Büyük sayıların adları

Bu madde büyük sayıların adlarının kullanımı ve türetimini, kısaltmalarıyla birlikte listeler.

Aşağıdaki tablo, birçok İngilizce sözlükte bulunan büyük sayıların adlarını listeler ve onların "gerçel kelime" olmaları ile ilgili özel istek içerir. "Geleneksel Britanya" değerleri Amerikan İngilizcesinde kullanılmamış gösteriliyor ve Britanya İngilizcesinden kalkmışlardır. Fakat diğer çeşitli diller, İngilizce konuşulmayan yerlerde çoğunluktadır. Bunlar Kıta Avrupası ve Latin Amerika'daki İspanyolca konuşan ülkelerdir. Uzun ve kısa ölçeklere bakınız. Ayrıca, Kısa ölçekteki bilyar, trilyar gibi kısımlar çoğu zaman kullanılmaz.

 "Standart Sözlük Sayıları" 
 Ad Kısa ölçek(ABD, Modern Britanya ve Türkiye) Uzun ölçek(Kıtasal Avrupa, Eski Britanya ve Hindistan) Yetkiler AHD4!Amerikan Miras Sözlüğü, 4. baskı, ISBN 0-395-82517-2.   COD!Cambridge Dictionaries Online , Cambridge, UK: Cambridge Üniversitesi Baskısı. OED2!Oxford İngilizce Sözlüğü, 2. baskı, Oxford, UK: Oxford Üniversitesi Baskısı. ISBN 0-19-861186-2 (and addendums since publication in 1989.) OEDnew!Oxford İngilizce Sözlüğü, Yeni Baskı, Oxford, UK: Oxford Üniversitesi Baskısı.   (onay gerekli), Nisan 2007'de kontrol edildi RHD2!The Random House Dictionary, 2. Tam Baskı, 1987, Random House. SOED3!Shorter Oxford English Dictionary, 3rd edition, 1993, Oxford: Clarendon Press. W3!Webster's Third New International Dictionary, Unabridged, 1993, Merriam-Webster. UM Milyon 106  106                milyar     109                   MilyarTürkçede milyar olarak bilinir 109  1012               bilyar     1015                   Trilyon 1012  1018               trilyar     1021                        Katrilyon 1015  1024                katrilyar     1027                        Kentilyon 1018  1030                kentilyar     1033                        Sekstilyon 1021  1036                sekstilyar     1039                        Septilyon 1024  1042              septilyar     1045                        Oktilyon 1027  1048                oktilyar     1051                        Nonilyon 1030  1054                nonilyar     1057                        Desilyon 1033  1060                desilyar     1063                        Undesilyon 1036  1066                   andesilyar     1069                        Dodesilyon 1039  1072                   dodesilyar     1075                        Tredesilyon 1042  1078                   tredesilyar     1081                        Katordesilyon 1045  1084                   katordesilyar     1087                        Kendesilyon 1048  1090                   kendesilyar     1093                        Seksdesilyon 1051  1096                   seksdesilyar     1099                        Septendesilyon 1054  10102                   septendesilyar     10105                        Oktodesilyon 1057  10108                   oktodesilyar     10111                        Novemdesilyon 1060  10114                   novemdesilyar     10117                        Vigintilyon 1063  10120                vigintilyar     10123                        Dev Aralık Sentilyon 10303  10600                   sentilyar     10603                       
Googol Sentilyondan küçüktür.
 Ad Değer Yetkiler AHD4  COD  OED2  OEDnew  RHD2  SOED3  W3  UM googol 10100                 googolplex  10googol                

Milyonu bir kenara koyarsak, -ilyon ile biten bu listedeki kelimelerin hepsi -ilyonunp. 316, İngiliz Dilinin Tarihi (İngilizcesi The History of the English Language), Oliver Farrar Emerson, New York, London: Macmillan and Co., 1894. başına (bi-, tri-, vb.) gibi önekler eklenerek türetildi. Sentilyon, -"ilyon" ile biten en yüksel addır. Büyük sayıların adları ile ilgili tartışmalarda sıklıkla bir kelime olarak anılan trigintilyon, ne onlardan hiçbirine katılır ne de anvigintilyon, dovigintilyon, dokenkagintilyon, vb. kalıp adları genişletilerek kolayca oluşturulan herhangi bir ad değildir.

