Direktör Âli Bey

Direktör Âli Bey ve ya Mehmet Âli Bey (1846 - 3 Şubat 1899), Tanzimat dönemi tiyatro yazarı. Ayyar Hamza ve Kokona Yatıyor oyunlarıyla tanındı. Aynı zamanda Batılı anlamda ilk günlükler arasında yer alan Seyahat Jurnali'nin yazarıdır.

 Hayatı 
1846'te İstanbul'da doğdu. Kapu Kethüdalarından Gürcü asıllı Yusuf Cemil Efendi'nin oğludur.Murat Kasap, Osmanlı Gürcüleri, İstanbul 2010, s.299-300 Babasının 1863 Eylül'ünde  Şam, Halep ve Urfa Sancağı Kapu Kethüdalıği 'na atandığı belgelerden anlaşılmaktadır. Kethüdalığın Tanzimat yıllarındaki görevi, illerle hükûmet merkezi arasındaki haberleşmeyi sağlamaktır.
Âli Bey, küçük yaşta Fransızca öğrendi. Müfettiş, mutasarrıf, vali olarak da Irak, Varna, Elazığ, Trabzon bölgelerini dolaştı, Direktör Âli Bey lâkabı ile anılmasına neden olan Düyûnu Umumiye Direktörlüğünde bulundu.
Teodor Kasap'ın yayımladığı  Diyojen  mizah gazetesine yazdığı mizahi yazılarla, tiyatro çalışmaları ile tanındı.
3 Şubat 1899'da İstanbul'da öldü. Mezarı Anadolu Hisarı'nda Göksu mezarlığında, babasının ya­nındadır. Şiirleri de vardır.
Âli Bey; Tanzimat Tiyatrosu'nda, halk kaynaklarımızdan yararlanan ilk oyun yazarlarımız arasındadır. Gedikpaşa Tiyatrosu 'na çeviri ve uyarlama oyunlar hazırlamış, Namık Kemal'le birlikte Diyojen'''e yazılar yazmış, birçok eserin sahneye konulmasına büyük emeği geçmiştir.

 Eserleri 

 Oyun Kokona Yatıyor (Bir perdelik komedi, 1870)Ayyar Hamza (Moliere'den adapte, 1871)Misafir-i İstiskal (İki perdelik komedi,1872)Geveze Berber (İki perdelik komedi, 1873)Çıngırak (İki perdelik komedi, yazma metin, 1876; yeni harflere aktarım ve yayımlanma, Metin And, 1970) Letafet (Üç perde opera komik, 1897)Tosun Ağa (Molière'in George Dandin adlı tiyatro eserinden uyarlama komedidir, eser basılmamıştır.) Yusuf Aleyhisselam (Yusuf Suresi'nden Kurgulama Dram, Baskısı Yok, Yusuf Aleyhisselam Oyununun Oynatılması, BOA, Y..PRK.BŞK.: 00025. 00108. 001, Hicri 13 Nisan 1309 /25 Nisan 1893) Çeviri Gavo Minar ve Şürekası (Edmond Gondinet'in Gavaut, Minard & Cie adlı oyunundan çeviri üç perdelik komedi, 1891) Evlenmek İster Bir Adam (Charles-Paul De Kock'un Un Homme ὰ Marier (1843) adlı romanından çeviri, 1873)

 Mizah Lehçetü'l-Hakayık (İlk Türkçe özdeyiş örneklerini içeren mizahî sözlük, 1897)

 Gezi/günlük Seyahat Jurnali (Gezi notları, 1897)Küçük Bir Seyahat (Yazma Eser, İBB Atatürk Kitaplığı, Muallim Cevdet Yazmaları, MC Yz K 0041, 59 s.)

 Hikaye 

 Seyyareler'' (Mitolojik üst kurmaca Hikâye)

Kaynakça
Özel

Genel


 Dış bağlantılar 

 Edebi yol

Kategori:1844 doğumlular
Kategori:1899'da ölenler
Kategori:19. yüzyıl Türk yazarları
Kategori:Anadolu Hisarı Mezarlığı'na defnedilenler
Kategori:Resim aranan yazarlar
Kategori:İstanbul ili doğumlu yazarlar
Kategori:İstanbul ilinde ölenler
Kategori:19. yüzyıl Osmanlı yazarları
Kategori:Osmanlı Gürcüleri
Kategori:Bilgi kutusu bulunmayan kişiler