Mogan Gölü

Mogan Gölü, Ankara'nın Gölbaşı ilçesinde bulunan bir set gölüdür. Göl ve çevresi, Barselona Sözleşmesi çerçevesinde Türkiye'de ilan edilen 15 özel koruma bölgesinden bir tanesini oluşturan "Gölbaşı Özel Çevre Koruma Bölgesi" içinde yer alır. Bulunduğu coğrafyada önemli bir sulak alan ve rekreasyon mekanı olmasının yanı sıra florası ve faunası bakımından da ülkenin önemli doğal yaşam alanlarından bir tanesidir.

 Etimoloji 
"Mogan" kelimesinin etimolojik açıdan bir kökeni bulunmamakla birlikte, sonradan türetildiği düşünülmektedir. Halk arasında anlatılagelen bir efsaneye göre; eski zamanlarda gölün yakınlarında bir köyde yaşayan Monza ve Ganey isimli iki genç birbirine aşık olur. Fakat ailelerin şiddetle bu birlikteliğe karşı çıkması üzerine kavuşma ümidini kaybeden gençlerden her biri, gölün farklı yakalarında bulunan iki tepeye kaçar. Gece gündüz hiç durmadan ve göz pınarları kuruyana kadar ağlayan aşıkların gözyaşları zamanla birike birike bir göl oluşturur ve halk da bu göle Monza ve Ganey'in baş harflerinden oluşan "Mogan" yakıştırmasını yapar. O günden beri gölün bu isimle anıldığı rivayet edilir.

 Oluşumu ve jeolojik yapısı 
Mogan Gölü, Ankara'nın 20 kilometre güneyinde, Eymir Gölü'nün de dahil olduğu bir havzada yer alır. Günümüzde gölün bulunduğu nokta başlangıçta bir akarsu vadisi iken; Sukesen, Başpınar, Gölova ve Yavrucak gibi derelerin taşıdığı alüvyonların vadinin önünü kapatması sonucunda zamanla tatlı su gölüne dönüşmüştür. Kuzey, doğu ve batıdan tepelerle çevrili olup güneyindeki düzlük ovaya doğru genişleme göstermiştir. Yağışların yoğun olduğu dönemlerde olası su taşkınları önlemek amacıyla Eymir Gölü ile Mogan arasına 1972 yılında bir regülatör inşa edilmiştir. 2010-2011 yılların arasında bölgede yaşanan bol yağışlar sonrasında uzun bir süre sonra ilk defa bu regülatör kapakları açılmış; bu sayede hem büyük bir su baskını önlenmiş hem de Eymir Gölü'nde su seviyesi yükselmiştir. Toplam göl alanı 63 km², hacmi 14 milyon m³ ve ortalama derinliği ise 3.5-4 metredir. Çevre uzunluğu 14 kilometre olup boyutları 6x0,9 km oranındadır. Kurak dönemlerde en derin noktası 4.5 metre olarak ölçülmüş olup su seviyesinin en yüksek olduğu zamanlarda bu sayı 5 metreye kadar çıkmaktadır.

 Fauna 
Göl ve çevresi, belirli mevsimlerde pek çok kuş türüne ev sahipliği yapan önemli bir sulak alan özelliği göstermektedir. Tarih boyunca 226 farklı kuş türünün kaydedildiği gölde özellikle dikkuyruk ve pasbaş patka türleri yoğun bir şekilde üremektedir. Öte yandan; 2000 yılının ortalarına kadar göldeki baskın balık türünün Esox lucius olduğu, aynı zamanda Silurus glanis, Cyprinus carpio ve Tinca tinca’nın da oldukça bol bulunduğu bilinmektedir. 2017 yılında yapılan çalışmalar sonucunda Cyprinidae, Atherinidae ve Esocidae familyalarına ait Cyprinus carpio, Carassius gibelio, Tinca tinca, Alburnus escherichii, Pseudorasbora parva, Atherina boyeri ve Esox lucius gibi balık türlerinin burada yaşamaya devam ettiği tespit edilmiştir. Fakat, daha önceki yıllarda literatüre geçen Silurus glanis’e rastlanmamıştır. Ayrıca; Carassius gibelio, Pseudorasbora parva ve Atherina boyeri gibi türler göle giriş şekli belirlenemeyen, istilacı türlerdendir. Özellikle Carassius ailesi girdiği ortama çok çabuk adapte olan ve hızlı bir şekilde üreyen bireylere sahip olduğu için gölün ekolojik dengesini olumsuz yönde etkilemiştir.

