Giray Hanedanı

Giray Hanedanı () ya da Âl-i Cengiz, Kırım hanlarının mensubu bulunduğu hanedanın adı (15-18 yüzyıl). 'Cengiz Han'ın soyundan gelen Giray Hanedanı'nın kurucusu olarak 1449 tarihi temel alınır ve kurucusu I. Hacı Giray Han kabul edilir. Cengiz Han geleneğinden gelen  Altın Ordu Hanlığının, Kazan Hanlığı ve Kırım Hanlığı olarak bölünmesi üzerine, 'Giraylar' tarih sahnesine çıkar. Giraylar'dan seçilen hükümdar 'Han' unvanını taşır. Hanlığın merkezi bu gün Ukrayna sınırları içerisinde kalan, Kırım'ın Bahçesaray şehridir. Bahçesaray'da bulunan ve günümüze kadar korunabilen Hansaray hanların yönetim merkezidir. Hanedanda, Han'dan sonra tahta geçecek veliaht Kalgay unvanına sahiptir.

I. Mengli Giray döneminde Osmanlı İmparatorluğu 'na bağlanır. Sahip Giray Hanlığın baş kentini Eski Kırım şehrinden Bahçesaray'a taşır.

Giray hanedana mensup hanlardan sonra hükümdarlığı üstlenecek 'Kalgay'ın kim olacağı, Kırım'da Mirza adı verilen (Şirin, Barın, Кıpçak, Argın) gibi diğer 'soylu' ailelerin temsilcileri tarafından seçilir. Kalgay adaylarına Nureddin adı verilirdi. 'Mirzalar' adı verilen bu ailelerin mensubu beyler, Kırım'daki iktidarın 'Hanla' birlikte diğer unsurlarıdır.

 Osmanlı Dönemi 
Osmanlı diplomasi geleneğine göre Giray Hanedanı üyeleri, Osmanlı Hanedanı mensuplarının ardından Osmanlı İmparatorluğu hiyerarşisinde ikinci sırada yer alırdı.

"Eğer Roma ve Bizans üç önemli emperyal değerin ikisini temsil ediyorsa, üçüncüsü Cengiz Han soyudur... Eğer Osmanlı büyüdüyse, bunda Cengiz soylu Giraylar'ı mirasının etkisi büyüktür" (Sebag Montefiore Prince of Princes: The Life of Potemkin. London, 2000).

15. ve 16. yüzyılda Osmanlı diplomasisina göre protokolde Giray Han Osmanlı Sultanı'nın ardından gelmekteydi ve Vezir-i Azam'dan bir üst seviyedeydi. Semiz Mehmet Giray'ın, isyanından sonra protokoldeki seviyesi Vezir-i Azam seviyesine düşürüldü.

 Osmanlı Diplomasisi ve Giraylar 
Kırım Han'ı İstanbul'a geldiğinde kendisine görkemli törenler yapılır. Osmanlı Hakanı, üç adım öne çıkarak kendisini karşılar. Kırım Hanı, iki tuğ, iki sancak ve yedi kat mehter sahibidir. Kırım ordusu, Osmanlı ordusuna katıldığında da, top ve tüfek atışlarıyla karşılanır. Rumeli Beylerbeyi bütün maiyetiyle karşılamaya çıkar; Ordugâhın girişinden itibaren bütün rikab-ı hümâyun ağaları, at üstündeki Hanın sağ ve solunda yaya olarak yürürler.

Osmanlı Hakanının oturduğu Otağ-ı Hümâyun'a yaklaşınca vezirler karşılar ve Otağa götürürler. Kırım Hanı atından iner; Vezir-i âzam, Hanın koltuğuna girerek huzur-u hümâyuna çıkarır. Osmanlı Hakanı, "Hoş geldin Han kardeş" diyerek iltifat eder. Bütün bunlar sadece Kırım Hanı için uygulanan en yüksek protokoldür.Kırım ve Kırımlılar Kültür ve Turizm Bakanlığı,'Kırım ve Kırımlılar' maddesi.

