MV Savarona

MV Savarona, Türkiye'nin cumhurbaşkanlığı yatıdır. 28 Mart 1931'de Hamburg'da denize indirildiğinde dünyanın en uzun yatıydı. 23 Şubat 1938'de yedi yaşındayken Türk Hükûmeti tarafından satın alınarak dönemin cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk'e hediye edildi. Atatürk; ölümünden önce gemide elli gün vakit geçirmiş, bu süre boyunca yatta kabine toplantıları düzenlemiş, önemli konuklar ağırlamıştır.

Günümüzde de dünyanın en uzun yatlarından birisidir. Yatın sahibi Türkiye Cumhuriyeti Devleti'dir. 1989 yılında hurdaya çıkarılan, gelen tepkilerden sonra bir iş insanına kiralanan yat, 2013 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesine alınmış, 2019'da Deniz Kuvvetleri Komutanlığı'na devredilmiştir.

 Tarihi 
 İnşa edilmesi 
Büyük servet sahibi ABD'li bir hanım olan Emily Roebling Cadwallader için tasarlanan gemi, adını Hint Okyanusu'nda yaşadığı iddia edilen "Sava" adlı efsanevi Afrika kuğusundan alır. Bayan Cadwalader'in genç kızlık adı olan "Rona" ile "Sava" adının birleşmesinden "Savarona" adı ortaya çıkmıştır. Alman gemi inşaat ve mühendislik şirket Blohm & Voss tarafından Hamburg'da inşa edilmiştir. Omurgası 29 Temmuz 1930 günü törenle kızağa konmuş ve tekne 28 Şubat 1931 günü tamamlanmıştır.

Savarona, 124.3 metre gövde uzunluğuyla dünyanın en büyük yatıydı. İç tasarımı Donald Starkey Designs, dış tasarımı Cox & Stevens, deniz mühendisliği ise Cox & Stevens ve Diana Yacht Design B.V. tarafından yapıldı. Geminin toplam maliyeti 4 milyon $ (Ağustos 2021 eşdeğeri 70.7 milyon $) idi.

Antikaya çok meraklı olan Cadwallader ve eşi, Fransa Kralı XVI. Louis'ye ait bir çift karyola satın alarak yata koydurmuştu, yatın baş tarafındaki yemek salonu da tamamen Fransız Kralı XV. Louis’e ait orijinal bir salondu. Diğer mobilyaları mutfak takımları da o dönemin ihtişamını yansıtacak değerdeydi.

Panama bandırası çektikleri yatla bir süre dünyayı dolaşan Bayan Cadwalader ve eşi, ağır vergiler nedeniyle Savarona'yı ülkelerine götüremeyince Almanya'da bir limana çektiler. 5 yıl denize açılmadan limanda bekledi. Bu arada 1934 yapımı Gold (Altın) adlı Alman bilim-kurgu filminde mekân oldu. Şubat 1937'de satışa çıkarıldı; İngiltere ve Almanya limanlarında alıcı bekledi.

 Türk hükûmeti tarafından satın alınıp Türkiye'ye getirilmesi 
Dünyanın en büyük yatı Savarona, 23 Şubat 1938'de Türk hükûmeti tarafından 1.2 milyon $ (Ağustos 2021 eşdeğeri 23.4 milyon $) karşılığında satın alındı ve o sırada sağlığı kötüleşmekte olan Mustafa Kemal Atatürk'e hediye edildi. Amerikan bandıralı gemiyi Berlin'den Dr. Ftzer adlı bir kişi de satın almak istemiş; satın alma süreci ABD-Türkiye-Almanya arasında bir diplomatik faaliyete neden olmuştur.

