Nobel Kimya Ödülü sahipleri listesi

Nobel Kimya Ödülü, Alfred Nobel'in mirası üzerine Nobel Vakfı tarafından organize edilen ve her yıl, kendisinin ölüm yıl dönümü olan 10 Aralık günü Stockholm'de gerçekleştirilen Nobel Ödülleri töreninde, kimyanın çeşitli alanlarında faaliyet gösteren kişilere verilir. İsveç Kraliyet Bilimler Akademisinin belirlediği beş akademi üyesinin oluşturduğu bir komite tarafından seçilen kazanan kişiler, birer madalya ve diplomanın yanı sıra, zaman içerisinde değişiklik gösteren para ödülünün de sahibi olur.

1901'den beri verilen Nobel Kimya Ödülü'nde, 1958 ve 1980'de ödülü kazanan Frederick Sanger, birden fazla kez ödülü kazanan ilk ve tek isim oldu. 1916, 1917, 1919, 1924, 1933, 1940, 1941 ve 1942 yıllarında ödül verilmezken dokuz kez ise bir yıl gecikmeli olarak takdim edildi. 1914 yılında Nobel Fizik Komitesi, o yıl için ödülün verilebilmesi için gereken kriterleri hiçbir adayın sağlamadığına hükmederek ödül vermedi ancak ertesi yıl ödülün verildiği Theodore Richards, 1914'teki ödülü almış olarak kabul edildi. Aynı durum 1918'deki ödülü 1919'da alan Fritz Haber, 1920'deki ödülü 1921'de alan Walther Nernst, 1921'deki ödülü 1922'de alan Frederick Soddy, 1925'teki ödülü 1926'da alan Richard Zsigmondy, 1927'deki ödülü 1928'de alan Heinrich Wieland, 1938'deki ödülü 1939'da alan Richard Kuhn, 1943'teki ödülü 1944'te alan George de Hevesy ve son olarak 1944'teki ödülü 1945'te alan Otto Hahn tarafından da yaşandı. Vatandaşı oldukları Nazi Almanyası hükûmeti tarafından ödülü almalarına izin verilmeyen 1938 kazananı Otto Hahn ile 1939 kazananı Adolf Butenandt, ilerleyen yıllarda madalya ile diplomayı alsa da para ödülünü almamışlardı. 2023 itibarıyla toplamda 194 kişi ödülün sahibi oldu.

 Kazananlar 
 Yıl Görsel Kazanan Milleti Gerekçe Kaynak 1901 75px   "çözeltilerdeki kimyasal dinamik ve osmotik basınç kanunlarını keşfinden dolayı"  1902 75px   "şeker ve pürin sentezi üzerine çalışmalarından dolayı"  1903 75px   "ayrışmanın elektrolitik teorisinden dolayı"  1904 75px   "havadaki soy gaz elementlerini keşfi ve bu elementlerin periyodik tablodaki yerleri konusundaki kararlılığından dolayı"  1905 75px   "organik boyalar ve hidroaromatik bileşikler üzerine yaptığı çalışmalar aracılığıyla organik kimya ve kimya endüstrisinin ilerlemesinden dolayı"  1906 75px   "flor elementini araştırması ve ayrıştırması ile kendi adıyla anılan elektrik fırınından dolayı"  1907 75px   "biyokimyasal araştırmaları ve hücresiz fermentasyonu keşfinden dolayı"  1908 75px     "elementlerin bozunması ve radyoaktif maddelerin kimyası üzerine araştırmalarından dolayı"  1909 75px     "kataliz üzerine çalışması ile kimyasal denge yönetiminin temel ilkeleri ve reaksiyon hızları üzerine araştırmalarından dolayı"  1910 75px   "alisiklik bileşikler alanındaki öncü çalışmasıyla, organik kimya ile kimya endüstrisine olan hizmetlerinden dolayı"  1911 75px     "radyumun izolasyonu ve bu dikkat çekici elementin doğası ve bileşikleri sayesinde, radyum ve polonyum elementlerinin keşfinden dolayı"  1912 75px   "Grignard reaktifini keşfinden dolayı"  75px   "organik bileşikleri, ince parçalara ayrılmış metallerin varlığında