Doğruyol, Arpaçay

Doğruyol, Kars ilinin Arpaçay ilçesine bağlı bir köydür.

 Tarihçe 
küçükresim|upright=1.36|sağ|Bir Gürcü kilisesi olan Çala Kilisesi. Fotoğraf: 1902.

Doğruyol köyünün eski adı Çala'dır. Gürcüce bir kelime olan Çala (ჭალა), akarsu kıyısında çayır veya ormanla kaplı düzlüğe denir. Bu yer adı Türkçeye Cala şeklinde girmiştir."ჭალა" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt  ISBN 0-9535878-3-5 Nitekim 1595 tarihli Osmanlı mufassal defteri ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Cala (جالا) olarak geçer.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 763.

Çala köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Palakatsio'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Bir Gürcü kilisesi olan Çala Kilisesi de bu dönemden kalmıştır.2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce), Tiflis, 2015, s. 72  ISBN 978-9941-0-7362-5.

Çala köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan Osmanlı mufassal defterine göre, Gürcistan Vilayeti içinde, Çıldır livasının Canbaz nahiyesine bağlıydı. Bu tarihte köy boş olarak kaydedilmiştir. Osmanlıların eline geçmesi üzerine köyün halkı Gürcistan içlerine göç etmiş olmalıdır.

Çala köyü, üç yüz yılı aşkın bir süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nda Rusya imparatorluğunun eline geçti. Rus idaresinde köy, Ardahan sancağının (okrug) Çıldır kazasına (uçastok) bağlıydı. Aynı adı taşıyan nahiyenin 9 köyünden biriydi. 1886 yılındaki tespite göre köyde 629 kişi yaşıyordu. 615 kişi Karapapak, 14 kişi Kürt olarak kaydedilmişti. 16. yüzyılın sonlarında boş olan köye sonradan yoğun bir nüfusun yerleştirildiği bu kayıttan anlaşılmaktadır. Dokuz köyden oluşan Çala nahiyesinin (маркяз: merkez) toplam nüfusu ise, 184'ü Türk, 1.880'i Karapapak ve 41'i Kürt olmak üzere, 2.105 kişiden oluşuyordu ve Çala, nüfus açısından nahiyenin en büyük köyüydü. Çala nahiyesinin nüfusunun yaklaşık % 31'i bu köyde yaşıyordu.

Çala, Birinci Dünya Savaşı sonlarında Rus egemenliğinin sona ermesinin ardından bir süre bağımsız Gürcistan'nın sınırları içinde kaldı.Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümteti'nin verdiği ültimatom üzerine Gürcü hükûmeti Ardahan bölgesinden çekilince Çala köyü fiilen Türkiye'ye katıldı. 16 Mart 1921'de, Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla köy Türkiye'ye bırakıldı.Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 3 cilt; 2. cilt, s. 41. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde, Kars vilayetinin Çıldır kazasının Cala nahiyesine bağlıydı. Cala nahiyesi ise, 10 köyü kapsıyordu. 1935 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahip olan köyün nüfusu 1.056 kişi olarak tespit edilmiştir. Köyün adı, "yabancı kökten geldiği" için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Duruyol olarak değiştirildi; bununla birlikte Cala nahiyesinin adı korundu.1960 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1963, s. 315. 1965 genel nüfus sayımında ise, hem köy hem de bucağın (nahiye) adı Doğruyol olarak kaydedilmiştir.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 357.

Köy, 23 Kasım 1997 tarih ve 23179 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İçişleri Bakanlığı'nın 21.11.1997 tarih ve 97/48293 sayılı sınır tespit kararı ile Ardahan ili Çıldır ilçesinden ayrılarak Kars'ın Arpaçay ilçesine bağlanmıştır.

Doğruyol köyünde bulunan Çala Kilisesi, günümüze büyük ölçüde sağlam ulaşmıştır. Tek nefli büyükçe bir yapı olan kilise, Orta Çağ'dan günümüze kalmıştır. Gürcü kilisesi olan yapı, bir dönem cami olarak da kullanılmıştır. Daha sonra kiliseye bitişik biçimde bir cami inşa edilmiştir.

 Coğrafya 
Doğruyol köyü, Kars il merkezine 69 km, Arpaçay ilçe merkezine 27 km uzaklıktadır.

 Nüfus 
Yıllara göre köy nüfus verileri 2022 804 2021 867 2020 857 2019 925 2018 992 2017 976 2016 1.017 2015 1.051 2014 1.114 2013 1.132 2012 986 2011 1.018 2010 1.046 2009 1.077 2008 1.074 2007 1.056 2000 1.262 1990 1.865 1985 2.191

Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


Kategori:Arpaçay belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti