Via Egnatia

küçükresim|Kavala (Neapolis) yakınlarındaki antik Egnatia Yolu
küçükresim|Radozda yakınlarındaki Egnatia Yolu kalıntıları
küçükresim|Resne, Makedonya kenarındaki Egnatia Yolu, şimdilerde A-3 otoyolunun bir parçasıdır

Via Egnatia, (, ) MÖ 2. yüzyılda Roma Cumhuriyeti devrinde inşa edilen bir yoldur. Antik Roma'nın İlirya, Makedonya ve Trakya eyaletlerinden geçerdi. Yolun geçtiği bu eyaletler, günümüzde Arnavutluk, Makedonya, Yunanistan ve Türkiye sınırlarına dağılmış durumdadır.

Adriyatik kıyısındaki Dyrrahium'dan (bugünkü Dıraç) başlayan, Genusus nehri (İşkomi Nehri) boyunca zorlu bir rotayı izleyen yol Jablanica dağlarını aşarak Ohri Gölü civarındaki yaylalara ulaşır. Ardından güneye döner, birçok dağ geçidini izleyerek Selanik'te Ege Denizi'nin kuzey kıyısına varır. Buradan Trakya boyunca Bizantion'a (sonradan Konstantinopolis, şimdi İstanbul) ulaşır.Richard J. A. Talbert, Barrington atlas of the Greek and Roman world: Map-by-map Directory, p. 749. Princeton University Press, 2000.  Yaklaşık 1,120 kilometrelik (696 mil / 746 Roma mili) mesafeyi kaplar. Diğer önemli Roma yolları gibi yaklaşık altı metre (19.6 ft) genişliğindedir, geniş çok kenarlı taşlar veya katı kum katmanıyla kaplanmıştır.Elena Koytcheva, "Logistical problems for the movement of the early crusaders through the Balkans: transport and road systems", p. 54 in Proceedings of the 21st International Congress of Byzantine Studies, ed. Elizabeth Jeffreys. Ashgate Publishing, Ltd, 2006. 

 Yapımı 
Yolun yapımını konu alan ana yazılı kaynaklar Strabon'un Coğrafya'sı ve Hebrus (Meriç) nehrinde Trakya ve Makedonya sınırını ve yolun 860 kilometrelik kısmını belirten birtakım mil taşlarıdır. Mil taşlarındaki iki dilli yazıtlar, Makedonya prokonsülü Gnaeus Egnatius'un yapımını düzenlediğini kaydeder ancak tam tarih belirsizdir ve büyük olasılıkla adını inşacısından almıştır.G. H. R. Horsley, New Documents Illustrating Early Christianity, p. 81. Wm. B. Eerdmans Publishing, 1982.  Polibios ve Cicero'nun açıkladığı gibi önceleri İlirya'dan Bizantion'a giden eski bir askeri yolun, Romalılar tarafından geliştirilmesi ve/veya üzerine inşa edilmesiyle yapılmış olabilir.Ben Witherington III, 1 and 2 Thesssalonians: A Socio-Rhetorical Commentary, fn. 11 p. 3. Wm. B. Eerdmans Publishing, 2006. .

Egnatya Yolu, Adriyatik Denizi'nden İstanbul Boğazı'na uzanan Roma kolonilerini birbirine bağlamak amacıyla inşa edilmiştir. Egnatya ve Appian yollarının sonu, Adriyatik Denizi'nin doğu ve batı kıyılarında neredeyse birbirlerine karşıt bir konumdadır. Yol, güney Balkanlar kolonilerine doğrudan Roma'ya erişim sağlıyordu. Ayrıca, İlirya'yı daha kuzey bir rotadan geçen yolun Augustus tarafından açılışına dek bu yol doğu Akdeniz'deki imparatorluğunun Roma ile ana bağlantısıydı. Birçok kez tamir görmüş ve uzatılmıştır ancak Roma'nın iç savaşları nedeniyle uzun dönemler boyunca bakımsız kalmıştır.

