Süperküme

Süperkümeler, küçük gökada kümelerinden ve gökada gruplarından oluşan büyük kümeler olup Evren'de şimdilik gözlemlenebilen en büyük yapı birimleridir. Süperkümelerin varlığı gökadaların Evren'de tek biçimli dağılmamış olduğunu gösterir.

Gökadaların çoğu, kütleçekimi etkisi sayesinde birbirlerine bağlı “kümeler” adı verilen topluluklar oluştururlar; onlar da yine kütleçekimi etkisi sayesinde birbirlerine bağlı süperkümeleri oluştururlar. Süperkümeler de Büyük Duvar CfA2 denilen daha büyük bir yapıya bağlı olduğundan,Galaxy Clusters and Large-Scale Structure ". University of Cambridge. Retrieved on 2007-01-15. bu gruplaşmalar zinciri süperkümelerle de son bulmaz ve muhtemelen Evren'in gitgide daha büyük ölçekteki gruplaşmalarca kapsanma söz konusu olacak şekilde, hiyerarşik olarak uzar gider.
Süperkümelerin çoğu 50'ye yakın gökada içeren gökada grupları ile birkaç bine kadar gökada içeren gökada kümelerinden oluşur.

Süperkümeler gökada kümeleri, gökada grupları ve bazen de bireysel gökadalar halinde onbinlerce gökada içerirler. Bir milyar ışık yılı uzunlukta olabilen bu muazzam büyüklükteki yapılarda, aralarında büyük boşluklar olan gökadalar, rastgele değil, bir yapıdaki teller ya da ipliksiler gibi dizilmişlerdir.Bahcall, Neta A. (1988). "Large-scale structure in the universe indicated by galaxy clusters ". Annual review of astronomy and astrophysics 26: 631–686. doi:10.1146/annurev.aa.26.090188.003215. Bunlara galaktik ipliksi ya da gökada iplikçiği (İng. ) adı verilir. Süperküme ölçeğinin daha üzerinde Evren'in izotropik ve homojen olduğu düşünülür.Mandolesi, N.; Calzolari, P.; Cortiglioni, S.; Delpino, F.; Sironi, G. (1986). "Large-scale homogeneity of the Universe measured by the microwave background ". Letters to Nature 319: 751–753. doi:10.1038/319751a0. Gökadaların yaklaşık % 90'ı bir kümeye ya da bir süperkümeye dahildir.

30 civarında gökadadan oluşan, içinde bulunduğumuz Yerel Grup’un () kendisi de Yerel Süperküme de denilen Başak Süperkümesi’nin içindeki bir bulutumsu yapının bir parçasıdır.Tully, R. B. (1982). "The Local Supercluster ". Astrophysical Journal 257: 389–422. doi:10.1086/159999.

 Süperkümeler listesi 
center
En parlak 60.000 gökadanın tüm gökyüzü haritası, gökadaların nasıl yığınlar halinde bir araya gelerek büyük süperküme yapıları oluşturduklarını göstermektedir. Yalnızca en yakın süperkümeler belirgin olsalar da büyük süperkümelerin bazıları haritada belirtilmiştir. Bu gökadalardan yalnızca dördü çıplak gözle görülebilmektedir. Haritada görülen geniş, yuvarlak, koyu renk kuşak kendi gökadamızın düzlemidir. Önde bulunan bütün o gaz, toz ve yıldızlar nedeniyle uzak gökadaları görmek zorlaşmaktadır.