hidrojenasyon yönteminden dolayı" 1913 75px   "özellikle inorganik kimyada olmak üzere, moleküllerdeki atomların bağlanması üzerine çalışmasından dolayı"  1914 75px   "çok sayıdaki kimyasal elementin atom ağırlıklarının doğru bir şekilde saptanmasından dolayı"  1915 75px   "özellikle klorofil olmak üzere, bitki pigmentler üzerine araştırmalarından dolayı"  1916 Ödül verilmedi 1917 1918 75px   "elementlerinden amonyak sentezinden dolayı"  1919 Ödül verilmedi 1920 75px   "termokimya üzerine çalışmasından dolayı  1921 75px   "radyoaktif maddelerin kimyasına dair bildiklerimize olan katkıları ve izotopların kökeni ve yapısı üzerine alıştırmalarından dolayı"  1922 75px   "radyoaktif olmayan çok sayıda elementin izotoplarını keşfi ve tam sayı kuralını öne sürmesinden dolayı"  1923 75px   "organik maddelerin mikroanalizi yöntemini keşfinden dolayı"  1924 Ödül verilmedi 1925 75px     "kolloid çözeltilerin heterojen yapısını göstermesi ve kullandığı yöntemlerden dolayı"  1926 75px   "çözülme sistemleri üzerine çalışmasından dolayı"  1927 75px   "safra asitleri ile ilişkili maddelerin bileşimine dair araştırmalarından dolayı"  1928 75px   "sterollerin yapısı ve vitaminlerle olan bağlantıları üzerine yaptığı araştırmasından dolayı"  1929 75px   "şeker fermantasyonu ve fermante edici enzimleri üzerine araştırmalarından dolayı"  75px     1930 75px   "özellikle hemin sentezi olmak üzere, hemin ve klorofilin yapıları üzerine araştırmalarından dolayı"  1931 75px   "kimyasal yüksek basınç yöntemleri konusuna dair icatları ve geliştirmelerinden [Haber süreci ile Bergius süreci] dolayı"  75px   1932 75px   "yüzey kimyasında yaptığı keşifler ve araştırmalardan dolayı"  1933 Ödül verilmedi 1934 75px   "ağır hidrojeni keşfinden dolayı"  1935 75px   "yeni radyoaktif elementleri sentezlemelerinden dolayı"  75px   1936 75px   "X ışınları ve elektronların gazlarda kırınımı ile dipol momentleri üzerine incelemeleri aracılığıyla moleküler yapı üzerine çalışmasından dolayı"  1937 75px   "karbonhidratlar ve C vitamini üzerine araştırmalarından dolayı"  75px   "karotenoidler, flavinler ve A ile B2 vitaminleri üzerine araştırmalarından dolayı" 1938 75px    "karotenoidler ve vitaminler üzerine çalışmasından dolayı"  1939 75px   "cinsiyet hormonları üzerine çalışmasından dolayı"  75px   "polimetilenler ve yüksek terpenler üzerine çalışmasından dolayı" 1940 Ödül verilmedi 1941 1942 1943 75px   "kimyasal süreçleri inceleme amacıyla izotopları, izleyici olarak kullandığı çalışmasından dolayı"  1944 75px   "ağır çekirdeklerin fisyonunu keşfinden dolayı"  1945 75px   "özellikle yem korunması yöntemi olmak üzere, tarım ve beslenme kimyası alanındaki araştırma ve keşiflerinden dolayı"  1946 75px   "enzimlerin kristallenebilir olduklarını keşfinden dolayı"  75px   "enzimleri ve virüs proteinlerini saf hâlde elde etmelerinden dolayı" 75px   1947 75px   "özellikle alkaloidler olmak üzere, biyolojik öneme sahip bitki ürünleri üzerine araştırmalarından dolayı"  1948 75px   "özellikle serum proteinlerinin karmaşık yapılarını ilgilendiren keşifleri olmak üzere, elektroforez ve adsorpsiyon analizi üzerine araştırmasından dolayı"  1949    "özellikle maddelerin