Yol, ikinci misyonerlik yolculuğu sırasında Filippi'den Selanik'e giderken Pavlus tarafından kullanılmıştır (Elçilerin İşleri 16-17). Ayrıca Roma tarihinde birçok kilit anlarda önemli bir rol oynamıştır: Büyük Roma iç savaşı sırasında Jül Sezar'ın ve Pompey'in askerleri Egnatya Yolu boyunca ilerlemiştir; Kurtarıcıların iç savaşında Marcus Antonius ve Octavian, Cassius ve Brutus'ü Filippi Muharebesindeki vahim karşılaşmalarına dek Egnatya Yolu boyunca takip etmiştir. Günümüze ulaşan mil taşları, imparator Trajan'ın Part İmparatorluğu'na karşı 113'teki seferi öncesi yolun kapsamlı biçimde bakıma aldığını kaydeder. Yine de, MS 5. yüzyıldan sonra bölgedeki şiddetli istikrarsızlığın sonucu olarak yolun büyük bölümü kullanım dışı kalmıştır. Bir 5. yüzyıl tarihçisi Egnatya Yolu'nun batı bölümlerinin yolcuların zorlukla geçebileceği kadar kötü bir durumda olduğunu belirtmiştir.

 Roma sonrası kullanımı 
Sonraki yıllarda yol, Bizans İmparatorluğu'nun ana yolu olarak yeniden canlandırılmıştır. Prokopius'un aktardığına göre yol Bizans imparatoru I. Justinianus tarafından 6. yüzyılda onarılmıştır, buna rağmen harap durumdaki yol fiilen ıslak havalarda kullanım dışı kalmaktaydı. Batı Avrupa ile gerçekleştirilen karayolu ticaretinin neredeyse tümü Egnatya Yolu'nu takip etmekteydi. Haçlı Seferleri sırasında kara yoluyla doğuya yapılan yolculuklar Anadolu'ya geçmeden önce İstanbul'a değin bu yolu takip etmiştir. Dördüncü Haçlı Seferinin sonunda yolun denetimi, Bizans ardılları olan İznik İmparatorluğu ve Epir Despotluğu için olduğu gibi Latin İmparatorluğu için de hayati önem taşımaktaydı.

Osmanlı Türklerinin ilk Avrupa fetihleri sırasındaki Sol Kol'u da Egnatya Yolu'nu takip etmekteydi.Kılıç, Ayşegül; Bir Osmanlı Akın Beyi Gazi Evrenos Bey İthaki Yay. İstanbul 2014,  p. 16. (in Turkish)

Günümüzün çağdaş otoyolu olan Egnatia Odos, Meriç nehri kenarındaki Türk sınırı ve Selanik arasında Egnatya Yolu'na paralel bir yol izler. Antik öncülüne imada bulunma amacıyla adı Yunancada "Egnatya Yolu" demektir.See the website of Egnatia Odos S.A. , the company responsible for building the road.

 Yol üzerindeki ana şehirler 
Batıdan doğuya doğru sıralanmıştır.
 Antik adı  Günümüzdeki adı  Ülke Dyrrachium  Dıraç   Claudiana  Peklin (Peqin)   Apollonia  Pojani köyü yakınları (Fier'in 7 km kuzeyi)   Masio Scampa  Elbasan (İlbasan)   Lychnidos  Ohri   Resen  Resne   Heraclea Lyncestis  Manastır   Florina  Florina   Edessa  Vodina  Pella  Alakilise   Thessalonica  Selanik   Pydna  Muhtemelen Kitros, günümüzdeki Pidna'nın 6 km güneybatısı    Amphipolis  Amfipolis   Filippi  Kavala'nın 14 km kuzeybatısı   Neapolis  Kavala   Traianoupolis  Traianoupoli   Kypsela  İpsala   Aenus  Enez   Aproi  Kermeyan   Hadrianapolis  Edirne (ana Egnatya Yolu üzerinde değil)   Perinthus, sonradan Heraclea  Marmaraereğlisi   Caenophrurium  Silivri'deki Sinekli   Selymbria  Silivri   Melantias  Küçükçekmece'deki Yarımburgaz mahallesi yakınları   Rhegion  Küçükçekmece, İstanbul'un 15 kilometre batısı   Hebdomon  Bakırköy   Bizantion, sonradan Konstantinopolis  İstanbul  

 Kaynakça 

Kategori:Antik Roma yolları
Kategori:Balkanlar tarihi
Kategori:Bizans İmparatorluğu
Kategori:Romalı Arnavutluk
Kategori:Roma Makedonyası
Kategori:Romalı Trakya
Kategori:Epir tarihi
Kategori:Tarihî ticaret yolları
Kategori:Kuzey Makedonya'daki Romalı arkeolojik sitler
Kategori:Arnavutluk'taki Romalı arkeolojik sitler
Kategori:Yunanistan'daki Romalı arkeolojik sitler
Kategori:Türkiye'deki Romalı arkeolojik sitler
Kategori:MÖ 2. yüzyılda Avrupa'da kurulan oluşumlar