. Tarımın olmadığı bir yerdir. Tavşan keklik ceylan etleri yemektedirler.

 Dipnotlar 

 Kaynakça 
М. Членов, Уэленский язык – проблема идентификации (Yupikçe terimler için ana kaynak)

 Dış bağlantılar 
www.kunstkamera.ru Поселок Наукан (Naukan köyü ve yerlileri üzerine İnternet'teki en geniş fotoğraf albümü)

Kategori:Yupikler
Kategori:Rusya'daki etnik gruplar