Edward Teller

Edward Teller (; ; 15 Ocak 1908 - 9 Eylül 2003), bilim ve teknoloji dünyasında "hidrojen bombasının babası" olarak bilinen Macar–Amerikalı teorik fizikçi."I have always considered that description in poor taste." Teller & Shoolery 2001, p. 546.Goodchild 2004, p. 36.Edward Teller 1948 yılında  ABD Ulusal Bilimler Akademisi'ne üye seçildi.

Teller hayatı boyunca hem bilimsel yeteneği hem de kişiler arası zor ilişkileri, geçici ve içe kapanık kişiliği ile tanınıyordu. Teller, 1908'de Macaristan'da dindar bir Yahudi ailede doğdu. 1930'larda, önde gelen Macar bilimcilerden oluşan émigrélerin oluşturduğu, “Marslı” kod adlı grup altında ABD'ye göç etti.Metropolis, Nicholas; Rosenbluth, Arianna W.; Rosenbluth, Marshall N.; Teller, Augusta H.; Teller, Edward (1953). "Equation of State Calculations by Fast Computing Machines". Journal of Chemical Physics. 21 (6): 1087-1092. Bibcode:1953JChPh..21.1087M. doi:10.1063/1.1699114.

Çekirdek fiziğine, moleküler fiziğe, spektroskopiye (özellikle Jahn–Teller ve Renner–Teller etkileri) ve yüzey fiziğine çok sayıda katkıda bulunmuştur. Teller ayrıca, karmaşık moleküllerin kuantum mekaniksel açıklamasında standart modern bir araç olan yoğunluk fonksiyonel teorisinin öncüsü olan Thomas–Fermi teorisine de katkıda bulundu."Edward Teller Is Dead at 95; Fierce Architect of H-Bomb". The New York Times. September 10, 2003.

 İlk yılları ve ailesi 

Ede Teller, 15 Ocak 1908'de Avusturya-Macaristan'ın Budapeşte kentinde Yahudi bir ailede dünyaya geldi. Annesi piyanist Ilona Teller babası ise avukat Max Teller'di. Önce Fasori Lüteriyen Gymnasium'da, daha sonra Budapeşte'deki Minta (Model) Gymnasium'da eğitim gördü. Teller Yahudi bir aileden geldiği için Museviydi. Ancak bilim kariyerine başladıktan ve ilerleyen yaşlarından sonra agnostik-ateist fikir akımının destekçisi ve savunucusu oldu. Küçük yaşlarında ailecek Yahudiliğin kutsal günlerinden biri sayılan Kerafet Günü'nü kutlarlardı.Teller & Shoolery 2001, p. 32.Stix, Gary (October 1999). "Infamy and honor at the Atomic Café: Edward Teller has no regrets about his contentious career". Scientific American: 42-43. doi:10.1038/scientificamerican1099-42. Retrieved November 25, 2007.

Albert Einstein ve Richard P. Feynman gibi Teller'de konuşmayı geç öğrenenlerdendi. Çoğu çocuğa göre konuşması daha sonra gelişti, ancak sayılar onun çok ilgisini çekiyordu. Hatta bundan o kadar çok eğleniyordu ki, hayal dünyasında büyük sayılar ile büyük hesaplamalar yapıyordu.Edward Teller - The inspiration of Herman Mark (segment 18 of 147), June 1996 interview with John H. Nuckolls, former director of the Lawrence Livermore National Laboratory (posted on 24 January 2008) Alternate source video (uploaded to Web of Stories YouTube channel on Sep 27, 2017)

 Bilimsel faaliyetleri 
Teller, Amerikanın nükleer programı çerçevesinde II. Dünya Savaşı'nda "Manhattan Projesi"nin bir üyesi olarak yaptığı çalışmalarla; hidrojen bombasının geliştirilmesindeki öncülüğüyle ve Lawrence Livermore National Laboratory'de uzun yıllar boyunca devam ettiği faaliyetleriyle tanınmıştır.Edward Teller Facts, quote: "Leaving Hungary because of anti-Semitism, Teller went to Germany to study chemistry and mathematics at the Karlsruhe Institute of Technology from 1926 to 1928. A lecture he heard by Herman Mark on the new science of molecular spectroscopy made a lasting impression on him: "He [Mark] made it clear that new ideas in physics had changed chemistry into an important part of the forefront of physics."

