Süper püskürme

Süper püskürmeler veya süper parıltılar, yıldızlarda gözlemlenen ve tipik güneş püskürmeleri enerjisinin on bin katı kadar enerjiye sahip çok güçlü patlamalardır. Bu sınıftaki yıldızlar, güneş benzeri olduklarını gösteren koşulları sağlarlar ve çok uzun zaman ölçeklerinde kararlı olmaları beklenir. İlk dokuz aday çeşitli yöntemlerle tespit edilmiştir, fakat Kepler uzay teleskobunun fırlatılmasına kadar sistematik bir çalışma mümkün olmamıştır. Kepler, çok sayıda güneş tipi yıldızı uzun bir süre boyunca yüksek doğrulukla izledi. Bu çalışma, yıldızların küçük bir kısmının şiddetli patlamalar yaşadığını gösterdi. Çoğu durumda aynı yıldızda birden fazla olay gözlemlendi. Genç yıldızların püskürme oluşturma olasılığı yaşlı yıldızlara göre daha yüksek iken, Güneş kadar yaşlı yıldızlarda da güçlü olaylar tespit edilmiştir.

Bu püskürmeler başlangıçta, yıldız ve gezegenin manyetik alanlarının birbirine bağlı olduğu çok yakın yörüngelerdeki dev gezegenlerin varlığıyla açıklanmaya çalışılmıştır. Bu teoriye göre, gezegenin yörüngesi manyetik alan çizgilerini bükerek kararsızlık yaratmakta ve bu da manyetik enerji boşalmasıyla püskürtü oluşturmaktaydı. Bununla birlikte, Kepler geçişleri sırasında böyle bir gezegen tespit edilmediğinden bu teori terk edilmiştir.

Tüm süper püskürme yıldızları (süper parıltılı yıldızlar), dönme hareketiyle taşınan çok büyük yıldız lekeleri olarak yorumlanan yarı periyodik parlaklık değişimleri gösterirler. Spektroskopik çalışmalar, güçlü ve geniş manyetik alanlarla ilişkili kromosferik aktivitenin açık göstergesi olan spektral çizgileri ortaya çıkarmıştır. Bu durum, süper püskürmelerin yalnızca ölçek bakımından güneş püskürtülerinden farklı olduğunu düşündürmektedir.

Geçmişteki güneş süper püskürmelerini tespit etmek için kutup buzullarındaki nitrat konsantrasyonları, tarihi aurora gözlemleri ve güneş kaynaklı enerjik parçacıkların üretebileceği radyoaktif izotoplar incelenmiştir. Ağaç halkalarındaki karbon-14 kayıtlarında üç olay ve birkaç aday bulunmasına rağmen, bunların süper püskürme olaylarıyla kesin olarak ilişkilendirilmesi mümkün olmamıştır.

Güneş süper püskürmeleri, özellikle birden fazla olay olarak meydana gelirlerse önemli etkilere sahip olacaktır. Güneş ile aynı yaş, kütle ve bileşime sahip yıldızlarda meydana gelebildikleri için bu olasılık göz ardı edilemez, fakat son on bin yıldır güneş süper püskürmelerine dair herhangi bir belirti bulunamamıştır. Bununla birlikte, güneş benzeri süper püskürme yıldızları çok nadirdir ve manyetik olarak Güneş'ten çok daha aktiftirler. Eğer Güneş'te süper püskürmeler gerçekleşirse, bu olayların zamanın küçük bir kısmını kapsayan belirli dönemlerde meydana gelmesi olasıdır.

 Süper parıltılı yıldızlar 
Süper parıltılı yıldız, genellikle çok geç spektral tipte bir kırmızı cüceye atıfta bulunan parıltılı yıldızla aynı şey değildir. "Süper parıltılı yıldız" terimi, aşağıdaki koşulları sağlayan yıldızlardaki büyük ve geçici olaylarla sınırlıdır:

 Yıldız, F8 ile G8 arasında bir spektral sınıfa sahiptir.
 Ana kol üzerinde ya da onun yakınında yer alır.
 Tekil bir yıldızdır veya çok geniş bir ikili sistemin parçasıdır.
 Hızlı dönen bir yıldız değildir.
 Aşırı derecede genç değildir.
Bu tür yıldızlar esasen Güneş benzerleri olarak kabul edilebilir. İlk olarak bazıları Güneş'e benzer olan dokuz adet süper parıltılı yıldız bulunmuştur.

