Yarasa (operet)

Yarasa (Almanca: Die Fledermaus) Johann Strauss II tarafından bestelenmiş bir Viyana opereti janrında 3 perdelik Almanca operettir. Eserin librettosu "Carl Haffner" ve "Richard Genée" tarafından hazırlanmıştır. Operetin prömiyer temsili 5 Nisan 1874de Viyanada Theater an der Wien eserini bestesinin orkestra şefliği altında yapılmıştır. Bu operet çok büyük bir ilgi görmüş ve dünyanın diğer opera evleri reperatuarları içinde devamlı bulunmuştur. Türkiye'de ilk temsili Ankara'da yapılmıştır. Kuzey Amerika'da sahnelenen 20 en popüler opera eseri listesinde 19'uncu sırada bulunmaktadır.  OPERA America'nın Kuzey Amerika'da en çok sahnelenen 20 opera eseri listesi.

 Hazırlanışı 

Yarasa eserinin orijinali Alman oyun yazarı "Julius Roderich Benedix" (1811–1873) tarafından hazırlanmış olan Das Gefängnis (Hapishane) adlı hafif bir güldürü oyunudur. Diğer bir kaynak da "Henri Meilhac" ve "Ludovic Halevy" tarafından Fransızca olarak yazılmış bir vodvil oyunudur. Bu eser ilk defa müziksiz oyun olarak Almancaya Carl Haffner tarafından çevrildi ve Viyana'da bu oyun sahnelendi. Fakat bu oyunun dayandığı önemli bir kavram olan bir geceyarısı yemeği (reveillon), Avusturya ve Alman adetlerine uymadığı için pek seyirci kazanamadı. Bu problem Johann Strauss'un liberettocusu tarafından Avusturya geleneklerine uygun bir hale getirilmesi ve geceyarısı yemek partisinin bir Viyana Balosu ile değiştirilmesi ile bu oyunun Johann Starauss için bir liberettoya çevrilmesini çok daha uygun duruma getirmiştir. Haffner'in Almancaya tercümesi operet liberettosuna uyarlanması için Richard Genee'ye verilmişti. Fakat eserin popüler olmasından sonra ortaya çıkan bir anlaşmazlık üzerine Richard Genee liberetto için yeniden aslından bir çeviri yaptığını iddia etmiş ve Haffner ile hiçbir zaman hiçbir görüşme yapmadığını bildirmiştir.

 Roller 
RolSes tipiPrömiyerde roller, 5 Nisan 1874(Orkestra şefi: Johann Strauss II)Baron von Eisenstein tenor Jani SzikaRosalinde, Eisenstein'nın karısısopranoMarie GeistingerAdele, Rosalinde'nin oda hizmetçisisopranoCaroline Charles-HirschIda, Adele'in kız kardeşi 	sopranoJulesAlfred, Şan öğretmeni ve Rosalinde'nin bir hayranı tenor Hans RüdigerDr. Falke, Baron'un arkadaşı 	bariton  Ferdinand LebrechtBlind, Baron'un avukatı tenörCarl Matthias RottFrank, Hapishane müdürü bariton Carl Adolf FriesePrens Orlofski mezzo-soprano Irma Nittinger Frosch, Gardiyan Konuşma rolü, komik Alfred SchreiberPrens Orlofski'nin parti misafirleri koro ve bale

 Konu özeti 

 I. Perde 
Eisenstein'in apartman dairesinde

Baron von Eisenstein, genellikle avukatı olan Dr. Blind'in beceriksizliği dolayısıyla, bir devlet memuruna hakarette bulunduğu için 8 gün hapse mahkûm edilmiştir. Eisenstain'in hizmetçisi olan Adele, bir bale kumpanyasının üyesi olan kız kardeşi İda'den Prens Orlofski'in verdiği bir maskeli kıyafet balosuna davetiye alır. Bu mektubun çok hasta olan teyzesinden geldiğini söyleyerek bir kısa müddet işinden ayrılma izini alır. (Adele: - "Kızkardeşim Ida bir mektup yazmış"). Baron'un arkadaşı Falke gelir ve Baron'u da bu baloya davet eder (Falke: "Benimle soupe'''ye gel"). Eisenstein, güya hapishaneye gitmek için, karısı Rosalinde ve hizmetçisine elveda eder; fakat niyeti hapse girmeyi bir gün geciktirip o gün baloya gidip eğlenmektir. (Tarzett: "Canım! Canım! Sahiden çok üzgünüm").