aşırı düşük sıcaklıklardaki davranışları olmak üzere, kimyasal termodinamik alanındaki katkılarından dolayı"  1950 75px   "dien sentezini keşifleri ve geliştirmelerinden dolayı"  75px   1951 75px   "uranyum ötesi elementlerin kimyasına dair keşiflerinden dolayı"  75px   1952 75px   "ayrıştırma kromatografisini keşiflerinden dolayı"  75px   1953 75px   "makromoleküler kimya alanındaki keşiflerinden dolayı"  1954 75px   "kimyasal bağın yapısı üzerine araştırması ve karmaşık maddelerin yapılarının anlaşılması için bu araştırmayı uygulamasından dolayı"  1955 75px   "özellikle bir polipeptit hormonun ilk kez sentezlemesi olmak üzere, biyokimyasal açıdan önemli olan sülfür bileşikleri üzerine çalışmasından dolayı"  1956 75px   "kimyasal reaksiyonların işleyişi üzerine yaptıkları araştırmalardan dolayı"  75px   1957 75px   "nükleotitler ve nükleotit koenzimleri üzerine çalışmasından dolayı"  1958 75px   "proteinlerin, özellikle de insülinin yapısı üzerine çalışmasından dolayı"  1959 75px   "polarografik analiz yöntemlerini keşfi ve geliştirmesinden dolayı"  1960 75px   "arkeoloji, jeoloji, jeofizik ve diğer bilim dallarında, yaş belirlemesi için karbon-14'ü kullandığı yöntemden dolayı"  1961 75px   "bitkilerin karbondioksit özümsemesi üzerine araştırmasından dolayı"  1962 75px     "küresel proteinlerin yapıları üzerine çalışmalarından dolayı"  75px   1963 75px   "kimya ve yüksek polimerler teknolojisi alanındaki keşiflerinden dolayı"  75px   1964 75px   "önemli biyokimyasal maddelerin yapısını X ışını teknikleri ile belirlemesinden dolayı"  1965 75px   "organik sentez sanatındaki olağanüstü başarılarından dolayı"  1966 75px   "moleküler orbital yöntemiyle, kimyasal bağlar ve moleküllerin elektronik yapısını konu alan ana çalışmasından dolayı"  1967 75px   "aşırı hızlı kimyasal reaksiyonlarla ilgili çalışmalarından dolayı"  75px   75px   1968 75px     "kendi adını taşıyan çift taraflı bağıntılarını keşfinden dolayı"  1969   "konformasyon kavramının gelişmesi ve kimyada uygulanması konusundaki katkılarından dolayı"  75px   1970 75px   "şeker nükleotitleri ile karbonhidrat biyosentezindeki görevlerini keşfinden dolayı"  1971 75px     "moleküllerin, özellikle de serbest radikallerin, elektronik yapıları ve geometrileri bilgilerine olan katkılarından dolayı"  1972 75px   "ribonükleaz, özellikle de amino asit dizilimi ile biyolojik aktif konformasyonu arasındaki ilişki üzerine çalışmasından dolayı"    "ribonükleaz molekülünün aktif merkezinin, kimyasal yapısıyla katalitik aktivitesi arasındaki bağlantının anlaşılmasına yönelik katkılarından dolayı"   1973   "organometallerin kimyası üzerine bağımsız olarak gerçekleştirdikleri, sandviç bileşikler olarak adlandırılan öncü çalışmalarından dolayı"  75px   1974 75px   "makromoleküllerin fiziksel kimyası üzerine temel teorik ve deneysel çalışmasından dolayı"  1975 75px     "enzimle katalizlenen reaksiyonların stereokimyası üzerine çalışmasından dolayı"  75px     "organik molekül ve reaksiyonların stereokimyasına dair araştırmasından dolayı" 1976 75px   "boranların yapısı üzerine yaptığı, kimyasal bağlanmanın sorunlarını aydınlatan çalışmalarından dolayı"  1977 75px     "dengesizlik