Mansice

Mansice veya eski adıyla Vogulca, Rusya'nın Hanti-Mansi Özerk Okrugu'nda ve Sverdlovsk Oblastı'nda yaşayan Mansilerce konuşulan bir dildir. Obi Nehri çevresi, Mansi dilini konuşulduğu yer olarak gösterilmektedir. 1990 sayımlarına bakıldığında Rusya'da 3.184 kişinin anadili Mansi dili idi. Ancak bu sayı 2002'de 2.746'ya kadar düştü.

Mansi dili, Fin-Ugor dillerinin Ob-Ugor alt ailesine mensup bir dildir. Dilin kuzey, güney, doğu ve batı olmak üzere dört ana lehçesi bulunmaktadır. Bu lehçeler birbirlerine çok yakındır. Ancak dilin güney ve batı lehçeleri bugün ölü dil konumundadır ve konuşan kimse bulunmamaktadır. Mansi dilinin yazı dili Sosva lehçesi üzerine kuruludur. Mansi dilinin en önemli özelliği sabit sözcük sırasına sahip oluşudur. Zarf tümleçleri ve ortaçlar tümce kuruluşunda çok önemli bir yer edinirler. Dil için geliştirilen yazı dili 1868 yılında tanıtıldı. Bu sistem, 1937 yılında Kiril alfabesi üzerinden devam etti.

 Dilbilgisi 
Mansi dili, sondan eklemeli bir dil olup birçok durum ekine sahiptir. Bunun yanında dil, artikel barındırmaz.

 İsimler 
İsimlerde herhangi bir cinsiyet ayrımı yoktur. Dilde tekil, ikilik ve çoğul olmak üzere üç farklı isim eki vardır. Ayrıca altı tane de durum eki barındırır. Aitlik belirmek için, ismin sonuna iyelik ekleri eklenir. Bu durum Türkçe ile oldukça benzeşmektedir. Örneğin -зм eki eklenerek isme "benim" anlamı katılabilir.

 Eylemler 
Mansi dilindeki eylem çekimi üç şahıs, üç sayı, iki zaman ve dört kip eki barındırır. Ayrıca dilin etken ve edilgen çatıları bulunmaktadır. Geçişsiz ve geçişli eylem çekimleri ayrıdır. Öyle ki, dilde eylem çekiminin iki farklı yolu vardır.

 Zamanlar 
Mansi dilinde zamanları açıklamak adına ekler yer almaktadır. Bu zaman ekleri şahıs eklerinden önce gelir.
ZamanEkÖrnekŞimdiki -г (Latin: -g)минагум (Latin: minagum - Gidiyorum)Geçmiş -с (lat. -s)минасум (minasum - Gittim)

Dilde gelecek zaman yoktur. Bu anlam başka yollarla kazandırılır.

 Kipler 
Mansi dilinde dört kip eki vardır: bildirme kipi, şart kipi, emir kipi ve okşayıcı kip. Bildirme kipinin eki yoktur. Emir kipi de sadece ikinci kişilerde uygulanır.

 Şahıs ekleri 
Şahıs ekleri aşağıdaki gibidir:

ŞahısTekilİkilikÇoğul1. -ум -умен -ув2. -эн -эн -эн3.(ek yok) -ыг -эт

ŞahısTekilİkilikÇoğul1.минасум (minasum)минасумен (minasumen)минасув (minasuv)2.минасэнминасэнминасэн3.минасминасыгминасэт

 Etken/Edilgen çatı 
Eylemlerin hem etken, hem de edilgen çatıları bulunur. Etken çatıda bir ek kullanılmaz ancak -ве- eki edilgen çatılarda kullanılır.

 Fiil örnekleri 
Fiil örnekleri, fiillerin soyut veya somut anlamını değiştirmek adına kullanılır.

 Sayılar 
#Mansi diliMacarca1аква (akʷa)egy2китыг (kitiɣ)kettő3хурум (χūrəm)három4нила (ńila)négy5ат (at)öt6хот (χōt)hat7сат (sāt)hét8нёллов (ńololow)nyolc9онтэллов (ontolow)kilenc10лов (low)tíz20хус (χus)húsz100сат (sāt/janiɣsāt)száz1000сотэр (sōtər)ezer

 Alfabe 
Mansi dili ile verilen ilk yazılı eser Matta İncili olup 1868 yılında Londra'da basılmıştır. 1937 yılında bu kitap Kiril ile değiştirilmiştir.

Koyu yazılan harfler, sadece başka dillerden geçen sözcükleri yazmak için kullanılır.АБВГДЕЁЖЗИЙКЛМНӇОПРСТУЎФХЦЧШЩ ЪЫ ЬЭӘЮЯ

 Örnek 
ам хул алысьлаңкве минасум. - Balık tutmaya gittim (tam sıralı çevirisi "Ben balık tutmaya gittim")

 Macarca ile karşılaştırma 
Aşağıda Latin alfabesiyle yazılan Mansi dili cümle ve Macarca çevirisine yer verilmektedir.Not: Mansice transliterasyon, en açık karşılaştırma için Macar alfabesiyle verilmiştir.

MansiMacarcaTürkçeHurem né vituel huligel husz hul pugi.Három nő a vízből hálóval húsz halat fog.Üç kadın denizden ağla yirmi balık tutuyor. Huremszáthusz hulachszäm ampem viten äli.Háromszázhúsz hollószemű ebem vízen él.Kuzgun gözlü üç yüz yirmi köpeğim suda yaşar.Pegte lau lasinen manl tou szilna.Fekete ló lassan megy a tó szélén.Siyah bir at, göl kıyısında yavaşça yürüyor.

 Notlar 

 Kaynakça 
 Nyelvrokonaink. Teleki László Alapítvány, Budapest, 2000.
 A világ nyelvei. Akadémiai Kiadó, Budapest
 Riese, Timothy. Vogul: Languages of the World/Materials 158. Lincom Europa , 2001. ISBN 3-89586-231-2

 Dış bağlantılar 
 Mansi - Omniglot 
 Mansi dili sözlüğü
 Mansi tarihi
 Sibirya yerlilerinin tehlikede olan dillerinden Mansi dili

Kategori:Rusya'daki diller
Kategori:Ural dilleri
Kategori:Mansiler
Kategori:Hantı-Mansi Özerk Okrugu

Kategori:Eklemeli diller
Kategori:Ünlü uyumlu diller
Kategori:Fin-Ugor dilleri