Felemenk Atasözleri

Felemenk Atasözleri.Kaynakta tablonun adı Flemenk Atasözleri olarak yazılmıştır. (Felemenkçe Nederlandse Spreekwoorden, diğer adları Mavi Pelerin ya da Alt Üst Dünya), Hollandalı ressam Pieter Brueghel tarafından 1559'da meşe pano üzerine yağlı boya ile çizilmiş olan, dönemin Felemenkçe atasözlerini tasvir eden görüntülerden meydana gelen tablodur. Resim, birçok atasözüne yapılmış olan atıflarla doludur. Bunların büyük bölümü halen kullanılmakta olan ya da o dönemde kullanıldığı bilinen atasözleridir. Bir kısmı ise unutulmuştur.

Brueghel'in zamanında atasözleri oldukça popülerdi. Erasmus'un ünlü bir eseri de dahil olmak üzere birçok atasözü derlemesi yayınlanmıştı. Frans Hogenberg 1558'de, 40 atasözünü resimleyen bir gravür üretmişti. Brueghel de aynı yıl farklı panolar üzerine çizdiği On İki Felemenk Atasözü serisini, 1556'da ise Büyük Balık Küçük Balığı Yer isimli tabloyu çizmişti. Ancak Felemenk Atasözleri, bu temayı içeren büyük boyutlu ilk tabloydu. 1564'te ise Rabelais, Gargantua ve Pantagruel isimli romanında bir atasözleri diyarını tasvir etti.

Brueghel'in tablolarındaki genel temalar insanlığın absürdlüğü, günahkârlığı ve ahmaklığıdır. Bunlar Felemenk Atasözleri'nde de görülür. Tablonun ilk adı Mavi Pelerin ya da Dünyanın Ahmaklığı'dır. Buna göre ressam, sadece atasözlerini bir araya getirmeyi amaçlamamış, aynı zamanda insanların akılsızlığını da vurgulamıştır. Resimdeki pek çok insan figürü, Brueghel'in tablolarında akılsızlığı ifade etmek için karakteristik şekilde kullandığı bir özellik olan boş yüz ifadesine sahiptir.

Ressamın, babasının eserlerinin kopyalarını yapmak konusunda uzmanlaşan oğlu Pieter Brueghel, bu tablonun yirmi kadar kopyasını yaptı. Ancak, babanın ya da oğlunun yaptığı kopyalar birbirlerinin tamamen aynısı değildi. Tablolar arasında bazı atasözleri ve başka bazı ayrıntılar farklıydı.

 Ayrıntılar 
küçükresim|upright=0.45|Tablonun ilk ismi Kocasına mavi pelerin giydirmek deyiminden gelir.
Tabloda yaklaşık yüz atasözü tespit edilebilmektedir; ancak Brueghel daha fazlasını dahil etmiş olabilir. Bugün halen kullanılmakta olan "dalgaya karşı yüzmek", "büyük balık küçük balığı yer", "kafasını tuğla duvara vurmak", "dişine kadar silahlanmak" gibi atasözleri bulunur. "Çatısını turtalarla kaplatmak" gibi bazı deyimler ise günlük kullanımdan çıkmıştır. Her şeyde aşırıya kaçmak anlamındaki bu deyimi Brueghel, daha sonra çizdiği Luilekkerland (Tembellik Diyarı) isimli tabloda da kullanmıştır.

Tablonun özgün ismi olan Mavi Pelerin, tablonun ortasında karısı tarafından mavi bir pelerin giydirilen adamdan kaynaklanır. Burada, eşini aldatan kadınlar için kullanılan kocasına mavi pelerin giydirmek deyimi betimlenmektedir. Tablodaki diğer atasözleri ve deyimlerde ise insanlığın ahmaklığı gösterilir: Bir adam danasının içine düşüp öldüğü çukuru, iş işten geçtikten sonra doldurmaya çalışır; mavi pelerinli adamın hemen üstündeki bir başkası günlerini sepette taşır (zamanını boşuna harcar). Bazı figürler iki farklı deyimi çağrıştırır. Örneğin tablonun alt sol kısmında yan yana oturan iki adamdan biri koyun, diğeri domuz kırkar. Bu figür, bir kişinin diğerine göre daha avantajlı durumda olduğunu anlatan "biri koyun kırkar, diğeri domuz" deyimini betimlediği gibi, "elindeki imkânları gereğinden fazla zorlama" anlamındaki "hayvanları kırkın ama derilerini yüzmeyin" deyimini de anlatıyor olabilir.

