Hekzan

Hekzan, C6H14, düz zincirli bir alkandır. Laboratuvarlarda yağ çözücü olarak, ayrıca sanayide organik çözücü olarak kullanılmaktadır. Hekzan, saf olduğunda kokusuz ve kaynama noktası yaklaşık 69 °C olan renksiz bir sıvıdır. Ucuz, nispeten güvenli, büyük ölçüde tepkimeye girmeyen ve kolayca buharlaşabilen apolar bir çözücü olarak yaygın şekilde kullanılır ve modern benzin karışımları yaklaşık %3 hekzan içerir.

Hekzanlar terimi, değişen miktarlarda 2-metilpentan ve 3-metilpentan izomerik bileşikleri ve muhtemelen daha küçük miktarlarda izomerik olmayan C5, C6 ve C7 içeren, büyük ölçüde (>%60) n-hekzandan oluşan bir karışımı ifade eder. Bu "hekzan" karışımları saf hekzandan daha ucuzdur ve genellikle tek bir izomer gerektirmeyen büyük ölçekli işlemlerde kullanılır (örneğin temizleme solventi olarak veya kromatografi için).

Hekzanın fazla solunması sonucunda zehirlenmeler olmaktadır.
Kullanım alanları 
küçükresim|n-Hekzan
Heptan veya oktanın yağı daha iyi çözmesine karşın hekzanı temin etmek daha kolaydır. Reaktivitesi düşük olduğundan iyi bir çözücü olarak yapıştırıcıların içinde kullanılır. Kuvvetli oksidanlar ile şiddetli tepkimeye girerek yangına ve patlamaya neden olabilir. Hekzan buharı havadan ağır olduğu için, zeminde yayılarak uzak mesafelerde tutuşmalara neden olabilmektedir.

n-Hekzan bazen alkolde denatüran olarak ve tekstil, mobilya ve deri endüstrilerinde temizlik maddesi olarak kullanılır.

Toksisite 
n-Hekzan vücutta 2-Hekzanole ve daha sonra 2,5-Hekzandiole biyotransformasyona uğrar. Dönüşüm, havadaki oksijeni kullanan enzim sitokrom P450 tarafından katalize edilir. 2,5-Hekzandiol daha sonra, nörotoksik olan ve polinöropatiye neden olan 2,5-Hekzanediona oksitlenebilir.

5000 ppm'de n-hekzanın 10 dakika boyunca solunması belirgin baş dönmesine neden olur; 2500-1000 ppm'de 12 saat boyunca solunması uyuşukluk, yorgunluk, iştahsızlık ve distal ekstremitelerde paresteziye neden olur; 2500-5000 ppm kas güçsüzlüğü, ekstremitelerde soğuk nabız, bulanık görme, baş ağrısı ve anoreksiyaya neden olur. Yüksek seviyelerde n-hekzana kronik meslekî maruziyetin, ABD'de otomobil tamircilerinde periferik nöropati ve Asya, Avrupa ve Kuzey Amerika'da matbaalarda ve ayakkabı ve mobilya fabrikalarında çalışanlarda nörotoksisite ile ilişkili olduğu gösterilmiştir.

Hekzan ve diğer uçucu hidrokarbonlar (petrol eteri) bir aspirasyon riski oluşturur. n-Hekzan bazen alkol için bir denatüran olarak ve tekstil, mobilya ve deri endüstrilerinde bir temizlik maddesi olarak kullanılır. Yavaş yavaş yerine diğer çözücüler kullanılmaya başlanmakta. Toksisitesi göz önüne alındığında, çözücü olarak n-hekzanın yerini alması tartışılmıştır. n-Heptan olası bir alternatiftir.

Kaynakça


Kategori:Hidrokarbon çözücüler
Kategori:Hidrokarbonlar
Kategori:Alkanlar