 Gökada süperkümesi Veriler NotlarEinasto Süperkümesi z = ~0,25 (3 milyar ışık yılı )
 Uzunluk = 360 milyon ışık yılı
 Kütle = 2,6 × 1016 güneş kütlesi2023 yılında Sloan Dijital Gökyüzü Araştırması görüntüleri analiz edilerek keşfedildi. Şimdiye kadar keşfedilen en büyük gökada süperkümesi olduğu iddia ediliyor.King Ghidorah Süperkümesi z = 0,50-0,64
 Kütle = 1 × 1016 güneş kütlesi2023'e kadar keşfedilen en büyük gökada süperkümesi. Laniakea Süperkümesi z = 0,0708 (merkez) 
 Uzunluk = 153 Mpc (500 milyon ışık yılı) Laniakea Süperkümesi, Başak Kümesi, Yerel Grup ve bunların uzantısı olarak gökadamız Samanyolu'nu içeren bir süperkümedir. Başak Süperkümesi 
 z= 0,000
 uzunluk = 33 Mpc (110 milyon ışık yılı) Gökadamız Samanyolu Gökadası ile Yerel Grup'u içermektedir. Aynı zamanda merkezine yakın Başak Kümesi'ni de içerir. 47.000'in üzerinde gökadayı içerdiği düşünülmektedir.

2014 yılında yapılan bir araştırma, Başak Süperkümesi'nin daha da büyük bir süperküme olan Laniakea'nın sadece bir lobu olduğunu göstermektedir. Suyılanı-Erboğa Süperkümesi   Bazen süperkümeler olarak da adlandırılan iki lobdan oluşur veya bazen tüm süperküme bu diğer iki isimle anılır
 Suyılanı Süperkümesi
 Erboğa Süperkümesi

2014 yılında yeni ilan edilen Laniakea Süperkümesi, Suyılanı-Erboğa Süperkümesi'nin yerini alarak yeni süperkümenin bir bileşeni haline geldi. Tavus-Hintli Süperkümesi  
2014 yılında yeni ilan edilen Laniakea Süperkümesi, Tavus-Hint Süperkümesi'nin yerini alarak yeni süperkümenin bir bileşeni haline geldi.  Güney SüperkümesiOcak kümesi (S373), Kılıçbalığı ve Irmak bulutlarını içerir.Saraswati SüperkümesiMesafe = 4000 Milyon ışık yılı (1,2 Gpc)
Uzunluk = 652 Milyon ışık yılıSaraswati Süperkümesi, Abell 2361 gibi 43 büyük gökada kümesinden oluşur ve yaklaşık  kütleye sahiptir ve Balıklar takımyıldızında yer alır.

 Yakın süperkümeler 
  Veriler Notlar Kahraman-Balıklar Süperkümesi   Saç (Coma) Süperkümesi   CfA Homunculus'un çoğunu, Büyük Duvar CfA2 gökada iplikçiğinin merkezini oluşturur. Ankakuşu Süperkümesi   Heykeltıraş Süperkümesi  SCl 9 Herkül Süperkümesi  SCl 160 Aslan Süperkümesi  SCl 93 Yılancı Süperkümesi 

 cz=8500–9000 km/sn (merkez)
 18 Mpc x 26 Mpc Yılancı Boşluğu'nun uzak duvarını oluşturur. Pavo-Indus Süperkümesi ve Herkül Süperkümesi'ne bir iplikçik ile bağlı olabilir. Üyeleri arasında, merkezindeki cD kümesi Yılancı Kümesi ile en az iki gökada kümesi, dörtten fazla gökada grubu ve birçok alan gökadası sayılabilir. Shapley Süperkümesi 
 z=0,046 (650 MIy uzaklıkta)  Yerel Süperküme'den sonra bulunan ikinci süperkümedir.