 Kuşlar 
+Mogan Gölü ve çevresinde gözlemlenen kuş türleriTakson adıTürkçe adıKorunma Durumu (IUCN)Önemli Doğa Alanı (ÖDA) kriteriKonaklama sebebiAcrocephalus melanopogonBıyıklı kamışçınLC - Asgari endişeC1 - Ekolojik bütünlükÜremeArdea purpureaErguvani balıkçılLC - Asgari endişeC1 - Ekolojik bütünlükÜremeArdeola ralloidesAlaca balıkçılLC - Asgari endişeC1 - Ekolojik bütünlükÜremeAythya nyrocaPasbaş patkaVU - HassasB1, C1 - Dar yayılışlı tekil, Ekolojik bütünlükGöç, üremeBotaurus stellarisBayağı balabanLC - Asgari endişeC1 - Ekolojik bütünlükÜremeCalandrella rufescens Çorak toygarıVU - HassasB1 - Dar yayılışlı tekilÜremeCircus aeruginosusKızıl tuygunLC - Asgari endişeC1 - Ekolojik bütünlükÜremeFalco naumanniKüçük kerkenezLC - Asgari endişeA1, C1 - Tehlike altında, Ekolojik bütünlükGöçFulica atraSakarmekeLC - Asgari endişeB3, C3 - Dar yayılışlı topluluk, Ekolojik bütünlükGöçIxobrychus minutusKüçük balabanLC - Asgari endişeC1 - Ekolojik bütünlükÜremeNetta rufinaMacar ördeğiLC - Asgari endişeB3, C3 - Dar yayılışlı topluluk, Ekolojik bütünlükGöçNycticorax nycticorax Gece balıkçılıLC - Asgari endişeC1 - Ekolojik bütünlükÜremeOxyura leucocephalaDikkuyrukVU - HassasA1, B1, C1 - Tehlike altında, Dar yayılışlı tekil, Ekolojik bütünlükÜreme

 Balıklar 
+Mogan Gölü'nde gözlemlenen balık türleriTakson adıTürkçe adıKorunma Durumu (IUCN)Cyprinus carpioSazanVU - HassasCarassius gibelioGümüşi havuz balığıTinca tincaKadife balığıLC - Asgari endişeAlburnus escherichii Steindachnerİnci balığıLC - Asgari endişePseudorasbora parvaÇakıl balığıLC - Asgari endişeAtherina boyeriKüçük gümüş balığıLC - Asgari endişeEsox luciusTurna balığıLC - Asgari endişe

 Memeli ve sürüngenler 
+Mogan Gölü ve çevresinde gözlemlenen memeli ve sürüngen türleriTakson adıTürkçe adıKorunma Durumu (IUCN)Önemli Doğa Alanı (ÖDA) kriteriLutra lutraBayağı su samuruNT - Neredeyse tehdit altındaC1 - Ekolojik bütünlükEmys orbicularisBenekli kaplumbağaNT - Neredeyse tehdit altındaC1 - Ekolojik bütünlükTestudo graecaMahmuzlu Akdeniz kaplumbağasıVU - HassasA1, C1 - Tehlike altında, Ekolojik bütünlük

 Flora 
Açık göl alanının etrafını sazlık, ıslak çayır, bozkır, kuru tarımsal alanlar ve koruluklar çevreler. Kıyı kesimleri ise taş ve kum zeminli olup köklü su bitkilerinin yoğun olarak yayılış gösterdiği, besince zengin bir göldür. Bölgeye endemik bir bitki türü olan sevgi çiçeği en çok gölün batı kısmındaki Kalındil Burnu'nda ve güney kesimlerde bulunur.
+Mogan Gölü ve çevresinde gözlemlenen bitki türleriTakson adıTürkçe adıKorunma Durumu (IUCN)Önemli Doğa Alanı (ÖDA) kriteriCentaurea tchihatcheffii Sevgi çiçeği, yanardönerCR - Kritik tehlikedeA1, A2 - Tehlike altındaPuccinellia anisoclada subsp. melderisianaEN - TehlikedeB1, B2 - Dar yayılışlı

