Dengbejlik

küçükresim|Diyarbakır'dan bir dengbêj evi
Dengbejlik (Kürtçe: Dengbêjî دەنگبێژی), Kürt sözlü edebiyatında kilam ve stran söyleme sanatıdır. Kürtçede Dengbêj sözcüğü ‘ses' anlamına gelen deng ve ‘söyle, ses ver' anlamına gelen bêj sözcüklerinin birleşmesiyle oluşur. Bu kelime, sözü ahenkle icra eden kişi için kullanılmaktadır. 

Dengbejler genellikle köyden köye dolaşarak, hayatlarını söyledikleri destanlar, kilamlar, ilahiler ve hikayeler ile sürdürmektedirler. Bazıları erbane (tef), bilur (kaval) gibi çalgılarla söyleseler de, dengbejlerin çoğu herhangi bir çalgı aleti kullanmadan, gırtlak gücüne dayanarak sanatlarını icra ederler. Sözlü Kürt edebiyatı; "şer" olarak adlandırılan epik kahramanlık anlatılarından avcılığa, baharın gelişini konu edinen "kilam"lardan düğün ve kutlama temalarına kadar geniş bir yelpazeye sahiptir. Bu edebi gelenek; toplumsal zaferler, hastalıkların getirdiği trajediler ve haksızlık gibi pek çok temayı sanatsal bir formda bünyesinde barındırır. Dengbejlerin seslerini kullanarak yarattıkları yapıtlara lawik ve kilam denir. Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'da gelenekselleşmiş olan dengbejlik özellikle Serhat Bölgesi diye anılan Van, Kars, Erzurum, Ağrı, Muş, Bingöl gibi yerleşim yerlerinde hala sürdürülmektedir. En çok bilinen ve dinlenen dengbêjler arasında Şakiro, Dengbêj Reso, Meryem Xan, Eyşe Şan vardır. "Evdalê Zeynikê ise dengbêjlerin Şahı" olarak bilinir ve Kürt edebiyatına derin izler bırakan bir ozandır. 

Deng Kürtçede 'ses' anlamına geldiği gibi 'haber' anlamında da kullanılmaktadır. Özellikle deyimlerde birçok örneğine rastlamak mümkündür: dengeke ji wan nehat gibi... Dengbejlik; tarihi, toplumsal ve kültürel değerleri dil yoluyla aktaran bir gelenektir. Bu anlamda dengbej, geçmişi sözlü olarak aktaran bir hikaye anlatıcısıdır.

 Kaynakça