İnuitler

İnuitler ya da Kanada İnuitleri (kendilerince ᐃᓄᒃ Inuk tekil ᐃᓅᒃ Inuuk ikil ᐃᓄᐃᑦ Inuit çoğul; harfiyen 'insan'), Kanada'nın Kuzey Kanada denen bölümünde yaşayan İnuit kolundan Eskimo halklarının ortak adı. Alaska Yerli Dil Merkezine göre 30.500 kişilik nüfustan 24.500 kadarı anadillerini konuşabiliyor.

Diline göre:
Batı Kanada İnuitleri
Doğu Kanada İnuitleri

İdari bölgelerine göre:
Yukon İnuitleri
Kuzeybatı Toprakları İnuitleri
Nunavut İnuitleri

 Adlandırma 
İnuit kelimesi Doğu Kanada İnuitçesinde insan anlamına gelen inuk kelimesinin çoğulu olan inuit («insanlar») sözüne dayanır.

 Kültür grupları 
Mackenzie Deltası İnuitleri (İngilizce Mackenzie Delta Inuit; eskiden Mackenzie Eskimo)
Banks Adası İnuitleri (Banks Island Inuit)
Merkezî Kanada İnuitleri (Central Inuit; eskiden Central Eskimo)
Bakır İnuitleri (Copper Inuit; eskiden Copper Eskimo)
Netsilik İnuitleri (Netsilik) 
Rengeyiği İnuitleri (Caribou Inuit; eskiden Caribou Eskimo)
? Sallirmiut İnuitleri (Dorset kültüründen olması muhtemeldir)
İglulik İnuitleri (Iglulik Eskimo) 
Baffinland İnuitleri (Baffinland Eskimo) 
Labrador İnuitleri (Labrador Eskimo) (sensu lato) 
Quebec İnuitleri (Inuit of Quebec, Quebec Inuit, Quebec Eskimo, Ungava Inuit) 
Labrador İnuitleri (Labrador Coast Inuit; eskiden Labrador Eskimo) (sensu stricto)

 Kabileler ve Şiveler 

Batı Kanada İnuitçesi (Inuvialuktun) ve Batı Kanada İnuitleri (Inuvialuit)
Siglit İnuitçesi (Siglitun)  ve Siglitler : Qikiqtaruqmiut, Kupugmiut, Kittegaryumiut, Nuvuraqmiut, Avvagmiut, Nuunatahmiut
İnuinnaq İnuitçesi (ᐃᓄᐃᓐᓇᖅᑐᓐ)
Kangiryuarmiut İnuitçesi ve konuşan kabileler (Kangiryuarmiut) : Kanghiryuatjagmiut, Kanghirjuarmiut, ?Haneragmiut, ?Puivlirmiut, ?Nagyuktomiut
İqaluktuuttiaq şivesi ve konuşan kabileler: Ekaluktomiut, Kiglinirmiut
Qurluqtuq şivesi ve konuşan kabileler: Akkuliakattangmiut, Noahognirmiut, Kogluktomiut, Wallirmiut, Asiagmiut, Pingangnaktomiut
Umingmaktuuq şivesi ve konuşan kabileler: Nennitagmiut, Kilusiktomiut
Natsilik İnuitçesi (Inuktitun)
Nattilik İnuitçesi (Nattilingmiutut) ve konuşan kabileler: # Arvertormiut, Netsilingmiut, Kuungmiut
Arviligjuaq İnuitçesi ve konuşan kabileler: Arviligjuarmiut
Sinimiut
Utkuhiksalik İnuitçesi (Utkuhiksalingmiutitut) ve konuşan kabileler: ?Ahagmiut, ?Hanningařuqmiut, ?Ilivilermiut, Ugyulingmiut, Qeqertarmiut, Utkuhiksalingmiut
Doğu Kanada İnuitçesi (ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ Inuktitut) ve Doğu Kanada İnuitleri (Inuit)
Kivalliq İnuitçesi (Kivallirmiutut, Kivallirmiutun, Inuktitun) ve Kivalliq İnuitleri (ᑭᕙᓪᓕᕐᒥᐅᑦ Kivallirmiut)
Qaernermiut şivesi ve konuşan kabileler: Qaernermiut, ?Harvaqtormiut
Hauneqtormiut ya da Kangiqliniqmiut şivesi 
Padlermiut şivesi 
Ahiarmiut şivesi ve Ahiarmiutlar
Aivilik İnuitçesi (Aivilingmiutut, Inuktitut) ve Aivilik İnuitleri 
Sallirmiut şivesi
Rankin şivesi ve konuşan kabileler: Aivilingmiut, ?Amitormiut
Kuzey Qikiqtaaluk İnuitçesi (Qikiqtaaluk uannangani, Inuktitut)
Tununirmiut şivesi ve konuşan kabileler: Nedlungmiut, Tununirusirmiut, Tununermiut, Mittimatalingmiut, Aggomiut, ?Pilingmiut
Iglulirmiut şivesi 
Güney Qikiqtaaluk İnuitçesi (Qikiqtaaluk nigiani, Inuttitut)
Güneydoğu şivesi ve konuşan kabileler: Akudnirmiut, Padlimiut, Qinguamiut, Saumingmiut, Kingnaitmiut, Qinguamiut, Okomiut, Talirpingmiut
Güneybatı şivesi ve konuşan kabileler: Kingarmiut ya da Sikosuilarmiut, Akuliarmiut, Nugumiut, Qaumauangmiut
Nunavik İnuitçesi (Inuttitut, Nunavimmiutitut) ve Nunavik İnuitleri 
Tarramiutut ya da Taqramiutut şivesi ve konuşan kabileler (Tahagmiut ya da Tarramiut) : Nuvugmiut, Ungavamiut, Tahagmiut
Siqinirmiut : Koksoakmiut, Kangiqsualujjuamiut, Kidlinungmiut
Itivimiut
Qikirtamiut 
Nunatsiavut İnuitçesi (Inuttut, Inuttitut, Nunatsiavummiutut, Labradorimiutut)
Kuzey Nunatsiavut şivesi ve konuşan kabileler: Kongithlushuamiut, Chuckbuckmiut, Nunenumiut, Avitumniut
Rigolet şivesi ve konuşan kabileler: Aivitumiut, ?Netcetumiut, ?Puthlavamiut