Eisentein evinden ayrıldıktan sonra karısı Rosalinde'i, eskiden beri onun hayranı olmuş, şan öğretmeni Alfred, ziyarete gelir ve ona serenat yapmaya baslar. (Alfred:"Kumru kaçmayı başardı").Rosalinde bu adamın kendi yatak odasına gelmesine ve kendisine yatak odasında bir serenat söylemesine izin vermesini, bazıları gerçekle bağdaşmayan bir saçmalık olduğuna ve bunun liberettonun bir zayıflığına atfederlerse de birçok yorumcular bunun 19.yüzyıl sonundaki Viyana'daki dekadans atmosferine örnek olduğu şeklinde yorumlamaktadırlar.(Perde finali içki içme şarkısı: "Unutabilen mesut olur.") Hapishane müdürü, Frank, Rosalinde'nin kocasını hapishaneye götürmek üzere gelir ve evde onu Alfred ile yalnız başına bulur. Rosalinde Frank gelince durumunu açıklama şarkısı söyler. (Rosalinde:"Gecenin çok geç saatinde benimle baş başa") Rosalinde'nin bu zayıflığını ele vermemek için kendinin Eisenstein olduğunu bildirir ve Frank tarafından tutuklanıp götürülür. (Frank: Benim büyük kuş kafesim.")

 II. Perde Villa Orlofski'nin arkasında bir ufak yaz köşkündeHemen anlaşılır ki, Prens Orlofski'nin de bilerek izini ile, Falke bu baloyu ve davetleri Baron Eisentein'den geçen yılki hareketleri için öç almak icin bir tertip alma aleti olarak organize etmiştir. Geçen kış Eisenstein arkadaşı Falke'yi bir maskeli balodan sonra yarasa kıyafetinde olarak sarhoş bir halde şehrin ortasında bırakmış ve Falke herkesin alay konusu olmuştur.Eserin adı da bu Yarasa kıyafetindeki Falke'den kinayedir Bu tertibin bir kısmı olarak Falke Frank, Adele ve Rosalinde'yi de bu maskeli kıyafet balosuna davet etmiştir. Macar kontesi kılığında olan Rosalinde bu kılığa uygun rol yapmaktadır. Frank "Şövalye Chagrin" kılığında ve rolünde ve Adele'de bir aktris giysili olup bir aktris rolü yapmaktadır.

Balo eğlenceli olarak devam eder. (Koro: Ein Souper heut uns wink - "Bir souper önümüzde"). Prens davetlilerini ağırlar (Orlofski: "Arkadaşlarımı davet etmeyi severim"). Eisenstein Adele'ye tanıştırılır. Fakat kafası içkiden o kadar karışıktır ki onun neden gerçekten hizmetçisine çok benzediğini bir türlü kendine açıklayamaz. Adele "Adele'nin kahkaha atma şarkısı"nı söyler. (Adele: Mein Herr Marquis - "Efendim Markiz,")

Sonra Falke değişik kıyafetli maskeli Rosalinde'yi Eisenstein ile tanıştırır. Çardaş: Klänge der Heimat - "Yurdumdan sesler"). Çiftin birbiriyle aşkane görüşüp kucaklaşmaları sırasında Rosalinde kocasının cebinden kıymetli cep saatini çalmayı başarır. Bunu yakın gelecekte kocasının kendine ihanet ettiğine dair suç delili olarak kullanmayı düşünmektedir (Saat ikilisi: "Gözlerim yakında sönükleşecek"). Çok coşkulu bir perde finalinde davetliler eğlenmeye devam ederler. (İçki içme şarkısı: ("Üzümden akan ateşten") sonra "Ağabeylerim, erkek kardeşlerim ve kızkardeşlerim" ve final olarak bir vals ve bale parçası: "Ne çok neşe, tam bir zevk gecesi")

 III. Perde Hapishane Müdürü Frank'in idare odasındaErtesi sabah bütün herkes kendini hapishanede bulunca kafalarındaki karışıklık daha artar. Buna ek olarak gardiyan Frosch'un hapishanenin müdürünün görevde olmadığını fırsat bularak epey alkol alıp ne yaptığını bilmemesi de eklenmiştir.

Adele, Chevalier Chagrin'in desteğini sağlamıştır (Adele: Spiel' ich die Unschuld vom Lande - "Eğer saf bir köylü kızı taklidi yaparsam"). Alfred hapishaneden çıkabilmekten başka şey düşünmez olmuştur. Eisenstein'in kurnazlıklarını çok iyi bilen Rosalinde ise boşanma için dava açma kararına varmıştır. Frank ise hala ayılmamıştır. Frosch, Adele ve kızkardeşi İda'yı birlikte bir hücreye kapatır.

