Denesulinece

Denesulinece (kendilerince Dënesųłiné, Dene Sų́łiné, Dene Yatié ᑌᓀᓱᒼᕄᓀ ; İngilizce Dene Suline or Denesuline, Dene, Chipewyan), Kanada'nın Alberta, Saskatchewan, Manitoba, Kuzeybatı Toprakları ve Nunavut bölgelerinde Denesulineler tarafından konuşulan Atabask dillerinden bir Kızılderili dilidir. En yakın akrabaları Tlınçonca, Satuca, Denetaca, Sekanice, Danezaca, Kaskaca, Tahltanca ve Tagişçedir. Kuzeybatı Topraklarında resmî dillerden biri olup konuşanı 765'tir

İngilizcedeki yaygın adı Chipewyan komşuları Ova Krileri tarafından verilen Cīpwayān ᒌᐘᔮᐣ (pointed skin) adından gelir. Fakat bu ad, başka bir dil grubundan (Algonkin dillerinden) Kızılderili Ojibwalara verilen Chippewa (sıfat biçimi: Chippewan) adıyla karıştırılmaktadır. Günümüzde Denesulineler, kendileri ve dilleri için Chipewyan adını aşağılayıcı, küçültücü (derogatory) bulup hoş karşılamazlar ve Denesuline adını tercih ederler.

 Diyalektler ve kabileler 

 K diyalekti (İngilizce k dialect): Łútsëlkʼé (NWT), Fond du Lac (Sask.)...
 T diyalekti (İngilizce t dialect): Denı́nu Kų́ę́, Tthebacha, Łue Chok Tué...

 Alfabe a á ą́ ą b ch ch' d dh ddh dl dz e é ę́ ę g gh ghw h hh i í į́ į j k k' kui l ł m n o ó ǫ́ ǫ r s sh t t' th tł tł' ts ts' tth tth' u u̇ ų́ ų w y z ʔ'''

 Örnekler Łue Chok Tué''

 dene kişi, halk
 deneyu adam
 ts'ékwi kadın
 łue balık
 sas ayı
 łį köpek
 łįchok at (harfiyen: 'büyük köpek')
 yath kar
 chą yağmur
 tu su
 ttheshéth dağ
 sįne yaz
 des ırmak
 bes bıçak
 eghézé yumurta
 ejeretth'úe süt
 bér et
 del kan
 tthęł balta
 kesų́łiné mokasen įłaghe (hayvan ve eşyalar için) įłaghį (insanlar için) bir
 nake (hayvan ve eşyalar için) nadene (insanlar için) iki
 taghe (hayvan ve eşyalar için) tąnį (insanlar için) üç
 dįghį (hayvan ve eşyalar için) dįnį (insanlar için) dört
 sųlaghe (hayvan ve eşyalar için) sųlą́nį (insanlar için) beş
 ełk'etaghe (hayvan ve eşyalar için) ełk'edįnį (insanlar için) altı
 totą (hayvan ve eşyalar için) tótąni (insanlar için) yedi
 ełk'edįghį (hayvan ve eşyalar için) ełk'etanį (insanlar için) sekiz
 įłótą (hayvan ve eşyalar için) įłótąnį (insanlar için) dokuz
 honę́ną on
 delgai beyaz
 delzen siyah
 delk'oz kırmızı
 deltthok sarı
 į́le hayır
 selatth'elé parmağım
 nelatth'elé parmağın
 belatth'elé parmağı
 sekwihonelteni öğretmen
 Dene t'á edlahodi ʔá? Bu Denesulinecede nasıl denir? 
 Dene t'á seł yanełti walí ósą́? Benimle Denesulinece konuşabilir misin?

 Dipnotlar 

 Dış bağlantılar 
 https://web.archive.org/web/20051218083055/http://www.sicc.sk.ca/heritage/sils/ourlanguages/dene/dene.html
 http://www.firstvoices.com/en/Dene/words

Kategori:Denesulineler
Kategori:Kızılderili dilleri
Kategori:Denesey dilleri
Kategori:Kuzey Atabask dilleri
Kategori:Kanada yerli dilleri