Millî Meclis (Azerbaycan)

Azerbaycan Cumhuriyeti Millî Meclisi - (kısaca: MM) Azerbaycan Cumhuriyetinin anayasal devlet organı. Tek meclisli parlamentodur ve 125 milletvekilinden ibarettır. Milletvekilleri liste usulü çoğunluk sistemi, genel, eşit ve direkt seçim hukuk esasında hür, kişisel ve gizli oylama yolu ile 5 yıllık döneme seçiliyor.

 Tarihçe  
 Azerbaycan siyasi tarihinde parlamento 
küçükresim|sağ|upright=1.14
İlk kez 21 Haziran 1918 tarihinde Azerbaycan Demokratik Cumhuriyetinin genel seçimlerle ilgili Kararnamesi kabul edildi. Kararnameye esasen Meclis 120 kişiden ibaret olacaktı. Ayrıca parlamento seçimlerinde 20 yaşına basan her iki cinsten kişiler oy kullana bilecekti. İstisna olarak yerel ve merkezi yönetimlerde çalışan kişiler Millî Meclise seçilemez, yalnızca oy kullanabilirler. Ek olarak akli dengesi yerinde olmayanlar, duyma engelliler ve kayyum altında olanlar oy kullanamazlar. Aynı zamanda mahpuslar ve askeri kaçaklar da oy kullanamazlar. Seçimlere katılmak için en az 100 imza toplanmalıdır.

Millî Meclisin kurulması
30 Ağustos 1991'de Azerbaycan yeniden bağımsızlığını kazandıktan sonra, 18 Ekim tarihinde "Bağımsızlıkla ilgili Anayasal Kararname" Yüksek Sovyet tarafından kabul edildikten sonra parlamento ile ilgili reformlara başlandı.

Yüksek Sovyetteki Bağımsız Azerbaycan Demokratik Bloku üyeleri parlamentonun oturumlarının az olmasına itiraz ederek onun daha etkin çalışması için 50 kişiden ibaret Millî Şura'nın yaratılması için teklifte bulundular.

Uzun süren tartışmalardan sonra çoğunluğu eski AKP üyeleri olan Yüksek Sovyet, eski Ayaz Mutallibov iktidarı 25'i iktidarı destekleyenler, 25'i Bağımsız Azerbaycan Demokratik Bloku (İttifakı) veya kısaca Demblok üyelerinden ibaret 50 kişilik Millî Şura'nın oluşturulmasına izin verdiler.

Böylece 1991'in sonlarına kadar 360 kişiden ibaret olan Yüksek Sovyet'in sürekli etkin olacak organı Millî Şura yaratıldı. Buna rağmen Azerbaycan Cumhuriyeti Yüksek Sovyeti 1995 tarihine kadar etkin olmuştur.

1995'ten itibaren Azerbaycan'ın anayasal yasama organı Millî Meclistir ve 5 yılda bir Millî Meclise  125 seçim bölgesinden liste usulü çoğunluk seçim sistemiyle 125 milletvekili seçiliyor.

Sonuncu kez 2000 Azerbaycan genel seçimlerinde 100 milletvekili liste usulü çoğunluk seçim sistemi, 25 milletvekili ise nispi oylama sistemi ile seçildi. 2002 Referandumu ile nispi temsil kaldırıldı.

Millî Meclis tarihinde milletvekili transferi ilk ve son kez 1. dönem MM'de 1998'de gerçekleşti. 5 YAP milletvekili, 2 bağımsız milletvekili eski meclis başkanı Resul Guliyev'in yeni genel başkan seçildiyi Azerbaycan Demokrat Partisine geçti. Böylece Azerbaycan Demokrat Partisi ana muhalefet partisi statüsünü AHCP ve AMİP'ten aldı.

 Merkez teşkilatı
Milli Meclisin Aparatı (İşler Müdürlüğü)

 Meclis yapısı 
Millî Meclis 125 milletvekilinden oluşur. Bunlardan 4 kişi meclis yönetiminde temsil edilmektedir.

15 daimi komite ve milletvekillerinden oluşan 2 komisyon (Disiplin ve Hesaplayıcı) var.

Millî Meclis Ofisinin Başkanı, Başkanın 1 yardımcısı, katiplik, 10 bölüm, 23 sektör işleri müdürlüğü hizmetlerinden oluşur.

Başkanlık

Millî Meclisin başkanlığı 4 kişiden ibarettir: 
 Başkan
 Başkanın 1. Yardımcısı
 2 Başkan Yardımcısı

 Komisyonlar 
 Komite ve Komisyon  Başkan  Parti Hukuk siyaseti ve Devlet Kuruculuğu Komitesi  Ali Hüseynli  Yeni Azerbaycan Partisi İnsan Hakları Komitesi  Zahit Oruç   Bağımsız Savunma, Güvenlik ve Yolsuzluk ile mücadele Komitesi Ziyafet Askerov   Yeni Azerbaycan Partisi Doğal Kaynaklar, Enerji ve Çevre Komitesi Sadık Kurbanov  Yeni Azerbaycan Partisi Ekonomi Siyaseti, Sanayi ve Mülkiyet Komitesi Tahir Mirkişili   Yeni Azerbaycan Partisi Bayındırlık Siyaseti Komitesi  Tahir Rızayev   Yeni Azerbaycan Partisi İş ve Sosyal Siyaset Komitesi Musa Guliyev   Yeni Azerbaycan Partisi Sağlık Komitesi Ehliman Emiraslanov   Yeni Azerbaycan Partisi Kamu Dernekler ve Dini Kuruluşlar Komitesi Fezail İbrahimli   Vatandaş Dayanışması Partisi Aile, Kadın ve Çocuk Meseleleri Komitesi Hicran Hüseynova   Yeni Azerbaycan Partisi Gençler ve Spor Komitesi Adil Aliyev  Bağımsız Bilim ve Eğitim KomitesiBahtiyar Aliyev  Bağımsız Kültür Komitesi Fazıl Mustafa  Büyük Kuruluş Partisi Yerel Meseleler Komitesi Siyavuş Nevruzov   Yeni Azerbaycan Partisi Uluslararası İlişkiler ve Parlamentolararası İlişkiler Komitesi Samet Seyidov  Yeni Azerbaycan Partisi Disiplin Komisyonu Eldar İbrahimov   Yeni Azerbaycan Partisi Hesaplayıcı Komisyonu  Eldar Guliyev   Bağımsız

