Geçici Hükûmet (Rusya)

Rusya Geçici Hükûmeti (Rusçası: Временное правительство России), Rusya'da Şubat Devriminin ardından Çar II. Nikolay’ın tahttan feragat etmesi üzerine kurulan ve ülkeyi yönetmeye çalışan hükûmet. Geçici Hükûmet, öne çıkan lideri ve başbakan Aleksandr Kerenski’den dolayı Kerenski Hükûmeti olarak da bilinir. Ekim Devrimi ile birlikte iktidarı alan Bolşevikler, Geçici Hükûmetin ve hükûmetin kurduğu Rusya Cumhuriyeti'nin yaklaşık sekiz aylık iktidarına son vermiştir.

 Kuruluşu ve ilk bileşimi 
1917 Şubat Devrimi ile birlikte Çarlık rejimi yıkılınca birbiriyle rakip iki kurum olan Duma ve Petrograd Sovyeti iktidar için mücadeleye girişir. Çar II. Nikolay 2 MartJülyen takvimine göre günü tahttan feragat ettiğini açıklar ve tahtı kardeşi Büyük Dük Mihail Aleksandroviç’e bırakır. Çarın kardeşi de tacı reddedecektir.M. Lynch, Reaction and Revolution: Russia 1894-1924, Hodder Murray, London 2005, s. 79 Bu durumda ülkedeki yönetim biçimini belirleyecek olan Kurucu Meclis toplanana dek Geçici Hükûmet başa gelecekti. Ancak özellikle işçi ve askerlerin tabanda kurduğu örgütlenme olan Petrograd Sovyeti bu iktidarı tehdit etmekteydi. Geçici Hükûmetin kuruluşu 3 Mart günü ilan edilir. Geçici Hükûmetin ilk bileşimi aşağıdaki şekilde olur:
GörevKişiParti Başbakan ve İçişleri Bakanı  Georgi Lvov Dışişleri Bakanı Pavel Milyukov KadetlerSavaş ve Donanma BakanıAleksandr Guçkov Ekim Birliği Ulaşım Bakanı Nikolay NekrasovKadetlerSanayi ve Ticaret Bakanı Aleksandr İvanoviç Konovalov İlerici PartiAdalet BakanıAleksandr KerenskiSREkonomi BakanıMihail TereşçenkopartisizEğitim BakanıAndrey ManuilovKadetlerTarım BakanıAndrey ŞingarevKadetlerDin işleri (Ortodoks Kilisesi)Vladimir Lvovİlerici Parti

3 Mart tarihinde ilan edilen ilk Geçici Hükûmet kabinesinde, Devlet Duması Geçici Komitesi üyelerinden Aleksandr Kerenski Adalet Bakanı, Aleksandr İvanoviç Konovalov Sanayi ve Ticaret Bakanı, Nikolay Vissarionoviç Nekrasov Ulaşım Bakanı, Vladimir Lvov ise Din işleri Bakanı olmuştur. Kerenski daha sonraki kabinelerde başbakanlık görevini de üstlenmiştir.

 Tanınması 
Çarlık rejiminin devrilmesinden sonra Geçici Hükûmet aşağıdaki ülkeler tarafından tanınır:
 22 Mart 1917: ABD
 24 Mart 1917: Fransa, İngiltere ve İtalya

 Nisan krizi ve ilk koalisyon 
18 Nisan (1 Mayıs) günü Dışişleri Bakanı Pavel Milyukov İtilaf Devletleri hükûmetlerine gönderdiği notada Geçici Hükûmetin zafere kadar savaşa devam edeceği teminatını verir. Ancak özellikle örgütlü Rus halkındaki savaş karşıtlığı çok güçlüdür. 20 ve 21 Nisan günleri işçiler ve cephedeki askerler Petrograd'da büyük gösteriler yapar ve savaşa devam kararına karşı çıkar. Göstericiler Milyukov'un istifasını talep eder. Petrograd Garnizon komutanı General Lavr Kornilov gösterileri bastırmak isterse de Lvov buna karşı çıkacaktır.

Geçici Hükûmet Dışişleri Bakanı Milyukov ile Savaş Bakanı Guçkov'un istifasını kabul eder ve işçi ile askerlerin yoğunlukla örgütlü olduğu Petrograd Sovyetine çağrıda bulunarak iş birliği yapılmasını teklif eder. Menşevik ve SR’ların yönetiminde olduğu Petrograd Sovyeti bu öneriyi kabul ederBu dönemde Sovyet yönetiminde temsil edilmeyen Bolşevikler Lenin’in önderliğinde Geçici Hükûmet ile kesinlikle uzlaşmama siyasetindedir. Bolşevikler, Menşevik ve SR’ların Geçici Hükûmete dahil olmalarını sınıf düşmanıyla iş birliği olarak görmektedir. Lenin bu duruma İkili iktidar adını vermiştir. ve 5 Mayıs günü yapılan protokolle kabineye 6 sosyalist bakan katılır. İlk koalisyon hükûmeti aşağıdaki şekilde oluşur:
GörevKişiParti Başbakan ve İçişleri Bakanı  Georgi Lvov Dışişleri Bakanı Mihail Tereşçenko partisizSavaş ve Donanma BakanıAleksandr Kerenski SR Ulaşım Bakanı Nikolay NekrasovKadetlerSanayi ve Ticaret Bakanı Aleksandr İvanoviç Konovalov İlerici PartiAdalet BakanıPavel PereverzevSREkonomi BakanıAndrey ŞingarevKadetlerEğitim BakanıAndrey ManuilovKadetlerTarım BakanıViktor ChernovSRÇalışma BakanıMatvei SkobelevMenşevikGıda BakanıAleksey Peşehonovulusal sosyalistPosta ve Telgraf Bakanıİrakli TsereteliMenşevikDin işleri (Ortodoks Kilisesi)Vladimir Lvovİlerici Parti

Bu dönemde koalisyon olmasına rağmen Geçici Hükûmet aynı siyasi hatta devam edecek, buna karşılık Sovyet tabanındaki işçi ve askerler gözünde Menşevik ve SR yönetimi gözden düşecektir. Bununla birlikte sahneye çıkan Bolşevikler savaş karşıtı söylemleriyle hızla örgütlenmeye başlayacaktır. Geçici Hükûmet Petrograd Sovyetindeki Bolşevik karşıtı sağ kanat ile iş birliğine girecektir. Geçici Hükûmet parçalı yapısıyla artık karar alamaz hale gelecektir.

 Temmuz Günleri ve ikinci koalisyon 

3-7 Temmuz 1917 günlerinde Petrograd'da düzenlenen gösterilerde askerler ve sanayi işçileri Geçici Hükûmeti protesto ederler.Yeni savaş bakanı Kerenski, sürmekte olan I. Dünya Savaşının Doğu Cephesinde başarısız bir saldırıya karar vermiş ve Rus Ordusu büyük kayıplar vermiştir. Bolşeviklerin sempatizanları ve Petrograd Sovyetinin tabanını oluşturan kitlelerin herhangi bir şekilde kontrolden çıkmasını engellemek isteyen Bolşevik Parti Merkezi onaylamadığı gösterilere dahil olup kontrol altına almaya çalışır. Kontrolden çıkan kitleler Sovyet yönetimindeki Menşevik ve SR'lardan iktidarı almaları için baskı yaparlar. Aynı zamanda Geçici Hükûmet üyesi de olan Menşevikler ve SR'lar iktidarı almayı reddedecek ve işçi ayaklanmasına dönüşen gösterilerin bastırılmasını savunacaktır. Gösteriler bastırılacak, Bolşevikler yasa dışı ilan edilecek ve yeraltına çekilecektir. Bu olaylar sonrasında Menşevikler büyük destek kaybına uğrayacaktır.
Olayların ardından Geçici Hükûmetteki burjuva temsilcisi olan Kadetler kabineden çekilecektir. 24 Temmuz (6 Ağustos) günü kurulan yeni koalisyon kabinesi çoğunlukla Menşevik ve SR'lardan oluşmaktadır. Başbakan ise Kerenski olur.
İkinci koalisyon:
GörevKişiParti Başbakan, Savaş ve Donanma Bakanı  Aleksandr Kerenski SRBaşbakan Yardımcısı ve Ekonomi BakanıNikolay NekrasovKadetlerden istifa ederDışişleri Bakanı Mihail Tereşçenko partisizİçişleri BakanıNikolay Avksentyev SR Ulaşım Bakanı Pyotr YurenevKadetlerSanayi ve Ticaret Bakanı Sergey Prokopovich partisizAdalet BakanıAlexander Zarudnyulusal sosyalistEğitim BakanıSergey OldenburgKadetlerTarım BakanıViktor ChernovSRÇalışma BakanıMatvei SkobelevMenşevikGıda BakanıAleksey Peşehonovulusal sosyalistSağlık BakanıIvan EfremovpartisizPosta ve Telgraf BakanıAleksey NikitinMenşevikDin işleri (Ortodoks Kilisesi)Vladimir Lvovİlerici Parti