İçinde googol ve googolplex buluna tüm sözlükler genellikle Kasner ve Newman kitabından alındı ve Kasner'nin yeğeni tarafından oluşturuldu. Hiçbirinde googoldeplex, gibi googol ailesindeki adlardan başka ad bulunmaz. Oxford İngilizce Sözlük, googol ve googolplexin normal matematik kullanımı için olmadığını açıklar.

 Büyük Sayıların Adlarını Kullanma 
Milyon, bilyon ve trilyon gibi büyük sayı adlarından bazıları, çoğu kişinin bildiği gerçek referanslardır ve birçok alanda karşılaşılırlar. Zamanla büyük sayıların adları, aşırı enflasyonun sonucu olarak yaygın kullanılmaya başlandı. En büyük sayısal banknot 1 sekstilyon pengő (1021 veya 1 milyar bilpengő) olarak Macaristan'da 1946'da basıldı. 2009'da, Zimbabve 100 trilyon (1014) Zimbabve doları banknot olarak basıldığında sadece 30 ABD dolarına eşitti.

Eğer sayı miktardan daha çok niceliği ifade ederse, "saniyenin katrilyonda biri" değil de SI öneklerinden olan "femtosaniye" kullanılabilir. Diğer taraftan çok yüksek ve çok düşük bazı ön ekler yerine 10'un katları kullanılabilir. Bazı durumlarda, gökbilimdeki parsek ve ışık yılı veya parçacık fiziğindeki barn gibi özelleştirilmiş birimler kullanılır.

Bunun örneklerinden biri, Arşimet'in büyük sayıları adlandırmak için oluşturduğu bir sistem olan Kum Sayıcıdır. Burada, bir mayrad mayrad'a (108) olan büyük sayıları "birinci sayılar" olarak adlandırdı ve 108 olarak yazdı. Bu da "ikinci sayıların birimi" oldu. Sonra bu birimin çarpımları "ikinci sayılar" oldu ve 108·108=1016 olarak yazdı. Bu kez bu "üçüncü sayıların birimi" oldu ve çarpımlar "üçüncü sayılar" oldu ve böylece devam eder. 108-. sayıların mayrad mayrad kere birimi, örn,  şeklinde devam etti. Bu yapıyı 'e kadar olan sayılarda kalıp olarak kullandı. Sonra Arşimet bilinen evreni dolduracak kadar olan kum taneciklerin sayısını tahmin etti ve bunun "sekizinci sayıların bin mayradı"ndan (1063'den) büyük olamayacağını buldu.

 "Standart Sözlük Sayıları" Kökeni 
sağ|500px

BimilyonBimilyon ve trimilyontrimilyon kelimeleri ilk kez 1475'te Jehan Adam'ın elyazısında bulundu. Sonradan, Fransız matematikçi olan Nicolas Chuquet, kendi hayatı boyunca basılmayan, Triparty en la science des nombres adında bir kitap yazdı. Yine de kitabın büyük bir kısmı, hem hemşehrisi hem de meslektaşı olan Estienne de La Roche tarafından, 1520'de L'arismetique adında basıldı. Chuquet'in kitabı, büyük sayıları altı dijitlik gruplayarak gösterdiği şu şekilde bir paragraf içeriyor:

Ou qui veult le premier point peult signiffier million Le second point byllion Le tiers point tryllion Le quart quadrillion Le cinqe quyllion Le sixe sixlion Le sept.e septyllion Le huyte ottyllion Le neufe nonyllion et ainsi des ault's se plus oultre on vouloit precederGaliba Bu Çince Bir Yazı Gogool'dan aratın.gogle

Chuquet, adları milyon, bilyon, trilyon, katrilyon ve devam ederek düzenledi. Bu bir basitleştirmedir.

