Doğu Latin dilleri

Doğu Latin dilleri (Doğu Romen dilleri, Balkan Romen dilleri veya Daçya-Romen dilleri) Latin dillerinin Balkanlarda gelişmiş bir grubudur. Rumence (Daçya-Rumence), Ulahça (Arumence veya Makedo-Rumence), Megleno-Rumence ve İstro-Rumence dillerini içerir.

Bazı sınıflandırmalar ayrıca soyu tükenmiş Dalmaçyaca dilini de İtalyanca ve Rumence arasında bir köprü olarak düşünüp Doğu Latin dillerine dahil etmektedir (diğer türlü İtalo-Dalmaçya grubunda yer alır).

 Tarih 
Roma İmparatorluğu’nun bölgedeki birkaç yüzyıllık egemenliğinden sonra bugünkü modern dillerin atası olan Ortak Rumence (ayrıca Ön-Rumence ve Antik Rumence), Halk Latincesinin yerel bir formu olarak ortaya çıkmıştı.

 Genel özellikler 
Latin dillerinin en yaygın kabul edilen sınıflandırmalarına göre Doğu Latin dilleri; Rumence (Daçya-Rumence), Ulahça, Megleno-Rumence ve İstro-Rumenceden oluşmaktadır. Bu dört dil bazen Ortak Rumenceden gelmelerinden dolayı Rumence lehçeleri olarak adlandırlır. Latin olmayan dillerle çevrilidirler. Ladino (Yahudi İspanyolcası) da Balkanlarda konuşulur ama Eski İspanyolcanın bir lehçesi olarak geliştiğinden bu gruba dahil edilmez, 16. yy'daki Osmanlı İmparatorluğu zamanındaki Ladino konuşan sığınmacı akınlarıyla birlikte Balkanlarda yaygınca konuşulur hale gelmiştir.

Ön-Rumence büyük Latin ailesinden en erken ayrılan ve izole olan Latin dil dallarından biridir. Aynı zamanda Cermen dillerinden de birkaç kelime alıntılamıştır. Örneğin beyazın Latincedeki karşılığı olan albus yerine Cermen dillerindeki blank kullanılmaktadır.

Batı Latin dilleriyle arasında bazı ortak ses değişimleri de bulunmaktadır. Örneğin İtalyanca ile [kl] > [kj] (Lat. clarus > Rum. chiar, İta. chiaro). Dalmaçyaca ile: [gn] > [mn] (Lat. cognatus > Rum. cumnat, Dalm. comnut).

Bazı farklılıklar da Balkan dil birliğinden ötürü anlamda yaşanan değişimlerdir. Örneğin Latince lumen "ışık" > Rumence lume "dünya", Latince anima "ruh" > Rumence inimă "kalp".

Bu dillerin içerisinde bazı Slavca ve Arnavutça kökenli sözcüklerde bulunmaktadır. Macarca kökenli sözcükler ise sadece Rumence ve İstro-Rumence de bulunur.

 İç sınıflandırma 
Glottolog veritabanında aşağıdaki gibi sınıflandırlmışlardır:
 Doğu Latin
 Ulahça
 Kuzey Rumence
 Doğu Rumence
 Megleno-Rumence
 Rumence
 İstro-Rumence
Buna karşın Peter R. Petrucci; Ortak Rumencenin MS 10. yüzyılda iki büyük lehçeye ayrıldığını, Daçya-Rumence ve İstro-Rumencenin Kuzey lehçesinden, Megleno-Rumence ve Ulahçanın Güney lehçesinden geliştiğini öne sürmektedir.

 Doğu Latin
 Kuzey Rumence
 Rumence
 İstro-Rumence
 Güney Rumence
 Ulahça
 Megleno-Rumence

 Dillerden örnekler 
+TürkçeLatinceRumenceUlahçaİstro-RumenceMegleno-RumenceİtalyancaİspanyolcaPortekizceFransızcaİngilizcebacakpetiolus/gambapiciorciciorpićorpiciorgamba(pierna)pernajambeleggöğüspectuspieptcheptukľeptukľeptupettopechopeitopoitrinechestiyibenebineghinebirebinibenebienbembienwell, goodkükremekbēlāre/rugīrezbiera/a rageazghiraribľeråzberruggirerugirrugirrugirto roaroğulfiliusfiuhiljfiľuiľufigliohijofilhofilssonkız evlatfīliafiicăhiljefiľaiľefigliahijafilhafilledaughterkaraciğerfīcātumficathicatficåtfegatohígadofígadofoieliverolmak (ek fiil)fuī/esse/suma fihirefiireessereserserêtreto bedemirferrumfierherufľerieruferrohierroferroferironbuzağivitellusvițelyitsãlvițeluvițålvitello(ternero)viteloveaucalfsolucan, kurtvermisviermeiermu(g)ľermghiarmivermeverme (gusano)vermeverwormcanlıvīvus/vīvēnsviuyiuviughiuvivovivovivovif/vivantaliveyemek, tahıl, erzakvictusviptyiptuviptcibo (vitto)comida (victo)comida (vitualha)victuaille (eski)food, grain, victualskuzuagnellusmielnjelmľe(lu)m'ielagnello(cordero), añal (eski)anho, cordeiroagneaulambbalmelmierenjaremľårem'arimielemielmelmielhoney

 Ayrıca bakınız 

 Balkan dil birliği

 Kaynakça