Siyasi partilerin temsili
Mecliste en az 25 milletvekili bulunduran siyasi partiler meclis grubu kurma hakkına sahiptir. Millî Meclis kurulduğundan bu yana (1995'ten) hiçbir parti (iktidar partisi YAP dahil) Meclis Grubu oluşturmamıştır.

Milletvekilleri dağılımı

 Parti Genel Başkan Başlangıç Mevcut Değişim Statü  YAP  Yeni Azerbaycan Partisi İlham Aliyev İktidar  -  Bağımsızlar-  İktidarı destekleyen  VHP Vatandaş Dayanışması Partisi Sabir Rüstemhanlı    İktidarı destekleyen  AHD Adalet, Hukuk, Demokrasi PartisiKudret Hasanguliyev   İktidarı destekleyen  AVP  Ana Vatan PartisiFezail Ağamalı  İktidarı destekleyen ADMP Azerbaycan Demokratik Maarifçilik PartisiElşen Musayev  İktidarı destekleyen  AMİP Azerbaycan Millî İstiklâl PartisiArzuhan Alizade İktidarı destekleyen  BAK Büyük Azerbaycan Partisi Elşad Musayev  İktidarı destekleyen  BKP (BQP) Büyük Kuruluş PartisiFazıl Mustafa  İktidarı destekleyen  DİP Demokratik Islahatlar PartisiAsım Mollazade  İktidarı destekleyen  MCP  Millî Cephe Partisi Razi Nurullayev  İktidarı destekleyen  REAL  Cumhuriyetçi Alternatif Partisi İlgar Mammadov  İktidarı destekleyen Toplam  125  125 

 Yasama dönemleri 

 Seçimler Dönem Tarih Üye sayısı 1990 genel seçimleri Azerbaycan Yüksek Sovyeti 12. Dönem 1990-1991 360 Geçiş Dönemi  Azerbaycan Cumhuriyeti Yüksek Sovyeti 1991-1995  360Azerbaycan Cumhuriyeti Millî Şûrası1992-199550 1995 genel seçimleri Azerbaycan Millî Meclisi 1. Dönem  1995-2000  124 2000 genel seçimleri  Azerbaycan Millî Meclisi 2. Dönem  2000-2005  124 2005 genel seçimleri  Azerbaycan Millî Meclisi 3. Dönem  2005-2010  125 2010 genel seçimleri  Azerbaycan Millî Meclisi 4. Dönem  2010-2015  125 2015 genel seçimleri  Azerbaycan Millî Meclisi 5. Dönem  2015-2020  125 2020 genel seçimleri  Azerbaycan Millî Meclisi 6. Dönem  2020-2024  1252024 genel seçimleriAzerbaycan Millî Meclisi 7. Dönem2024-günümüz125

Faaliyeti
 Karar Yeter Sayı Referandum83 Cumhurbaşkanlığı Seçimi Parlamento Seçimi  Milletvekilliği Statüsü Dönemin ilk toplantısının onaylanması Millî Meclisin Kapalı Oturumları Belediye Seçimleri63 Millî Meclis Başkan ve Başkan Yardımcılarının Seçimi Millî Meclis Komite, Komisyon Başkanı, Başkan Yardımcısı ve Üye Seçimi Milletvekili Dokunulmazlığının Kaldırılması Milletvekilliğinin Düşürülmesi Hesaplar Odası Başkan, Başkan Yardımcısı ve Denetçinin Atanması Devlet madalyası İdari birimler ve Devlet Sınırları Uluslararası Anlaşmaların Onaylanması ve Feshi Devlet Bütçesinin Onaylanması ve Kontrolü İnsan Hakları Vekilinin Seçilmesi Askerî Doktrinin Onaylanması Cumhurbaşkanı Kararnamesinin Onaylanması Başbakanın Atanmasına Onay Anayasa Mahkemesi, Yargıtay ve İstinaf Mahkemeleri Hakimlerinin Atanması Başsavcının Atanması veya Görevden Alınmasına Kabulü Cumhurbaşkanının Görevden Düşürülmesi Hakimlerini Görevden Alınması Bakanlar Kurulu Güvenoyu Merkez Bankası Yönetim Kurulu Üyesinin Atanması veya Görevden Alınması Savaş İlanı veya Barışın Kabulü Af İlanı Olağanüstü Hal İlanı veya İptali Millî Mecliste Kanun Kabulü Olağanüstü Toplantı 42 Meclis Grubu oluşturma25

 Kaynakça 

Kategori:Azerbaycan Cumhuriyeti Millî Meclisi
Kategori:1918'de Azerbaycan'da kurulan oluşumlar