Koyukonca

Koyukonca ya da Koyukon dili (kendilerince Denaakkenaageʼ, Dinaakkanaaga,Jones, Eliza, Comp. Junior Dictionary for Central Koyukon Athabaskan: Dinaakkanaaga Ts'inh Huyoza. Alaska Native Language Center, University of Alaska Fairbanks, P.O. Box 900111, Fairbanks, AK 99775-0120, 1992 İngilizce Koyukon, Unakhotana), ABD'nin Alaska eyaletinde, Yukon–Koyukuk Census Area sayım bölgesinde, Koyukuk ırmağı ile Yukon ırmağı arasındaki bölgelerde Alaska Atabasklarından Koyukonlar (Denaakkʼe, Dinaak̲'a) tarafından konuşulan Atabask dillerinden bir Kızılderili dilidir. En yakın akrabaları Holikaçukça ile Değinakçadır. Fransız kökenli Kanadalı bir Cizvit misyoneri olan Jules Jetté'nin 1898'de kaydetmeye başladığı derlemeleri günümüzde Atabask dil araştırmalarında değerli belgelerdir. Hristiyan misyonerlerce misyon okullarında çoğu kez yalnızca dini eğitim verilmiş ve Koyukon öğrenciler İngilizce konuşmaya zorlanmıştır.Huntington S. & Reardon J. (1993), Shadows on the Koyukuk: An Alaskan Native's Life along the River. Portland, OR: Alaska Northwest BooksShannon Michele McNeeley (2009), Seasons out of balance climate change impacts, vulnerability, and sustainable adaptation in Interior Alaska , Fairbanks, Alaska, August 2009 Günümüzde Alaska Yerli Dil Merkezine göre 2.300 kişilik nüfustan 150 kadarı anadillerini konuşabiliyor.

 Diyalektler ve kabileleri 

 Aşağı Koyukonca (İng. Lower Koyukon). Kaltag ve Nulato yörelerinde konuşulur.
 Merkezî Koyukonca (İng. Central Koyukon). Koyukuk ile Yukon Irmaklarının orta kısımlarında konuşulur.
 Koyukuk Merkezî Koyukoncası (İng. Central Koyukuk sub-dialect). Huslia, Hughes ve Allakaket yörelerinde konuşulur.
 Yukon Merkezî Koyukoncası (İng. Central Yukon sub-dialect). Koyukuk, Galena, Ruby ve Kokrines Hills yörelerinde konuşulur.
 Yukarı Koyukonca (İng. Upper Koyukon). Rampart, Stevens Village ve Manley Hot Springs yörelerinde konuşulur.

1987-1988 döneminde Alaska okul bölgelerinde Koyukon öğrencilerin sayısı :

Okul BölgesiAnadilini konuşabilenlerKonuşamayanlarToplam öğrenci sayısıFairbanks.1212Galena.5252Iditarod.11Yukon Flats.1010Yukon Koyukuk9125234Tanana.3434TOPLAM9234243

 Örnekler 
 too su
 łookkʼe balık
 oonyeeyh Alaska karabalığı (Dallia pectoralis)
 taameeł balık ağı
 denaa kişi
 duhtseedle' ağaç üzerindeki kar
 henodoltl'eetl totem direği
 kkun' hutl ağaç çekme kızağı
 łeekkaa kk'o'tegheslaa kızak köpeklerini sürmeye gidiyorum
 dleł dağ
 telele (Merkezî)  telege (Aşağı Koyukonca) kaya kartalı
Koyukonca ay adları
Benenh Neełkk'aayedelaayee Ocak
Telel Zo'ʉ' Şubat
Yeggets'e Nen' Loyet Mart
Hʉtenh Zo'ʉ' Nisan
Benenh Tots'eeyhleyaayee Mayıs
Menenh Hʉdenyaaghee Haziran
Menenh Tok'eggoyhk'ʉhdelaayee Temmuz
Menenh Nok'et'on'dedaaghee Ağustos
Nołdlaaghe Noghe' Eylül
Benenhdedeteeyee Ekim
Sooge Zo'ʉ' Kasım
Be'ooz Kkelyee Aralık
__ nenh ... ayı
zo'ʉ' ay

 Örnek metin 
KOYUKONCA : Denaakk’e hedohudege’eeh dehoon Denaakk’e hedok’ʉhdeł’eeghenh eslaanh. Denaanonłe ghedehtlne yeł Denaakk’e hedok’ʉhdeł’eeghenh kkaa yeł denaakkenaage’ okko kk’ots’edeneeyh. Saakkaay kkaa Denaakk’e hedohedeleeh.

İNGİLİZCE ÇEVİRİSİ : I am learning our language while I am a teacher. Our elders and our teachers work on our language. Our children are learning our language.Susan Paskvan, Revitalizing and Documenting Denaakk’e (Koyukon Athabascan) 

 Alıntılar 
Rus Alaskası döneminde (1733 - 1867) 1838 yılında ilk kez Ruslarla ve Rusçayla karşılaşan Koyukonların dillerinde Rusça alıntılar az da olsa görülüt:

sel (< Rus. соль) 'tuz'
gusge  (< Rus. кошка) 'kedi'

 Ayrıca bakınız 
 Alaska Yerli Dil Merkezi

 Dip notlar 

 Dış bağlantılar 
 http://www.uaf.edu/anla/collections/koyukon/list/ 
 Eliza Jones (1975), Tobaan Atsaẖ (Central Koyukon Athapaskan)

Kategori:Koyukonlar
Kategori:Kızılderili dilleri
Kategori:Denesey dilleri
Kategori:Kuzey Atabask dilleri
Kategori:Alaska yerli dilleri