Milyon, Adam veya Chuquet tarafından bulunmadı. Milion, Eski İtalyan milionedenMilionden türetilen, Eski Fransız Milion kelimesidir ve milleyi (bini) kuvvetlendirir. Bir milyon, büyük bindir ve 1728'e eşittir.

Adam ve Chuquet kelimeleri kullanmalarından dolayı, bunların zaten var olan kelimeler üzerinde araştırma yaptıkları anlaşılabilir. Bariz bir ihtimal, bilyon ve trilyonatrilyona benzer kelimelerin zaten biliniyor ve kullanılıyordu. Fakat üst almada uzman olan Chuquet, büyük kuvvetler için adlar türeterek ad şemasını genişletti.

Chuquet'in adlar modern olanlara sadece benziyor, aynıları değilleridir.

Adam ve Chuquet, bir milyonun uzun ölçekli katlarını kullandı. Bu, 1012'ye denk gelen ve Adam'a göre bimilyondurbimilyondur (Chuquet'e göre byllion). 1018'e denk gelen ise Adam'a göre trimilliondurtrimilliondur(Chuquet'e göre trylliontryllion).

 Beyin Fırtınası 
Yukarıdaki sayıların değerlerini, kısa ölçekte bulmanın kolay bir yolu, sayıyı (bilyon yerine 2, katrilyon yerine 4, oktodesilyon yerine 18, vb.) öneklerini sayısal olarak belirtip 1 eklemek onu 3 ile çarpaktır. Örneğin, trilyondaki önek tri dir o da 3 demektir. 3'e 1 eklersek 4 olur. 4'ü 3 ile çarparsak 12 elde ederiz. Bu da bilimsel gösterimde kısa ölçekli trilyon olan 10'un kuvvetidir: bir trilyon = 1012. Diğer örnek; vigintilyonun öneki vigin20'dir. 1 eklersek 21 olur. 3 ile çarparsak 63 elde ederiz. Bu da bilimsel gösterimde kısa ölçekli vigintilyon olan 10'un kuvvetidir: bir vigintilyon = 1063

Uzun ölçeklerde, 6 önekindeki sayıları çarpma basit olarak yapılır. Örneğin bilyonun öneki olan bi 2 anlamına gelir. 2'yi 6 ile çarparsak 12 elde ederiz. Bu da bilimsel gösterimde uzun ölçekli bilyon olan 10'un kuvvetidir: bir bilyon = 1012. Orta değerler (bilyar, trilyar,trilyar vb.) de aynı şekilde çevrilir. Önekteki sayıya ½ eklenir sonra da 6 ile çarpılır. Örneğin, septilyarın öneki olan septin anlamı 7'dir. 7½ (yedi tam ikide bir veya yedi tam bir bölü iki diye okunur)'yi 6 ile çarparsak 45 elde edilir ve bir septilyar 1045'e eşit olur. Çiftli öneklere ekleyip üç ile çarpma aynı sonucu verir.

Bunlar uzun ve kısa ölçeklerdeki tablodan elde edildi.

 Googol Ailesi 
Googol ve googolplex adları Edward Kasner'in yeğeni, Milton Sirotta tarafından ortaya atıldı. Kasner ve Newman'ın 1940'taki kitabının
Matematik ve hayal gücü,Kasner, Edward and James Newman, Matematik ve hayal gücü (Mathematics and the Imagination) 1940, Simon ve Schuster, New York.
bölümünde şöyle yazıldı:

