Sirenik Yupikçesi

Sirenik Yupikçesi (< İngilizce Sirenik Yupik language) ya da Sirenik Eskimocası (kendilerince Uqeghllistun), Rusya'ya bağlı Çukçi Özerk Okrugunda bulunan Çukçi Yarımadasının güney kıyılarında Sirenik (Сиӷы́ных) başta olmak üzere birkaç köyde Sirenik Yupikleri (Сиӷы́ныгмы̄́ӷий) tarafından geçmişte konuşulan ve Valentina Vıye (Валентина Выйе) adlı son konuşanının 1997 yılında ölmesiyle de yok olan Yupik dilleri kolundan bir Eskimo dili. Diğer Yupik dillerinden oldukça farklı olduğu için kimilerine göre Eskimo dillerinin Yupik ve İnuit dışında üçüncü koludur.

 Eskimo dilleri içindeki yeri 
Diğer Yupik dillerinden belirgin biçimde farklıdır. Bu farklılıklara dayanarak Menovşçikov (Меновщиков)Г. А. Меновщиков (1997), Сиреникских эскимосов язык , Языки мира. Палеоазиатские языки. - М., 1997. - С. 81-84 (= Генетически С.э.я. относится к эскимосско-алеутской семье; по всей вероятности, он представляет собой последний сохранившийся осколок третьей ветви эскимосских языков, наряду с юпикской и инуитской. Он характеризуется значительным сходством синтаксиса и отчасти морфологической структуры с языками юпикской группы; вместе с тем, лексика и в какой-то степени фонетика включает значительное число отличающихся элементов.)) gibi kimi uzmanlar Sirenik Yupikçesini Yupik dilleri dışında tutarak Sirenik Eskimocası adı altında Eskimo dillerinin üçüncü ana kolu olarak sınıflandırır.

 Eskimo - Aleut dilleri
 Aleut dilleri
 Eskimo dilleri
Sirenik Eskimocası
 Yupik dilleri
Sirenik Yupikçesi
Öz Yupik dilleri 
Sibirya Yupikçesi
Naukan Yupikçesi
Alaska Yupikçesi  (Yupikçe & Çupikçe)
Supikçe
 İnuit dilleri
 İnyupikçe
 Batı Kanada İnuitçesi
 Doğu Kanada İnuitçesi
 Grönland İnuitçesi

 Tarih 
20 yüzyıl başlarında Sirenik Yupikleri Çukçi Yarımadasının Provideniya (Провидения) ile Preobrajeniya (Преображения) koyları arasında bulunan Sirenik ya da Sığınık (Сиӷы́ныӽ), İmtuk (Имтух), Kınlığak (Кынлыӷаӽ), Asun (Асун) ve Nunalık (Нуналых) noktalarında yaşıyordu.

1895 yılında Sireniki (Sirinek) köyünde 79, İmtuk köyünde de 43 konuşanı vardı.<ref>Nikolai Vakhtin, Endangered Languages in Northern Siberia: Siberian Yupik and other Languages of Chukotka </font>)</ref> 20 yüzyıl başlarında Sirenik Yupikçesini konuşanlar 1954 yılında 130 kişi iken 1980 li yılların  başlarında  yalnızca 30 kişi tarafından konuşuluyordu. 1988 yılında bu sayı 4 e inmiş, 1997 yılında da son kişi ölünce de yok olmuştur. Anadillerini unutan Sirenik Yupikleri bugün Sibirya Yupikçesinin Ungazik şivesiyle konuşmaktadır.

Dil hakkında ilk bilgiler 19. yüzyılda kaydedilmiştir. Monografik ilk çalışma ise 1964 yılında yapılmıştır.

 Bazı gramer özellikleri 
Sirenik Yupikçesi, Eskimo - Aleut dillerinin tipik görünümünü kısmen sergiler:

 Kelimelerde iki sayı vardır: tekil, çoğul (Grönland İnuitçesi hariç diğer Eskimo - Aleut dillerinde ise üç sayı vardır : tekil, ikil, çoğul). Grönland İnuitçesinde sonradan yok olan ikil sayının Sirenik Yupikçesinde de sonradan mı yok olduğu yoksa eskiden beri mi böyle olduğu, belli değildir.

tekil çoğulanlamıйух йугый insanнахсах нахсагыйkadınйаӄыӽ йаӄыӷый elипӽыта ипӽытай zıpkın

 Çoğul eki diğer Eskimo dillerinde -t iken, Sirenik Yupikçesinde farklıdır: -ıy (-ый)

 Alfabe 
 АБВГӶЗИЙ(Йъ)КӃЛ(Лъ)МН(Нъ)ӇПСТУ(Ф)ХӼ(Ц)ЧШЫʔ абвгӷзий(йъ)кӄл(лъ)мн(нъ)ӈпсту(ф)хӽ(ц)чшыʔ 

 Ses bilgisi 
Ünlüler : а, и, у, ы
Ünsüzler : б, (ф), в, г, ӷ, й, (йъ), к, ӄ, л, лъ, м, н, (нъ), ӈ, п, з, с, ш, т, х, ӽ, ч, (ц), ʔ

 Örnekler 
Сиӷы́ныгмы̄́ӷа sg Сиӷы́ныгмы̄́ӷий pl Sirenik Yupikleri
апа dede
паных kız evlat 
нахцых kadın
нахцыграӽ genç kız
айвыӽ mors
иглыӽ boğaz
ситых tırnak
кымыгныӽ akciğer
кутыӽ köprücük kemiği
аӄыӽ kök
увыныӽ beden
ӄулъва gözyaşı 
куцых ırmak
мыӽ su
мыӽтаӷисиӷаӽ su taşımak üzere her iki uzuna kova asılan omuz sırığı 
кисыӽ taş
кугымлъа dalga
амтуӷын çok 
мараму buraya
ӄайыӽ sarmak

 Dipnotlar 

 Kaynakça 
Г. А. Меновщиков (1997), Сиреникских эскимосов язык , Языки мира. Палеоазиатские языки. - М., 1997. - С. 81-84
A. Nutawyi &  N. Rodionova, (2008), List of the Sireniki Yupik Sea Ice Terms. Unpublished manuscript prepared for the SIKU project (in Yupik, with Russian parallels)

Kategori:Eskimo-Aleut dilleri
Kategori:Yupik dilleri
Kategori:Rusya'daki diller
Kategori:Asya kökenli ölü diller