 Çevre sorunları 
Gölün kuzey kıyı şeridi çeşitli tesislerin inşa edilmesi amacıyla doldurulmakta ve buradaki sazlık alanlar sökülerek yok edilmektedir. Ayrıca gölün etrafında bulunan yerleşim yerlerinden ve endüstriyel işletmelerden çıkan atıklar, kimyasal gübre ve ilaçlar da göle karışmaktadır. Ortaya çıkan büyük miktarda azot ve fosfor gölün ötrofikasyon seviyesini artırmakta, oksijen seviyesinin giderek düşmesi de burada yaşayan balık soylarını tehdit etmektedir. 2008 yılında, Kızılırmak'tan Mogan'a girişi sağlanan su kısa bir süreliğine buradaki canlı yaşamını iyileştirdiyse de, ertesi yıl bu kaynak kesilince göldeki binlerce yavru gümüş ve sazan balığı ölmüştür. 2012 senesinde, gölü besleyen derelerde arka arkaya su taşkınları yaşanması sonucunda da yine binlerce balık kıyıya vurmuştur. Felaketin sebebi tespit edilememiştir.

Son yıllarda artış gösteren sazlık yangınları, yasa dışı avcılık gibi etkenler de nesli tehlike altında bulunan dikkuyruk, Macar ördeği pasbaş patka gibi türleri de olumsuz etkilemektedir. Ayrıca yağışların azlığı yüzünden Eymir'e olan su akışı da azalmış, bunun sonucunda her iki göl ekosisteminde de bozulmalar meydana gelmiştir. Gölün çevresindeki yeşil alanlarda bulunan kavak ağaçlarının tahrip edilmesi ve yer yer kesilmesi de küçük kerkenez kolonisi için ciddi bir sorun oluşturmaktadır.

 Mogan Gölü Çevresi Rekreasyon Alanı 
Doğa parkı 644.979 m² alan üzerine kurulmuştur. Düzenlenen doğa parkı alanı içerisinde piknik alanları, asma köprülerle ulaşılan marina adası, ahşap kıyı yolu, koşu yolu ve yaya yolları, çocuk oyun alanları, engelli çocuklar için oyun alanı, istasyonlu koşu pisti, 3 tane tenis kortu, 2 adet mini futbol sahası ve basketbol sahaları bulunuyor. Rekreasyon alanında binicilik merkezi, spor merkezi, Mogan Gölü Araştırma Merkezi, deniz feneri binası, kayıkhane, su deposu, çeşitli kafeteryalar, danışma binaları, wc (tuvalet) binaları, tenis, golf, kaykay ve bisiklet kulübü binaları hizmet veriyor.

Mogan Gölünün Haymana yolu kıyı şeridinde yer alan bölgeye, yaklaşık 4 kilometrelik ahşap platform kumsal yürüyüş yolu yapılarak, yol üzerine 3 tane seyir terası ve 400 tane oturma bankı yerleştirildi. Mogan gölü kıyısında yapılan 25 metre yüksekliğindeki deniz fenerinin balkonundan gölün tüm güzelliği izlenebilmektedir. Akşamları, deniz fenerinin tepesine takılan lazer sistemi ile gölün yüzeyi aydınlatılıyor. Mogan gölüne hakim bir tepede ise, bölge halkı ile tüm Başkentlilerin yararlanabileceği 3000 kişilik bir amfitiyatro ve 1000 kişilik modern bir nikâh salonu bulunur.

 Ayrıca bakınız 
 Eymir Gölü
 Oluşumlarına göre Türkiye'nin gölleri listesi
 Türkiye'deki göller

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Lake Mogan - Conflicts among the stakeholders of Lake Mogan Special Protection Area during the conservation  
 Barbaros, F., Çetinkaya, C.P., Harncıoğlu, N. Effects of Human Activities on Water Quality: A Case Study - Mogan and Eymir Basin 

Kategori:Gölbaşı, Ankara
Kategori:Ankara ilindeki göller
Kategori:Türkiye'deki Önemli Kuş Alanları
Kategori:Türkiye'deki alüvyal set gölleri