 İnuit Toprakları 
küçükresim|sağ|upright=1.82
Kanada'da İnuit Toprakları (Inuit NunaatPetra Volaříková (2009), The Canadian Inuit – past and present) birbirinden bağımsız 4 idari bölgeden oluşur ve Inuit Tapiriit Kanatami tarafından temsil edilir:

Nunatsiavut («güzel topraklarımız»): Kanada İnuit topraklarının en doğusunu içerir. Labrador'un kuzeyinde 2005 yılında Labrador Inuit Land Claim Agreement gereği kurulmuştur. Yaklaşık 72,500 kilometre kare alanı kapsar. Doğu Kanada İnuitçesi dilinin Latin alfabesi sistemini kullanan Nunatsiavut İnuitçesi lehçesini konuşan Nunatsiavummiut («Nunatsiavut ahalisi») halkının topraklarıdır.Petra Volaříková (2009), The Canadian Inuit – past and present
Nunavik («büyük toprak»): Kanada İnuit topraklarının en güneyini içerir. Québec'in kuzeyinde 1975 yılında James Bay and Northern Quebec Agreement gereği kurulmuştur. Yakın zamanlarda ise Nunavik Inuit Land Claims Agreement gereği kıyıdaki birçok adanın yönetimini de devralmıştır. Yaklaşık 660,000 kilometre kare alanı kapsar. Doğu Kanada İnuitçesi dilinin İnuit hece yazısı sistemini kullanan Nunavik İnuitçesi lehçesini konuşan Nunavimmiut («Nunavik ahalisi») halkının topraklarıdır.Petra Volaříková (2009), The Canadian Inuit – past and present
Nunavut («toprağımız»): Kanada İnuit topraklarının en orta ve kuzeyini içerir. Kuzeybatı Toprakları'nın doğusundaki toprakların 1993 yılında imzalanan Nunavut Land Claims Agreement  gereği  ayrılmasıyla 1999 yılında kurulmuştur. Bu anlaşma dünyadaki devlet ile yerliler arasındaki müzareke sonucu elde edilen en büyük toprak talebidir. Yaklaşık 2 milyon kilometre kare alanı kapsar. Qikiqtaaluk Bölgesi, Kivalliq Bölgesi ve Kitikmeot Bölgesi olmak üzere üç alt bölgeye ayrılır. Doğu Kanada İnuitçesi ile Batı Kanada İnuitçesi dillerinin İnuit hece yazısı sistemini kullanan değişik lehçelerini konuşan Nunavummiut («Nunavut ahalisi») halkının topraklarıdır.Petra Volaříková (2009), The Canadian Inuit – past and present
Inuvialuit Nunangit Sannaiqtuaq («Inuvialuit Settlement Region»): Kanada İnuit topraklarının en batısını içerir. Kuzeybatı Toprakları'nın kuzeyindeki topraklarda 1984 yılında Inuvialuit Final Agreement gereği kurulmuştur. Yaklaşık 90,650 kilometre kare alanı kapsar. Batı Kanada İnuitçesi dilinin Latin alfabesi sistemini kullanan iki resmî  lehçesini (Inuvialuktun ile Inuinnaqtun) konuşan İnuvialuit halkının topraklarıdır.Petra Volaříková (2009)The Canadian Inuit – past and present