1950'lerde Los Alamos Ulusal Araştırma Merkezi'nde birlikte çalıştığı arkadaşı Robert Oppenheimer hakkında yürütülen soruşturmada verdiği ifade sebebiyle büyük tepki aldı ve ondan sonra bilim camiası tarafından dışlandı. Özellikle nükleer enerji araştırmalarını, nükleer silahların geliştirilmesini ve nükleer test programının etkin bir şekilde sürdürülmesini savunduğu için Birleşik Devletler hükûmetinden destek görmeye devam etti.Edward Teller - Wave-particle duality sparked a fascination with physics (segment 16 of 147), June 1996 interview with John H. Nuckolls, former director of the Lawrence Livermore National Laboratory (posted on 24 January 2008) Alternate source video (uploaded to Web of Stories YouTube channel on Sep 27, 2017) Quote: "This theory [of polymer chemistry, and its relation to quantum physics] managed to make in me a big change from an interest in mathematics to an interest in physics."

 Ödülleri 
1976 yılında  üyeliğine seçilen Edward Teller, 1980 yılında Eringen Madalyası kazanmıştır.

 Röportajları 
Finans sektöründe tanınmış bir yatırım uzmanı ve yazar olan Lee Munson, 1999 yılında, Hoover Enstitüsü'nde Edward Teller ile bir röportaj gerçekleştirmiştir. Bu röportajda, "Hidrojen bombasının babası" olarak anılmak hakkında düşünceleri sorulmuş, Teller ise cevap olarak, " Saçmalık! Bir çok kişi buna katkıda bulundu. Ben binlerce katkıda bulunanlardan biriydim. Tek zorlayan bendim. Yaptığım şeyden mutluyum ama kolay değildi"  demiştir.

 Fen bilimlerinde ismi ile anılan buluşlar 
Ashkin–Teller modeli
Axilrod–Teller potansiyeli
Brunauer–Emmett–Teller teorisi
Inglis–Teller denklemi
Jahn–Teller etkisi
Pseudo Jahn–Teller etkisi
Lyddane–Sachs–Teller ilişkisi
Pöschl–Teller potansiyeli 
Renner–Teller etkisi
Teller–Ulam tasarımı

 Kaynakça 

Bibliyografya
 Our Nuclear Future; Facts, Dangers, and Opportunities (1958)
 Basic Concepts of Physics (1960)
 The Legacy of Hiroshima (1962)
 The Constructive Uses of Nuclear Explosions (1968)
 Energy from Heaven and Earth (1979)
 The Pursuit of Simplicity (1980)
 Better a Shield Than a Sword: Perspectives on Defense and Technology (1987)
 Conversations on the Dark Secrets of Physics (1991)
 Memoirs: A Twentieth-Century Journey in Science and Politics (2001)


Kategori:1908 doğumlular
Kategori:Budapeşte doğumlu bilim insanları
Kategori:2003'te ölenler
Kategori:Macar mucitler
Kategori:Macar nükleer fizikçiler
Kategori:Macar agnostikler
Kategori:Macaristan Yahudileri
Kategori:Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Macar göçmenler
Kategori:Amerikalı mucitler
Kategori:Amerikalı nükleer fizikçiler
Kategori:Amerikalı agnostikler
Kategori:Amerikalı amputeler
Kategori:Macaristan Yahudisi asıllı Amerikalılar
Kategori:Slovak asıllı Amerikalılar
Kategori:Leipzig Üniversitesinde öğrenim görenler
Kategori:Chicago Üniversitesi öğretim üyeleri
Kategori:Göttingen Üniversitesi öğretim üyeleri
Kategori:George Washington Üniversitesi öğretim üyeleri
Kategori:Kaliforniya Üniversitesi, Berkeley öğretim üyeleri
Kategori:Karlsruhe Teknoloji Enstitüsünde öğrenim görenler
Kategori:Başkanlık Özgürlük Madalyası sahipleri
Kategori:Enrico Fermi Ödülü sahipleri
Kategori:Ulusal Bilim Madalyası sahipleri
Kategori:Ulusal Bilimler Akademisi üyeleri
Kategori:Manhattan Projesi kişileri
Kategori:Siyonistler
Kategori:Yahudi fizikçiler
Kategori:Amerikalı teorik fizikçiler
Kategori:Yahudi agnostikler
Kategori:Time Yılın Kişisi
Kategori:Uluslararası Kuantum Moleküler Bilimler Akademisi üyeleri
Kategori:Amerikan Bilim ve Sanat Akademisi üyeleri