Seri katil

Seri katil, anormal kişisel bozukluklar sonucu, 30 günden daha uzun bir zaman diliminde ve arada bekleme dönemleri de olacak şekilde 3 veya daha fazla kişiyi öldüren kişidir.Holmes and Holmes, Contemporary, p. 9. "One of the most famous [geographically stable] serial killers is Wayne Williams. He was convicted of only two killings. However, his probable involvement in more than 30 killings of young black males in Atlanta qualifies him for classification as a geographically stable serial killer."Holmes and Holmes, Contemporary, p. 1 Kurbanlar sıklıkla aynı kurguda öldürülmekte ve benzer özellikleri taşıyabilmektedirler (örneğin mesleki, görünüş, cinsiyet veya yaş grubu gibi).

 Karakteristikler 
Psikoz seri katiller arasında nadiren görülür. Ağır basan psikiyatrik tanı psikopatidir. Bu, antisosyal kişilik bozukluğu ile ilintili olarak, kişinin kişisel fonksiyon bozukluğundan dolayı ortaya çıkmaktadır.Holmes and Holmes (2002), p. 111Yudofsky, p. 193 Psikopatlar empati ve suçluluk duygusundan uzak bir halde, ben merkezci ve itici, sosyal, ahlaki ve hukuki kabullere uymayan kişilerdir. Psikopatlar sıklıkla toplumun kabullendiği kurallardan çok, kendi yarattıkları ve benimsedikleri kurallara uymayı tercih ederler. Genellikle dışarıdan gözlendiklerinde normal, göze batmayan ve hatta toplumda saygı gören ve çekici kişiler olabilirler.

Seri katillerde Macdonald üçlemesi— hayvanlara eziyet, ateş yakma takıntısı ve sürekli yatağı ıslatma durumu beş yaşını geçmiş çocukluk davranışları olarak gözlemlenmektedir.Singer, S.D., & Hensley, C. (2004). Learning theory to childhood and adolescent firesetting: Can it lead to serial murder. International Journal of Offender Therapy and Comparative Criminology. 48, 461-476.

Seri katiller ile şölen katillerini birbirine karıştırmamak gerekir.

 Seri katil tipleri 
FBI'ın Suç sınıflandırma kitapçığında seri katilleri üç kategoriye ayırır: "organize", "organize olmayan" ve "karışık"—hem düzenli hem de düzensiz karakter gösteren saldırganlar.Vronsky (2004), pp. 99–100 Bazı katiller cinayetlerine devam ederken düzenli halden düzensize geçiş yapabilmektedirler.

 Organize/asosyal saldırganlar 
alt=Ted Bundy|küçükresim|upright=0.68|Ted Bundy (1946-1989) Kimberly Leach cinayetinden idama mahkum edildi. 30'dan fazla cinayet işlediği düşünülmektedir.
Organize asosyal saldırganlar genellikle ortalamanın üzerinde bir IQ'ya sahiptirler (120>).http://maamodt.asp.radford.edu/Serial%20Killer%20Information%20Center/Serial%20Killer%20IQ.htm  University Department of Psychology Bu kategoride bulunan saldırgan tipleri genellikle cinayetleri methodik olarak planlarlar, sıklıkla kurbanlarını kaçırırlar, onları bir yerde öldürüp, bir başka yerde de cesetten kurtulurlar. Genellikle kurbanlarının acıma veya sempati duygularına dokunarak kandırırlar. Örneğin, Ted Bundy kadın kurbanlarını sahte bir alçı içinde kolunu sakatmış gibi göstererek arabaya bir şeyler taşımasına yardım etmeleri için kandırır, daha sonra metal bir sopa ile onları bayılıncaya kadar döver ve daha sonra da onları kaçırırdı. Diğer tipler ise gönüllü olmaları dolayısı ile özellikle fahişeleri hedef alırlar. Suç mahallinde ileri seviyede bir kontrolleri vardır ve genellikle adli tıp hakkında eksiksiz bilgiye sahiptirler. Bu bilgi sayesinde izlerini çok iyi yok ederler ve takip edilmeleri oldukça zorlaşır (örneğin cesedin bir göl veya nehre bir ağırlık aracılığı ile batırılması gibi). İşledikleri suçları medyada takibini iyi yaparlar ve bundan büyük bir projeymişçesine gurur duyarlar. Organize katiller genellikle sosyal olarak yetkindirler; arkadaş veya partnerleri vardır ve hatta bazen evli ve çocuklu da olabilirler. Yakalandıkları zaman komşu ve akraba çevresi ile yapılan görüşmelerde, katiller hakkında genelde zararsız ve kimseyi incitmeyecek kişi olarak bahsedilmiştir. Bazı seri katiller işledikleri cinayetlerin sırrının çözülmesini oldukça zorlaştırır. İntihar notları ile yanlış yönlendirmeler, cinayeti başkasına yükleyecek bazı tuzaklar, çete savaşına kurban olmuş süsü verme ve hatta doğal bir ölüm gibi gösterme en çok başvurdukları yöntemlerdir.