"Googol", bir çocuk (Dr. Kasner'in dokuz yaşındaki yeğeni) tarafından, 1'den sonra 100 tane sıfır bulunan, çok büyük olan sayı için bir ad düşündüğünde, ortaya atıldı. O, bu sayının sonsuz olmadığına çok emindi ve bu yüzden onun bir adı olmalıydı. Aynı anda "googol"u önerdiğinde, zaten büyük olan sayı için bir ad bulmuştu: "Googolplex". Bir googolplex, bir googol'dan çok daha büyüktür. Yine de sonluydu, adın mucidi olarak onu belirtmekte acele etti. İlk önerisi 1'den sonra yorulana kadar sıfır yazarak elde edilen googolplex idi. Bu, bir googolplex yazana kadar ne olabileceğinin bir açıklamasıdır. Bunun üzerine Kasner, "farklı insanlar farklı zamanlarda yorulurlar ve dayanıklılığı daha fazla diye de Carnera'nın Dr. Einstein'dan daha iyi bir matematikçi olması kabul edilemez" diyerek, bu sayılar için daha resmi bir tanım benimsemiştir. Googolplex, 10 üssü googoldur.

 Değer Ad Yetki 10100  Googol  Kasner ve Newman, sözlükler (yukarıya bakınız) 10googol =   Googolplex  Kasner ve Newman, sözlükler10googolplex = Googolplexian10googolplexian = Googolplexianth

Conway ve GuyThe Book of Numbers (Sayıların Kitabı), J. H. Conway ve R. K. Guy, New York: Springer-Verlag, 1996, pp. 15–16. ISBN 0-387-97993-X. 
10N için bir ad olarak N-plex kullanılmasını önerdi. Bu, 10googolplex için googolplexplex adını verir.

 Standart Sözlük Sayıları Genişlemeleri 

Bu tablo büyük sayıları adlandırma için birkaç sistemi açıklıyor ve bilinen vigintilyon ile nasıl genişletilebileceğini gösteriyor.

Geleneksel Britanya kullanımı bir milyonun her katına yeni ad verir (uzun ölçek): 1.000.000 = 1 milyon; 1000.0002 = 1 bilyon; 1.000.0003 = 1 trilyon ve böyle devam eder. Fransızca kullanımından elde edildi ve Chuquet tarafından bulunan sisteme benzer.

Geleneksel Amerikan kullanımı (ki yeterince acayiptir, o da Fransızca kullanımından daha sonra elde edil) ve Modern Britanya kullanımı, (kısa ölçekli) binin her bir kuvvetine yeni adlar verir. Burada bilyon, 1000 × 10002 = 109'dur. Bir trilyon ise 1000 × 10003 = 1012'dir ve böyle devam eder. Finansal dünyadaki aşırı kullanımından (ve ABD doları kullanımından) dolayı bu, resmi Birleşmiş Milletler belgeleri için kabul edildi.

Geleneksel Fransızca kullanımı değişti. 1948'da Fransa uzun ölçek kullanımından kısa ölçeğe geçti.

Milyar teriminin anlamı kesindir ve daima 109 anlamına gelir. Hemen hemen Amerikan kullanımında hiç rastlanmazken İngiliz kullanımı seyrektir. Çoğunlukla Avrupai kullanıma sahiptir.

106·n+3 sayıları için -ilyar ile biten adlara dikkat etmek gerekir. Milliard İngilizceden başka diğer dillerde yaygın olarak kullanılıyorsh. Fakat uzun terimlerin kullanımına kuşkuyla bakılıyor. Örneğin 2004'te Fransız dilindeki Google'da trilyon (trillion), katrilyon (quadrilliard) ve kentilyon (quintillion) ile ilgili aramalarında sırasıyla 6630, 312 ve 127 sonuç çıktarken trilyar (trilliard) and katrilyar (quadrilliard) sadece, sırasıyla 102 ve 7 sonuç verdi. Almanca "milliarde", Felemenkçe "miljard", Türkçe "milyar" ve Rusça "миллиард" finansal konulardaki standart kullanımlardır.

Büyük sayılar için ad üretirken, 103n+3 (kısa ölçek) veya 106n (uzun ölçek)'deki n sayısı temel alınır. Onlar ve yüzler basamağındaki birimin Latince kökleri -ilyon soneki ile birlikte birbirine bağlanır. Bu şekilde 103·999+3 = 103000 (kısa ölçek) veya 106·999 = 105994 (uzun ölçek)'e kadar olan sayılar adlandırılabilir. Latin öneklerinin kullanıldığı sistem, üstel sayılar için belirsizlik meydana getirir.