Yat, Türkiye'den Birleşik Krallık'a giden bir heyet1927-1938 arasında Atatürk'ün uşaklığını yapmış olan Cemal Granda'ya göre heyette kendisi de dahil olmak üzere Londra Büyükelçisi Fethi Okyar, Cumhurbaşkanığı Genel Sekreteri Rıza Soyak, Ulaştırma Bakanlığı Müsteşarı Sadullah Güney, Nakliyat Şefi Burhanettin, mühendis Naci Ark, komisyoner Zeki ve Bal Mahmut vardı. Limanda bir ay kalan heyet, yatın dış kısmının beyaza boyanmasına nezret eder. Sonra yatın içinde yapılacak değişiklikler için İngilizler fahiş fiyat istedikleri için Hamburg Limanına gidilir ve yatın yapıldığı Blonios tersanesinde işlemler yapılır. Bakınız Turhan Gürkan, Atatürk'ün Uşağının Gizli Defteri, Fer Yayınları, İstanbul, 1971 s.168-169 tarafından 24 Mart 1938'de düzenlenen bir törenle teslim alındı. Southampton Limanı'nda düzenlenen bayrak çekme törenine İngiliz bahriyesinden amiral ve komutanlar, şehrin ileri gelenlerinden birçok kimse katıldı. Törende Türk bayrağı, Londra Büyükelçisi Ali Fethi Okyar tarafından çekildi.

Savarona, teslim alındıktan sonra Almanya'ya götürüldü; imal edildiği tersanede iki aylık bir bakım gördü. Ertuğrul Yatı Süvarisi Said Özege idaresindeki 45 kişilik mürettebat ile Türkiye'ye getirildi. 1 Haziran 1938'de Türkiye'ye vardı.

 Atatürk'ün yatta geçirdiği günler 
Savarona İstanbul'a vardığında Atatürk yatı görmeye Başvekil Celâl Bayar, Cumhurbaşkanlığı Başkâtibi Hasan Rıza Soyak, Başyaveri Celâl Tolgay, Kılıç Ali, yakınlarından Cevat Abbas, Salih Bozok, İstanbul Valisi ve Belediye Başkanı Muhittin Üstündağ birlikte geldi. Yatı çok beğendi ki 54 gün karaya çıkmadan Savarona'da kaldı.

Bu süre içinde Atatürk yatta, Romanya Kralı Carol da dahil olmak üzere önemli konuklar ağırladı; Bakanlar Kurulu ile toplantılar yaptı. Yaptığı son Bakanlar Kurulu toplantısı, 9 Temmuz 1938 günü Savarona'da yaptığı, ana konusu Hatay sorunu olan 3,5 saatlik toplantı oldu. 

Sağlık durumunun ağırlaşması üzerine Atatürk, 24 Temmuz gece yarısında Acar motoru ile yattan alınarak Dolmabahçe Sarayı'na nakledildi. 10 Kasım 1938'de öldü. Savarona, Atatürk'ün cenazesini İstanbul'dan İzmit'e taşıyan filoda da yer aldı. Cenazeyi taşıyan Yavuz zırhlısının ardında farklı ülkelerden gelen savaş gemileriyle birlikte Atatürk'ü uğurladı.  

 1938-1979 
Savarona, İsmet İnönü'nün cumhurbaşkanlığı döneminde de Cumhurbaşkanlığı yatı olarak korundu. Hava saldırısına uğramaması için II. Dünya Savaşı boyunca İstanbul Boğazı'nda Kanlıca Koyu'nda demirli kaldı.

1946 seçimlerinden sonra Savarona politik tartışmalara konu oldu. 27 Aralık 1947'de Türkiye Büyük Millet Meclisinde Savorana'nın durumu tartışıldı ve satılması talep edildi. Tamir ettirilip hastane ya da okul gemisi olarak kullanılıp kullanılamayacağının araştırılmasına karar verildi. Satılması talebi daha sonraki yıllarda da Mecliste gündeme geldi. Basın, satılmasına tepki gösterdi ve satış gerçekleşmedi.