 İlk süper parıltılı yıldız adayları
İlk makalede literatür taramasıyla dokuz aday nesne belirlenmiştir:
 Yıldız   Tip  V (mag)  Tespit yöntemi  Parıltı Genliği  Süre  Enerji (erg) Groombridge 1830  G8 V  6,45  Fotografi  ΔB = 0,62 mag  18 dakika  EB ~ 1035 Kappa1 Ceti  G5 V  4,83  Spektroskopi  EW(He) = 0,13Å  ~ 40 dakika  E ~ 2 × 1034 MT Tauri G5 V  16,8  Fotografi  ΔU = 0,7 mag  ~ 10 dakika  EU ~ 1035 Pi1 Ursae Majoris  G1.5 Vb  5,64  X-ışını  LX = 1029 erg/s  >~ 35 dakika  EX = 2 × 1033 S Fornacis  G1 V  8,64  Görsel  ΔV ~ 3 mag 17 - 367 dakika  EV ~ 2 × 1038 BD +10°2783  G0 V  10,0  X-ışını  LX = 2 × 1031 erg/s  ~ 49 dakika  EX >> 3 × 1034 Omicron Aquilae  F8 V  5,11  Fotometri  ΔV = 0,09 mag  ~ 5 - 15 gün  EBV ~ 9 × 1037 5 Serpentis  F8 IV-V  5,06  Fotometri  ΔV = 0,09 mag  ~ 3 - 25 gün  EBV ~ 7 × 1037 UU Coronae Borealis  F8 V  8,86  Fotometri  ΔI = 0,30 mag  >~ 57 dakika  Eopt ~ 7 × 1035

Tip, spektral tipi ve aydınlatma gücü sınıfını içeren spektral sınıflandırmayı gösterir.

V (mag), yıldızın normal görünür görsel büyüklüğü anlamına gelir.

EW(He), emisyonda görülen 5875.6Å He I D3 çizgisinin eşdeğer genişliğidir.

Gözlemler her nesne için değişiklik gösterir. Bazıları X-ışını ölçümlerine dayanırken diğerleri görsel, fotografik, spektroskopik veya fotometrik gözlemlerden elde edilmiştir. Olayların enerjileri 2 × 1033 ila 2 × 1038 erg arasında değişiklik göstermektedir.

 Kuramsal bir güneş süper püskürtüsünün etkileri 
İlk dokuz süper parıltılı yıldız adayında gözlemlenen türden bir süper püskürmenin Dünya üzerinde yaratacağı etkiler, her ne kadar bir gama ışını patlaması kadar güçlü olmasa da büyük bir felaket boyutunda olur ve hem atmosferde hem de yaşam üzerinde ciddi zararlar meydana getirirdi. Ayrıca böyle bir olay, Güneş Sistemi'nde izler bırakırdı; örneğin S Fornacis'te gerçekleşen olay, yıldızın aydınlatma gücünde yaklaşık yirmi katlık bir artışa neden olmuştur. Thomas Gold, bazı Ay kayalarının üst yüzeyinde bulunan camlaşmanın, son 30.000 yıl içinde bir zamanda 10 ila 100 saniye boyunca yüz kattan fazla bir parlaklık artışı içeren bir güneş püskürmesinden kaynaklanmış olabileceğini öne sürmüştür. Bu tür bir olay Dünya üzerindeki etkilerinin yanı sıra, Jüpiter'in uydularına kadar uzanan bölgelerde buzun erimesine ve ardından yeniden donmasına neden olabilirdi. Bu ölçekte bir süper püskürmenin Güneş Sistemi'nde meydana geldiğine dair bir kanıt bulunmamaktadır.

Süper püskürmeler aynı zamanda sönük genç Güneş paradoksuna bir çözüm olarak da önerilmiştir.

 Ayrıca bakınız 
 Parıltılı yıldızlar
 Güneş püskürtüsü
 Yıldız manyetik alanı

 Kaynakça 

*
Kategori:Yıldız olayları