Nil Deltası

Nil Deltası (Arapça: دلتا النيل, Delta an-Nīl veya sadece , ad-Delta), Nil  Nehri'nin yayılarak  Akdeniz'e döküldüğü Aşağı Mısır'da oluşan deltadır. Batıda İskenderiye'den, doğuda Port Said'e kadar yayılan delta, dünyanın en geniş deltalarındandır. Akdeniz kıyı şeridinin 'sini kaplar ve zengin bir tarım bölgesidir. Kuzeyden güneye delta yaklaşık 160 km (100 mil) uzunluğundadır. Delta Kahire'den nehrin biraz aşağısında başlar.

 Coğrafya 
Nil Deltası, Kuzey Mısır

küçükresim|upright=0.91|sol|Nile Nehri ve Deltası.
Delta kimi zamanlarda Batı ve Doğu bölümü olarak iki grupta sınıflandırılır. Nil Nehri, deltadan sonra Dimyat ve Reşid adındaki iki kola ayrılarak, yine bu isimlerdeki liman kentlerinden Akdeniz'e dökülür. Geçmişte deltanın daha çok kolu vardı ancak bu kollar sel kontrolü ve alüvyon birikimi gibi nedenlerden dolayı yok oldu. Buna örnek olarak Tumilat vadisi verilebilir. Süveyş Kanalı, deltanın doğusundan geçer ve bölgenin kuzey doğusundaki Manzala Gölü'ne girer. Kuzey batıya doğru, burada üç kıyı gölü yer alır: Burullus Gölü, Idku Gölü ve Maryut Gölü.

Nil Deltası, kavisli bir deltadır. Yukarıdan bakıldığında üçgenimsi veya nilüfer çiçeğine benzer bir motif göze çarpar. Deltanın dış kenarları aşınmakta olup bazı kıyı göllerinde Akdeniz'e açılan yollara kavuşmaları nedeniyle yüksek tuzluluk oranları gözlenir. Asvan Barajı'nın inşası nedeniyle deltaya artık yukarı akıştan yıllık besin ve tortu gelmediğinden, taşkın yataklarındaki topraklar daha da fakirleşmiş olup artık büyük miktarlarda gübre kullanılmaktadır. Bölgedeki tarım toprağının derinliği 20 metreyi geçmektedir.
küçükresim|upright=0.91|Nil Deltasının gece görünüşü

 Tarihçe 
küçükresim|Nil Deltası'nın kolları ve çevre bölgeleri.
İnsanın Nil Deltası üzerindeki geçmişi binlerce yıla uzanmakta olup, delta en az beş bin yıldır tarımsal bir merkezdir. Delta, Asvan Barajı'nın tamamlanmasına kadar her yıl sel altında kalmaktaydı. Gaius Plinius Secundus'un kayıtlarına göre deltanın yedi kolu vardı.Wilson, Ian. The Exodus Enigma (1985), page 46. London: Wiedenfeld & Nicolson.

Nil'in antik kolları
küçükresim|alt=Antik Nil deltası.|James Rennell'e göre Herodot döneminde Nil deltası, (1800)

Pelusium
Tanis
Mendesian
Phatnitic (veya Phatmetic) (daha sonraları Dimyat olarak adlandırıldı)Wilson, Ian. The Exodus Enigma (1985), sayfa 46. London: Weidenfeld & Nicolson.
Sebennytic
Bolbitine (daha sonraları Reşid denildi)Hayes, W. 'Most Ancient Egypt', p. 87, Journal of Near Eastern Studies, 23 (1964), 73–114.
Kanopik (Herakleotike.g. at Callisthenes Alexander 1.31. ve Agathodaemon olarak da adlandırılır)

 Georgios Kiprios listesi 
İskenderiye (Schedia kanalı)
Kolyntin (Kanopik)
Agnu (Reşid)
Parollos (Burullus)
Chasmatos (Baltim)
Tamiathe (Dimyat)
Tenese (Tinnis)

Modern Mısırbilimciler, Firavunlar döneminde bir zamanlar beş ana dal olduğunu ileri sürerler:Margaret Bunson, Encyclopedia of Ancient Egypt. Infobase Publishing, 2009, , p. 98.
Pelusiac
Sebennytic
Kanopik
Damietta
Rosetta
İlk üçü yüzyıllar boyunca sel kontrolü, siltlenme ve değişen tahliye nedeniyle kurudu, son ikisi ise bugün hala varlığını sürdürmektedir.

Günümüzde sel kontrolü ve alüvyon birikimi gibi nedenlerden dolayı Nil, Dimyat ve Reşid olmak üzere iki kol kalmıştır.Hayes, W. 'Most Ancient Egypt', p. 87, JNES, 23 (1964), 73-114.

Delta eskiden her yıl taşardı ancak bu Asvan Barajı'nın inşasıyla sona erdi.

1787'de Reşid'de bulunan Rosetta Taşı çıkartılmaya başladı.

