Baston

Baston, yürüyüş ve tırmanmada destek aracı, kıyafeti tamamlayan bir aksesuar, kendini savunma için bir silah olarak kullanılan, ağaç, metal veya başka bir maddeden yapılmış ince uzun araç.

Genellikle çeşitli süslemelerle bezenir. Geçmişte pek çok toplumda, kişinin mevkisini gösteren bir simge olmuş, kimi zaman protokol icabı kullanılmıştır. Günümüzde genellikle yaşlı bireyler ve ortopedik  sorunları olan kimseler tarafından kullanılan bir araçtır ve bir sergileme nesnesidir.

 Etimoloji 
Baston kelimesinin kökeni hakkında iki görüş vardır: Birincisine göre İspanyolca "bastón" kelimesinden Endülüs Emevileri yoluyla Türkçeye geçmiştir. Bir diğer görüşe Baston Türkçeye, İtalyanca bastone sözcüğünden, Galata'daki Venedik ve Ceneviz kolonilerindeki İtalyanlarla Türklerin etkileşimi sonucu geçmiştir.

 Âsâ ve baston farkı 
Boyu, yaklaşık olarak bir insanın omuz boyunda; çapı 4 cm ve üzerinde olan, kabaca yontularak düzeltilmiş, ahşap destek aracı âsâ olarak adlandırılır. Genellikle baş kısmı topuzludur ve sap kısmı bulunmaz. Kırsal kesimde çobanların, geçmiş devirlerde dervişlerin kullandığı âsâlar, günümüzde Papa, Patrik gibi ruhani liderlerin taşıdığı âsâlar örnek olarak verilebilir.

Bastonun ise boyu belden en fazla bir karış yukarıda (85–90 cm. civarında), çapı 1,5 ila 2 cm arasındadır. Bitiş kısmı ya topuzlu y da L şeklindedir. Genellikle çeşitli süslemelerle bezelidir; sadece bir  destek aracı olarak değil, bir aksesuar olarak da kullanılır.

 Tarihçe 
küçükresim|Bir skifos üzerinde elinde kadüse (bir âsâ etrafında dolanmış yılan figürü) taşıyan kadın
Baston, insanlık tarihi kadar eski bir araç ve ahşap işlemeciliğinin en eski ürünlerindendir. İnsanlar çok eski çağlardan beri ağaç dallarından  sopa, değnek gibi basit aletler yapmıştır. Baston, dünyanın birçok yerinde gücü, iktidarı ve ebedîliği simgelemek için kullanıldı. Çin, Hindistan, Arap ve Türk kültüründe çeşitli sembolik anlamlar yüklendi.

Örneğin Taoizm öğretisine göre gök yedi katla ifade edilir ve ve bu öğretiyi benimseyenler, mertebe aldıkça boğum sayısı daha fazla olan baston taşır; en yüksek mertebeye erişmiş iseler 7 boğumlu bastonlarla dolaşırlardı.  Antik Mısır’da baston, güç ve kudret simgesi idi.  18. hanedanlığın firavunlarından Tutankhamun, 132 tane bastonla gömülmüştü.

Baston, 16. yüzyılda Avrupa'da aristokrat kadın ve erkeklerin statü göstergesi olarak taşındı. Baston kullanımı 19. yüzyılda Avrupa ve ABD'de toplum genelinde yayılmış ancak toplumun alt ve üst sınıfları arasında bir ayrım işareti olagelmiştir.  II. Mahmut’un 1829’da kılık kıyafet alanında yenilikler yapmasının ardından Osmanlı toplumunda da asanın yerini baston aldı. Söz konusu yeniliklerden rahatsız olanlar veya alt tabakadan kimseler, baston için "Frenk değneği" ifadesini kullanmakta idi.

Zamanla farklı aksesuarların gelişmesi, rahatlığın daha çok önemsenmesi ile 20. yüzyılın başlarından itibaren Avrupa'da baston kullanımı eski yaygınlığını ve önemini yitirmiştir. Günümüzde genellikle yaşlılar ve ortopedik sorunları olan kimselerce kullanılır. Ayrıca bir kıyafet aksesuarı olarak önemini yitirse de eşya olarak popülerleşmiş; sergileme nesnesine dönüşmüştür.

 Galeri 

 Kaynakça 

Kategori:Aksesuarlar
Kategori:İtalyancadan Türkçeye geçen sözcükler