Ted Bundy ve John Wayne Gacy organize seri katillere uygun birer örnektirler.Ressler and Schachtman, p. 131

 Organize olmayan/asosyal saldırganlar 

Organize olmayan asosyal saldırganlar sıklıkla çok zeki olmayan, ortalama altı düşük bir zekaya sahip (IQ <90) ve cinayetlerini düşünmeden ve planlamadan gerçekleştiren kişilerdir. Organize olan saldırganlar kurbanlarını öldürmek için plan yapıp tuzak hazırlarken, organize olmayan saldırganlar karşılarına bir fırsat çıktığı anda cinayet işleyebilirler ve cesedi yok etmek yerine de suçu işledikleri yerde bırakıp gitme yönünde hareket ederler. Genellikle kurbanlarının karşılarına aniden çıkarlar ve herhangi bir uyarı olmaksızın saldırılar. Saldırı ile kurbanın ölmesini müteakiben yapmak zorunda olduklarını hissettikleri ritüelleri gerçekleştirirler (nekrofili, kesip parçalama veya yamyamlık gibi). Nadiren izlerini gizlerler. İçlerine kapanık, sosyal olarak yetersiz ve az arkadaşı bulunan ve geçmişinde akıl rahatsızlıkları bulunması ihtimali olan kişilerdir. 

Richard Chase bu grup için uygun bir örnektir.

 İtici güçler 
Seri katillerin güdülerini dört ana kategoriye ayırabiliriz: "hayalperest", "görev güdümlü", "zevk düşkünü" ve "güç veya kontrol"; ancak, yine de herhangi bir seri katilin bu kategoriler dışında çok daha başka bir itici güçten tetiklenebileceği de başka bir gerçektir.Holmes and Holmes (1998), pp. 43-44Bartol and Bartol, p. 284

 Hayalperest 
Bu gruptaki katiller genellikle gerçeği yanılsamalı olarak algılarlar (Psikoz) ve bazen başka biri olduklarına veya cin/şeytan veya tanrı gibi varlıklarca öldürmeye zorlandıklarına inanırlar.Holmes and Holmes (1998), p. 62 Bu grubun en sık karşılaşılan iki alt grubu "şeytani güç güdümlü" ve "ilahi güdümlü"lerdir.Bartol and Bartol, p. 145

Herbert Mullin, Vietnam Savaşında ölen Amerikalı askerlerin Kaliforniya'yı büyük bir depremden koruduğuna inanmaktaydı. Savaş sona erdikten sonra Mullin babasının kendisi ile teletapik ilişki kurarak ona "doğaya bir miktar insan kurban etmesini" ve bu sayede Kaliforniya'nın çok büyük ve yıkıcı bir deprem sonrası okyanusa gömülmesini engelleyeceğini iddia etmiştir.Ressler and Schachtman, p. 146

David Berkowitz ("Sam'in oğlu") şeytani güç güdümlülere örnek olarak verilebilir. Berkowitz'in iddiasına göre iblis ona komşusunun köpeği aracılığıyla öldürmesi için emirler gönderiyormuş.Schechter and Everitt, p. 291

 Görev güdümlü 
küçükresim|upright=0.68|Ted Kaczynski (1942-) Matematikçi, Akademisyen, Bombalı Saldırı Düzenleyen Eylemci|alt=Ted Kaczynski

Görev güdümlü katiller tipik olarak kendilerini eşcinseller, fahişeler, zenciler veya katolikler gibi kendilerince istenmeyen ilan ettikleri insanların dünyadan temizlemesine adamış olarak görürler; ancak, genel olarak psikotik değillerdir.Holmes and Holmes (1998), p. 43 Kendilerini daha çok insan ırkını sosyal hastalıklardan kurtarmaya adamış kişiler olarak görürler.

