Tulipa gesneriana

Tulipa gesneriana, botanikçi Martin Vahl tarafından 1813 yılında tanımlanarak literatüre girmiştir.

Tulipa gesneriana, zambakgiller familyasından bir bitki türüdür. büyük, gösterişli çiçekleri nedeniyle birçok ülkede süs bitkisi olarak yetiştirilir. Geç çiçek açar ve açtığında da sadece tek bir çiçeği vardır. doğrusal veya genişçe mızrak şeklinde yaprakları vardır. Karmaşık bir şekilde melezlenmiş yeni bir türdür. Tulipa × gesneriana olarak da adlandırılabilir. Lale kültivarlarının çoğu Tulipa gesneriana'dan türetilmiştir. Orta ve Güney Avrupa'nın bazı bölgelerinde ve Kuzey Amerika'nın dağınık yerlerine doğal olarak yayılış gösterecek şekilde adapte olmuştur.

Yaprak uçlarının cımbız gibi olması nedeni ile bu şekilde tanımlanan ve halen Avrupa'da yetiştirilmekte olan tek türdür. 1730 yılından itibaren yavaş yavaş yok olmaya başlamış ve nitekim de yok olmuştur. 19. yüzyılda ortadan kaybolan bu tür 150 yıl sonra İstanbul Üniversitesi botanikçileri ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin 2 milyon dolar ayırdığı bütçeyle melezleme ve seleksiyon yöntemleriyle yeniden elde edilmeye çalışılmaktadır.

Bu hibritin, tıpkı Avrupa'ya gelen diğer laleler gibi, yaygın olarak Çin'in tanrı dağlarından, İstanbul'daki Osmanlı İmparatorluğu sultanının koleksiyonlarından kaynaklandığına inanılmaktadır. 1574 yılında II. Sultan Selim, Suriye'deki Azez Kadısı'na kendisine 50.000 lale soğanı göndermesini emretti. Ancak, Harvey bu kaynağın birkaç sorunu olduğunu, ayrıca lalelerin aslında Hint nardı olan Nardostachys jatamansi ile karıştırılmış olma ihtimali olduğunu düşünüyor. Sultan Selim ayrıca, İstanbul'daki Topkapı Sarayı bahçeleri için Kırım'ın Kefe limanından 300.000 adet Kefe Lalesi (muhtemelen Tulipa schrenkii) soğanı ithal etti. Bunlar koleksiyonlarda bulunan diğer türlerle melezlendirildi. Tulipa schrenkii genetik olarak Tulipa gesneriana ile çok yakından ilişkilidir ve bazen aynı tür olarak sınıflandırılır.

Tulipa gesneriana, 1554 yılında İstanbul'dan Batı Avrupa'ya getirildi. Conrad Gesner tarafından ilk olarak 1559'da tanımlandı.

Osmanlı İmparatorluğu'ndan Avrupa'ya ilk geldiğinde lalelerin popülaritesi hızla arttı ve kısa sürede Hollanda Altın Çağı'nın zengin tüccarları için bir statü sembolü haline geldi. Ancak, soğanları enfekte eden mozaik virüsü, çiçeklenme döneminde nadir ve görkemli efektler yaratırken aynı zamanda sınırlı sayıda bulunan soğanları zayıflatıp yok etmeye başladı. Bu durum, 1634-1637 yılları arasında "lale çılgınlığı" olarak bilinen spekülasyon çılgınlığını tetikledi. Soğanlar arsa, hayvan ve evlerle takas edildi. Hollandalılar ayrıca, sezon sonunda soğan satın alma sözleşmelerinin alınıp satıldığı "vadeli işlem piyasaları" oluşturdular. Tek bir soğan olan "Semper Augustus", Haarlem'de 6.000 florine satıldı. O dönemde bir florin ile bir buğday kilesi (25 kg) satın almak mümkündü.

Kokulu ve hermafrodit çiçekleri Nisan ve Mayıs aylarında açar. Soğanları dona karşı aşırı dayanıklıdır ve donma noktasının çok altındaki sıcaklıklara bile dayanabilir. Düşük sıcaklık dönemi, bitkinin büyümesi ve çiçeklenmesi için gereklidir. Bu dönemde bitki, oksin adlı bitki hormonuna karşı hassasiyetini artırır.

Tulipa gesneriana, Tulipa fosteriana ve Tulipa eichleri gibi çeşitli lale çiçeklerinde antosiyanin bulunmuştur.

 Sinonimler 
 Tulipa coronaria Salisb.
 Tulipa hortensis Gaertn.
 Tulipa stricta Stokes
 Tulipa pubescens Willd.
 Tulipa cornuta Redouté
 Tulipa laciniata Fisch. ex Bellerm.
 Tulipa campsopetala Delaun. ex Loisel.
 Tulipa stenopetala Delaun. ex Loisel.
 Tulipa bonarotiana Reboul
 Tulipa strangulata Reboul
 Tulipa media C.Agardh ex Schult. & Schult.f.
 Tulipa repens Fisch. ex Sweet
 Tulipa bicolor Raf.
 Tulipa scabriscapa Fox-Strangw.
 Tulipa unguiculata Raf.
 Tulipa neglecta (Reboul) Reboul
 Tulipa serotina Reboul
 Tulipa variopicta Reboul
 Tulipa spathulata Bertol.
 Tulipa didieri Jord.
 Tulipa fransoniana Parl.
 Tulipa platystigma Jord.
 Tulipa billietiana Jord.
 Tulipa mauritiana Jord.
 Tulipa planifolia Jord.
 Tulipa mauriana Jord. & Fourr.
 Tulipa acutiflora DC. ex Baker
 Tulipa elegans Baker
 Tulipa fulgens Baker
 Tulipa retroflexa Baker
 Tulipa mauriannensis Didier
 Tulipa macrospeila Baker
 Tulipa connivens Levier
 Tulipa etrusca Levier
 Tulipa lurida Levier
 Tulipa passeriniana Levier
 Tulipa sommieri Levier.
 Tulipa baldaccii Mattei
 Tulipa marjolletii E.P.Perrier & Songeon
 Tulipa segusiana E.P.Perrier & Songeon
 Tulipa saracenica E.P.Perrier
 Tulipa perrieri Marj. ex P.Fourn.
 Tulipa grengiolensis Thommen
 Tulipa montisandrei J.Prudhomme
 Tulipa rubidusa Lieser
 Tulipa sedunii Lieser
 Tulipa norvegica Lieser

Kaynakça

gesneriana
Kategori:Carl Linnaeus tarafından adlandırılmış taksonlar
Kategori:Türkiye florası
Kategori:1753'te tanımlanan bitkiler