Fanya Kaplan

Fanni veya Fanya Yefimovna Kaplan (; 10 Şubat 1890 – 3 Eylül 1918), Bolşevik lideri Vladimir Lenin'e suikast girişiminde bulunan bir Rus sosyalist devrimci suikastçıdır. Çeka tarafından 1918 yılında tutuklandı ve idam edildi.

Yahudi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Kaplan, Çarlık döneminde devrimci faaliyetleri nedeniyle ağır çalışma cezasına çarptırıldı. Sosyalist Devrimci Parti üyesi olan Kaplan, Bolşevikler tek parti yönetimine geçip partisini yasakladığında Lenin'i “devrim haini” olarak gördü. 30 Ağustos 1918'de Moskova'daki bir fabrikadan çıkmakta olan Lenin'e yaklaşarak üç el ateş etti ve Lenin'i ağır yaraladı. Çeka tarafından sorgulandığında suç ortaklarının adını vermeyi reddetti ve idam edildi. Kaplan girişimi ve Moisey Uritski suikastı, Sovyet Rusya hükûmeti tarafından Mart 1917'de Rus Geçici Hükûmeti tarafından kaldırılan idam cezasının geri getirilmesi için kullanıldı.

 Gençliği 
küçükresim|upright=0.68|1910 yılından önce
Kaplan, Yahudi bir ailenin yedi çocuğundan birisidir. Küçük yaşta siyasetin içine girer ve Sosyalist Devrimci Parti (SR) üyesi olur. Çarlık polisi tarafından 1906 yılında Kiev'de yakalanır ve bir bombalama olayına karışmaktan dolayı ömür boyu kürek cezasına çarptırılır. Sibirya'daki Nerchinsk katorgasındaki Maltsev ve Akatuy Hapishanelerinde yatar. Burada gözlerinden rahatsızlanacak ve görme yetisini neredeyse kaybedecektir (gözleri daha sonra iyileşecektir). Maltsev Hapishanesinde yoğun işkence görür. 1917 Şubat Devrimi ile Çarlık rejiminin devrilmesiyle beraber 3 Mart günü salıverilir. Gördüğü yoğun işkencelerden dolayı sürekli başağrısı ve görememe sorunları çekmektedir.

 Bolşevik iktidarına muhalefet 
Kaplan, SR üyesi olması nedeniyle Bolşeviklerin artan etkisinden ve özellikle Lenin'den rahatsız olur. Bolşevikler Sovyet organlarında çoğunlukta olmalarına rağmen SR'ların çoğunlukta bulunduğu Kurucu Meclisi kapatmaları onu derinden etkiler. Ocak 1918'de Kasım ayındaki seçimlerden sonra toplanan Kurucu Meclis'te SR'ların ardında ikinci parti konumuna düşen Bolşevikler Meclis'ten Sovyet iktidarını tanımasını istemiş, red cevabını alınca da Meclisi kapatmıştır. 1918 yılı Mart ayında Almanya İmparatorluğu ile imzalanan Brest Litovsk Antlaşması, Bolşeviklerin müttefikleri konumundaki Sol SR'ların hükûmetten çekilmelerine yol açar. Bolşevik iktidarına karşı yapılan ve Alman Elçisi Wilhelm von Mirbach'ın öldürülmesiyle başlatılan Sol SR darbe girişiminden sonra Kaplan, Lenin'i öldürmeye karar verir.

 Suikast 
upright=1.14|küçükresim|sağ|Sovyet sanatçı Vladimir Pçelin'in Lenin'in vurulma anını resmeden 1927 tarihli çalışması

Resmî raporlara göre 30 Ağustos 1918 günü Moskova'daki Orak Çekiç adındaki fabrikada yaptığı konuşmasını tamamlayan Lenin fabrikadan ayrılıp arabasına girmeden önce Kaplan tarafından üç kez ateş edilerek vurulur. Bir kurşun hedefini bulmazken kurşunlardan ikisi Lenin'i, sol omzundan ve çenesinden vurur. Lenin derhal Kremlin'deki odasına götürülür. Suikast girişiminin örgütlü olmasından şüphelenildiği için tedavi için hastaneye gidilmez ve Kremlin'de tedavi altına alınır. Doktorlar Kremlin'e gelseler de hastane ortamı olmaksızın kurşunları çıkartamayacaklarını söyleyerek Lenin'i hastaneye yatırırlar. Lenin ağır yaralanmasına karşın kurtulur. Buna rağmen Lenin hiçbir zaman tam olarak iyileşemeyecektir, son dönemlerindeki rahatsızlıkları da bu suikasta bağlanmaktadır.

 Yargılanışı 
Kaplan derhal gözaltına alınır ve Çeka tarafından sorgulanır. Sadece aşağıdaki açıklamaları yapar:

Kaplan, Bolşeviklerin artan otoriterliğine değinerek, kaybettikleri seçimler olan Ocak 1918'de Kurucu Meclis'in zorla kapatılmasına değindi.
Kaplan'ın herhangi bir suç ortağını ele vermeyeceği netleşince Alexander Bahçesi'nde idam edildi. Emir, Kremlin komutanı eski Baltık denizcisi P. D. Malkov ve bir grup Letonyalı Bolşevik tarafından 3 Eylül 1918'de ensesine sıkılan kurşunla yerine getirildi. Cesedi bir fıçıya konuldu ve ateşe verildi. Emir, yalnızca altı hafta önce Çar ve ailesinin öldürülmesi emrini veren Yakov Sverdlov'dan geldi.

 Sonuçları 
Resmî açıklamalarda Kaplan'dan SR üyesi olarak bahsedilir. Lenin'in vurulduğu gün Sankt-Peterburg Çeka şefi ve Sovnarkom İçişleri Halk Komiseri Moisei Uritski öldürülecektir. İki silahlı saldırı arasında doğrudan bağ bulunmasa da Bolşevik iktidarına karşı sertleşen iç savaş koşullarında Sovyet iktidarına yönetlik tehdit önemsenir. Bolşevikler, Kızıl Terör olarak adlandırılacak bu dönemde rejim muhalifleri tutuklanacak ve devrim düşmanlarına karşı şiddetli tedbirlere başvurulacaktır. Tarihçiler tarafından Stalin dönemindeki Büyük Temizlik adı verilen tasfiyelerle Lenin dönemindeki Kızıl Terör arasında benzerlik kurulmaya çalışılsa da iki süreç de farklı koşullarda ve farklı amaçlarla gerçekleştirilmiştir.

 Geleneği 
Sovyetler Birliği'nin  dağılmasından sonra Kaplan'ın kişilik haklarının iade edilmesi ve suçundan dolayı affedilmesi yönündeki talep Rusya Federasyonu mahkemelerince reddedilmiştir.

Notlar

 Kaynakça 

Dış bağlantılar
 Lenin'in vurulduğu yer

Kategori:1890 doğumlular
Kategori:1918'de ölenler
Kategori:Sovyet kadınlar
Kategori:Ukrayna Yahudileri
Kategori:Rus devrimciler
Kategori:Vladimir İlyiç Lenin
Kategori:Başarısız olmuş suikastçılar
Kategori:Kızıl Terör kurbanı Sovyet kadınlar
Kategori:Kurşuna dizilerek idam edilmiş kişiler
Kategori:İdam edilmiş Ruslar
Kategori:İşkence kurbanları
Kategori:Yahudi sosyalistler