1950'de Demokrat Parti iktidara gelmesinden sonra Savarona, Mısırlı zenginlere kiraya verildi; ancak Atatürk'ün yadigarı olan yatta ölçüsüz eğlenceler düzenlenmesi tepkilere neden oldu. Celal Bayar'ın isteğiyle 1951 yılında okul gemisi olarak kullanılmak üzere Deniz Kuvvetleri Komutanlığı'na devredildi.1951'de Güneş Dil adıyla eğitim gemisine çevrildi. 65 öğrenciyle Hindistan'ın Bombay şehrini ziyareti sırasında büyük ilgi ile karşılandı.

Yatta, yabancı devlet yetkilileri ağırlanmaya devam edildi. İran Şahı Rıza ve Şahbânu Süreyya 1956'da Savarona'da kaldı. Yunan Kralı Paulus, Irak Meliki II. Faysal bu yatta ağırlanan en tanınmış isimlerdendir.

Türkiye'nin üçüncü cumhurbaşkanı Celâl Bayar, Hazine adına 1954'teki Yugoslavya, 1955'teki Pakistan resmî ziyaretlerini bu gemiyle yaptı.

 Yangın 
Gemi, 3 Ekim 1979'da Heybeliada'da demirliyken makine dairesinde çıkan yangın sonucu büyük hasar aldı. 24 saat süren yangının ardından gemiden geriye sadece teknesi kaldı. Tüm salon ve kamaraları değerli eşyasıyla beraber kül oldu. Atatürk'e ait eşyaların bazısı denize atılarak kurtarılabildi. Yangının sebebi anlaşılamadı.

Gölcük Tersanesi'nde 6 ay boyunca onarıldı ve tekrar eğitim gemisi olarak hizmet vermeye başladı, ancak 27 Temmuz 1986'da Deniz Kuvvetleri Komutanlığı envanterinden çıkarıldı. Yangından kurtarılan bazı eşyaları 1986'da İstanbul Deniz Müzesi'ne devredildi.

 Hurdaya çıkarılması ve kiralanması 
küçükresim|upright=1.36| Savarona, Kuruçeşme'de (Şubat 2013)
1989 yılında gemi hurdaya çıkartıldı. Bu haberin basında yer alması sonrasında Savarona, 49 yıllığına Türk iş insanı ve armatör Kahraman Sadıkoğlu tarafından kiralandı. Sadıkoğlu'nun firması, Tuzla tersanesinde üç yıllık onarım sürecinde 45 milyon dolarlık harcama ile gemiyi tamamen yeniledi. Orijinal buhar türbini motorları sökülerek, yerine modern Caterpillar dizel motorlar takıldı. Yenilenen gemi, turizm amacıyla kullanıldı. Kışlarını İstanbul'da; yazlarını ise Cote d ’Azur'da geçirdi. Atatürk'e ait oda müze olarak, aslına uygun biçimde muhafaza edildi.

Savarona, 2010 yılında Antalya'da düzenlenen bir fuhuş baskını ile gündeme geldi ve fuhuş çetelerine kiralandığı anlaşıldı. 25 yıl boyunca yatı işleten Sadıkoğlu'nun sözleşmesi 2013'te iptal edildi ve Savarona, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından devralındı.

 Kültür ve Turizm Bakanlığı 
Devlet büyüklerinin Türkiye'de ve yabancı ülkelerde gerçekleştireceği toplantı ve görüşmelerde prestij amaçlı olarak değerlendirilmek üzere bakım ve restorasyonu yapıldı. 10 ay süren restorasyon ve bakımın ardından yapılan tecrübe seferinden sonra. İstanbul Kuruçeşme Limanı'nda demirlendi.

Devrin cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a tahsis edilen yatta, cumhurbaşkanı Erdoğan İstanbul’daki bazı uluslararası kabullerini yaptı. Yenilemenin ardından yatta ilk resmî resepsiyon, Mart 2015'te Bosna Hersek Cumhurbaşkanlığı Konseyi Üyesi Bakir İzzetbegoviç'in ağırlanması oldu.