Örneğin Ted Kaczynski ("Unabomber"), üniversiteleri ve havayolları endüstrisini hedef almıştır.Douglas et al., p. 25 Kendi yazıp basına dağıttığı bir bildiride, toplumun eski günlerine dönmesini, teknolojinin insanlığa tehdit olmadığı döneme dönmesini istediğini belirtmiştir. İddiası "Endüstriyel devrim ve getirdikleri insan ırkı için bir felaket olmuştur" şeklindeydi.http://en.wikisource.org/wiki/Industrial_Society_and_Its_Future  |başlık=Industrial Society and Its Future |erişim tarihi=4 Ekim 2008 |soyadı=Kaczynski |adı=Ted |tarih=1995 |yayıncı=WikisourceHolmes and Holmes (1998), p. 80

 Zevk düşkünü 
Bu tip seri katiller heyecan peşindedirler ve öldürmekten zevk alırlar. İnsanları bu amaç uğruna harcanabilir birer hedef olarak görürler. Adli psikologlar bu zevk düşkünü katilleri üç alt gruba ayırmışlardır: "şehvet", "heyecan" ve "rahatlık".Introduction to Forensic Psychology: Research and Application | yayıncı = SAGE Publications | tarih = 12 Mart 2004 | toplam sayfa = 146 | isbn = 978-0761926061

 Şehvet 
Şehvet grubundaki katillerin temel dürtüleri sekstir. Kurbanları ölsün veya ölmesin, cinayetlerinde fantezi büyük bir rol oynar. Seksten aldıkları zevk, kurbanlarına uyguladıkları işkence ve acı dolu sakatlama ayinlerinin fazlalığı ile doğru orantılıdır. Genellikle kurbanları ile yakın teması gerektirecek silahlar seçerler; bıçak veya çıplak el gibi. Şehvet güdümlü seri katiller cinayetlerine devam ettikçe öldürme frekansları artar veya uyguladıkları işkence ve şiddetin dozu artar veya her ikisi de birlikte görülebilir.Holmes and Holmes (2001), p. 163Dobbert, pp. 10-11

Kenneth Bianchi, seksüel güdüleri giderek artan seviyede değişik tip işkence ve parçalama ihtiyacında olduğu için, değişik yaş, ırk ve görünümdeki kadın ve kızları öldürmüştür.Dobbert

Jeffrey Dahmer, mükemmel fantezi aşığını aramıştır — güzel, itaatkar ve sonsuza değin. Şehveti arttıkça alkol, uyuşturucu ve egzotik seks yöntemlerini denemeye başlamıştır. Giderek artan parçalama isteğini kurbanlarının başlarını ve genital organlarını kesip saklayarak dışa vurmaya başlamıştır. Kurbanlarının onun bir parçası olmasını garantilemek için yamyamlığı da denemiştir.Dobbert, p. 11

 Heyecan 
Heyecan arayan katillerin ana amacı kurbanları üzerinde acı veren kurgular yaratmak veya onları korkutmaktır. Bu onları tahrik eder ve heyecan uyandırır. Adrenalin onlar için kurbanlarını avlanma veya öldürme ile peşinde oldukları bir tutkudur. bu gruptaki katillerin tek amacı öldürmektir ve bunun altında cinsel ihtiyaçlar veya işkenceden haz alma gibi dürtüler yatmaz, sadece sonuç önemlidir. Genellikle kurbanlar tanımadıkları kimselerdir ancak katil bir süre de olsa kurbanlarını takibe almıştır. Heyecan peşindeki katiller cinayetlerine uzun süre ara vererek cinayet yöntemlerini geliştirerek daha kolay öldürmek için planlarını geliştirip mükemmelleştirebilirler. Birçoğu mükemmel cinayeti işlemeye kendilerini adamışlardır ve asla yakalanamayacaklarını düşünürler.Howard and Smith, p.4

