İhtiyozor

İhtiyozorlar (Ichthyosauria; Yunanca: "balık kertenkeleler"), Mezozoik dönemde yaşamış deniz sürüngenleriydi. Köpekbalıklarına veya yunuslara benzerlerdi. Bazıları korunmuş derinin izlenimlerine sahip birçok ihtiyozor fosili bulundu. Bunlar, Ichthyosaurus gibi gelişmiş ihtiyozorların, üçgen bir sırt yüzgeci, iki çift kürek benzeri yüzgeç ve bir köpekbalığınınki gibi çatallı, dikey bir kuyruğa sahip olduğunu göstermektedir. Uzun, çıtçıtlı çeneler ve konik dişler, ihtiyozorların balık ve kalamar yediğini gösterir. Küçük ihtiyozorlar sadece yaklaşık 3 ft (1 m) uzunluğundayken, Triyas ve erken Jura'dan dev ihtiyozorlar 65 ft (20 m) uzunluğa ulaştı ve onları pliosaur devlerinden sonra en büyük ikinci deniz sürüngenleri haline getirdi. İhtiyozorlar Kretase'de zaten nadirdi ve Mesozoyik'in sonuna kadar hayatta kalamadı.Encyclopedia of dinosaurs & prehistoric life. sf.86-87

 Morfoloji 
sol|upright=1.03|küçükresim|Temnodontosaurus'un yeniden canlandırması
İhtiyozorlar, köpekbalıklarına benzer kuyruk yüzgeçleri geliştirdiler. Kulak kemikleri yunuslarda olduğu gibi diğer kafatası kemiklerinden ayrılmamıştır, bu nedenle sonar kullanmadıkları belirgindir. Ichthyosaurların balık tutmak için geliştirdikleri küçük, sivri dişleri ve ince çeneleri vardı.

 Gözler 
İhtiyozorların, sklerotik halka adı verilen bir kemik halkasıyla dolu büyük göz yuvaları vardı. Bu, büyük göz küresinin desteklenmesine yardımcı oldu. İri gözleri, ihtiyozorların avlanmak için görme yeteneğini kullandıklarını gösteriyor. Geceleri, bulanık sularda veya sürekli karanlık, derin sularda avlarını avlayabilmiş olabilirler. Avrupa'dan bir Jura devri ihtiyozoru olan Temnodontosaurus, herhangi bir omurgalı hayvanın en büyük gözlerine sahipti. Gözlerinin her biri 26 cm genişliğindeydi.

 Yüzüş şekli 
Uzmanlar, ihtiyozorların tam olarak nasıl yüzdükleri konusunda tartışıyorlar. Muhtemelen suda ilerlemek için çatallı kuyruklarını kullanmışlardır. Sertleştirici lifler, kuyruk tabanının bir menteşe görevi görmesine yardımcı oldu, böylece kuyruk bir yandan diğer yana hızla çırpılabilirdi. Güçlü omuzları ve kanat şeklindeki arka yüzgeçleri, bazı uzmanlara, ihtiyozorların arka yüzgeçlerini çırptığını ve su altında “uçtuğunu” düşündürüyor.

 Doğum 
sağ|upright=1.36|küçükresim|Chaohusaurus ve iki yavrusunun fosili

Bazı ihtiyozorlar, karın bölgelerinde korunmuş bebek kemikleri ile bulunmuştur. İlk başta, uzmanlar bu bebeklerin mide içeriği olduğunu ve bu nedenle yamyamlık kanıtı olduğunu düşündüler. Ancak artık bunların, doğumdan önce veya doğum sırasında ölen bebekler olduğu düşünülüyor. Çoğu hamile ihtiyozor, yalnızca bir veya iki bebeği korur, ancak bazılarının sayısı 11'e kadar çıkar. Bebeklerin doğarken ilk olarak kuyrukları gözükür ve doğduktan sonra hemen yüzebiliyorlardı.

Kaynakça
Notlar

Bibliyografya

 Ayrıca bakınız 
 İhtiyozorlar listesi
 Plesiyozor

 Dış bağlantılar 


USMP Berkeley's ichthyosaur introduction 
Ryosuke Motani's detailed Ichthyosaur homepage, with vivid graphics
Eureptilia: Ichthyosauria – Palaeos
Hauff Museum, Germany – exhibiting the finds of Holzmaden


Kategori:1835'te tanımlanan fosil taksonları