CENTO

CENTO (Central Treaty Organization; Merkezi Antlaşma Teşkilatı; önceki adı ile Bağdat Paktı (1955-1959), Türkiye, İran, Irak, Pakistan ve Birleşik Krallık arasında, Sovyetler Birliği'nin Ortadoğu'da nüfuz kurmasını önlemeye yönelik olarak kurulan eski karşılıklı güvenlik ve savunma örgütü.

 Tarihçe 
Orta Doğu'da SSCB'ye karşı NATO'nun bir uzantısı olarak kurulan Bağdat Paktı'nın oluşum süreci Mayıs 1953'te ABD Dışişleri Bakanı John Foster Dulles'ın Ortadoğu ülkelerine yaptığı geziyle başladı. 2 Nisan 1954'te Türkiye ile Pakistan arasında imzalanan dostluk ve iş birliği antlaşması kuruluş için önemli bir aşama oldu. Ekim 1954'te Ankara'yı ziyaret eden Irak Başbakanı Nuri Said Paşa, Türkiye ile Irak'ın Ortadoğu'da bir savunma örgütü oluşturmayı kararlaştırdıklarını açıkladı. 24 Şubat 1955'te Türkiye ile Irak arasında imzalanan karşılıklı iş birliği antlaşmasına 4 Nisan'da Birleşik Krallık'ın, 23 Eylül'de Pakistan'ın, 3 Kasım'da da İran'ın katılmasıyla Bağdat Paktı kurulmuş oldu. ABD ise pakta gözlemci üye olarak katıldı.

Türkiye'nin Arap ülkelerinin çıkarlarına aykırı bir siyaset izlemeyeceği konusunda güvence vermesine karşın, Mısır ve Suriye'nin başını çektiği Arap devletleri paktı tepkiyle karşıladılar. Paktı, Batı emperyalizminin bir aracı, İsrail'e hizmet eden bir örgüt olarak gören bu ülkeler, tepki olarak kendi aralarında savunma antlaşmaları imzaladılar. Bağdat Paktı, Türk-Arap ilişkilerini olumsuz etkilediği gibi, Sovyetler Birliği ile olan soğuk ilişkileri daha da gerginleştirdi. ABD'nin sadece gözlemci üye statüsünde kalıp katılmayışı nedeniyle askeri açıdan hiçbir zaman güçlü bir savunma örgütü olamayan Bağdat Paktı, Soğuk Savaş sırasında Mısır ve Suriye gibi radikal Arap ülkelerinin SSCB'ye yakınlaşmasına yol açtı. Türkiye'nin 1956'da İsrail ile diplomatik ilişkilerini kesmesi bile örgüte yeni bir Arap ülkesinin katılımını sağlayamadı. Öte yandan, pakt üyeliğiyle Arap Dünyası'nı karşısına alan Irak'ta Kral Faysal ile Nuri Said Paşa'nın devrilmesi örgüt yapısını zayıflattı. Irak'ın 24 Mart 1959'da çekilmesiyle merkezi Ankara'ya taşınan paktın adı, 21 Ağustos 1959'da CENTO (Central Treaty Organisation, Merkezi Antlaşma Teşkilatı) olarak değiştirildi. Pakt yeni kimliğiyle bu tarihten itibaren ekonomik, kültürel ve teknik iş birliği alanlarına yöneldi.

12 Mart 1979'da önce Pakistan’ın, ardından da ertesi gün İran’ın ayrıldıklarını açıklamaları sonucunda, fiilen işlevsiz hale gelen CENTO'nun varlığı sona erdi.
27 Mayıs 1960'ta işlevine son verilen II. TBMM binası, 1961-1979 yılları arasında CENTO'nun son genel merkezi olarak kullanılmıştır.

 Genel sekreterler 
Genel sekreter, CENTO faaliyetlerini denetlemekte olup üç yıllık bir süre için bakanlar kurulu tarafından atanmaktaydı.
Merkezi Antlaşma Teşkilatı genel sekreterleri No.  İsim  Ülke  Görev başlangıcı  Görev bitişi 1  Avni Halidi    1955  1958 2  Mirza Osman Ali Bey    1959  1961 3  Abbas Ali Halatberi    1962  1968 4  Rıfat Turgut Menemencioğlu    1968  1972 5  Nasır Assar    1972  1975 6  Ümit Haluk Bayülken    1975  1977 7  Sidar Hasan Mahmud (geçici)    1977  1978 8  Kamuran Gürün    1978  1979

 Ayrıca bakınız 
 NATO
 SEATO
 ANZUS
 Amerikan Devletleri Örgütü
 Sadabat Paktı
 Kalkınma İçin Bölgesel İşbirliği
 Ekonomik İşbirliği Teşkilatı

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Bağdat Paktı maddeleri 

Kategori:Ekonomik İşbirliği Teşkilatı
Kategori:Soğuk Savaş antlaşmaları
Kategori:Eski uluslararası kuruluşlar
Kategori:20. yüzyılda askerî ittifaklar
Kategori:1955'te uluslararası ilişkiler
Kategori:1958'de Amerika Birleşik Devletleri
Kategori:1979'da feshedilmiş oluşumlar
Kategori:Uluslararası askeri kuruluşlar
Kategori:Birleşik Krallık-Irak ilişkileri
Kategori:1955'te kurulan kuruluşlar
Kategori:Pehlevi Hanedanı'nın antlaşmaları
Kategori:Türkiye'nin antlaşmaları
Kategori:Irak Krallığı'nın antlaşmaları
Kategori:Birleşik Krallık antlaşmaları
Kategori:Soğuk Savaş'ta Türkiye