Ses türemesi

Ses türemesi; Türkçede bir sözcüğe, çeşitli seslerin eklenmesi olayı. Bu sesler çoğunlukla söyleyişi kolaylaştırmak, yeni bir sözcük yaratmak veya anlamı vurgulamak için eklenir.

 Ünlü türemesi 
Çeşitli ses durumlarından dolayı ünlü artmasına ünlü türemesi denir. Tek heceli bazı sözcükler -cık -cik ekini alınca, sözcük ortasında bir ünlü türer:

 bir-i-cik
 dar-a-cık
 az-ı-cık
 genc-e-cik
 düp-e-düz

Aşağıdaki sözcüklerde ünlü türemesi değil, ünsüz düşmesi olduğuna dikkat edilmelidir:

 minikcik > minicik
 öpüşcük > öpücük

Hece tekrarı ile pekiştirme yapıldığında bazen ünlü türemesi gerçekleşir.
 düpdüz > düpedüz
 sapsağlam > sapasağlam

 Ünsüz türemesi 
Ünsüzle biten bazı sözcükler ünlüyle başlayan sözcük veya eklerle birleşince sonlarındaki ünsüzde bir yineleme olur:

 af + etmek > affetmek
 hal + etmek > halletmek 
 his + etmek > hissetme
 hak > hakkı, 
 sır > sırrı

 Kaynaştırma 
Ünlü ile başlayan ekin önüne (iki ünlü arasına) "y, ş, s, n" ünsüzlerinin gelmesi durumudur:

 İlgi eki İlgi ve İyelik eki iyelik eklerinden (tamlama eklerinden) önce: anasının kuzusu, pencerenin boyası
 -i,-e hal eklerinden önce: kaleyi, suya, neyi, odayı, Ankara'ya
 Gelecek zaman ekinden önce: okuyacak, ilerleyecek
 Üleştirme ekinden önce: ikişer, altışar
 Sıfat yapım ekinden önce: okuyan, dinleyen

Bazı sözcüklerde iki ünlü art arda gelmediği halde kaynaştırma ünsüzü görülür. Buna "koruyucu ünsüz" denir. Bu duruma daha çok zamirlerde ve "idi" "ile" "imiş" gibi ayrı da yazılabilen sözcüklerde rastlanır.

 onda, bunda, şundan, sevgiyle, lekeliydi, yeniyse, evliymiş

Kategori:Dilbilgisi