 Uzak süperkümeler 

 Gökada süperkümesi  Veriler Notlar  Balıklar-Balina Süperkümesi   Çoban Süperkümesi  SCl 138 Saat-Ağcık Süperkümesi 
z= 0,063 (700 Mly)
Uzunluk = 550 Mly  Kuzeytacı Süperkümesi 
z= 0,07  Güvercin Süperkümesi   Kova Süperkümesi   Kova B Süperkümesi   Kova-Oğlak Süperkümesi   Kova-Balina Süperkümesi   Çoban A Süperkümesi   Çelikkalem Süperkümesi 
z= 0,126 (1,4 Gly)  Ejderha Süperkümesi   Ejderha-Büyükayı Süperkümesi   Ocak-Irmak Süperkümesi   Turna Süperkümesi   Aslan A Süperkümesi   Aslan-Altılık Süperkümesi   Aslan-Başak Süperkümesi  SCl 107 Mikroskop Süperkümesi  SCl 174 Kanatlıat-Balıklar Süperkümesi  SCl 3 Kahraman-Balıklar Süperkümesi  SCl 40 Balıklar-Koç Süperkümesi  Büyükayı Süperkümesi Başak-Saç Süperkümesi SCl 111

 Çok uzak süperkümeler 

   Veriler Notlar Hyperion ön-süperkümesi z= 2,45 Bu süper küme 2018'de keşfedildiği sırada bugüne kadar bulunan en erken ve en büyük ön-süperkümeydi. Vaşak Süperkümesi z=1.27  1999 yılında keşfedilen (şu anda batı kümesini tanımlamak için kullanılan ClG J0848+4453 ve doğu olanı ClG J0849+4452 olmak üzere) en az iki küme RXJ 0848.9+4452 (z=1,26) ve RXJ 0848.6+4453'ü (z=1,27) içerir. Keşfedildiği sırada bilinen en uzak süperkümeydi. Ek olarak, süperküme ile ilişkili yedi adet daha küçük gökada grubu bulunmaktadır.  SCL @ 1338+27 z= 1,1'de 
z= 1,1
Uzunluk= 70 Mpc 2001 yılında, z=1,1'de bulunan 23 adet alışılmadık derecede yoğun QSO'nun çevresinde, birkaç gökada kümesini barındıran zengin bir süperküme keşfedildi. Kümelerin oluşturduğu yapının büyüklüğü, tek bir süperküme yerine orada bir gökada duvarının varlığına işaret ediyor olabilir. Keşfedilen yapının büyüklüğü, CfA2 Büyük Duvar iplikçiğinin boyutuna yaklaşmaktadır. Keşfedildiği dönemde, z=0,5 ötesindeki en büyük ve en uzak süperkümeydi. SCL @ 1604+43 z=0,9'da z=0,91 Keşfedildiği 2000 yılında bu süperküme, uzayın bu denli derinliklerinde keşfedilen en büyük süperküme idi. Keşfini sağlayan çalışma sonucunda iki bilinen zengin küme ve yeni keşfedilmiş bir kümeden oluşmaktaydı. O dönemde bilinen kümeler, sırasıyla 21 ve 42 bilinen gökadaya sahip olan Cl 1604+4304 (z=0,897) ve Cl 1604+4321 (z=0,924) idi. Yeni keşfedilen küme ise ,  konumunda yer almaktaydı. SA26'da z=0,54'te SCL @ 0018+16 z=0,54 Bu süperküme, radyo gökada 54W084C (z=0,544) çevresinde yer almakta ve en az üç büyük küme; [[CL 0016+16}} (z=0,5455), RX J0018.3+1618 (z=0,5506) ve RX J0018.8+1602'den oluşmaktadır.  MS 0302+17 
z= 0,42
Uzunluk= 6 Mpc Bu süperküme en az üç üye kümeye sahiptir: Doğudaki küme CL 0303+1706, güneydeki küme MS 0302+1659 ve kuzeydeki küme MS 0302+1717.University of Hawaii, "The MS0302+17 Supercluster" , Nick Kaiser. Erişim tarihi: 15 Eylül 2009.

 Diyagram 

 Ayrıca bakınız 
 Evren'in geniş ölçekli yapısı
 Gökada kümeleri dizini
 Gökada
 Gökada kümesi
 Gökada iplikçiği
 Gökada grubu

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 Overview of local superclusters
 The Nearest Superclusters 
 Universe family tree: Supercluster


Kategori:Evrenin geniş ölçekli yapısı