 Hanedanın Düşüşü 
Kırım'ın Ruslar tarafından ilhak edilmesi üzerine Giray Hanedanı mensupları Türkiye'ye göç etti. Bazıları Avrupa'ya yerleşti. Son han, Şahin Giray'ın büyük oğlu ve büyük kızı ise Bursa ve Istanbul'a yerleşti. Hanedan Kırım Hanlığının 1783 yılında sona ermesi ile son han Şahin Giray ile iktidarını tamamladı.

 Giray Hanedanı listesi 

Hanlık SüresiİsimHan Oluşu1427 ve 1441-1456I. Hacı Giray İlk Saltanatı1456Hayder1456-1466I. Hacı Girayİkinci Saltanatı1466-1467Nur Devlet İlk Saltanatı1467I. Mengli Giray İlk Saltanatı1467-1469Nur Devlet İkinci Saltanatı1469-1475I. Mengli Giray İkinci Saltanatı1475-1476Nur Devlet Üçüncü Saltanatı1476-1478 Hanedanlık Kesintiye Uğradı''1478-1515I. Mengli GirayÜçüncü Saltanatı1515-1523I. Mehmed Giray1523-1524I. Gazi Giray1524-1532I. Saadet Giray1532I. İslam Giray1532-1551I. Sahib Giray1551-1577I. Devlet 1577-1584II. Mehmed Giray1584II. Saadet Giray1584-1588II. İslam Giray1588-1596II. Gazi Girayİlk Saltanatı1596 I . Fetih Giray1596-1607II. Gazi Giray İkinci Saltanatı1607-1608Тoktamış Giray1608-1610I. Selâmet Giray1610-1623Canıbek Girayİlk Saltanatı1623-1628III. Mehmet Giray†1628-1635Canıbek Giray İkinci Saltanatı1635-1637İnayet Giray1637-1641I. Bahadır Giray1641-1644IV. Mehmet Girayİlk Saltanatı1644-1654III. İslam Giray1654-1666IV. Mehmet Giray İkinci Saltanatı1666-1671Adil Giray1671-1678I. Selim Girayİlk Saltanatı1678-1683Murat Giray1683-1684II. Hacı Giray1684-1691I. Selim Giray İkinci Saltanatı1691III. Saadet Giray1691-1692Safa Giray1692-1699I. Selim GirayÜçüncü Saltanatı1699-1702II . Devlet Girayİlk Saltanatı1702-1704I. Selim Giray Dördüncü Saltanatı1704-1707III. Gazi Giray1707-1708I. Kaplan Girayİlk Saltanatı1709-1713 II . Devlet Giray İkinci Saltanatı1713-1715I. Kaplan Giray İkinci Saltanatı1716-1717III. Devlet Giray1717-1724IV. Saadet Giray1724-1730II. Mengli Girayİlk Saltanatı1730-1736I. Kaplan GirayÜçüncü Saltanatı1736-1737II. Fetih Giray1737-1740II. Mengli Giray İkinci Saltanatı1740-1743II. Selamet Giray1743-1748II. Selim Giray1748-1756Arslan Girayİlk Saltanatı1756-1758Halim Giray1758-1764Kırım Girayİlk Saltanatı1765-1767III. Selim Girayİlk Saltanatı1767Arslan Giray İkinci Saltanatı1767-1768Maksud Giray1768-1769Kırım Giray İkinci Saltanatı1769-1770IV. Devlet Girayİlk Saltanatı1770II. Kaplan Giray1770-1771III. Selim Giray İkinci Saltanatı1771-1775II. Sahib Giray1775-1777IV. Devlet Giray İkinci Saltanatı1777-1782Şahin Girayİlk Saltanatı

 Ayrıca bakınız 
 Keraitler
 Karaylar

*Giray
Kategori:Kırım Hanlığı
Kategori:Avrupa kraliyet aileleri
Kategori:Ukrayna'da İslam
Kategori:Türk hanedanları
Kategori:Moğol hanedanları