 Tablodaki atasözleri ve deyimler 
Tabloda tespit edilmiş olan atasözü ve deyimlerin şunlardır:Staatliche Museen zu Berlin tarafından hazırlanan ve Hagen s.36-7'de de yer alan, atasözlerini ve anlamlarını içeren liste

 Atasözü/Deyim  Anlamı  Tablodaki yeriŞeytanı bile yastığa bağlayabilmek  İnatçılıkla her güçlüğü aşmak  100x100pxDirek ısıran  Din konusunda ikiyüzlü davranan kimse  100x100pxBir elinde ateş, diğerinde su taşımak  İkiyüzlü davranıp huzursuzlukları körüklemek  100x100pxKafasını tuğla duvara vurmak  İmkânsızı başarmaya çalışmak  100x100px Bir ayağı yalın diğeri giyinik olmak Denge önemlidir   100x100pxDomuz tıpayı çıkarır  Umursamazlık felaketle sonuçlanır  100x100pxKediyle çıngırak çalmak  Gizli kalması gereken planları açığa vurmak  100x100pxDişine kadar silahlanmak  En ağır silahları kuşanmak  100x100pxDemir ısıran  Kendiyle övünen / boşboğazlık eden kimse  100x100pxBiri koyun kırkar, diğer domuz  Bir kişinin diğerine göre daha avantajlı durumda olması 100x100pxHayvanları kırkın ama derilerini yüzmeyin  Elindeki imkânları gereğinden fazla zorlama 100x100pxBurada herringHerring: Hollanda'da çiğ yenen ve ringa balığından yapılan bir tür meze pişmez  İşler plana uygun gitmiyor  100x100pxYumurtası için tüm balığı pişirmek  Ufak bir kazanç için çok fazla uğraşmak  100x100pxKapağı kafasına geçirmek  Sorumluluğu üstlenmek  100x100pxRinga kendi çenesinden asılır  Herkes kendi davranışlarından sorumludur  100x100pxBurada içi boşaltılmış ringadan fazlası var  İlk bakışta görülenden daha fazlası var  100x100pxDuman demire ne yapabilir ki?  Değiştirilemeyecek bir şeyi değiştirmeye uğraşmak yararsızdır  100x100pxKöpeği teknede bulmak  Sorunu engellemek için geç kalmak  100x100pxTablodaki kirlenme sebebiyle burada köpeği görmek çok güçleşmiştir.İki sandalye arasında küllere oturmak  Kararsız kalmak  100x100pxTavuk yoklamak (Daha yumurtadan çıkmadan tavukları saymak)  Henüz elde etmediği şeyleri var saymak  100x100pxMakas orada asılı  Oradakilerin seni kandırmaya çalışmaları olası  100x100pxHep aynı kemiği kemirmek  Hep aynı konudan bahsetmek  50x50pxKartların düşüşüne bağlı  Şansa kalmış  100x100pxTersine dünya  Her şeyin olması gerektiğinin aksine gerçekleşmesi  100x100pxEn az bir yumurtayı kümeste bırakmak  Her zaman yedekte bir şeyler bulundurmak  100x100pxDünyanın üstüne pislemek  Her şeyi hor görmek  100x100pxBirbirini burnuyla yönlendirmek  İki kişinin birbirini kandırması  100x100pxZarlar atıldı  Karar verildi  100x100pxEn iyi kartlar ahmaklara gelir  Şans zekâyı yenebilir  100x100pxBirinin parmakları arasından bakmak Hoşgörülü olmak  100x100pxBıçağı asmak  Meydan okumak  100x100pxTahta ayakkabılar orada duruyor  Birinin boş yere beklemesi  100x100pxSüpürgeyi dışarı uzatmak  Efendisi uzaktayken eğlenmek  100x100pxSüpürge altında evlenmek  Evlenmeden birlikte yaşamak  100x100pxÇatısını turtalarla kaplatmak  Şatafat içinde yaşamak  100x100pxÇatısında delik olmak  Gösterişsiz olmak  100x100pxEskimiş çatıya pek çok yama gerekir  Eski eşyanın tamirata daha fazla ihtiyacı olur  100x100pxÇatıda çarklar var  Birileri dinliyor olabilir (Yerin kulağı vardır)  100x100pxKulağının arkasında diş ağrısı olmak Hasta rolü yapmak  100x100pxAya karşı işemek  Nafile bir çabayla zamanını harcamak  100x100pxÇömlek burada asılı  Olması gerekenin tam tersi oluyor  100x100pxBirinciyi bulmak için ikinci oku fırlatmak  Ahmakça bir hareketi tekrarlamak  100x100pxAhmağı sabunsuz tıraş etmek  Birini kandırmak  100x100pxAynı