Nika Ayaklanması

Nika Ayaklanması (), MS 532'de bir hafta boyunca Konstantinopolis'te Bizans İmparatoru I. Justinianus'a karşı gerçekleşmiştir. Konstantinopolis'in neredeyse yarısının yakılması veya yıkılması ve on binlerce insanın öldürülmesiyle genellikle şehir tarihindeki en şiddetli ayaklanma olarak kabul edilir.

 Arka plan 
Antik Roma ve Bizans imparatorluklarında, belirli spor etkinliklerinde, özellikle araba yarışında, yarışmacıların ait olduğu farklı grupları (veya takımları) destekleyen, demes olarak bilinen iyi gelişmiş dernekler vardı. Başlangıçta, araba yarışlarında yarıştıkları üniformanın rengine göre farklılaşan dört ana grup vardı; renkler de taraftarları tarafından giyildi. Bunlar Maviler (Veneti), Yeşiller (Prasini), Kırmızılar (Russati) ve Beyazlar (Albati), idi ancak Bizans döneminde herhangi bir etkiye sahip olan yalnızca Maviler ve Yeşiller idi. İmparator I. Justinianus, Maviler'in destekçisiydi.

Demes, genel Bizans nüfusunun başka çıkış biçimlerinden yoksun olduğu çeşitli sosyal ve politik meselelerin odak noktası haline gelmişti. Sokak çetelerinin ve siyasi partilerin özelliklerini birleştirdiler, teolojik sorunlar ve taht iddia edenler de dahil olmak üzere güncel konularda pozisyon aldılar. Sık sık ırklar arasında siyasi talepleri haykırarak imparatorluk siyasetini etkilemeye çalıştılar. Şehirdeki imparatorluk güçleri ve muhafızları, sırayla şehrin aristokrat aileleri tarafından desteklenen hiziplerin işbirliği olmadan düzeni sağlayamazlardı.

531'de Maviler ve Yeşiller'in bazı üyeleri, bir araba yarışından sonra çıkan arbedeler sırasında ölümler ile bağlantılı olarak cinayetten tutuklandı. Modern zamanlarda futbol maçlarından sonra ara sıra patlak veren futbol holiganizmine benzer şekilde, araba yarışlarında nispeten sınırlı isyanlar bilinmiyor değildi. Katiller idam edilecekti ve çoğu idam edildi. Ancak, 10 Ocak 532'de, ikisi, bir Mavi ve bir Yeşil, kaçtı ve öfkeli bir kalabalıkla çevrili bir kiliseye sığındı.

İberya Savaşı'nın sonunda doğuda barış konusunda Sasani İmparatorluğu ile müzakerelerin ortasında olduğu için Justinianus gergindi ve şimdi şehrinde potansiyel bir krizle karşı karşıya kaldı. Bu nedenle 13 Ocak'ta bir araba yarışı yapılacağını ilan etti ve cezaları hapis cezasına çevirdi.

 Sebepleri 
Justinianus ve önde gelen iki yetkilisi, Kapadokyalı İoannis ve Tribonianus, topladıkları yüksek vergiler, ikisinin yolsuzlukları  ve İoannis'in borçlulara karşı zulmü nedeniyle son derece popüler değildiler. İoannis ve Justinianus ayrıca kamu hizmetine yapılan harcamaları azalttı ve kamu hizmetinin yolsuzluğuyla mücadele etti. Daha küçük, daha az yozlaşmış kamu hizmetinden çıkarıldıklarında güçlerini ve servetlerini kaybeden birçok soylu, Yeşiller saflarına katıldı. Justinianus ayrıca her iki takımın da gücünü azaltıyordu; Yeşiller bunu kamu hizmetindeki reformlara benzer bir imparatorluk baskısı olarak görürken, Mavililer ihanete uğradıklarını hissettiler. Roma hukuk yasası, medeni Romalıları "barbar" () halklardan ayıran popüler bir imaja sahipti. Romalıların "Tanrı tarafından seçildiklerine" inanıldığından, yasa kodu dini açıdan da önemliydi, bu bir adalet sembolüydü. Bu nedenle, bir imparator önemli yasal reformları başarılı bir şekilde yaparsa ona meşruiyet kazandıracaktı, ancak bu süreç çıkmaza girerse ilahi öfke gözükürdü. Codex Theodosianus için dokuz yıl süren şey, Justinian'ın sadece on üç ayını aldı.

Ocak 532'deki Nika isyanlarından hemen önce, reformların hızı yavaşlamıştı. Aynı zamanda, Justinianus, Sasani İmparatorluğu'na karşı başarısız bir savaş veriyordu; Bizans'ın Dara'da (530 baharı) ve Satala'da (530 yazı) kazandığı zaferler kısaca onun meşruiyetini artırırken, Calinicum'daki yenilgi (531) ve olumsuz stratejik durum imparatorun itibarını zedeledi. Hukuki reformlar, aleyhte hükümlerden kaçınmak için belirsiz yasaları ve içtihatları kullanmayı imkansız kıldığından, aristokrasi tarafından baştan beri popüler değildi. Ayrıca, hem Justinianus hem de karısı Theodora düşük doğumluydu - Geç Roma ve Bizans toplumu, batının feodal egemen toplumu kadar sınıf odaklı değildi. Yeşiller bir Monofizit grubuydu ve Justinianus'un ikisi de olmamakla birlikte, toprak sahibi olmayan paralıların çıkarlarını temsil ediyordu. Bu nedenle, Justinianus, tutuklanan iki isyancıyı affetmeyi reddettiğinde, hem genel halk hem de aristokrasi arasında ona karşı zaten bir kızgınlık vardı. Ayaklanmanın yalnızca “mavi” ve “yeşil” hiziplerin rekabeti çerçevesinde anlaşılması eksik olup; vergi baskıları, şehir yönetimindeki aksaklıklar ve bürokratik huzursuzluk gibi daha geniş toplumsal etkenler de isyanda etkili olmuştur.