Büyük sayıların karşıtlarının adları buranın konusu değildir. Çünkü onlar -da bir şeklinde düzenli formdadırlar. Örn, katordesilyonda bir, sentilyonda bir.

Ayrıntılar için bilyon ve uzun ve kısa ölçeklere bakınız.

 -ilyon tabanı(kısa ölçek)DeğerABD, Modern Britanya ve Türkiye(kısa ölçek)Geleneksel Britanya(uzun ölçek)Geleneksel Avrupa (Peletier)(uzun ölçek) 1 106 Milyon Milyon Milyon 2 109 Milyar Bin milyon Milyar 3 1012 Trilyon Bilyon Bilyon 4 1015 Katrilyon Bin bilyon Bilyar 5 1018 Kentilyon Trilyon Trilyon 6 1021 Sekstilyon Bin trilyon Trilyar 7 1024 Septilyon Katrilyon Katrilyon 8 1027 Oktilyon Bin katrilyon Katrilyar 9 1030 Nonilyon Kentilyon Kentilyon 10 1033 Desilyon Bin kentilyon Kentilyar 11 1036 Andesilyon Seksilyon Seksilyon 12 1039 Dodesilyon Bin seksilyon Seksilyar 13 1042 Tredesilyon Septilyon Septilyon 14 1045 Katordesilyon Bin septilyon Septilyar 15 1048 Kendesilyon Oktilyon Oktilyon 16 1051 Seksdesilyon Bin oktilyon Oktilyar 17 1054 Septendesilyon Nonilyon Nonilyon 18 1057 Oktodesilyon Bin nonilyon Nonilyar 19 1060 Novemdesilyon Desilyon Desilyon 20 1063 Vigintilyon Bin desilyon Desilyar 21 1066 Anvigintilyon Andesilyon Andesilyon 22 1069 Dovigintilyon Bin andesilyon Andesilyar 23 1072 Tresvigintilyon Dodesilyon Dodesilyon 24 1075 Katorvigintilyon Bin dodesilyon Dodesilyar 25 1078 Kenvigintilyon Tredesilyon Tredesilyon 26 1081 Sesvigintilyon Bin tredesilyon Tredesilyar 27 1084 Septemvigintilyon Katordesilyon Katordesilyon 28 1087 Oktovigintilyon Bin katordesilyon Katordesilyar 29 1090 Novemvigintilyon Kendesilyon Kendesilyon 30 1093 Trigintilyon Bin kendesilyon Kendesilyar 31 1096 Antrigintilyon Seksdesilyon Seksdesilyon 32 1099 Dotrigintilyon Bin seksdesilyon Seksdesilyar 33 10102 Trestrigintilyon Septendesilyon Septendesilyon 34 10105 Katortrigintilyon Bin septendesilyon Septendesilyar 35 10108 Kenkatrigintilyon Oktodesilyon Oktodesilyon 36 10111 Sestrigintilyon Bin oktodesilyon Oktodesilyar 37 10114 Septentrigintilyon Novemdesilyon Novemdesilyon 38 10117 Oktotrigintilyon Bin novemdesilyon Novemdesilyar 39 10120 Novemtrigintilyon Vigintilyon Vigintilyon 40 10123 KatragintilyonSık sık kartragintilyon olarak yanlış telaffuz ediliyor. Bin vigintilyon Vigintilyar 50 10153 Kenkagintilyon Bin kenkavigintilyon Kenkavigintilyar 60 10183 Seksagintilyon Bin trigintilyon Trigintilyar 70 10213 Septegintilyon Bin kenkatrigintilyon Kenkatrigintilyar 80 10243 Oktogintilyon Bin katragintilyon Katragintilyar 90 10273 Nonagintilyon Bin kenkakatragintilyon Kenkakatragintilyar 100 10303 Sentilyon Bin kenkagintilyon Kenkagintilyar 101 10306 Ansentilyon Ankenkagintilyon Ankenkagintilyon 102 10309 Dosentilyon Bin ankenkagintilyon Ankenkagintilyar 103 10312 Tresentilyon Dokenkagintilyon Dokenkagintilyon 110 10333 Desisentilyon Bin kenkakenkagintilyon Kenkakenkagintilyar 111 10336 Andesisentilyon Seksakenkagintilyon Seksakenkagintilyon 120 10363 Vigintisentilyon Bin seksagintilyon Seksagintilyar 121 10366 Anvigintisentilyon Anseksagintilyon Anseksagintilyon 130 10393 Trigintasentilyon Bin kenkaseksagintilyon Kenkaseksagintilyar 140 10423 Katragintasentilyon Bin septagintilyon Septagintilyar 150 10453 Kenkagintasentilyon Bin kenkaseptagintilyon Kenkaseptagintilyar 160 10483 Seksagintasentilyon Bin oktogintilyon Oktogintilyar 170 10513 Septagintasentilyon Bin kenkaoktogintilyon Kenkaoktogintilyar 180 10543 Oktogintasentilyon Bin nonagintilyon Nonagintilyar 190 10573 Nonagintasentilyon Bin kenkanonagintilyon Kenkanonagintilyar 200 10603 Dusentilyon Bin sentilyon Sentilyar 300 10903 Tresentilyon Bin kenkagintasentilyon Kenkagintasentilyar 400 101203 Katringentilyon Bin dusentilyon Dusentilyar 500 101503 Kengentilyon Bin kenkagintadusentilyon Kenkagintadusentilyar 600 101803 Sesentilyon Bin tresentilyon Tresentilyar 700 102103 Septingentilyon Bin kenkagintatresentilyon Kenkagintatresentilyar 800 102403 Oktingentilyon Bin katringentilyon Katrigentilyar 900 102703 Nongentilyon Bin kenkagintakatrigentilyon Kenkagintakatrigentilyar 1000 103003 Milliniyon Bin kengentilyon Kengentilyar