çatı altında iki ahmak  Ahmaklar birbirini bulur  100x100pxPencereden dışarı doğru büyümek  Artık gizlenemeyecek hâle gelen bir olay  100x100pxBoyundurukla oynatmak  Birinin utanç verici davranışlarına başkalarının dikkatini çekmek  100x100pxKapı nerde açıksa, domuz tarlaya oradan girer  Felaketler ihmallerden doğar  100x100pxMısırın azaldığı yerde domuz çoğalır  Bir kişinin kazanımı, diğerinin zararıdır 100x100pxArkası yanıyormuş gibi koşuşturmak  Büyük endişe içinde olmak  100x100pxAteş yiyen kıvılcım çıkarır Tehlikeli bir işe girişen, ortaya çıkacak sonucu göze almalıdır  100x100pxPelerinini rüzgara göre asmak Kabul gören mevcut fikirlere göre bakış açısını değiştirmek  100x100pxRüzgarda tüy savurmak  Sonuç almadan çalışmak  100x100pxLeyleği seyretmek Zamanını boşa harcamak  100x100pxBir vuruşta iki sineği öldürmeye çalışmak Verimli olmaya çalışmak (Bir taşla iki kuş vurmak) 100x100pxÖküzün üstünden kıç üstü düşmek Zor zamanlara girmek, başı sıkışmak  100x100pxKapının kulbunu öpmek  Samimiyetsiz davranmak  100x100pxArdını kapıya silmek  Bir konuyu önemsememek  100x100pxOmzunda yükle dolaşmak  Bir şeyin olduğundan daha kötü durumda olduğunu sanmak  100x100pxAğın gerisinde balık tutmak  Bir fırsatı kaçırmak  100x100pxBüyük balık küçük balığı yutar Büyük balık küçük balığı yutar  100x100pxSuda yansıyan güneş ışığını görememek Başkasının başarısını kıskanmak  100x100pxHendek üstünde tuvalet gibi durmak  Apaçık ortada olmak  100x100pxDuvarda delik varsa, herkes ardını görür  Açık olandan bahsetmenin gereği yoktur  100x100pxAynı delikten pislemek  Anlaşma içinde olmak, beraber hareket etmek  100x100pxParasını suya atmak  Parasını boşa harcamak  100x100pxÇatlak duvar sonunda çöker Kötü yönetilen her şeyin sonu başarısızlıktır  100x100pxAteşte ısınabildiği sürece kimin evinin yandığını umursamamak Başkalarının başına gelebilecekleri umursamadan fırsatları değerlendirmek 100x100pxKütüğü sürüklemek  Aşığı tarafından aldatılmak ya daYararsız bir iş yapmak  100x100pxKorku yaşlı kadını koşturur Umulmadık bir olay, kişilerin bilinmeyen özelliklerini ortaya çıkarabilir  100x100pxAt pisliği incir değildir  Görünüşe aldanmamak gerekir  100x100pxKör körün kılavuzu olursa, ikisi birden çukura düşer Kendisi kadar bilgisiz birinin fikrini soran, bir sonuç alamaz  100x100pxKiliseyle çan kulesini görmek, yolculuğun bittiği anlamına gelmez  Bir işi tam olarak bitirmeden bırakmamak gerekir 100x100pxBir şey ne kadar iyi örtülmüş olursa olsun, sonunda güneşe çıkar Hiçbir şey sonsuza dek saklanamaz  100x100pxGözü yelkende olmak Uyanık, tedbirli olmak  100x100pxDarağacına pislemek Hiçbir ceza karşısında yılmamak  100x100pxLeş nerede ise, sinek orada vızıldar Belirtiler o yöndeyse, bir şey muhtemelen doğrudur  100x100pxRüzgar önünde yelken açmak kolaydır Şartlar elverişli ise, amaca ulaşmak kolaylaşır  100x100pxKazlar kim bilir neden yalın ayak dolaşırAçıkça görülemese bile, her şeyin bir sebebi vardır  100x100pxÇobanları sen değilsen, bırak kazlar kaz kalsın Seni ilgilendirmeyen konulara burnunu sokma  100x100pxAyıları dans ederken görmekBurada betimlenen deyimin ne olduğu tam olarak bilinmemektedir. Açlıktan ölmek üzere olmak  100x100pxVahşi ayılar birbirini sever Arkadaşlar, yabancılarla olmaktansa birbirleriyle olmayı tercih eder  100x100pxCübbesini çite asmak Daha sonra işe yarayıp yaramayacağını düşünmeden, bir şeyi atmak  100x100pxAkıntıya karşı yüzmek zordur  Genel kanıların aksini savunmak zordur  100x100pxTesti