Robert Hansen kurbanlarını gizli bir yere götürür, onları orada salar ve daha sonra da avlayarak öldürürdü.Howard and Smith Lee Boyd Malvo ve John Allen Muhammad, (Beltway keskin nişancı katilleri), tamamıyla rastgele kurban seçmişlerdir. Sıklıkla benzin istasyonları seçmişler ve arkalarında iz bırakmadan olay mahallini terk etmişlerdir.Howard and Smith, p. 5 "Zodiac Katili", San Francisco Bay Area gazetesine gönderdiği bir yazısında "öldürmek bana bir kızla ateşli bir gece geçirmekten daha fazla heyecan veriyor" demiştir. 1982 yılı saldırılarında Coral Watts'ın elinden sağ olarak kurtulmayı başaran bir kurbanı Watts hakkında "heyecanlı, hiper aktif ve yerinde duramayan, heyecanından sesler çıkaran ve bu iş çok heyecanlı olacak şeklinde hareketler sergileyen" biri olarak bahsetmiştir.url = http://www.cbsnews.com/stories/2004/10/14/60minutes/main649363.shtml  | başlık = A Deal With the Devil? | yayıncı = 60 Minutes | tarih = 14 Ekim 2004 |erişimtarihi = 28 Haziran 2008 Parçalama, bıçaklama, asma, suda boğma, boğazını sıkma, havasız bırakma Watts'ın öldürme biçimlerindendir.

 Rahatlık 
Maddi kazanım ve rahat bir yaşam şekli bu gruptaki katillerin temel dürtülerindendir. Genellikle kurbanlar aile bireylerinden veya yakın arkadaş çevresindendir. Cinayet işledikten sonra katil, müfettişlerin veya aile bireylerinin kendisinden şüphelenmemesi için cinayetlerine bir süre zarfında ara verebilir. Zehir, özellikle de arsenik, kurbanlarını öldürmede en çok kullandıkları yöntemdir. Kadın seri katiller genellikle bu gruba girerler ama bu gruptakilerin hepsi kadın değildir.Schlesinger, p. 276Holmes and Holmes (2000), pp. 41, 43 Dorothea Puente kiracılarını onların sosyal güvenlik ödemeleri yüzünden öldürmüş ve evinin arka bahçesine gömmüştür.Holmes and Holmes (2000), p. 44 H. H. Holmes da sigorta parası ve işyerinin kârı için öldürmüştür.Holmes and Holmes (2000), p. 43

Puente ve Holmes gibilerinin daha önceden hırsızlık, sahtekarlık, namussuzluk, borcunu ödememe, zimmetine para geçirme gibi aynı tabiata sahip  suçlardan mahkûmiyetleri vardır. Dorothea Puente en sonunda sahtekarlık suçundan şartlı tahliye edilmiş olduğu zamanda şartlarını bozduğu için tutuklanmıştır.

 Güç/Kontrol 
Ana amaçları kurbanları üzerinde güç kullanmak ve güç kazanmaktır. Bu tip katiller bazen çocukken tacize uğramış ve bu olaylar onların yetişkin hale geldiklerinde güçten mahrum ve yetersiz olarak hissetmelerine sebep olmuştur. Birçok güç veya kontrol güdümlü katiller kurbanlarını seksüel olarak taciz eder, ancak bu noktada şehvet düşkünü katillerden ayrılırlar, çünkü esas amaçları şehvet güdüleri ile tecavüz etmek değil, kurban üzerinde hakimiyet kurmaktır. Ted Bundy tüm Amerika Birleşik Devletleri'nde gezerek kontrol edebileceği kadın aramıştır.Peck and Dolch, p. 255

 Tıbbi profesyoneller 
Yaşam ve ölümün içindeki gücün patolojik etkisine ilgi duyan bazı kişiler tıbbi mesleklere ilgi duymaya eğilimlidirler.SitpondWhittle and RitchieLinedeckerHickey (1997), p. 142 Bu tip seri katillerin sıklıkla "ölüm melekleri" veya "merhamet melekleri" olarak adlandırıldıkları görülmüştür. Buna bir örnek Harold Shipmandır. Kendisi İngiliz aile doktorudur ve kurbanlarını doğal yoldan ölmüş gibi göstermesi ile ünlenmiştir. 1975 ila 1998 yılları arasında en az 215 hastasını öldürmüştür; ki en az 250 kişi öldürdüğünden şüphelenilmektedir. Yine İngiliz olan Dr John Bodkin Adams ise 1957 yılında sadece bir hastasını öldürmekten ötürü temize çıkmış olsa da en az 163 hastasını öldürdüğü sanılmaktadır.Cullen, Pamela V., A Stranger in Blood: The Case Files on Dr John Bodkin Adams, London, Elliott & Thompson, 2006, ISBN 1-904027-19-9