termodinamiğine, özellikle de dağıtıcı yapılar teorisine olan katkısından dolayı"  1978 75px   "kemiozmotik teorinin formülleştirilmesi aracılığıyla, biyolojik enerji aktarımının anlaşılmasına olan katkısından dolayı"  1979 75px     "sırasıyla, bor ve fosfor içeren bileşiklerin, önemli organik sentez reaktifleri olarak kullanımlarını geliştirmelerinden dolayı"    1980 75px   "özellikle rekombinant DNA olmak üzere, nükleik asitlerin biyokimyası üzerine temel çalışmalarından dolayı"  Erişim tarihi 23.03.2014  75px   "nükleik asitlerdeki baz dizilimlerinin belirlenmesiyle ilgili katkılarından dolayı" 75px   1981 75px   "bağımsız olarak geliştirdikleri, kimyasal reaksiyonların davranışını ilgilendiren teorilerinden dolayı"  75px     1982 75px   "kristalografik elektron mikroskopisini geliştirmesi ve biyolojik önemi olan nükleik asit-protein komplekslerinin yapılarını açıklamasından dolayı"  1983 75px     "özellikle metal komplekslerinde olmak üzere, elektron aktarımı reaksiyonlarının işleyişi üzerine çalışmasından dolayı"  1984 75px   "katı bir matriste kimyasal senteze yönelik bir yöntem geliştirmesinden dolayı"  1985 75px   "kristal yapılarının belirlenmesine yönelik doğrudan yöntemlerin geliştirilmesindeki olağanüstü başarılarından dolayı"  Erişim tarihi 23.03.2014  75px   1986 75px   "temel kimyasal süreçlerin dinamikleriyle ilgili katkılarından dolayı"  75px     75px     1987   "yapıya özgü etkileşimi yüksek seçicilik gösteren moleküller geliştirmeleri ve kullanmalarından dolayı"  75px   75px   1988 75pik   "bir fotosentetik reaksiyon merkezinin üç boyutlu yapısını belirlemelerinden dolayı"  75px   75px   1989 75px     "RNA'nın katalitik özelliklerini keşiflerinden dolayı"   75px   1990 75px   "organik sentez teorisi ve metodolojisini geliştirmesinden dolayı"  1991 75px   "yüksek çözünürlüklü nükleer manyetik rezonans (NMR) spektroskopsi metodolojisinin geliştirilmesine olan katkılarından dolayı"  1992 75px     "kimyasal sistemlerde elektron aktarımı reaksiyonları teorisine olan katkılarından dolayı"  1993 75px   "DNA tabanlı kimya üzerine yöntemlerin geliştirilmesine olan katkıları ile [...] polimeraz zincir reaksiyonu (PCR) yöntemini icadından dolayı" çerçevesiz|75px   "DNA tabanlı kimya üzerine yöntemlerin geliştirilmesine olan katkıları ile [...] oligonükleotit tabanlı, alan hedefli mutajenezin oluşturulması ve protein çalışmaları için geliştirilmesine olan temel katkılarından dolayı" 1994 75px     "karbokatyon kimyasına katkılarından dolayı"  1995 75px   "atmosfer kimyası, özellikle ozon incelmesi ve oluşumuyla ilgili çalışmalarından dolayı"  75px   75px   1996 75px   "fullerenleri keşiflerinden dolayı"  75px   75px   1997 75px   "adenozin trifosfat (ATP) sentezini sağlayan enzim mekanizmasını aydınlatmalarından dolayı" çerçevesiz|75x75pik   75px   "ilk iyon taşıyıcı enzimin, Na+, K+ -ATPazın keşfinden dolayı" 1998 75px     "yoğunluk fonksiyonları teorisini geliştirmesinden dolayı"  75px   "kuantum kimyasında sayısal yöntemler geliştirmesinden dolayı" 1999 75px     "femtosaniye spektroskopisi kullanarak kimyasal reaksiyonların geçiş durumları üzerine çalışmalarından dolayı"  2000 75px   "iletken