DeğerABD ve Modern Britanya(kısa ölçek)Geleneksel Britanya(uzun ölçek)Geleneksel Avrupa (Peletier)(uzun ölçek) 10100 Googol (On dotrigintilyon) Googol (On bin seksadesilyon) Googol (On seksadesilyar)  Googolplex Googolplex Googolplex

 Yeni ad sistemi teklifleri 
küçükresim|Milyondan sekstilyona kadar sayıların Türkçe adları ve Osmanlı yazısı ile imlaları.

Kuzey Karolina Üniversitesinde Matematik ve Bilim Eğitimi Yöneticisi Russ Rowlett, karışıklığa meydan vermemek için Latin tabanlı kısa ölçek ve uzun ölçek sistemlerdeki, binin katları olan büyük sayıların adlandırılmasında, tam Yunan tabanlı sistem kullanmayı 2001'de önerdi.

 Matematik ve fizikte kullanılan diğer büyük sayılar 
 Avogadro sayısı
 Graham sayısı
 Skewes sayısı
 Steinhaus-Moser gösterimi

 Ayrıca bakınız 

 Sayı öneki
 Knuth yukarı ok gösterimi
 Büyük sayılar
 Sayıların listesi
 Uzun ve kısa ölçekler
 Nicolas Chuquet
 Rakam
 Büyüklük sırası
 SI önek

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Robert Munafo'un Büyük Sayıları (İngilizce)
 Ne kadar çok hesaplayabilirsin?  Landon Curt Noll.
 Büyük sayıların adlarının tam listesi  (İngilizce) 10n şeklinde ve kelime uzunluğuna göre listeleniyor
 Büyük sayılar  Eğitim sitesi, sentilyona kadar olan her bir sayının adı

Kategori:Büyük sayılar
Kategori:Rakamlar
Kategori:Sayı sistemleri