 Deniz Kuvvetleri Komutanlığı 
2019'da Savarona, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından Deniz Kuvvetleri Komutanlığına devredildi ve Pendik’teki İstanbul Tersane Komutanlığına getirildi. 2023'te başlayan onarım çalışmalarında Savarona'nın kiralandığı dönemdeki onarımlarında kaplama, devre ve izolasyonlarda yoğun miktarda asbest kullanıldığı, elektrik kablolarının ve boru devrelerinin standartlara uygun olmayan malzemelerle donatıldığının saptandı. İstanbul Tersanesi Komutanlığınca gerçekleştirilen çalışmalarda gemi 80 ton asbestten arındırıldı. Geminin Deniz Harp Okulu öğrencilerinin açık deniz seyir eğitimlerinde kullanılacağı açıklandı.

 Donanımlar 
Savarona'nın donanımları arasında yüzme havuzu, Türk hamamı, orijinal tasarımından beri korunan 86 metrelik altın işlemeli büyük merdivenler, sinema salonu ve Atatürk'ün şahsi eşyalarının yer aldığı kütüphane bulunmaktadır.

Atatürk'ün 55 gününü geçirdiği odasında Selanik'te kullandığı belirtilen ahşap karyolası ve yatağı bulunur. Üzerinde "MKA "yazılı sigarası ile mendili, eldiveni, fotoğrafları, Atatürk'ün el yazısının yer aldığı tabloyla Cumhurbaşkanlığı forsu, bardakları ve bastonu odada sergilenmektedir. Savarona'ya ait o dönemden kalma tek belge olan kroki, geminin güvertesine çıkış noktasındadır.

 Özellikler 
Kaynak1949 figures are from Francis E. McMurtrie and Raymond V.B. Blackman, Jane's Fighting Ships 1949-50, p. 334. New York: McGraw-Hill Book Company Inc., 1949.
 Uzunluk: 1949:  su hattı -  toplam; 2010:  su hattı -  pupadan burun direğine
 Genişlik: 1949 ve 2010: 53 ft. 
 Su çekimi: 1949: 20'6" ortalama; 2010: 20 ft. 
 Tonaj: 1949: 5,710 ton; 2010: 4,646 gross ton
 Motorlar: 1949: 6 oranlanmış türbin, 2 şaft, 10,750 h.p.; 1993: 2 × 3,600 h.p. Caterpillar 3608 dizel motoru
 Kazanlar: 1949: 4 su tüplü, 400 lb. çalışma basınçlı, fuel oil kazanı
 Hız: 1949: 18 knot (tasarımda 21); 2010: 15.5 knot seyir, 18 knot maksimum
 Menzil: 1949: 15 knot ile 9,000 mil
 Mürettebat: 1949: 79; 2010: 44
 Odalar: 2010: 17 duble suit
 Silahlar: 1949: 2 3-pdr. deniz topu

 Hakkındaki yayınlar 
1939 yılında İkdam gazetesinde "Atatürk’ün Savarona'daki 56 Günü" başlıklı bir yazı dizisi yayımlandı. Rahmi Yağız tarafından hazırlandığı düşünülen bu yazı dizisi gazeteci Sinan Onuş tarafından 2022'de kitap olarak yayımlandı.

Savarona yatının satın alma süreci, yazar Rıfat Bali tarafından "Savarona: Atatürk'e Son Armağan" (2010) adıyla kitaplaştırıldı.

 Ayrıca bakınız 
 MV Ertuğrul

 Notlar 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 Savarona official website (Adobe Flash required)
 Savarona on SYT Complete specifications, refit and sales information and photos of Savarona
 Maritime Matters: Ocean liner history and cruise ship news – Picture
 Windward Islands: World wide luxury yachts –Story, pictures
 Yachting Greece – Story, pictures
 Monaco Yachts – Four fine pictures
 All About Turkey – History

Kategori:Mustafa Kemal Atatürk
Kategori:Türk yolcu gemileri
Kategori:1930'lar gemileri