Bu karmaşıklığın ortasında Falke baloda bulunan bütün davetlilerle birlikte hapishaneye gelir ve tüm olanların "Yarasa"'dan öç alınmak için büyük bir tertip olduğunu itiraf eder. (Terzett ve Rosalinde, Eisenstein, Alfred: Ich stehe voll Zagen - "Acayip bir serüven"). Her şey uygun olarak kavga çıkmadan hal yoluna koyulur. Eisensentein karısına ihanette bulunmasını aldığı çok alkolün tesiri olarak açıklar. Orlofski Adele'nin artistlik kariyerine destek vermeyi kabul eder. Fakat Eisenstein kendine önceden verilmiş olan hapis cezasının hepsini çekmek zorundadır. (Finale: O Fledermaus, o Fledermaus - "Yarasa, yarasa, en sonunda kurbanının kaçmasını sağladın.")

 Eserdeki önemli müziksel parçalar 
 I. Perde 
 Introduktion: "Täubchen, das entflattert ist"
 Adele: "Da schreibt meine Schwester Ida"
 Adele ve Duettino: "Ach, ich darf nicht hin zu dir!"
 Terzett: "Nein, mit solchen Advokaten"
 Duett: "Komm mit mir zum Souper"
 Terzett: "So muss allein ich bleiben"
 Finale: "Trinke, Liebchen, trinke schnell"
 "Ich höre Stimmen!"
 "Mein Herr, was dächten Sie von mir"
 "Nein, nein, ich zweifle gar nicht mehr"
 Couplet: "Ich lade gern mir Gäste ein"

 II. Perde 
 Ensemble und Couplet: "Ach, meine Herr'n und Damen"
 "Mein Herr Marquis"
 Duett: "Dieser Anstand, so manierlich
 Csárdás: "Klänge der Heimat"
 Finale: "Im Feuerstrom der Reben"
 "Herr, Chevalier, ich grüsse Sie!"
 Unter Donner und Blitz, Polka, Op.324	
 "Genug damit, genug"

 III. Perde 
 "Entr'acte"
 Melodram "Ein fideles Gefängnis" 
 Couplets: "Spiel' ich die Unschuld vom Lande"
 "Ich stehe voll Zagen"
 Finale: "O Fledermaus, o Fledermaus"

 Tek başına eser olarak yayinlanan parçalar 

Johann Strauss II bu operet eserinde bulunan bazı melodi ve şarkıları ayrıca tek başına eser olarak da yayınlamıştır:

 Fledermaus-Polka, op.362
 Fledermaus-Quadrille, op.363
 Tik-Tak-Polka, op.365
 An der Moldau. Polka, op.366
 Du und Du, op.367
 Glucklich ist, wer vergißt, Polka-mazur, op.368

 Seçilme ses kayıtları 
YılRoller(Eisenstein, Rosalinde, Adele, Alfred, Orlofski)Orkestra şefi,Opera-evi ve OrkestraLabel1949  Julius Patzak,Anny Schlemm,Rita Streich,Helmut Krebs,Anneliese Müller  Ferenc Fricsay  Audio CD:  1950 Julius Patzak,Hilde Gueden,Wilma Lipp,Anton Dermota,Sieglinde Wagner Clemens Krauss Audio CD: 1955Nicolai Gedda,Elisabeth Schwarzkopf,Rita Streich,Helmut Krebs,Rudolf ChristHerbert von KarajanAudio CD:1960Waldemar Kmentt,Hilde Gueden,Erika Köth,Giuseppe Zampieri,Regina Resnik Herbert von KarajanAudio CD:1971Eberhard Wächter,Gundula Janowitz,Renate Holm,Waldemar Kmentt,Wolfgang WindgassenKarl BöhmAudio CD: Nicolai Gedda,Anneliese Rothenberger,Renate Holm,Adolf Dallapozza,Brigitte Fassbaender Willi BoskovskyAudio CD:1974Robert Stolz,Rudolf Schock,Wilma Lipp,Renate Holm,Cesare Curzi,Elisabeth Steiner Robert StolzAudio CD:  Hermann Prey,Julia Varady,Lucia Popp,René Kollo,Ivan Rebroff Carlos Kleiber Audio CD:1986Peter Seiffert,Lucia Popp,Eva Lind,Plácido DomingoAgnes BaltsaPlácido Domingo (Studio)Munih Radyo OrkestrasıBavyera Radyo Korosu Audio CD: AngelCat: 47480Audio CD: EMICat: 47480-81987Werner Hollweg,Edita Gruberova,Barbara Bonney,Josef Protschka,Marjana Lipovsek Nikolaus Harnoncourt Audio CD:1990Wolfgang Brendel,Kiri Te Kanawa,Edita Gruberova,Richard Leech,Brigitte Fassbaender  André Previn Audio CD:

 Seçilme film ve video uyarmaları Yarasa opereti birçok defa sinema ve videoya uyarlanmıştır.