suya, kırılana kadar gidip gelir  Her şeyin sınırı vardır  NP-95.jpg|100x100pxEn iyi kemer başkasının derisinden yapılır  Başkasının malından/çabasından faydalanmak kolaydır  100x100pxYılan balığını kuyruğundan tutmak  Zor bir işi üstlenmek  100x100pxKüfeye düşmek Reddedilmek  100x100pxYerle gök arasında asılı kalmak Uygunsuz bir durumda kalmak  100x100pxTavuğun yumurtasını alıp kazınkini bırakmak Kötü bir tercih yapmak  100x100pxFırına karşı esnemek Başarabileceğinden fazlasını yapmaya kalkışmak  100x100pxBir somundan diğerine zor uzanmak  Gelirine uygun yaşamakta zorlanmak  100x100pxSapsız çapa  Muhtemelen "değersiz şey"Bu deyimin tam anlamı bilinmemektedir.   100x100pxBalta aramak  Bir bahane bulmaya çalışmak  100x100pxFeneriyle birlikte gelmek  Yeteneklerini göstermek için sonunda fırsat bulmak   100x100pxSaplı balta  Muhtemelen "eksiksiz şey"   100x100pxLapasını yere döken, hepsini toplayamaz Olmuş bir şey geri alınamaz  100x100pxTekerine çomak sokmak  Bir engel çıkararak birinin planlarına ket vurmak   100x100pxPara kesesinin olduğu yerde aşk bir kenara itilir  Aşk para ile satın alınabilir  100x100pxİpin uzun ucunu çekmeye çalışmak  Avantaj yakalamaya çalışmak  100x100pxKendi ışığında dikilmek  Kendiyle gurur duymak  100x100pxKendi fırına girmeyen, kimseyi fırında aramaz  Başkasının kötü olduğunu düşünmek, kendi kötülüğünün işaretidir  100x100pxDünyayı parmağının ucunda döndürmek  Her türlü avantaja sahip olmak  100x100pxİsa'nın yüzüne sahte sakal takmak  Bir hileyi dindarlık kisvesiyle saklamak  100x100pxDünyaya girebilmek için eğilmek zorunda kalmak  Başarılı olmak için hilekâr olmak gerekebilir  100x100pxDomuzun önüne gül atmak  Hak etmeyen kişi için çabalamak   100x100pxDana boğulduktan sonra kuyuyu kapatmak  Bir felaket gerçekleştikten sonra önlem almak  100x100pxKuzu gibi sabırlı olmak  Çok sabırlı olmak  100x100pxKocasına mavi pelerin giydirmek  Kocasını aldatmak  100x100pxDikkat et ki araya kara köpek girmesin  İki kadının olduğu yerde bela çıkması için bir de köpeğe gerek yoktur  100x100pxBirinin eğirdiğini diğeri örekeye sarar İkisi birlikte dedikodu yayar  100x100pxGününü sepette taşımak  Zamanını boşa harcamak  100x100pxŞeytana mum tutmak Her gördüğünü pohpohlayarak arkadaş edinmek  100x100pxŞeytana günah çıkarmak Birinin sırlarını düşmanına söylemek  100x100pxDomuz karnından bıçaklandı  Yapılanlar geri alınamaz  100x100pxBir kemik peşindeki iki köpek nadir anlaşır Bir konu üzerinde tartışmak  100x100pxKaymak kepçesi olmak  Asalak ya da otlakçı olmak  100x100pxİçi boş oldukça, güzel bir tabağın faydası ne? Güzellik tek başına işe yaramaz  100x100pxTilkiyle turna birbirini oyalar  İki hilebaz, kendi avantajlarını hep akılda tutar Burada Ezop masallarına atıf vardır.   100x100pxKulağına üflemek Dedikodu yaymak  100x100pxTebeşirle yazmak Hatırlamak üzere gerekeni yapmak  100x100pxŞişteki et sürekli yağlanmalı  Belli işler sürekli dikkat ister  100x100pxŞişi onunla çevirmek imkânsız  İş birliğine yanaşmıyor  100x100pxSıcak kömüre oturmak  Sabırsız olmak  100x100pxAğ olmadan balık tutmak  Başkalarının emeğinden kazanç sağlamak  100x100px

 Kaynakça 



 The Netherlandish Proverbs: An International Symposium on the Pieter Brueg(h)els, ed. by Wolfgang Mieder. University of Vermont. 2004.

 Kaynak notları 

Kategori:1559 tabloları
Kategori:Pieter Brueghel (baba) tabloları
Kategori:Tür tabloları
Kategori:Sanatta köpekler
Kategori:Gemäldegalerie, Berlin'deki tablolar
Kategori:Atasözleri