Firavunlar döneminde deltanın adı "Aşağı Mısır" veya "Goshen'in Ülkesi" olarak anılırdı. 
Günümüzde delta üzerinde birçok arkeolojik yer vardır.Location of the site , Kafr Hassan Dawood On-Line, with map of early sites of the delta.

Temmuz 2019'da, MÖ üçüncü ve dördüncü yüzyıllara dayanan, II. Ptolemaios döneminden kalma küçük bir Yunan tapınağı, antik granit sütunlar, hazine taşıyan gemiler ve bronz sikkeler, halk arasında Mısır'ın Atlantis'i olarak bilinen batık Heracleion şehrinde bulundu. Araştırmalar, su altı arkeoloğu Franck Goddio liderliğindeki Mısırlı ve Avrupalı dalgıçlar tarafından yürütüldü. Ayrıca, Mısır'ın kuzey kıyılarında su altında harap olmuş tarihi bir tapınağı (şehrin ana tapınağı) ortaya çıkardılar.

 Nüfus 
küçükresim|Nüfus yoğunluğu
39 milyon kadar insan Nil Deltası ve çevresinde yaşamaktadır. Büyük kentler dışında nüfus yoğunluğu ortalama 1,000 insan/km²'den fazladır.

İskenderiye, dört milyonluk nüfusuyla delta üzerindeki en büyük yerleşimdir. Diğer büyük kentler Şübre El-Heyma, Port Said, El-Mahalla El-Kubra, Mansûre, Tanta ve Zagazig'dir.City Population website , citing Central Agency for Public Mobilisation and Statistics Egypt (web), accessed 11 April 1908.

 Flora ve fauna 
küçükresim|sol|Bıyıklı sumru.
Sonbahar aylarında Nil Nehri yoğun olarak Hint lotuslarıyla kaplıdır. Nehir boyunca, kıyılarda sık bitki örtüsü bulunur. Kuzey kısımda Mısır nilüferi yaygınken, güneyde papirüs yayılış gösterir. Papirüs her ne kadar geçmişte çok bol bulunan bir bitki olsa da, günümüzde yayılışı gittikçe azalmaktadır.

Bunun yanında deltada kış aylarında çeşitli su kuşu türleri bulunur. Özellikle küçük martı ve bıyıklı sumru nüfusu kış aylarında büyük artış gösterir. Deltada yuva yapan diğer kuş türleri gri balıkçıllar, akça cılıbıtlar, anas clypeatalar, yarım halkalı yağmurcunlar, kaşıkgagalar, karabataklar, akbalıkçıllar ve aynaklar'dır.

Deltada bu kuş türlerinin dışında yoğun olarak kurbağa, kaplumbağa, kara kaplumbağası, kuyruksürengiller, firavunfaresi ve Nil varanı nüfusu vardır. Nil timsahları ve suaygırları geçmişte bu bölgede yaygın bir dağılıma sahipken, günümüzde bulunmamaktadırlar. Nehirde yer alan başlıca balık türleri arasında has kefal ve dil balığı'dır.

 İklim 
Delta, Mısır'ın geri kalanı gibi sıcak bir çöl iklimine (Köppen: BWh) sahiptir. Ancak ülkenin en yağışlı bölgesi olan Mısır'ın kuzey kıyılarının geri kalanında olduğu gibi, en kuzeydeki kısmı nispeten ılımlı sıcaklıklara sahiptir; yaz aylarında ise en yüksek sıcaklık genellikle 'yi geçmez.

Nil Deltası, az yağış rejimli bir Akdeniz ikliminin hüküm sürdüğü bölgedir. Delta alanına ortalama bir yılda yalnızca  yağış düşer ve bunun çoğu kış aylarında düşer.

Deltada en yüksek sıcaklıklar temmuz ve ağustos aylarında yaşanır, ortalama sıcaklık 30 °C ve ortalama en yüksek sıcaklık ise 'dir. Bölgede ölçülmüş en yüksek sıcaklık 48 °C'dir.

Kış sıcaklıkları normalde geceleri  ile gündüzleri  arasında değişir. Daha serin sıcaklıklar ve biraz yağmurla, Nil Deltası bölgesi kış aylarında oldukça nemlidir.

 Bölgedeki antik ve çağdaş kentler 
 Abusir
 İskenderiye
 Avaris
 Bilbeys
 Bubastis
 Canopus
 Demenhur
 Dimyat
 Kafrü'ş-Şeyh
 Leontopolis
 Mendes
 Mit Abu al-Kum
 Mansûre
 Naucratis
 Pelusium
 Port Said
 Reşid
 Sais
 Tanis
 Tanta
 Zagazig

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Keyway.ca
 Worldwildlife.org


*Delta
Kategori:Afrika'daki deltalar
Kategori:Mısır'daki yeryüzü şekilleri
Kategori:Akdeniz Havzası'ndaki yeryüzü şekilleri
Kategori:Sulak otlaklar ve savanlar
Kategori:Mısır'daki ekobölgeler
Kategori:Doğu Akdeniz