Kocacık

Kocacık (Makedonca: Коџаџик Kodžadžik, okunuşu: Kocacik), Kuzey Makedonya'nın Debre yakınlarında Merkez Jupa'ya bağlı köy. Mustafa Kemal Atatürk'ün babası Ali Rıza Efendi'nin köyü olarak ünlenmiştir. Kocacık köyünde Ali Rıza Efendi'nin babası Kızıl Hafız Ahmet Efendi dünyaya gelmiştir. 2014 yılında Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA) katkılarıyla köyde bir Ali Rıza Efendi anı evi yaptırılmış ve hizmete açılmıştır.

 İsim anlamı 
15. yüzyılın ilk yarısının sonuna kadar Kocacık'ın bulunduğu yerde eski bir kale vardı. "Коџаџик е село и најбогата историја во овој крај. Тука била некогашна Турска тврдина која постоела пред крајот на I пол. од XV в. (Радониќ, Скендербег, 243). Кај Смиљаниќ (с.66) и Хаџи Васиљевиќ (Г. Дебар, 141) е запишано предание за битка меѓу Скендербег и Турците, со која е поврзана народната етимологија на селото (од "kocacenk" -Коџаџик, на Турски: голема битка)." Smiljanić ve Hadži Vasiljević gibi bilim insanları, İskender Bey ile Osmanlı Türkleri arasında bir savaşın bu bölgede gerçekleştiğini ve köyün adının büyük savaş anlamına gelen Osmanlı Türkçesi “kocacenk” ifadesinden geldiğini belirtmişlerdir.

 Tarihçe 
1448'deki (veya 1449) Osmanlı fethinden önce Kocacık “Svetigrad” ismiyle biliniyordu. Osmanlı kuvvetleri, üç ay boyunca kuşattıktan sonra Leş Birliği'nin kuvvetlerinden ele geçirmişti.Bazı kaynaklar kuşatmanın 1449'da gerçekleştiğini belirtir. Ancak orijinal belgelerin çoğu, kuşatmanın yalnızca 1448'de gerçekleştiğini belirtir. Bkz. Schmitt, s. 93. 1530 yılı tahrir defterlerinde yerleşimin adı Kocacık Kalesi'ydi.

Yerel bir kilise Osmanlı camisine çevrildi ve Debra-i Bala sancağının (ilçesinin) bir parçası olan Kocacık, güneydoğuyu Arnavutluk ve Adriyatik Denizi'ne bağlayan bir merkez haline geldi.Binbaşı M.Nasrullah; Kolağası M.Rüşdi; Mülazım M.Eşref, Osmanlı Atlası – XX. Yüzyıl Başları, OSAV, İstanbul, 2003 Kocacık Kalesi, 1467 tarihli Osmanlı defterinde, üst kaleyi korudukları sürece haraç vergisinden muaf tutulan 51 hane reisinin kaydıyla kayıtlıdır. Kaydedilen kişisel isimler, karışık bir yerel Arnavut-Slav (ve daha genel olarak Hristiyan) karakterine sahiptir. Hiçbir Türk yerleşimci kaydedilmemiştir.

Yukarı kalenin vergiden muaf tutulan marangozları da şunlardı: Gjin Drodgjeri; Gjin'in oğlu Bogiçe; ve Gjin'in oğlu Aleko.

1520-1530 yılı tahrirleri: Dizdār, nefer 1 Kethudā, nefer 1 İmām, nefer 1 Merdān-ı kal‘a, neferan 28 Kurā 16 Mezra‘a 1 Hāne-i müslim 1 Mücerred-i müslim 1 Hāne-i gebrān (Hristiyan) 635 Mücerred-i gebrān 67 Bīve 26 Hāsıl 47.035 1520-1530 tahrirlerine göre Kocacık'ta (Kocacık Kalesi) bir imam harici Müslüman görülmez ve bir imam harici nüfusun tamamının Gayrimüslim (gebran) olduğu görülür ancak sonraki yıllarda Müslüman nüfusta artış yaşanır. Genel olarak İslamlaşma yaşandığı görülmektedir.

Tahrir defterine göre 1530 tarihinde Kocacık ve köyleri 
 Kocacık kl. 
 Gorenci 
 Pariş 
 Boroşiniçe 
 Çirnibok 
 Yukarı Papranik 
 Aşağı Papranik 
 Koçişte 
 Breştani 
 Novak 
 Aşağı Elişiçe 
 Gorna Elişiçe 
 Osolniçe 
 Porovalenik 
 Vilasik 
 Tırnovnik 

Osmanlı döneminde, yerel halk İslam'a geçti ve Türk kimliğini benimsedi. Kocacık, Mustafa Kemal Atatürk'ün babası Ali Rıza Efendi'nin eviyle bilinir.

Afanasy Selishchev, 1929'ta bir haritada Kocacık köyünü Bulgar-Türk (Müslim) yerleşimi olarak işaretledi. 1942 Arnavut nüfus sayımına göre, Kocacık'ta 578 Müslüman Arnavut yaşıyordu. Kocacık köylüleri genellikle Müslüman Torbeş olarak sınıflandırılıyordu.Manisa'da Yaşayan Torbeşler'in Düğün Adet ve Gelenekleri, (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Türk Halkbilimi Anabilim Dalı, 1990) (2015). Географската разместеност и етнографските одлики на Македонците муслимани во Македонија . Скопје: КОВЗ, МАНУ.

Novak köyü, Kocacık köyüne yakın 400 haneli 1600 nüfusa sahip bir Türk (Torbeş) köyüdür. Kocacık'ın nüfusu, meydana gelen göçten dolayı bir hayli azalmıştır. Bugün Kocacık köyünün %80'inden fazlası Novak köylülerinden oluşan (Torbeş) Türklerdir.

 Ayrıca bakınız 
 Ali Rıza Efendi
 Mustafa Kemal Atatürk
 Kocacık Kuşatması

 Kaynakça 

Kategori:Kuzey Makedonya'daki köyler
Kategori:Torbeşler