polimerleri keşifleri ve geliştirmelerinden dolayı"  75px     75px   2001   "kiral olarak katalizlenen hidrojenasyon reaksiyonları üzerine çalışmalarından dolayı"  75px  çerçevesiz|97x97pik   "kiral olarak katalizlenen oksidasyon reaksiyonları üzerine çalışmasından dolayı" 2002 75px   "biyolojik makromoleküllerin tanımlanması ve yapılarının analizi için yöntemler ile [...] biyolojik makromoleküllerin kütle spektrometrisi analizleri için yumuşak desorpsiyon iyonizasyon yöntemlerini geliştirmelerinden dolayı"  75px   75px   "biyolojik makromoleküllerin tanımlanması ve yapılarının analizi için yöntemler ile [...] çözelti hâlindeki biyolojik makromoleküllerin üç boyutlu yapılarının belirlenmesi için nükleer manyetik rezonans spektroskopisini geliştirmesinden dolayı" 2003 75px   "hücre zarlarındaki kanallar ile [...] su kanallarını keşfinden dolayı"  75px   "hücre zarlarındaki kanallar ile [...] iyon kanallarının yapıları ve mekanikleri üzerine çalışmalarından dolayı" 2004 75px   "ubikuitin aracılı protein yıkımının keşfinden dolayı"  75px     75px   2005 75px   "organik sentezde metatez yöntemini geliştirmelerinden dolayı"  75px   75px   2006 75px   "ökaryotik transkripsiyonun moleküler temelleri üzerine çalışmalarından dolayı"  2007 75px   "katı yüzeylerdeki kimyasal süreçler üzerine çalışmalarından dolayı"  2008 75px   "yeşil floresan proteini (GFP) keşifleri ve geliştirmelerinden dolayı"  75px   75px   2009 75px      "ribozomun yapısı ve işlevi üzerine çalışmalarından dolayı"  75px   75px   2010 75px   "organik sentezdeki paladyum katalizeli çapraz bağlantıları keşiflerinden dolayı"  75px   75px   2011 75px   "kuazi kristalleri keşfinden dolayı"  2012 75px   "G proteini kenetli reseptörler üzerine çalışmalarından dolayı"  75px   2013 75px     "karmaşık kimyasal sistemler için çok ölçekli modelleri geliştirilmesinden dolayı"  75px      75px     2014 75px   "süper çözünürlüklü floresan mikroskopisini geliştirmelerinden dolayı"  75px   75px    2015 75px   "DNA onarımının mekanik çalışmalarından dolayı"  75px   75px   2016 75px   "moleküler makinelerin tasarımı ve sentezinden dolayı"  75px    75px   2017 75px   "çözeltideki biyomoleküllerin yüksek çözünürlüklü yapı tayini için Kriyo-elektron mikroskobunu geliştirmelerinden dolayı"  75px    75px   2018 75px   "enzimlerin yönlendirilmiş evriminden dolayı"  75px    "peptitler ve antikorların faj gösterimlerinden dolayı" 75px   2019 75px   "lityum iyon pillerini geliştirmelerinden dolayı"  75px   75px   2020 75pik   "genom düzenleme için bir yöntem geliştirmelerinden dolayı"  75pik  2021 75pik   "asimetrik organokatalizin geliştirilmesinden dolayı"  75pik   2022 75px   "klik kimyasının ve biyoortogonal kimyanın geliştirilmesinden dolayı"   75px   75px  2023 75px  "kuantum noktalarının keşfi ve sentezinden dolayı" 75px   75px  2024 75px David Baker(d. 1962) "bilgi-işlemsel Protein tasarımından dolayı"75pxDemis Hassabis(d. 1976)"Protein yapı tahmininden dolayı"75pxJohn M. Jumper(d. 1985)

Ayrıca bakınız
 Kimyanın zaman çizelgesi
 Nobel Ödülü 
 Nobel Ödülü sahipleri listesi

 Notlar 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 



#
Kimya
Kategori:Kimya listeleri