Morrígan

Mórrígan veya Morrígan ("Büyük Tanrıça" veya "Hayalet Tanrıça"), Morrígu, Morríghan veya Mor-Ríoghain olarak, zaman zamansa çoğul bir şekilde Morrígna olarak da anılan İrlanda mitolojisi figürü. Her ne kadar metinlerde açık bir şekilde bir tanrıça olarak tanımlanmasa da, önceleri bir tanrıçaymış gibi gözükmektedir.

Egemenlik, kehânet, savaş ve savaş alanındaki ölümle ilişkilendirilen Morrígan gerek tek başına gerekse üçlü tanrıça olarak ele alınabilir bununla birlikte üçlü tanrıça gruplaması kesin değildir; en yaygın üçlü Morrígan, Badb ve Machayken Nemain, Fea, Anann ve diğerleriyle de üçlü tanrıça görüldüğüne rastlanılabilir. Üçlü tanrıça formunda üçlemeyi oluşturan tanrıçaların her birinin savaşın farklı bir yönünü temsil ettiği söylenebilir. Genel olarak Morrígan, Cermen Valkyrielerle karşılaştırılabilecek bir tür savaş tanrıçası olsa da, özellikle büyükbaş hayvanlarla ilişkilendirilmiş olması zenginlik, bereket ve toprak ile de ilgili bir rolü olduğu fikrini yaratmıştır.

Genellikle karga veya kuzgun formunda olan Morrígan'ın karga formunda savaşçıların üzerinde uçtuğuna inanılır, Ulster Döngüsüde ise yılanbalığı, kurt ve inek formlarını almaktadır.

 Etimoloji 
Morrígan'ın isminin anlamı konusunda ihtilaf vardır. Doğrudan bir şekilde "büyük kraliçe" olarak yorumlanabilir: Eski İrlandaca mór, büyük;Dictionary of the Irish Language (DIL), Compact Edition, Royal Irish Academy, 1990, pp. 467-468 rígan, kraliçe,DIL pp. 507 ki bu hipotetik Proto-Keltik *Māra Rīganī-s'den türer.Alexander McBain, An Etymological Dictionary of the Gaelic Language, 1911: mór , ribhinn  Bununla birlikte isim metinlerde o harfinin üzerinde fonetik belirtke içermez. Alternatif olarak, mor (fonetik belirtke olmaksızın) Eski İngilizcedeki maere ve İskandinav mara ile soydaş bir şekilde, canavarlık veya dehşet ifade eden bir Hint-Avrupa kökünden geliyor olabilir.DIL pp. 468 Bu ise Proto-Keltikte şu şekilde yeniden inşa edilebilir: *Moro-rīganī-s.Proto-Celtic – English wordlist ; EtymologyOnline: "nightmare"  Çağdaş uzmanların çoğunluğu "Morrígan"ın, sıklıkla "Hayalet Kraliçe" şeklindeki tercümesiyle, daha eski ve daha doğru form olduğunu düşünmektedirler.Rosalind Clark (1990) The Great Queens: Irish Goddesses from the Morrígan to Cathleen Ní Houlihan (Irish Literary Studies, Book 34) ISBN 0-389-20928-7

 Kaynaklarda Morrígan 
 Dipnotlarda ve lügatçelerde 
Morrígan'a dair ilk kaynaklar Latince yazmalardaki dipnotlar ve lügatçelerdir. Yeşeya Kitabının Latince Vulgata tercümesini barındıran, 9. yüzyıldan kalma bir yazmada Lamia kelimesi İbranice Lilithi çevirmek için kullanılmıştır.Isaiah 34:14 "And wild beasts shall meet with hyenas, the satyr shall cry to his fellow; yea, there shall the night hag alight, and find for herself a resting place." (Revised Standard Version, emphasis added) Bir dipnotta bu "kadın formunda bir canavar, yani, bir morrígan" olarak tanımlanmıştır.Angelique Gulermovich Epstein, War Goddess: The Morrígan and her Germano-Celtic Counterparts, electronic version, #148, (September, 1998), pp. 45-51. Cormac'ın Lügatçesi (yine 9. yüzyıl) ve daha sonraki dönemden kalma bir yazmadaki (H.3.18) dipnotta, çoğul gudemain ("hayaletler") sözcüğüDIL p. 372 çoğul formdaki morrígna ile tanımlanmıştır. 8. yüzyıl tarihli O'Mulconry'nin Lügatçesi Macha'nın üç morrígnadan biri olduğunu söyler. Buradan o dönemde Morrígan isminin belirli bir bireyden ziyade bir varlık türü, sınıfını tanımlamakta kullanıldığı görülmektedir.

 Ulster Döngüsü 
Morrígan'ın ilk görüldüğü anlatılar Ulster Döngüsündeki hikâyelerdir ki bu hikâyelerde tek bir birey olarak betimlenir, hikâyelerin kahramanı Cúchulainn ile belirsiz bir ilişkisi vardır. Táin Bó Regamna'de, Cúchulainn, Morrígan ile, Morrígan Cúchulainn'in bölgesinden bir düveyi götürürken görür. Morrígan'ı tanımayan Cúchulainn, ona meydan okur ve hakaret eder; bu sebeple de onun düşmanlığını kazanır. Bir sürü tehditte bulunan Morrígan ise, gelecekteki bir savaşta Cúchulain'in öldürüleceği kehânetinde de bulunur. Ona garip bir şekilde, "Senin ölümünü koruyorum" der."The Cattle Raid of Regamna ", translated by A. H. Leahy, from Heroic Romances of Ireland Vol II, 1906

Morrígan ayrıca, Táin Bó Cuailngede ve Cúchulainn'in ölümünü anlatan masalın bir sürümünde de geçer.

 Mitolojik Döngü 
Morrígan ayrıca Mitolojik Döngü metinlerinde de görülmektedir. 12. yüzyıl tarihli sözde-tarihsel bir derleme olan Lebor Gabála Érenn' Tuatha Dé Danann arasında, Ernmas'ın kızlarından biri, Nuada'nın torunu olarak sayılır.

Ek olarak, Morrígan Cath Maige Tuireadh'da da görülür.'The Second Battle of Moytura'' , translated by Whitley Stokes

 Kaynakça ve notlar 

Kategori:İrlanda tanrıçaları
Kategori:Ölüm tanrıçaları
Kategori:Kelt tanrıçaları
Kategori:Savaş tanrıçaları
Kategori:Bereket tanrıçaları
Kategori:Ana tanrıçalar
Kategori:Kelt mitolojisi