Bazı tıbbi katiller hile ve düzenbazlık yoluna sapmışlardır.Örneğin, H. H. Holmes sıklıkla sigorta dolandırıcılığı ve bilirkişi hilelerine başvurmuştur. Harold Shipman daha önce bu suçlardan hüküm giymiş ve £600 para cezasına çarptırılmıştı. Katil, ancak sahtekarlığı ortaya çıktıktan sonra yakalanabilmiştir.

 Kurbanlar 
Kriminoloji uzmanları uzun süren çalışmalar sonucunda birçok seri katiller ve seçtikleri kurbanlar arasında çeşitli bağ ve ilişkiler ortaya çıkarmışlardır. Demografik istatistiklere göre seri katiller erkeklerden çok kadınları, eş-dost yakın akraba ve aile bireylerinden çok yabancıları öldürmeyi tercih etmektedirler. Hayatında bir kez cinayet işleyenlerde ise kadın erkek eşit dağılımda olurken, yabancılardan çok arkadaş ve aile bireylerini öldürmektedirler.Hickey (2005)

Seri katillerin çoğunda cinsel güdüler cinayetlerde ağırlık kazanmakla birlikte istisnalar mevcuttur. Seksüel güdüler sıklıkla katillerin kurban seçimlerinde de spesifik bir kriter olmasında temel bir sebeptir. Homoseksüel seri katiller sıklıkla homoseksüel kurbanları seçmiştir (Jeffrey Dahmer veya Dennis Nilsen gibi).

Amerika Birleşik Devletlerinde katiller genellikle 18–50 yaş arası kurbanları seçmektedirler. Kurbanların ağırlıklı çoğunluğu beyazlardır ve destekleyen araştırmalar göstermiştir ki seri katiller ırkçılıkla iç içedir.Godwin, pp. 61-68

Erkeklerin yabancı kurban seçmelerinin aksine kadın seri katiller genellikle etraflarındaki eş-dost ve tanıdıklarından kurbanlarını seçerler. "Kadın seri katiller için, önemli kurbanları arasında kocaları ve çocukları vardır. Erkek ve kadınları kıyasladığımız zaman çocuk öldürmede kadın seri katiller erkeklerden çok daha yüksek yüzdeye sahiptirler (%21 - %39)."Vronsky (2007), p. 35

 Kadın seri katiller 
Kadın seri katillere daha seyrek rastlanır. Duygusal olarak yakın oldukları erkekleri kişisel sebeplerden öldürmeye daha çok eğilimlidirler ve genellikle de öldürmeden önce kurban ile duygusal ilişkiye girme ihtiyacı duyarlar."An analysis of 86 female serial killers from the U.S. found that the victims tended to be spouses, children or the elderly." Öldürme metotları zehirleme gibi gizli veya düşük profillidir.Holmes and Holmes (1998),  Cinayetlerini kendi evleri veya sağlık merkezleri gibi belirli yerlerde (bu yüzden medya tarafından "Mercy Melekleri" ismi yaratılmıştır) veya aynı şehir veya eyalette farklı yerlerde işlerler.Vronsky (2007), pp. 1, 42-43Schechter and Everitt, p. 312 Her katilin sadece katilin kendisi tarafından geçerli kılınabilecek spesifik eğilimleri, ihtiyaçları, onları tetikleyen sebepleri vardır. Çok nadir durumlarda kadın seri katiller ortak olarak bir "takım" oluşturmak adına bir erkek seri katille işbirliğinde olabilirler.

Seksüel veya sadizm güdülü cinayetler kadın seri katillerde çok nadir gözükür. Gözüktüğü durumlarda, bu tip katillerde çocuk yaşlardaki istismarlar veya psikopatik ruh halleri görülmektedir. 105 kadın seri katil arasında yapılan bir araştırmada en çok başvurulan cinayet yöntemi zehirleme çıkmıştır.