 Kornilov Olayı 

Temmuz Günlerinden sonra yasa dışı ilan edilen Bolşevikler Ağustos ayıyla beraber özellikle Petrograd Sovyetinin tabanında çoğunluğun desteğine sahip olmaya başlarlar. Durumdan ürken Kerenski, en baştan beri sıkıyönetim ilan edilerek monarşinin geri getirilmesini savunan General Lavr Kornilov ile birlikte darbe planları yapar. Ancak Kornilov'un kendisini de tasfiye edeceğinden korkarak plandan vazgeçer.Kerenski yıllar sonra yazdığı anılarında Kornilov ile birlikte darbe planı yaptığını reddetmektedir. Petrograd Sovyetinden yardım talep eder ve şehirdeki işçileri silahlandırır. Demiryollarındaki Bolşevik işçiler ve Kazaklar arasındaki Bolşevik askerlerin yoğun propagandası sonucunda Kornilov'un ordusu Petrograd'a varmadan dağılır.Kornilov ve kurmay heyetindeki Anton Denikin hapse atılacak ancak sonra kaçarak Rus İç Savaşında Beyaz Ordu saflarında savaşacaklardır.
 Üçüncü koalisyon 
Artık iyice gözden düşen Kerenski gerçekte hiçbir kudreti olmayan yeni bir kabine oluşturur. 8 ekim günü kurulan kabine Ekim Devrimiyle devrilecektir:

GörevKişiParti Başbakan  Aleksandr Kerenski SRBaşbakan Yardımcısı, Sanayi ve Ticaret BakanıAleksandr KonovalovDışişleri Bakanı Mihail Tereşçenko partisizİçişleri Bakanı, Posta ve Telgraf Bakanı Aleksey Nikitin Menşevik Savaş Bakanı Aleksandr VerhovskiDonanma Bakanı Dmitri VerderevskyEkonomi Bakanı Mihail Bernatski Adalet BakanıPavel MalyantoviçMenşevikUlaşım BakanıAleksandr LiverovskipartisizEğitim BakanıSergey SalazkinpartisizTarım BakanıSemen MaslovSRÇalışma BakanıKuzma GvozdevMenşevikGıda BakanıSergey ProkopoviçpartisizSağlık BakanıNikolay KişkinKadetlerPosta ve Telgraf BakanıAleksey NikitinMenşevikDin işleri (Ortodoks Kilisesi)Anton KartaşevKadetler

 Ekim Devrimi 

24-25 Ekim akşamı Bolşevikler Geçici Hükûmete karşı son saldırıyı başlattı. Hükûmet kurumları ele geçirildi ve Kışlık Saraydaki hükûmet üyeleri 25 Ekim günü tutuklandı. Kerenski baskından bir ABD makam aracında kaçarak Petrograd'ın hemen dışındaki Pskov'da kendisine bağlı az sayıdaki kuvvetle başkenti yeniden ele geçirmeye çalışsa da yenilecek ve ülke dışına kaçacaktır.Kerenski önce Fransa’ya ardından da ABD’ye geçecektir. Bolşevikler iktidarı çoğunluğa sahip oldukları ve toplantı halinde olan 2. Tüm Rusya Sovyetleri Kongresine verecekler, Kongre de ilk devrimci hükûmet olan Sovnarkom'u oluşturacaktır.

 Değerlendirme 
Tarihçilere göre Ekim Devriminin başarısında Bolşeviklerin başarısının yanı sıra Geçici Hükûmetin de başarısızlığının payı bulunmaktadır.Tarihçi Pavel Osinski böyle düşünmektedir.(Russian Revolution Revisited,Amerika Sosyologlar Derneği yıllık toplantısına sunulan konuşmasından, Montreal, Quebec, Kanada Ağustos 2006) Bunun yanı sıra Geçici Hükûmetin, Kurucu Meclis seçimlerini sürekli erteleyerek büyük bir hata yaptığı da iddia edilir.Riasanovsky, Nicholas (2000). A History of Russia (sixth edition). Oxford University Press. ISBN 0-19-512179-1

 Kaynakça 

 Konuyla ilgili yazılan eserler 
 Kerensky, Alexander. The Catastrophe: Kerensky's Own Storyof the Russian Revolution. New York: D. Appleton and Company, 1927.
 Medvedev, Roi. The October Revolution. New York: ColumbiaUniversity Press, 1979.
 Nabokov, Vladimir Dmitrievich. V. D. Nabokov and the RussianProvisional Government, 1917. New Haven: Yale University Press, 1976, ISBN 0300018207
 Reed, John. Ten Days that Shook the World. New York: Boni& Liveright, 1919.
 Riasanovsky, Nicholas. A History of Russia. New York:Oxford University Press, 2000.
 Trotsky, Leon. Lessons of October. New York: PioneerPublishers, 1937 (1924).


Kategori:Ekim Devrimi