 Nüfus 
Dil ve lehçelerKonuşanların sayısıAna diliEv diliDoğu Kanada İnuitçesi35,69032,01025,290İnuinnaq İnuitçesi58037070
Source: Statistics Canada, 2006 Census Profile of Federal Electoral Districts (2003 Representation Order): Language, Mobility and Migration and Immigration and Citizenship Ottawa, 2007, pp. 2, 6, 10.

2006 sayımında Kanada İnuitlerinin yerleşim yerlerine göre nüfusu:

Kanada.50.480Newfoundland ve Labrador .4.715Nunatsiavut .2.160.Nain935.Hopedale 475.Postville 215.Makkovik 315.Rigolet 240.Happy Valley-Goose Bay 1.275.Cartwright 75.Labrador City 90.St. John's 280Québec.10.950Nunavik .9.565.Kangiqsualujjuaq 705.Kuujjuaq 1.635.Tasiujaq 250.Aupaluk 175.Kangirsuk 425.Quaqtaq 300.Kangiqsujjuaq 560.Salluit 1.155.Ivujivik 340.Akulivik 500.Puvirnituq 1.385.Inukjuak 1.335.Umiujaq 375.Kuujjuaraapik 465.Chisasibi40.Whapmagoosti 20.Montreal 570Nunavut .24.640.Kimmirut 385.Iqaluit 3.535.Pangnirtung1.240.Qikiqtarjuaq 445.Clyde River 790.Pond Inlet 1.210.Arctic Bay 640.Cape Dorset 1.130.Kimmirut 385.Sanikiluaq 705.Arviat1.905.Whale Cove 335.Rankin Inlet 1.925.Baker Lake 1.545.Chesterfield Inlet290.Coral Harbour 735.Repulse Bay 710.Hall Beach 625.Igloolik 1.440.Kugaaruk 630.Taloyoak 745.Gjoa Haven 990.Cambridge Bay 1.160.Kugluktuk 1.190.Resolute Bay 230.Grise Fiord 140Kuzeybatı Toprakları.4.160Inuvialuit Settlement Region.3.120.Inuvik 1.340.Aklavik350.Tuktoyaktuk 705.Paulatuk255.Sachs Harbour 120.Ulukhaktok 365.Yellowknife 640.Hay River 125Yukon .255.Whitehorse 230Ontario .2.040.Ottawa-Gatineau 725.Toronto 315Alberta .1.605.Calgary250.Edmonton 590Prens Edward Adası	  .30Nova Scotia .320.Halifax 150New Brunswick.185Manitoba .565.Winnipeg 280Saskatchewan .220Britanya Kolumbiyası	  .795.Vancouver 215.Victoria 135 

 Tarih 

 Sosyal yaşam 
küçükresim|upright=1.18|İglulardan oluşmuş köy, Frobisher Bay yakınları, Baffin Adası, 1865
 Aile 

 Köy odası 

 Şenlik ve Törenler 

 Dil ve Eğitim 

framed|sağ|Kanada İnuit hece yazısı

 Avcılık ve toplayıcılık 

 Giyim Kuşam 
küçükresim|upright=1.18|Amautiq
küçükresim|upright=1.18|Amautiq
 Giyecek 

 Takı ve beden süslemesi 
 Dövme 

 Mutfak 

küçükresim|upright=1.18|Mors etini Igunaq (ᐃᒍᓇᖅ) yöntemiyle terbiye eden aileler, Şubat 1999
Igunaq (Inuktitut: ᐃᒍᓇᖅ)  Yazın yakalanan mors gibi hayvanların avuç büyüklüğünde etleri toprağa gömülerek, sonbahar boyunca fermente olması sağlanır ve kış bitince  eşilerek çıkartılır ve tüketime sunulur. Bir yılda tüketilen İgunaq'lar oldukça değerlidir.

 Ayrıca bakınız 
 Inuit Tapiriit Kanatami
 Inuit Circumpolar Council
 İglo
 Skræling
 Kolomb öncesi Amerika
 Martin Frobisher 
 Kanada'da insan hakları
 Yüksek Arktik tehciri

 Kaynakça 


Kategori:İnuit