 Ayaklanmalar 
küçükresim|Hipodrom ve Ayasofya'nın bulunduğu saray bölgesinin haritası.
Hipodrom saray kompleksinin yanındaydı, bu yüzden Justinianus saraydaki locasında güvenliğinden yarışlara başkanlık edebilirdi. Kalabalık, başından beri Justinianus'a hakaretler yağdırdı. Günün sonunda, 22. yarışta partizan tezahüratları "Mavi" veya "Yeşil" gruplarından birleşik bir  ("Nika", "Kazan!", "Zafer!" veya "Fetih!") sloganına dönüşmüştü ve kalabalık saraya saldırmaya başladı. Kargaşa sırasında çıkan yangınlar, şehrin en önde gelen kilisesi olan II. Theodosius'un yaptırdığı Ayasofya (Justinianus'un daha sonra yeniden inşa edeceği) dahil olmak üzere şehrin çoğunu yok etti.

Justinianus kaçmayı düşündü, ancak karısı Theodora'nın "Tacı takanlar, onun kaybından asla kurtulamazlar. İmparatoriçe olarak selamlanmadığım günü asla görmeyeceğim." diyerek onu vazgeçirdiği söylenir.Diehl, Charles. Theodora, Empress of Byzantium (1972). Frederick Ungar Publishing (translated by S. R. Rosenbaum from the original French Theodora, Imperatice de Byzance), p. 87. Ayrıca, "Gün ışığına doğan her kim er ya da geç ölür ve bir İmparator nasıl olur da kendisinin bir kaçak olmasına izin verebilir" diye ekledi.

İmparator için denizde bir kaçış yolu açık olmasına rağmen, Theodora şehirde kalacağı konusunda ısrar etti ve eski bir deyişi "Kraliyet güzel bir mezar örtüsüdür" veya belki de "kraliyet rengi Mor iyi bir kefendir" aktarmıştır.Prokopius, Savaşlar 1.24.32–37. Theodora'nın heyecan verici sözlerinin Procopius'un bir icadı olma olasılığı için (diğer taraftan Theodora'nın yaşamını övmeyen bir tarihçisi), bkz.John Moorhead, Justinian (London/NY 1994), pp. 46–47, with a reference to J. Evans, "The 'Nika' rebellion and the empress Theodora", in: Byzantion 54 (1984), pp. 380–382.

Justinianus, popüler bir hadım olan Narses ile generaller Belisarius ve Mundus'u içeren bir plan yaptı. Hafif yapılı hadım, Justinianus tarafından kendisine verilen bir torba altını taşıyarak, tek başına ve silahsız olarak Hipodrom'a girdi. Narses doğrudan Maviler bölümüne gitti ve burada önemli Mavi liderlere yaklaştı ve onlara Justinianus'un Yeşiller karşısında onları desteklediğini hatırlattı. Altınları dağıttı ve Mavi liderler birbirleriyle sessizce konuştu ve ardından takipçilerine hitap ettiler. Hipatius'un taç giyme töreninin ortasında, Yeşiller kalırken birçok Maviler Hipodrom'u terk etti. Ardından, Belisarius ve Mundus tarafından yönetilen İmparatorluk birlikleri, Hipodrom'a saldırdı ve kalan insanları, ister Mavi ister Yeşil olsun, ayrım gözetmeksizin öldürdü.

Yaklaşık otuz bin kişinin öldürüldüğü söylenir. Justinianus, Hipatius'u idam ettirdi ve isyanı destekleyen senatörleri sürgüne gönderdi. Olayların ardından Konstantinopolis'in önemli bir kısmı, özellikle saray çevresi ve kamu yapıları büyük oranda tahrip olmuş, bu durum Jüstinyen döneminde kapsamlı bir yeniden inşa sürecini beraberinde getirmiştir. Bu sebeple Justinianus, isyan sonrasında Konstantinopolis'i ve Ayasofya'yı yeniden inşa etti ve egemenliğini sağladı. 532 Nika Ayaklanması'nda tamamen yanan ikinci Ayasofya'nın yerine inşa edilen yapı, bugün hâlâ ayakta olan üçüncü Ayasofya'dır.

 Kaynakça 
Özel

Genel
 Popular account based on the author's extensive scholarly research. 

 Dış bağlantılar 
Prokopius, "Justinian Suppresses the Nika Revolt, 532" , from the Internet Medieval Sourcebook.
J. B. Bury, "The Nika Revolt", chapter XV part 5 from History of the Later Roman Empire (1923).
James Grout: "The Nika Riot" , part of the Encyclopædia Romana
Samuel Vancea: "Justinian and the Nike Riots" , published in Clio History Journal

Kategori:6. yüzyılda ayaklanmalar
Kategori:Konstantinopolis
Kategori:6. yüzyılda Bizans İmparatorluğu
Kategori:I. Justinianus
Kategori:530'larda Bizans
Kategori:532
Kategori:Belisarius