Tipik kadın seri katillerin davranış karakteristiğine uymayan bir örnek olarak Aileen Wuornos,Fox and Levin, p. 117 verilebilir. Wournos ev yerine sokakları, zehir yerine silahı, eş-dost ahbap yerine yabancıları zevk için öldürmüştür.Schmid, p. 231 Diğer bir atipik kadın seri katile örnek hemşire Jane Toppan verilebilir. Toppan cinayetlerinden yargılandığı duruşma esnasında öldürmenin onda cinsel tahrik uyandırdığını belirtmiştir. Seçtiği hasta kurbanlarına özel karışım bir ilaç vermiş ve öldükleri esnada yatakta yanlarına yatıp vücutlarına yakından temas etmiştir.

 Tarihteki seri katiller 
Tarihçi kriminolojistler tarih boyunca birçok kendine has seri katil olayının olduğunu ancak bunların doğru bir şekilde kaydedilmediklerini düşünmektedirler. Bazı kaynaklar kurtadam ve vampir hikâyelerinin kaynağının Orta Çağda yaşamış ve zamanla efsaneleşmiş seri katillerden esinlenildiğini vurgulamaktadırlar.Schlesinger, p. 5

Çinli Han hanedanlığından İmparator Jing'in kuzeni Liu Pengli, Jing saltanatının orta döneminin altıncı yılında Jidong'un kralı olmuştur (M.Ö.144). Çinli tarihçi Sima Qian'a göre, "kanun kaçağı 20 veya 30 köle veya genç erkek ile sırf spor amacı ile kişilerin eşyalarını almak veya onları katletmek için yağmalama seferlerine çıkardı". Bu cinayetlerin birçoğu bilinse de, ancak hükümdarlığının yirmi dokuzuncu yılında katlettiği kişilerden birinin oğlu durumu imparatora bildirir bir rapor göndermişti. Netice olarak en azından yüz kişiyi öldürdüğü ortaya çıkmıştı. Mahkemedeki devlet memurları Liu Pengli'nin idamını istedilerse de, imparator kendi öz kuzenini öldürme yükünün altına giremedi ve onun asaletini elinden alıp, halktan biri olarak sürdü.Qian, p. 387

15.ci yüzyılda Avrupa'nın en varlıklı kişilerinden Gilles de Rais, köylü çocukları, özellikle de genç erkekleri, çevre köylerden toplayıp şatosuna davet ediyor ve daha sonra cinsel tacizde bulunuyor ve öldürüyordu.Vronsky (2004), pp. 45-48 Tahmini kurban sayısının 140 ile 800 arasında olduğu tahmin edilmektedir.Vronsky (2004), p. 47

Macar aristokrat Elizabeth Báthory 1610 yılında tutuklanıncaya kadar 650'ye yakın kız ve genç kadına işkence edip öldürmüştür.Vronsky (2007), p. 79

Kimliği bir türlü açığa çıkarılamayan Karındeşen Jack 1888 yılında Londra'da fahişeleri öldürmüştür. Bu cinayetler o dönemin güç simgesi olan şehirde basının inanılmaz ilgisini toplamıştır. Bunun sebebi de zenginliğin içinde fakirlik ile savaşan ve ihtiyaçları yüzünden fahişeliği seçmek zorunda kalan kadınların yaşadığı dram ve hedef alınmadır. Karındeşen Jack tüm zamanların en meşhur seri katili olarak anılmaktadır.truTV.com |url=http://www.trutv.com/library/crime/serial_killers/notorious/ripper/index_1.html 

 Pop kültürdeki seri katiller 

Seri katiller kitap, film, televizyon programları, şarkılar ve video oyunları gibi medya araçlarında basmakalıp karakterler olarak refere edilirler.Roy, p. 90 Seri katillerin hayatları veya cinayet yöntemleri Sapık, Kuzuların Sessizliği, Hannibal, Mr. Brooks, Se7en, Copycat, Halloween, Çığlık, Zodiac, Dexter (dizi) ve birçok diğer filmlere de konu olmuşlardır.RoySchmid, pp. 112-115Newitz, pp. 1, 45-46

 Dış bağlantılar 
 Serial Murder: Multi-Disciplinary Perspectives for Investigators Official FBI publication
 Seri Katiller Neyle Beslenir? 
 Seri Katiller ve Sıradışı Psikolojileri 
 Bir Seri Katil: Hannibal Lecter
 Seri Katillerde 3 Tipik Davranış 

 Kaynakça