YılYapımcı ülkeNotlarYönetmenEisensteinRosalindeAdeleOrlofskiFrosch1917AlmanyaDas Fidele Gefängnis (Neşeli Hapishane) Sessiz filmErnst LubitschHarry Liedtke (Alex von Reizenstein)Kitty Dewall (Alice, karısı)Agda Nielson (Mizi, oda hizmetcisi)Emil Jannings (Quabbe, gardiyan)1923AlmanyaSessiz filmMax MackHarry LiedtkeEva MayLya De Putti–?––?–1931Fransa/AlmanyaCarl Lamac–?––?––?––?––?–1933Büyük BritanyaWaltz Time — Yeni İngilizce isimWilhelm ThieleFritz SchulzEvelyn LayeGina MaloGeorge BakerJay Laurier1937AlmanyaPaul Verhoeven–?––?––?––?––?–1945AlmanyaYayımı 1946Geza von BolvaryJohannes HeestersMarte HarellDorit KreyslerSiegfried BreuerJosef Egger1955Büyük BritanyaOh... Rosalinda— Yeni İngilizce isimMichael Powell ve Emeric PressburgerMichael RedgraveLudmilla TcherinaAnneliese RothenbergerAnthony QuayleOskar Sima1955Doğu AlmanyaRauschende Melodien — değişik Almanca isimE. W. FiedlerErich ArnoldJarmila KsirovaSonja SchönerGerd FrickhöfferJosef Egger1959Batı AlmanyaTV uyarlamasıKurt WilhelmFriedrich Schoenfelder–?––?––?––?–1962AvusturyaGéza von CziffraPeter AlexanderMarianne KochMarika RökkBoy GobertHans Moser1968DanimarkaFlagermusen — Danimarkaca isimJohn Pricealign="left"Poul ReichhardtBirgitte BruunEllen WintherSusse WoldBuster Larsen1972Batı AlmanyaOtto SchenkEberhard WächterGundula JanowitzRenate HolmWolfgang WindgassenOtto Schenk1979USSRЛетучая Мышь — Rusça isimYan FridYuri SolominLyudmila MaksakovaLarisa UdovichenkoYuri VasilyevIvan Lyubeznov1984Büyük BritanyaTV uyarlamasıHumphrey BurtonHermann PreyKiri Te KanawaHildegard HeicheleDoris SoffelJosef Meinrad1986Batı AlmanyaOtto SchenkEberhard WächterPamela CoburnJanet PerryBrigitte FassbaenderFranz Muxeneder1990Büyük BritanyaHumphrey BurtonLouis OteyNancy GustafsonJudith HowarthJochen KowalskiJohn Sessions1997AvustralyaLindy HumeAnthony WarlowGillian SullivanAmelia FarrugiaSuzanne JohnstonGeoff Kelso2001FransaLa chauve-souris — Fransızca isimDon KentChristoph HombergerMireille DelunschMalin HarteliusDavid MossElisabeth Trissenaar

 Dipnotlar 

 Ayrıca bakınız 
 Operet
 Johann Strauss II

 Dış bağlantılar 
  Yarasa (Die Fledermaus) operetinin Almanca asıl metni ve İngilizce çevirisi. Almanca , (Görülme tarihi:20.2.2009)
  Die Fledermaus operetinin librettosu (Almanca)(Görülme tarihi:20.2.2009)
  Die Fledermaus opereti kılavuzu (Görülme tarihi:20.2.2009)
  Lotte Lehman "Klänge der Heimat: Csàrdàs" ses kaydı (Görülme tarihi:20.2.2009)
 [7] Die Fledermaus (Yarasa) Şef partisyonu ve Orkestra Partileri
 Warrack, John ve West, Ewan (1992), The Oxford Dictionary of Opera'', ISBN 0-19-869164-5 

Kategori:Operet
Kategori:Almanca operalar
Kategori:Johann Strauss II operetleri
Kategori:1874 operaları